Veel te ingewikkeld, abstract en zelfs eng. Dat is hoe er vaak over kwantummechanica wordt gesproken. Bij het Quantum Talent and Learning Centre Eindhoven, een samenwerking tussen Fontys Toegepaste Natuurwetenschappen en het Eindhovens Hendrik Casimir Institute van de TU/e, zien ze dat beeld graag veranderen. En dus werd anderhalf jaar geleden binnen Fontys het studententeam EduQuation opgericht, om met name jongeren op een speelse manier kennis te laten maken met dit vakgebied. 

Stiekem leren 
Het team verzamelde goede educatieve kwantum-games en bezoekt daarmee nu evenementen, bedrijven en met name middelbare scholen. En juist bij die laatste groep ziet Basten van der Vorm, Fontysstudent Technische Natuurkunde en voorzitter van het eerste uur, dat dit concept erg goed aanslaat. “Kinderen houden van spelletjes en zijn nog aan het ontdekken hoe de wereld in elkaar zit. Dan leer je ze eigenlijk stiekem allerlei dingen, zonder dat ze het doorhebben.”

Zaadje planten
Om de spellen in de gameroom van EduQuation te spelen is geen hogere wiskunde nodig. Zelfs met een op het eerste oog gewoon potje schaken of boter-kaas-en-eieren leer je onbewust meer over kwantummechanica. En dan kan er zomaar een zaadje zijn geplant voor later. Want hoe meer mensen ze kunnen enthousiasmeren voor het vak, hoe beter, vindt Basten.

“We hebben hier in de regio natuurlijk best een tekort aan technisch personeel. Als we kunnen laten zien dat kwantummechanica niet eng is, maar eigenlijk gewoon leuk, dan doen misschien meer jongeren een studie in die richting. Maar ook als je gaat werken in die wereld als jurist of accountant is het wel handig dat je een idee hebt waar het over gaat.” [Tekst gaat verder onder de foto]

Dat geldt eigenlijk voor iedereen, vindt Imke Houben, student Technische Natuurkunde en medebestuurslid. Want dat je net als haar ouders direct afhaakt bij het woord kwantum, dat kan eigenlijk niet.

“Het is net als met AI, iedereen gaat er hoe dan ook mee te maken krijgen. Dan is het fijner om er iets van af te weten, zodat je mee kan praten en ook vragen kan stellen. En niet dat je denkt: ik snap er niks van, dus ik bemoei me er maar niet mee.”

Goed achterlaten
Inmiddels is het team uitgegroeid van vier naar dertig studenten; die komen van Fontys maar ook van de TU/e en Summa. Voorlopig is er nog voldoende budget om EduQuation in deze vorm te laten draaien. Basten is binnenkort geen student meer en verlaat het team. Maar hij wil het goed achterlaten, onafhankelijk van subsidiegelden. Tijd dus voor een nieuw businessconcept.     

“Steeds vaker gaan we met onze gameroom naar bedrijven toe, die iets met kwantum hebben of willen doen. Met het geld dat we daarmee verdienen kunnen we weer naar scholen toegaan, want die hebben vaak geen potje voor dit soort dingen.”

Maar waar de gameroom van EduQuation ook neerstrijkt met hun laptops en bordspellen, leeftijd maakt niet uit, merkt Imke. “Overal waar we komen reageert iedereen altijd heel positief en pikt er wel iets van op. Dat is ook het doel. Wat ons betreft is het entertainment first en dan is educatie een hele mooie second. Gelukkig lukt het heel vaak allebei.”

Hidde, Athley en Teun zijn alweer de tweede generatie studenten die er alles aan doen om deze DAF van de sloop te redden en om te bouwen naar een toekomstbestendige elektrische variant.

Bij de start van het project bijna twee maanden geleden, vroeg Teun (22), derdejaars Mechatronica, zich wel even af waar ze aan waren begonnen. “Op het moment dat ik voor het eerst de motorkap opendeed, dacht ik meteen: wat een bende. Toen ik daarna hoorde dat het team voor ons het in drie weken in elkaar geknutseld had, snapte ik wel dat het er zo bij lag. Maar ik wist ook, er is werk aan de winkel.”

Een half jaar eerder had het vorige studententeam het ambitieuze plan om de DAF uit het bouwjaar 1975 op waterstof te laten rijden. Toen dat te duur werd en de overdracht naar een nieuwe groep dichterbij kwam, werd in alle haast gekozen voor een elektrische aandrijflijn.   

Vieze handen
De oude DAF werd een jaar geleden van stal gehaald, als één van de projecten binnen de minor 'Empowering the future of mobility’ van Fontys Engineering. Een minor waar zo min mogelijk wordt geleerd uit boeken en het juist de bedoeling is om de handen goed vies te maken.

Dat is precies de reden waarom Teun voor deze minor koos. Tijdens zijn studie Mechatronica werkt hij alleen aan kleine projecten en daar is hij wel klaar mee. “Eindelijk mag ik met iets fatsoenlijks aan de slag. Geen gepruts met kleine schroevendraaiertjes of steeksleuteltjes, maar gewoon een half jaar aan zo’n auto hobbyen.”

De weg op
Na een mislukte software update, de groep laat in het midden wiens idee dat was, heeft de DAF onlangs ruim twee weken stil gestaan. Dat wachten was frustrerend, want ze zijn het komende half jaar veel van plan, vertelt Hidde (23), derdejaars Automotive.

“Het eerste wat we willen, is dat de DAF goed door de keuring komt en weer de weg op mag. Dat betekent sowieso dat we iets moeten met alle roestplekken en dus gaat de auto uit elkaar. Daarna zou het fijn zijn als het interieur er niet meer zo lelijk uitziet.”

Thuisaccu
Ook wil het team onderzoeken of de klassieke oldtimer het in zich heeft om een huis van stroom te voorzien. Bij dit zogenaamde vehicle-to-home principe kun je twee 'richtingen' op laden. Daarmee zou je de opgeslagen energie in de DAF dus ook kunnen gebruiken als een soort thuisaccu, maar dan op wielen.

En daar houdt het wensenlijstje nog steeds niet op. Eigenlijk moet het nog voor de zomer mogelijk zijn om de DAF aan de snellader te kunnen leggen. Dat is nodig, want ze zijn met een ander team uit dezelfde minor een ambitieuze challenge aangegaan. In juni wil het drietal met de DAF naar Parijs kunnen.  

Het derde teamlid Athley (21), derdejaars Automotive, ziet dat nog niet zo snel gebeuren. Hij is sowieso, zoals hij zelf zegt, de pessimist van de groep. Of, zo corrigeert hij zichzelf later, meer de realist. “Ik geloof niet echt dat het allemaal gaat lukken in dit halve jaar. Maar zover is het ook nog niet. Eerst moet de DAF uit elkaar en kunnen we gaan lassen, daar heb ik echt naar uitgekeken.”

DAF Museum
Gelukkig kunnen de studenten als ze ergens tegenaan lopen, altijd aankloppen bij het DAF Museum in Eindhoven. Zij zijn al sinds het begin van dit project nauw betrokken en delen met liefde hun kennis en ervaring.   

Teun: “De mensen bij het DAF Museum zijn echt mega vriendelijk. Ze vinden dit project ook heel erg vet en willen ons met alles helpen. Het is voor hun natuurlijk ook mega ruig dat één van hun oude auto’s wordt opgekalefaterd tot zoiets moderns.”

Natuurlijk kunnen ze hun vragen ook nog steeds neerleggen bij de vorige leden van het Motion Zero team. Want die zijn toch vaak in de buurt, merkt Teun. “Het andere team loopt nog geregeld de werkplaats binnen om kijken hoe wij het doen. Ik snap dat wel. Het lijkt me straks ook moeilijk om afscheid te nemen. Het is toch een half jaar je kindje.”

Fontys werkt voor de tweejarige master Applied Quantum Technology samen met de Hogeschool van Amsterdam, Saxion en De Haagse Hogeschool. Het wordt dus een joint degree, wat het an sich al bijzonder maakt. Volgens Fontys opleidingsmanager Ester Rieter komt het namelijk niet vaak voor dat hogescholen op deze manier de handen ineenslaan. “We zijn één van de eersten met zo’n combinatie”, stelt ze. 

De master is in eerste instantie bedoeld voor studenten met een bachelordiploma in technische natuurkunde, toegepaste wiskunde, elektrotechniek of ICT. “Bij studenten met een andere technische achtergrond kijken we per persoon of hun voorkennis voldoende aansluit op ons curriculum”, vervolgt Rieter. “Alles wordt in het Engels gegeven, met name omdat de voertaal in het toekomstige werkveld van de studenten ook vaak Engels is.”  

Drie keuzes
Het eerste deel van de opleiding staat in het teken van wat kwantummechanica nou eigenlijk is en het opdoen van bepaalde basiskennis. Studenten volgen, afhankelijk van hun voorkennis, twee van de drie modules: toegepaste wiskunde, programmeren of kwantummechanica. “Een ICT student hoeft programmeren niet te volgen; die focust zich liever op de vakken waar die minder voorkennis van heeft.”  

Als alle basiskennis eenmaal in huis is, gaan de studenten zich verder verdiepen en specialiseren in het door hun gekozen profiel. Ook daar zijn weer drie keuzes: Photonics, Electronics en Software. Iedere deelnemende school heeft zo zijn expertise. “We hebben per hogeschool gekeken naar wat ze in huis hebben. De expertise van Fontys ligt vooral bij Photonics en begint vorm te krijgen in de quantum software”, aldus Rieter. 

Verschillende locaties
Het is de bedoeling dat studenten straks tussen de vier verschillende scholen in vier verschillende steden gaan pendelen. Op maandag krijgen ze bijvoorbeeld les bij Fontys, op dinsdag bij Saxion. “Ze krijgen een thuisbasis waar ze de meeste tijd doorbrengen, maar zullen ook tot twee keer in de week op een van de andere locaties les krijgen.” 

Maartje Damoiseaux, directeur van Fontys Toegepaste Natuurwetenschappen (TNW), is trots op de plannen. “Het is heel ingewikkeld om dit met vier verschillende hogescholen te regelen omdat je samen overeenstemming moet bereiken over de invulling van het programma, maar ook over wie penvoerder wordt (Hogeschool van Amsterdam) en hoe je omgaat met de inschrijvingen. Je moet heel veel dingen afspreken.” 

Maar het is gelukt, en daar is ze blij mee. “Hoewel het een nichemarkt is die we hiermee bereiken, is er wel heel veel vraag naar. Zeker in de Brainportregio waarin wij ons bevinden. We verwachten niet dat we hier honderden studenten mee gaan trekken, maar met enkele tientallen voltijd studenten in het eerste jaar zouden we al tevreden zijn. Vanaf mei starten de aanmeldingen.”  

De fusie van de drie instituten, die in het Nexus-gebouw huizen op het TU/e-terrein, moet op 1 januari 2026 een feit zijn. Dat is nodig, omdat de instituten de afgelopen jaren steeds intensiever zijn gaan samenwerken in onderwijs- en onderzoeksprojecten, maar niet altijd met succes.

“We hebben veel goede ideeën, maar het lukt ons niet altijd om ze goed van de grond te krijgen”, motiveert Maartje Damoiseaux, directeur van BeNT, namens de drie instituutsdirecteuren. “We lopen letterlijk tegen onze muren aan.” Het gevolg is dat de instituten onvoldoende in staat zijn om de grote vraagstukken uit de regio goed te beantwoorden. “Dat valt niet uit te leggen aan bedrijven, en ook niet aan onze studenten en potentiële studenten.”

De oorzaak ligt in het verleden, weet Damoiseaux, want Fontys is decentraal georganiseerd. De drie instituten hebben zodoende een eigen organisatie gebouwd, met eigen jaarplannen, budgetten, instroomcijfers en een eigen aansturing. “Op het moment dat je iets samen wilt oppakken, moet je ook gezamenlijk investeren, en het is ingewikkeld om dat instituut overstijgend te doen.”

Investeringsplan
De fusie is puur organisatorisch bedoeld, benadrukt Damoiseaux. “Alleen het Leven Lang Ontwikkelen willen we opschalen.” Tegelijkertijd zijn de instituten begonnen met het schrijven van een investeringsplan. Hoewel de fusie losstaat van Operatie Beethoven, zal deze rijkssubsidie voor de regio Eindhoven wel in de plannen worden meegenomen.

De subsidie, waarbij tientallen miljoenen zijn bedoeld voor talentontwikkeling in het onderwijs, moet ervoor gaan zorgen dat er de komende decennia voldoende afgestudeerden de arbeidsmarkt op komen die aan de enorme vraag naar personeel in de microchiptechnologie voldoen.

“Als we echt impact willen maken, dan moeten we de handen ineenslaan en meer gaan samenwerken”, aldus Damoiseaux. “Dit soort gelden maakt het voor ons mogelijk om ideeën sneller mogelijk te maken dan we van plan waren. Dat doen we overigens samen met andere instituten zoals Fontys ICT en het mbo en wo in de regio.”

Rol ICT
Dat roept de vraag op waarom ICT geen deel uitmaakt van de fusie tussen de Nexus-instituten. ICT kan immers niet meer los worden gezien van techniek, en andersom. Bovendien is Fontys ICT al gevestigd op verschillende Fontys-locaties, zoals Stappegoor en MindLabs in Tilburg, en Rachelsmolen en Strijp TQ in Eindhoven.

“Fontys ICT speelt in de fusie geen rol. De Nexus-instituten zijn onderling nauwer met elkaar verwant”, licht Damoiseaux toe. “Waar relevant werken we wel samen met ICT, net als in de vormgeving van het investeringsplan.”

Dat bevestigt ICT-directeur Frens Vonken. “Het feit dat ICT op Strijp en BIC zit, werkt goed omdat dit met name voor het bedrijfsleven een laagdrempelige locatie is. En Nexus ligt op een onderwijscampus, die lijntjes liggen er toch wel.”

Bovendien speelt digitalisering niet alleen een steeds belangrijkere rol in de technologiesector, maar in alle vakgebieden, benadrukt Vonken. “In dat licht zou ICT nog veel meer onderdeel kunnen zijn van alle instituten en opleidingen. Ik probeer dat aan te jagen en te stimuleren.”

Van start
De voorbereidingen voor de fusie zijn deze week gestart. Het bestuur heeft zijn fiat gegeven, de medewerkers zijn geïnformeerd, evenals de instituutsmedezeggenschapsraad (IMR). Het einddoel is duidelijk zegt Damoiseaux: “Samen een sterker collectief vormen binnen Fontys en in de Brainportregio.  De naam van het nieuwe instituut is nog niet bekend, maar Nexus bekt wel erg lekker.”

Na Brabant en Limburg blijkt het stroomnet nu ook vol in Utrecht, Gelderland en Drenthe. Bedrijven die stroom willen komen op een wachtlijst. Intussen besluit de EU en dus ook Nederland dat we over 13 jaar alleen nog maar elektrische auto’s mogen maken en nieuw kopen. Samen met miljoenen warmtepompen, geëlektrificeerde industrieën en meer variabele wind- en zonnestroom zal dat zeker een verdubbeling van de netcapaciteit vergen. En we komen nu al te kort! De Zwitserse regering wil elektrisch rijden om die reden komende winter beperken.

Bovendien zouden we rond 2040 jaarlijks zo’n 700 miljard kilowattuur extra groene stroom moeten opwekken voor honderden miljoenen elektrische auto’s in de EU. Dat vergt meer dan 45.000 extra windmolens en 600 miljoen extra zonnepanelen. 

Daartoe zouden we vanaf nu elke week 12 zeewindmolens, 40 landwindmolens en 700.000 zonnepanelen moeten bijbouwen, 900 weken achter elkaar. We hebben dan nog niks gedaan voor alle bijkomende warmtepompen en geëlektrificeerde industrieën.

Dure en complexe energiedrager
Politici en beleidsmakers doen net alsof elektriciteit een energiebron is, een soort perpetuum mobile die vanzelf uit het stopcontact komt. Het tegendeel is waar. De keten van elektriciteitsopwekking, -transport en -opslag is duur en complex, en gaat gepaard met aanzienlijke energieverliezen. Zeker als we hernieuwbare elektriciteit grootschalig moeten gaan opslaan (wat we nu gelukkig nog niet hoeven). Elektriciteit is geen energiebron, het is slechts een gedeeltelijke drager van elders opgewekte energie. Net als waterstof.

Als onze regering besluit dat we omwille van CO2-reductie elektrisch moeten gaan rijden, verwarmen en ondernemen, verwacht ik een concreet integraal uitvoeringsplan voor de enorme hoeveelheid extra groene stroom die daarvoor over twintig jaar moet worden opgewekt, getransporteerd en opgeslagen. Fontys-studenten en -onderzoekers zouden nu en in de toekomst een grote bijdrage kunnen leveren aan zo’n plan. Zolang dat er niet is komen bedrijven die stroom nodig hebben op een wachtlijst, en moeten elektrische auto’s in Zwitserland minder gaan rijden.

Niet verkwanselen
Elektriciteit is logischerwijs schaars en duur, en zal dat ook na 2035 blijven. Elektriciteit is immers intrinsiek complex en inefficiënt om op te wekken, te transporteren en op te slaan. Het is wel gebruiksvriendelijk en schoon voor de consument.

Laten we deze kostbare energiedrager daarom optimaal benutten in kleinere verbruikers zoals lampen, stofzuigers en wasmachines die uitsluitend op elektriciteit als energiedrager kunnen functioneren. Laten we elektriciteit niet verkwanselen in honderden malen grotere verbruikers zoals elektrische auto’s.

Zuinig zijn
In feite weten we dit allemaal al lang. Terrasstralers zijn toch niet voor niks verboden in Frankrijk? Gloeilampen zijn toch niet voor niks vervangen door ledlampen? Stofzuigers zijn toch niet voor niks begrensd in vermogen? Wasmachines hebben toch niet voor niks een energielabel? [Tekst loopt door onder foto]

Zuinig zijn met elektriciteit is ons als kind geleerd, en terecht. Laten we daarom de grote verbruikers niet elektrificeren, maar zorgen dat ze half zoveel energie gaan verbruiken. Met goed geïsoleerde huizen, innovatieve brandstofauto’s van 1 op 40 waarmee we maximaal 100 rijden, en terugdringing van industriële overproductie. Daar besparen we tot na 2040 veel goedkoper, sneller en meer CO2 mee dan met elektrisch rijden.

Alles tegelijk willen doen in een energietransitie is geen goede aanpak, want we kunnen niet alles tegelijk doen. Het is juist effectief om bewuste keuzes te maken op basis van kwantitatieve analyses en concrete haalbare uitvoeringsplannen. 

Elektrisch rijden valt daarbij af. Zeker ook omdat batterijproductie schaarse metalen zoals lithium en kobalt vergt die al deze eeuw goeddeels uitgeput zullen raken, en gepaard gaat met ontstellend milieuschadelijke mijnbouw en mensonterende slavernij in niet-Europese landen.

Kennis en kunde in het hbo
Energie is anders dan onderwijs of zorg geen menselijke activiteit die je kunt sturen met menselijke wetmatigheden. Energie is een natuurkundige grootheid, met natuurkundige wetmatigheden die zich onttrekken aan menselijke wetmatigheden. 

Dat is niet erg, zolang politici en beleidsmakers dat in acht nemen, en geen beslissingen nemen die net zo onuitvoerbaar zijn als een perpetuum mobile. Fontys en andere hogescholen hebben toegang tot alle benodigde kennis en kunde om die beslissingen te beïnvloeden, en zo bij te dragen aan een effectiever duurzaamheidsbeleid.

Maarten van Andel is directeur van Fontys Hogeschool voor Toegepaste Natuurwetenschappen en auteur van De Groene Illusie en De Groene Kans. 

Blom werkt sinds 2005 bij Fontys. Aanvankelijk bij de lerarenopleiding in Tilburg, sinds 2011 is zij docent astrofysica, fotonica en vastestoffysica bij Fontys Technische Natuurkunde. Een vakgebied dat werkelijk geen enkel raakvlakk heeft met de expositie waar zij zich als vrijwilliger voor inzet.

“Het heeft er niets mee te maken, nee. Maar in het onderwijs zit je dicht op jonge mensen, weet je daardoor beter wat er speelt in de wereld. En andersom werkt dat ook. Bij astrofysica kun je bijvoorbeeld vertellen dat er heel veel CO2 in de atmosfeer zit op Venus. En dan sta ik het mezelf dus toe om dan ook over de klimaatcrisis te praten.”

De klimaatcrisis, Iran, zwarte piet: het komt allemaal in luttele minuten voorbij als Blom aan het woord is. Maatschappelijk betrokken, wat heet. Je zou haar zo bij Fontys in het hokje bildung plaatsen.

“Ja. Ik voel me heel erg betrokken bij de Bildung-werkgroep binnen Fontys, waar ik een aantal bijeenkomsten van heb bijgewoond. Ik organiseer ook ethiektrainingen voor studenten.”

“Ik ben gepromoveerd in Delft en kwam later in een bubbel van heel slimme mensen terecht bij Philips Research. Maar als je in het onderwijs belandt, zoals bij Fontys, zit je ook weer in een bubbel. Ik probeer op mijn manier bruggen te bouwen tussen het verkokerde onderwijs en de rest van de samenleving.”

Uitstraling
Maatschappelijke betrokkenheid is ook haar motor achter de fotoexpositie van Moradiannejad. “We hebben nog overwogen om de expositie in het Van Abbe Museum of op de Technische Universiteit te houden. Maar het gemeentehuis heeft een andere uitstraling richting Iran.”

Met de expositie ‘Roulah’ (wat Koerdisch is voor ‘Mijn lieve kind’): Women-Choice-Fire’ willen de organisatoren steun betuigen aan de geweldloze demonstranten die in Iran en regio roepen om mensenrechten, democratie en vrijheid. Die organisatoren zijn, naast Blom, Firouzeh Hamidian van Stichting Samen voor Gezondheid van Vrouwen en Constance van Dorp van de Werkgroep Eindhoven—Kobanê die vanuit Vredesburo Eindhoven werkt.

De Iraanse fotografe Moradiannejad woont nu in Canada. Gezien de omstandigheden in Iran en de ‘politieke’ kleur van haar werk, zit het er niet in dat zij binnenkort naar haar moederland kan terugkeren.

“De foto’s zijn heel mooi en artistiek, gelaagd en daardoor ook heel dubbel. Maar Shaghayegh heeft ook gruwelijke beelden geschoten, van vrouwen die uit pure wanhoop zichzelf in brand staken. Sommige van die foto’s zijn ook te zien op de expositie, maar niet vol in het zicht.”

Wat zij met deze expositie dan wil bereiken? “Dat er bredere aandacht komt voor de (on)gelijkheid van vrouwen in de hele wereld. Als mensen in de knel zitten, reageren ze dat altijd af op de zwaksten. En in het huidige systeem zijn dat altijd vrouwen. Ik wil dat daar meer bewustwording over komt. En in het geval van Iran, om ook de steun aan de vrouwenbeweging en vooral de Koerdische vrouwen daar op gang te houden.” [Jan Ligthart]

Stel je eens voor dat je een partnerwaarschuwing krijgt: je hebt seks gehad met iemand die een soa heeft. Een onaangename verrassing die een hoop geregel met zich meebrengt. Je moet namelijk eerst naar de huisarts, een test doen, wachten tot de analyses vanuit een ziekenhuislaboratorium als uitslag in een computersysteem gezet worden, terug naar de huisarts voor een vervolggesprek en uiteindelijk starten met een behandeling.

Daar komt verandering in als het aan lectoren Anne Loonen en Joost Schoeber ligt. Vanuit het lectoraat Applied natural sciences startten zij het onderzoek ‘Moleculaire diagnostiek naar de huisarts’, waarin het gehele proces van testen en wachten op uitslag voor patiënten wordt vereenvoudigd.

Van lang wachten naar meteen geholpen
Dat gebeurt in een notendop door een simpele test die in de toekomst af te nemen is bij de huisarts zelf.  “Patiënten kunnen direct met deze test zien of zij ergens mee besmet zijn. Het lange wachten hoeft daarbij niet meer, omdat de huisarts meteen een behandeling voor kan schrijven.”

Maar voordat het zover is moet er nog veel onderzoek plaatsvinden. Dat wordt uitgevoerd met verschillende partners zoals TU Eindhoven, ziekenhuizen, gezondheidsexperts, klinieken en huisartsenposten. Zo wordt onder andere gekeken naar welk lichaamsmateriaal voor de test gebruikt moet worden. “Denk daarbij aan een coronatest. Maar in plaats van de monsters via mond en neus, willen we nu het liefst gebruik maken van urine.”

Miljoen euro aan budget
De RAAK-PRO-subsidie, die toegekend wordt door Regieorgaan SIA, moet daarbij helpen. “We hebben 700.000 euro ontvangen en partners moeten 30 procent van de kosten dragen. Zo loopt het budget van ons project op tot een miljoen euro voor de komende vier jaar.”

Van die subsidie wordt ten eerste een PhD aangenomen die de verbindende factor vormt tussen alle partners. “Deze start in het najaar als spin in het web. Daarna gaan we onze test en onze technologie ontwikkelen en valideren. Met als uiteindelijk doel een aanpasbaar systeem te genereren dat ook andere aandoeningen op kan sporen, gewoon bij de huisarts in de praktijk.”

RISE
Eenzelfde budget komt vrij voor het Fontysproject RISE, waarin de nadruk wordt gelegd op mensen die een beroerte hebben gehad. Het project loopt al even, maar er valt nog veel te winnen aldus docentonderzoeker Roderick Wondergem: “We hebben al een behandeling ontwikkeld voor mensen die na een beroerte direct naar huis gaan en relatief veilige restverschijnselen hebben, maar deze groep loopt veel risico. Daar zetten we ons nu voor in.”

Een tweede beroerte, hoge bloeddruk of andere aandoeningen: het zijn allemaal mogelijke gevolgen voor mensen die na een beroerte thuis komen te zitten. “Zij lopen bij een huisarts, maar in dat programma speelt bewegen geen grote rol. Mensen die een beroerte hebben gehad zitten zo’n 70 tot 80 procent van de dag. Daarom richt ons onderzoek zich op het vertrouwen terugkrijgen in ‘gewoon bewegen’ in plaats van zitten.”

Coaching en bewegingsmonitor
Met RISE wil de onderzoeksgroep van Fontys met andere partners patiënten weer rustig laten wandelen, kleine dingen in en rondom huis doen, of gewoon een dagelijkse boodschap.  Dat gebeurt door middel van een vijftien weken lang traject, bestaande uit coaching en het controleren van een bewegingsmonitor.

“Met die monitor kunnen patiënten ieder moment van de dag terugkijken op hun beweeggedrag. En coaches maken aan de hand van die gegevens een actieplan. Maar eerst gaan we de integratie binnen ons onderzoek beter verdelen en inzetten op een grotere gebruiksvriendelijkheid. Daarna starten we met meer onderzoek onder twee groepen: een met standaardzorg, en een andere met ‘pluszorg’. Daarin kijken we naar de effectiviteit van ons systeem. Dat voert Fontys uit met fysio’s, een integratieteam en naasten van deelnemers, zodat we optimale ondersteuning kunnen bieden in het herstel van de cliënten.” [Noëlle van den Berg]

In een chemielab op de tweede verdieping van het Nexus-gebouw zijn chemicaliën in een vat gedaan waardoor er een reactie ontstond en het vat bol ging staan. Maarten van Andel, directeur van Toegepaste Natuurwetenschappen: “Een medewerker van Summa zag het gebeuren en heeft ingeschat dat er mogelijk gevaar zou zijn. Hij heeft een ontruiming in gang gezet.”

Binnen een paar minuten waren alle medewerkers en studenten van zowel Fontys als Summa buiten. “Het gebeurde op 1 april, maar het was beslist geen grap”, vervolgt Van Andel. “Ik ben gebouwbeheerder en wist direct dat het geen oefening was.”

De brandweer en politie arriveerden ‘binnen luttele minuten’. De brandweer is naar binnen gegaan en sloot het pand af om het gevaar te inventariseren. Na een uur was de situatie onder controle en mocht het gebouw weer gewoon betreden worden. Er is geen ontploffing geweest en er zijn ook geen gewonden gevallen. 

Er wordt nog nader onderzoek gedaan naar het incident. [Karen Luiken] 

Zoals Bron vorige week al meldde,  is het landelijk slecht gesteld met de aanmeldingen voor het hbo. Dat aantal ligt sinds deze week op -8 procent vergeleken met vorig jaar. Met name de opleidingen in het educatieve en het zorgdomein blijven achter. Een studie en later een baan in het onderwijs of in de zorg, daar voelen aankomende studenten minder voor. 

In die twee domeinen scoort Fontys tot nu toe aanmerkelijk lager nog dan het landelijk gemiddelde: -20 procent. Maar de forse achterstand in aanmeldingen beperkt zich niet tot die twee domeinen. Gemiddeld is het aantal aanmeldingen bij Fontys over de hele linie 19 procent lager dan een jaar eerder.  

Het zijn tussentijdse cijfers en pas in mei zal duidelijker worden of de soep echt zo heet gegeten wordt. Maar uiteraard zijn er zorgen, zo zegt bestuurslid Hans Nederlof. “Het heeft zeker onze aandacht. We hebben er deze week met het college van bestuur over gesproken en gaan binnenkort nog een keer met de dienst Marketing en Communicatie om de tafel zitten.  Nee, er is geen paniek. Maar wel ongerustheid.”

Doorstroming
Naast de cijfermatige zorgen, zit de ongerustheid vooral in het feit dat er geen aantoonbare oorzaak is waarom op dit moment in het jaar Fontys zoveel achterloopt op het landelijk gemiddelde.  

Voor sommige opleidingen en instituten valt het overigens mee: ICT, HRM en Toegepaste Psychologie, en International Business School zitten nauwelijks in de min. Andere zoals Academy for the Creative Economy (ACE), Pedagogiek, Toegepaste Natuurwetenschappen en Bedrijfsmanagement, Educatie en Techniek zitten daarentegen dik in de dubbele rode cijfers, tot zelfs -52 procent aanmeldingen.  

Soms zijn daar specifieke verklaringen voor te geven, zoals ACE dat zichzelf herpositioneerde na de coronacrisis. En voor álle opleidingen zijn oorzaken aan te wijzen die ook landelijk spelen. De komst van de basisbeurs in 2023 zorgt er bijvoorbeeld voor dat meer scholieren nu een tussenjaar overwegen. Het aantal havisten dat doorstroomt naar hbo daalt landelijk, mede omdat een groter deel kiest voor het mbo. 

En er zijn regionale factoren. De demografische ontwikkeling speelt het hele zuiden van het land parten. Het mbo en het vwo laten landelijk een daling zien in aanmeldingen die in Zuid-Nederland nog groter is. 

In de Fontysregio is de daling onder mbo'ers bovendien nog groter. Een van de redenen daarvoor is dat het bedrijfsleven hard aan deze mbo4-groep trekt, en dat die groep daardoor vaker kiest voor een baan in plaats van een vervolgstudie.  

Uitstelgedrag
Een andere oorzaak van het lagere aantal aanmeldingen is dat veel scholieren de keuze voor hun studie later maken. “Dit uitstelgedrag horen we ook terug van de decanen die wij spreken”, zegt Daan van der Velden van de dienst Marketing en Communicatie van Fontys. “Daardoor zijn ze wat apathischer als het om de studiekeuze gaat.”

Dat heeft ook te maken met de coronacrisis. Veel scholieren hebben de afgelopen twee jaar niet lekker in hun vel gezeten, hadden stress en/of liepen achterstanden op. Daardoor zijn ze nu vooral bezig met het halen van hun diploma. En de verwachting is dat er dit jaar minder scholieren in het voortgezet onderwijs dat diploma zullen halen.

Geen reden
Maar al deze factoren en oorzaken, enkel of gecombineerd, verklaren niet waarom Fontys het zo veel slechter doet dan andere hbo-instellingen. Niet alleen is het verschil met de landelijke cijfers groot; ook bij een vergelijking met alleen de hbo-instellingen in het zuiden steekt Fontys schril af.

Zo staat Avans nu op -10 procent en Hogeschool Arnhem en Nijmegen op -5 procent. Hogeschool Zuyd ziet verrassend genoeg niet eens krimp: daar is het aantal aanmeldingen tot nu toe even groot als vorig jaar rond deze tijd.

“Wij hebben er als enige ook voor gekozen om in november geen fysieke open dagen te organiseren”, ziet bestuurslid Nederlof als een mogelijke factor. “Dat was op dat moment een weloverwogen besluit vanwege corona. Andere hogescholen hielden wel een fysieke open dag. Daar hebben we dus wel iets laten liggen dat voor een deel het verschil kan verklaren.”

Misschien. Voor een deel. Feit is dat er geen sluitende verklaring is, zo geeft ook Van der Velden toe. “Op veel van die factoren hebben we helaas gewoon geen invloed. Decanen weten wel precies te zeggen waarom scholieren in het algemeen minder doorstromen of nog niet met hun studiekeuze bezig zijn. Maar ook zij kunnen niet verklaren waarom Fontys het dan nog zoveel slechter doet dan andere.”

Draaien aan knoppen
Uit onderzoek komt niet naar voren dat het aan de voorlichting, de open dagen of de campagnes ligt. Een inmiddels gehouden imago-onderzoek leverde ook niets op dat deze forse daling enigszins kan verklaren. Van der Velden: “Omdat we de oorzaak niet kennen, weten we ook niet aan welke knoppen we moeten draaien."

"In mei, zo is de verwachting, zal een nivellerend effect optreden als meer scholieren alsnog een keuze hebben gemaakt. Maar zeker weten doen we het niet. Het zal echt niet die -19 procent blijven, denken we. Maar we gaan er op achteruit. Zo'n grote achterstand op de landelijke cijfers krijgen we niet meer weggewerkt.”  

Gevolgen
Maar wat als er weinig of geen nivellering optreedt? Betekent dit, om maar iets te noemen, gedwongen ontslagen of opleidingen die de deuren moeten sluiten? Zo somber ziet Nederlof het zeker niet in. “We zijn de afgelopen zeven jaar ook heel erg gegroeid, en ook in die periode waren er opleidingen die het wat minder goed deden.”

“We hebben een flexibele schil en er zijn andere ‘instrumenten’ die we tot onze beschikking hebben. Zo'n vaart zal het dus niet lopen voor Fontys, zelfs niet als we als instelling bijvoorbeeld duizend nieuwe studenten minder zouden krijgen."

"Wel is het jammer dat we bij deze cijfers ook merkbaar marktaandeel verliezen. En dat er bij sommige instituten ongerustheid is, ja dat snap ik. Op dat niveau kan de problematiek heel indringend zijn of worden. Daar kijken wij als bestuur dus ook met zorg naar.” [Jan Ligthart]