Onderzoeken naar de grote beenspieren zijn er al verscheidene. Daar is al van alles over bekend en in de literatuur wordt er in veelvoud over geschreven. Maar over de functie van de intrinsieke voetspieren, de kleine dus, was nog weinig gepubliceerd. “Het is een onderwerp dat mij interesseert en wat nog onontgonnen terrein was”, vertelt Lydia Willemse. 

De docent besloot het verder te onderzoeken en ging daarvoor in gesprek met collega’s. Zo kwam zij erachter dat er mogelijk veel kansen lagen op het verminderen van valpartijen door het trainen van de kleine voetspieren. Ze vroeg in 2018 de Promotiebeurs voor leraren aan en ontving die vervolgens een jaar later. Daarna kon haar op ouderen gerichte onderzoek van start.  

Vergrijzing 
“Wat mij heel erg aansprak, is dat het onderzoek niet alleen een groeiende doelgroep heeft, maar dat ook het probleem in die doelgroep groeiende is”, aldus Willemse. “Dat komt omdat de bevolking aan het vergrijzen is. Er zijn steeds meer ouderen die ouder worden. En hoe ouder je wordt, hoe groter de kans op vallen.” 

Het vallen an sich is daarbij niet per se het probleem. Kinderen vallen misschien nog veel vaker. “Maar bij ouderen gaat dat vaker gepaard met een groter letsel, mentale gevolgen of functionele achteruitgang. Nu is vallen natuurlijk multifacterieel; het kan een samenspel zijn van meerdere factoren. Maar de grootste risicofactoren zijn een verminderde balans en looppatroon of vermindering van de algehele spierkracht.” Twee factoren waar je iets aan kunt doen, stelt de docent.   

Balanceren  
Om te onderzoeken of het trainen van de kleine voetspieren daaraan kan bijdragen, heeft Willemse met haar onderzoeksgroep twee groepen ouderen onder de loep genomen die allemaal beweegprogramma’s volgden. Eén van de groepen kreeg daar in het kader van het onderzoek een extra taak bij: de intrinsieke voetspieren trainen door bepaalde oefeningen een paar keer per week te doen. Voorbeeld daarvan is het op je tenen lopen of staan, of het balanceren op één been.   

“Hoewel we er niet naar vroegen en dit niet per se antwoorden waren waar we naar op zoek waren, gaven de ouderen bijna allemaal aan dat de training ze iets had gebracht. Voor de één was dat een betere balans, voor de andere meer zekerheid bij het lopen. Ze voelden zich letterlijk steviger in hun schoenen staan en waren minder bezorgd om te vallen, wat weer een belangrijke risicofactor voor vallen is.” 

Duizenden views 
Concrete conclusies over of het trainen van de kleine voetspieren inderdaad kan helpen bij het voorkomen van vallen, kan Willemse vanwege het korte tijdsbestek van het onderzoek niet geven. De ouderen zijn twaalf weken gevolgd, maar zouden voor keiharde cijfers een jaar lang gevolgd moeten worden, en dan ook nog eens in grotere groepen.  

“Wij hebben dus gekeken naar de bewegingsfactoren die in relatie staan tot valrisico om zo indirect iets te zeggen over de kans op vallen. Maar ik ben zelf van mening dat dat net zo waardevol is als het kijken naar het vallen zelf”, verklaart Willemse. Bovendien heeft het onderzoek ook andere dingen opgeleverd. Tijdens het hele proces zijn er instructiefilmpjes gemaakt van de toe te passen voetoefeningen, en die worden inmiddels door verschillende fysio- en (vooral) podopraktijken gebruikt. “De video’s hebben al duizenden views.”  

Het onderzoek startte twee jaar geleden met als doel om meer inzicht te krijgen in de klachten en de dagelijkse beperkingen die jongvolwassenen (tussen de 16 en 30 jaar) met longcovid ervaren. Ruim vierhonderd mensen werkten eraan mee, zowel met als zonder longcovid. Leoni van Dijk, werkzaam bij Fontys Paramedisch, legt uit waarom er voor deze doelgroep gekozen is.

“Ten eerste omdat deze doelgroep ook bij Fontys rondloopt. Maar daarnaast is het ook een groep die nog onderbelicht is in de literatuur. Jongvolwassenen met longcovid worden niet genoeg gezien, terwijl ook zij grote problemen ervaren.”

Toekomst onder druk 
Uit de eerste resultaten van het onderzoek blijkt dat die problemen zeer divers zijn. Jongvolwassenen kunnen hun studie niet afronden, hun toekomst staat onder druk en het is moeilijk om sociale contacten te onderhouden. “Terwijl dat wel dingen zijn die in deze levensfase juist heel belangrijk zijn en die hun identiteit vormen. Als ze dit allemaal moeten missen, heeft dat grote gevolgen voor hun toekomst.”

Hoeveel jongvolwassenen met longcovid er in Nederland precies zijn, is volgens Van Dijk niet bekend. Een schatting is er wel. Het RIVM heeft namelijk een groot onderzoek uitgezet waaruit blijkt dat het om 3 tot 4 procent van alle jongvolwassenen tot 25 jaar gaat. “Het is een vermoeden hoeveel het er zijn. Deze mensen leven vaak onder de radar en bovendien is het exacte aantal ook niet bekend omdat klachten moeilijk te linken zijn aan de diagnose longcovid.”

Bovendien wordt de diagnose ook lang niet altijd gegeven, legt Van Dijk uit. “Dat zie ik ook terug in ons onderzoek. Zo’n 86 procent van de deelnemers geeft aan een diagnose te hebben gekregen van een zorgprofessional. Dan blijft er nog 14 procent over die wel klachten van longcovid heeft, maar geen diagnose. Onder deze groep is er het vermoeden dat het om longcovid gaat. Meerdere deelnemers geven aan kennis te missen bij zorgverleners, waardoor een diagnose soms uitblijft of lang op zich laat wachten.” 

Kwaliteit van leven 
Bij bijna alle ondervraagden, het gaat om 98 procent, is de meest voorkomende klacht vermoeidheid of uitputting. Andere veel voorkomende klachten zijn cognitieve problemen, slaapproblemen, pijn in het lichaam, mentale problemen en een gevoel van eenzaamheid. Die klachten komen overeen met klachten die volwassenen met longcovid ervaren. Verder blijkt ook dat jongvolwassenen met longcovid een veel lagere kwaliteit van leven ervaren dan gezonde leeftijdsgenoten.  

“We hebben gekeken naar welke factoren samenhangen met de ervaring van kwaliteit van leven. We kunnen geen oorzaak of gevolg aantonen, maar we kunnen wel zeggen dat jongvolwassenen met longcovid en overgewicht, obesitas of ondergewicht lager scoren op dit gebied. Hetzelfde geldt voor de hoeveelheid symptomen; hoe meer klachten iemand ervaart, hoe lager de kwaliteit van leven. Ook de mate van Post Exertionele Malaise (PEM), de ervaren beperkingen en de mate van eenzaamheid, voorspellen de ervaren kwaliteit van leven.”   

Hoewel de eerste resultaten al veel inzichten geven, is het onderzoek nog niet klaar. Het bevat ook nog verdiepende interviews met respondenten. Met alle resultaten wil Van Dijk uiteindelijk verschillende vormen van ondersteuningsbehoeftes in beeld brengen, zowel gericht op het fysieke als mentale stuk. “Er is nu bijna geen zorg voor mensen met longcovid. Er zijn wel longcovid-klinieken, maar daar kan niet iedereen terecht vanwege beperkte capaciteit en niet alles wordt vergoed. Longcovid is een biomedische aandoening die mentaal iets met je doet. Al je vrienden gaan uit, hebben het over carrière maken. En jij zit daar maar. Dat doet iets met je en ik vind dat daar meer aandacht en begeleiding voor moet zijn.” 

Forra Cornelis, portefeuillehouder docentprofessionalisering en organisator van de dag, stelt dat studentenwelzijn een ontzettend belangrijk onderwerp is waar altijd nog wat aan verbeterd kan worden.

Stress en het bestrijden ervan is één van die dingen. De middag werd daarom afgetrapt met een presentatie van George Tielen. Hij heeft een waslijst aan prestaties waar hij als piloot stalen zenuwen aan over heeft gehouden. Tielen vertelde over een paar lastige situaties in zijn vak waarbij het essentieel was dat hij zijn hoofd koel zou houden. Daarnaast gaf hij tips over hoe je het best met stress om kan gaan.

Dit werd overwegend positief ontvangen door de aanwezige docenten, ondanks dat niet iedereen het even leerzaam vond. Docent Henk: “Het was een heel interessant en levendig onderwerp en ik vind het ook goed aansluiten bij het onderwerp van de dag, maar ik heb niet echt het idee dat ik iets heb geleerd.”  

Hij was niet de enige. “Het was een leuk verhaal en hij kon erg gepassioneerd vertellen, maar in zulke stresssituaties komen wij niet te zitten, het gaat nooit om leven of dood", meent paramedisch docent Steven. “Alleen zijn tip over oefenen was voor mij wel leerzaam."

Tielens eerste tip was namelijk: trainen. Door te trainen creëer je automatisme, als je in paniek raakt en je hoeft niet na te denken over wat je moet doen, omdat je het hebt getraind, heb je veel meer denkruimte over. Als je als student dus goed hebt geleerd en geoefend voor een examen, ben je ook minder snel gestrest.

Humor
Daarnaast vertelde Tielen over stoïcisme en boeddhisme. Waar dat op neer komt is dat je niet moet stressen om dingen waar je niks aan kan doen. Bijvoorbeeld je lichaam en je reputatie, eigenlijk alles wat afhangt van factoren buiten onze invloed. Tot slot gaf hij de tip om humor te gebruiken. Als je moet lachen komen er bepaalde stofjes vrij die ervoor zorgen dat je hartslag en bloeddruk dalen en je spieren ontspannen, soms tot wel 45 minuten.

Ook docent Maartje, vond het niet per se een informatieve maar wel een inspirerende presentatie. “De presentatie was leuk en het was ook wel interessant om te zien hoe andere vakken met stress omgaan."

"Maar het zijn eigenlijk vooral de hierdoor geïnspireerde discussies achteraf inspireert die het interessant maken. Het was een fijne manier om de middag mee te beginnen, het echt leren van dingen deden we in de workshops erna.”

Al zes jaar werkt Rob Janssen naast zijn baan als orthopedisch chirurg bij het Máxima Medisch Centrum ook één dag in de week als lector bij Fontys Paramedisch. In die rol doet hij binnen het lectoraat Health Innovations & Technology (HIT) onderzoek naar de kwaliteit van zorg in onder andere zijn vakgebied: de knie.

Het hele plaatje
En dat betekent in zijn optiek naar het hele plaatje kijken. Janssen: “Het gaat er niet alleen om dat je weet waar die botjes zitten en hoe je een operatie uitvoert. Het is ook belangrijk om te kijken wie de mens achter die knie is.”

De Fontyslector, die onderzoek doet naar meer waardegedreven zorg, heeft dan ook een duidelijk doel voor ogen. “Mijn stip op de horizon is dat iedere patiënt gepersonaliseerde zorg op maat krijgt en de behandeling krijgt die het beste bij hem past.”

Iets wat nu helaas nog niet altijd de realiteit is in de zorg. En niet uit onwil, ziet Janssen, maar omdat op dit moment de kennis ontbreekt om aan de voorkant goed te kunnen voorspellen welke aanpak het meest succesvol gaat zijn. “Als we uit onderzoek weten dat een behandeling goed uitpakt bij acht van de tien personen, dan kiezen we daar vaak voor. Dan weten we dus ook dat we twee patiënten niet de beste zorg gaan leveren. Maar wie dat zijn, dat weten we vooraf niet.” 

Platform bouwen
Het liefst heeft Janssen dan ook een glazen bol op zijn bureau. Maar die heeft hij niet, en daarom doet hij als lector onderzoek naar de best mogelijke zorg op maat en neemt hij studenten van Fontys daarin mee. Net als bij zijn assistenten in opleiding in het ziekenhuis gooit hij er, zoals ook zijn eigen opleider altijd zei, graag ‘wat Pokon bij om de nieuwsgierigheid te prikkelen’. Het is een rol waar hij erg enthousiast van wordt. “Ik ben er om een platform voor ze te bouwen. Daarop maken ze zelf een raket en vertrekken ze.”

Een win-winsituatie, want de samenwerking gaat twee kanten op. Al vaker werden oplossingen die Fontysstudenten bedachten, gebruikt in het ziekenhuis waar Janssen werkt. “Het mooie van een onderwijsinstelling als Fontys is dat het zo praktijkgericht is. De vraagstukken die we met studenten onderzoeken, daar hebben we dus ook echt iets aan. Op die manier is het ook een ‘return of investment’. Is dat het doel? Nee, maar zo komen we samen wel steeds verder.”   

Puzzelstukjes
Met zijn benoeming als hoogleraar aan de TU/e zijn ook de banden met de universiteit verder versterkt en Janssen geniet van zijn positie als verbinder tussen zorg en onderwijs. Bovendien merkt hij dat het zijn vruchten afwerpt. “Doordat ik altijd met een been in het ziekenhuis sta, is er via mij een hele logische verbinding met Fontys en nu dus ook met de TU/e. Hierdoor ontstaat een groot netwerk, waarin alle puzzelstukjes in elkaar vallen.”

Het is belangrijk om in de zorg ook regionaal de krachten te bundelen, vindt Janssen. Want, zo weet hij inmiddels, er is nog veel werk te doen. "We weten al best veel, maar nog lang niet alles. Sterker nog, in de twintig jaar dat ik nu specialist ben, heb ik één ding zeker geleerd: hoe meer je onderzoekt, hoe meer je er ook vooral achter komt hoeveel je niet weet.”

Rob Janssen zal als hoogleraar zijn inaugurele rede houden tijdens een openbare bijeenkomst op vrijdag 17 april 2026 om 16:00 uur in de Blauwe Zaal van de TU/e.

Of je nou op zonvakantie gaat, wandelvakantie, backpackreis of stedentrip: schoenen heb je altijd nodig. Bij de ene trip worden door Bronts alleen andere schoenen aangeraden dan bij de andere. Hij begint bij de zonvakantie.

“Dan zou ik natuurlijk slippers meenemen”, zegt hij. “Want bij een zonvakantie hoort ook een zee of zwembad. Zelf zou ik nooit voor de teenslipper gaan omdat ik die simpelweg niet fijn vind, maar voor een wandeling naar het strand kan dat prima. Ben je van plan een kilometerlange wandeling te maken? Kies dan voor een andere schoen.”

Schadelijk
Want, vervolgt Bronts, een slipper is natuurlijk niet bepaald stevig. “Een slipper draag je tijdens het lopen als het ware mee, waardoor je eigenlijk continu met je tenen naar beneden aan het duwen bent. Of je gaat heel erg sloffen, en dan heb je weer de kans dat je je teen gaat stoten.”

De hele zomer lang alleen maar slippers dragen is dus geen goed idee. Een boodschap die Bronts niet alleen zijn studenten verkoopt, maar ook zijn directeur Thom Rutten. “Hij kwam laatst naar me toe en zei dat ik een party pooper was. Zelf loopt hij namelijk ook de hele zomer op slippers.”

Bergwandeling
Wil je tóch luchtige schoenen dragen, kies dan voor een sandaal, zegt Bronts. Want die zorgt in ieder geval voor iets meer stevigheid. Waterschoenen kunnen handig zijn als je bij een riviertje met een rotsige bodem zit, zodat je iets meer bescherming hebt. En ben je van plan om veel te gaan wandelen tijdens een natuurvakantie, kies dan voor - jawel - een wandelschoen.

Bronts: “Als je voornamelijk wandelingen op verharde paden maakt, voldoet een lage wandelschoen of zelfs een goede sneaker. Maar wie de bergen in gaat, doet er beter aan om een wat hogere bergschoen te dragen. En dan is het weer heel belangrijk dat je daar goede, passende sokken bij draagt zodat je blaren voorkomt.”

Met goede sokken bedoelt hij sokken zonder allerlei naadjes. Dat kunnen sportsokken zijn of speciale (iets duurdere) wandelsokken. Een ander hulpmiddel om blaren te voorkomen is sport- of kinesiotape, die je preventief op je hakken of andere probleemgebieden plakt. 

“Als je allergisch bent voor pleisters – en ja, dat komt voor – kies dan voor kinesiotape, want die is hyperallogeen. Om blaren tussen de tenen tegen te gaan, kun je wandelwol gebruiken.”

Maar ja, wat als het te laat is en die blaren er al zitten? Doorprikken en strak afplakken, luidt het advies van Bronts. “Alleen moet je er dan wel voor zorgen dat het goed schoon is, want als je er een gaatje in maakt, bestaat er een kans dat er viezigheid in komt. En dat kan dan weer infecties met zich meebrengen. Zelf doe ik er daarna nog plakvilt omheen; dat kun je halen bij de apotheker.”

Stevigheid
Wat Bronts verder nog wil meegeven, is dat je – waar je ook heengaat – altijd moet gaan voor een schoen die lekker zit. Het liefst eentje met een vetersluiting zodat-ie strak om je voet heen zit, maar ook omdat je ‘m dan losser kunt maken als je voet aan het einde van de dag wat opzwelt. “Een schoen met een stevige onderkant wordt aangeraden, dus dan bedoel ik geen All Stars.”

Het zijn drie grote opleidingen van Fontys die nu andere cijfers laten zien dan voorgaande jaren. Te beginnen met de pabo, waar ten opzichte van vorig jaar meer aanmeldingen voor zijn bij zowel voltijd als deeltijd. Het gaat daarbij om voorlopige cijfers; het aantal definitieve inschrijvingen wordt immers pas aan het einde van deze zomer bekend.

Nus Waleson, directeur van de pabo, noemt als een van de oorzaken van die stijging de gelijktrekking in het salaris voor het primair en voortgezet onderwijs. “Daarmee verbetert het imago van het primair onderwijs en dat werpt zijn vruchten af”, aldus Waleson. 

Maar het helpt volgens hem ook dat de maatschappelijke waardering voor het leraarschap toeneemt. Er is meer aandacht voor werkdrukverlaging, professionalisering en doorgroeimogelijkheden, en bovendien is er dankzij vernieuwingen in het curriculum van Fontys meer flexibiliteit en verbinding met het werkveld.

“Hier ben ik natuurlijk heel blij mee, vooral omdat een blijvend lerarentekort negatieve gevolgen heeft die zich makkelijk over een periode van dertig tot veertig jaar laten voelen”, aldus Waleson. Het onderwijs heeft een grote behoefte aan bevlogen en goed opgeleide leerkrachten, en daar kan met deze stijging beter aan worden voldaan, zo klinkt het.

‘Geen brede basis’
Diezelfde behoefte aan nieuwe professionals is er ook in de wereld der fysiotherapeuten, maar daar lijkt het juist wat minder goed te gaan. Landelijk, maar ook bij Fontys, lijken steeds minder jongeren geïnteresseerd in het vak fysiotherapie. Dat was voor dit studiejaar al het geval en lijkt ook voor het komende jaar zo te zijn. Dat kan volgens Thom Rutten, directeur van Fontys Paramedisch, verschillende oorzaken hebben.

“Er zijn meerdere punten die meespelen”, legt hij uit. “Ten eerste hebben we bij Paramedisch beroepsgerichte opleidingen. Als je voor fysiotherapie kiest, dan word je fysiotherapeut. Het is niet dat je net zoals bij een economische opleiding een hele brede basis legt. Dat kan een factor zijn, maar daarnaast kan het afschaffen van de numerus fixus ook een oorzaak zijn; studenten melden zich bij verschillende scholen aan, maar kiezen uiteindelijk voor een andere school dan Fontys.” 

En bovendien heerst er de laatste jaren ook nog eens een negatief toekomstperspectief voor fysiotherapeuten, vooral op het gebied van groeimogelijkheden. Hoewel Rutten dat niet kan ontkennen, weet hij ook dat tegelijkertijd de baankansen voor jonge fysiotherapeuten heel goed zijn. De directeur spreekt zelfs van 100 procent baangarantie na de studie.

“Er zijn gelukkig ook heel veel positieve ontwikkelingen. De rol van een fysiotherapeut is van groot belang en blijft dat ook. De arbeidsmarkt is actief en onze opleiding staat als een huis. We hebben gelukkig ook niet het idee dat de krimp structureel is, zeker niet bij internationale studenten. Daar is sowieso geen sprake van teruglopende aanmeldcijfers.”

De schuld van AI
En dan is er dus ook nog ICT, toch jarenlang de snelste groeier onder de Fontysinstituten. Dit studiejaar schreven zich voor het eerst minder nieuwe studenten in dan het jaar ervoor. En de voorlopige cijfers vertellen dat er voor het studiejaar 2025/2026 zo’n 8 procent minder aanmeldingen zijn. Daarover spraken we Frens Vonken, directeur bij Fontys ICT. Hij zegt dat de opmars van AI bij veel mensen – helaas vaak onterecht – voor een negatief toekomstperspectief kan zorgen. 

“Sommige mensen denken dat er veel ICT-banen zullen verdwijnen door de komst van AI. Dat komt deels omdat bazen van grote techbedrijven, zoals Mark Zuckerberg en Sam Altman, dingen geroepen hebben over hoe het werk van hun bedrijven geautomatiseerd wordt door AI. Die uitspraken krijgen aandacht in de media, waardoor jongeren daar beïnvloed door worden en minder interesse krijgen in dit vakgebied.”

Maar, stelt Vonken, ICT-banen gaan helemaal niet verdwijnen door kunstmatige intelligentie. Sterker nog: er komen er alleen nog maar meer bij. Dat stelt ook World Economic Forum, die in een rapport zegt dat er in 2030 zo’n 92 miljoen banen zijn verdwenen door AI, ten opzichte van de 170 miljoen banen die erbij komen.

ICT is dus eigenlijk juist een van de grootste groeisectoren. Vonken: "Het vakgebied gaat niet verdwijnen, maar veranderen. Ik hoop dat deze krimp een eenmalig iets gaat zijn. Niet alleen voor onze opleiding, maar vooral ook omdat ik denk dat de arbeidsmarkt heel veel ICT-mensen nodig gaat hebben. AI-systemen zijn in feite ICT-systemen en je hebt ICT’ers nodig om die te bouwen en onderhouden.”

De student begon in 2014 met zijn opleiding. Formeel begon hij in september 2019 met zijn afstudeeropdracht, maar jaren later kreeg hij volgens het Eindhovens Dagblad te horen dat hij niet mocht afstuderen, omdat hij niet aan de door Fontys in 2022 aangescherpte eisen voldeed. Studenten moesten in dat jaar nieuwe vakken halen en bovendien moesten alle opdrachten en tentamens van het tweede studiejaar klaar zijn.

De fysiostudent was daar naar eigen zeggen niet van op de hoogte omdat hij er nooit op gewezen is. Maar dat is volgens Fontys niet waar. “Fontys probeert studenten altijd zo goed mogelijk te informeren over wijzigingen in de opleidingen. In algemene zin worden studenten via portalberichten op de hoogte gesteld en van studenten wordt verwacht dat zij die berichten lezen”, klinkt het in een reactie. “Daarnaast staan de ingangseisen in de OER; studenten worden geacht op de hoogte te zijn van de geldende regels en ingangseisen.”

De Adviescommissie deed onderzoek naar de informatievoorziening. Het blijkt niet goed meer te herleiden of alle informatievoorziening deze student in goede orde bereikte en wat daarin de eigen verantwoordelijkheid van de student was.

Rechtszaak
Toen de student van het Fontysbestuur te horen kreeg dat hij niet is benadeeld, spande de man een rechtszaak aan. Hij eiste het collegegeld terug van vijf studiejaren, maar daar gaat Fontys niet mee akkoord.

“Fontys heeft vastgesteld dat sommige zaken aan de kant van de opleiding niet helemaal goed zijn verlopen, maar dit heeft zeker geen betrekking op vijf studiejaren. Tevens is duidelijk geworden dat ook de student zaken heeft laten liggen. Fontys is daarom ook niet bereid om mee te gaan met het verzoek van de student en heeft daarom zijn bezwaar vorig jaar ongegrond verklaard. Naar aanleiding van de zitting bij de Afdeling Bestuursrechtspraak Raad van State is door de rechter een schikking voorgesteld die Fontys in overweging neemt.”

Die schikking omvat het terugbetalen van maximaal twee jaar collegegeld. Fontys doet daar nog geen mededelingen over. De student kan zich er volgens het ED in vinden.

In een onlangs verschenen rapport van onderzoeksinstituut TNO staat dat ruim een kwart van de 15-plussers uit Nederland op een gemiddelde dag 8,5 uur of langer zit. Dat aantal wordt in andere delen van Europa door slechts 11 procent van de bevolking bereikt.

De oorzaak? “Het komt door de manier waarop we onze tijd besteden”, zegt Steven Onkelinx, docent Fysiotherapie bij Fontys. “We zitten steeds meer achter schermpjes en worden niet fel uitgedaagd om te bewegen. Die verandering is er in de loop der jaren langzaam ingeslopen, maar de coronacrisis zal het proces hebben versneld.”

Te veel zitten is gevaarlijk en kan ernstige gevolgen hebben voor de gezondheid. Fysiostudent Noud Rekers vertelt dat er twee varianten van rug- en nekklachten zijn die het vaakst voorkomen door overmatig zitten: motor control impairment en het bovenkruissyndroom. Verder bestaat er ook een verhoogde kans op hart- en vaatziekten, diabetes type II en vroegtijdig overlijden.

Een aantal tips
Tijd voor actie dus. Maar hoe zorg je daarvoor? Onkelinx en Steven hebben een aantal tips, waarvan Onkelinx de eerste geeft. “Als je een kantoorbaan hebt, kom je er niet onderuit dat je veel moet zitten. Maar probeer jezelf tijdens het werken uit te dagen om de trap te nemen in plaats van de lift. Ik zit in R12, één van de drie nieuwe gebouwen van campus Rachelsmolen, en daar moet je zoeken naar de lift. Fontys heeft er daarmee voor gezorgd dat je niet langer wordt uitgenodigd om de lift te nemen. Dat is een goede ontwikkeling.”

Geen lift nodig? Zorg er dan voor dat je elke twintig à dertig minuten van je stoel komt. “Ga even rechtop staan of wandel een paar meter. Dan voorkom je dat je lichaam in een slaapstand terechtkomt. Het is niet dat je ogen anders dicht zouden vallen, maar je zorgt er op deze manier wel voor dat je spieren geprikkeld blijven”, aldus Onkelinx.

Noud vult aan: “Mensen denken dat je altijd een rechte houding moet hebben, maar het is helemaal niet erg om soms even onderuit te zitten. Veel belangrijker is om regelmatig van houding te wisselen. Om rug- en nekklachten te reduceren, zou je dit het beste elke twintig minuten kunnen doen. Want hoe goed je ook zit, als je te weinig afwisselt, kan zelfs de meest perfecte houding in pijn- en spierklachten resulteren.”  

Een goede houding
Oké, wisselen van houding dus. En over het algemeen recht zitten. Dat betekent: een actieve rug. Billen zijn aangeschoven tegen de rugleuning. Knieën in 90 graden. Schouders in een ontspannen houding. Nek ontspannen. Hoofd rechtop en naar voren kijkend. De ellebogen zijn ondersteund en hebben een hoek van 90 graden. De rug wordt ondersteund door een leuning of kussentje. 

“Omdat ik momenteel aan mijn scriptie werk en daardoor veel zit, ben ik heel bewust bezig met mijn eigen zithouding", zegt Noud. "Ik check regelmatig hoe mijn hoofd boven mijn romp staat, wat idealiter in een rechte lijn gebeurt. De nek druk ik iets naar achteren. Dat voel misschien onnatuurlijk, maar is wel belangrijk. Bovenin je nek zitten heel veel kleine spieren die je actief moet houden. Het zijn je stabilisatiespieren die ervoor zorgen dat de grote spieren, die vaak voor de meeste rug- en nekklachten zorgen, onbelast blijven.”

Nouds docent Onkelinx zorgt uiteraard ook voor een goede zithouding, maar houdt zich daarnaast ook op een andere manier in beweging. Hij fietst drie keer per week naar zijn werk in Eindhoven. Vanuit Hasselt is dat zeventig kilometer heen, zeventig kilometer terug. “Als we ons eigen gedrag niet veranderen, denk ik dat we in de toekomst alsmaar meer passiever worden en minder zullen bewegen tijdens onze werkzaamheden." [Karen Luiken]

Schroeders weet als geen ander hoe het er bij Fontys aan toe gaat. Jaren geleden volgde hij zelf de opleiding Medisch Beeldvormende en Radiotherapeutische Technieken (MBRT). Nu geeft hij er les. “Ik ben na mijn studie eerst in de praktijk gaan werken en kwam daar in contact met studenten. Dat beviel me zo goed dat ik daarna bij Fontys heb gesolliciteerd.”

De docent had toen nog geen ervaring in het onderwijs. Hij werd gewoon voor de klas gezet. “De eerste keer dat ik lesgaf, had ik geen idee wat ik deed. Maar eigenlijk leer je op die manier het snelst. Ik ben een doener, en al doende leert men. Fouten maken is niet erg, daar steek je alleen maar iets van op.”

Leeftijdsverschil
Wat meehielp was het kleine leeftijdsverschil tussen Schroeders en zijn studenten. Het contact was daardoor beter en de band sterker. “Studenten komen vaak bij mij terecht, ook buiten lessen om. Ze zeggen dat ik toegankelijk en makkelijk benaderbaar ben. Dat ik niet oordeel en dat ze bij me terecht kunnen voor hulp, in welke vorm dan ook.”

Schroeders denkt dat hij zijn nominatie voor de Docent van het Jaar-verkiezing te danken heeft aan eerstejaarsstudenten. “Zij zijn dit jaar met een nieuw curriculum gestart. Er waren best veel veranderingen, wat het best pittig maakte. Het kost tijd om alles door te hebben. Niet alleen bij studenten, maar ook bij docenten. Ik denk dat ze daar hinder van hebben ondervonden, waarbij ik ze zo goed mogelijk heb proberen te helpen.”

Motiveren 
Dat geven ook de studenten aan. “Ze zijn blij met mijn hulp, maar ook met de manier waarop ik ze bleef motiveren voor de studie die ze volgen. Daardoor bleven ze doorzetten. Het is natuurlijk heel leuk om te horen dat ik daaraan heb kunnen bijdragen.”

Dat vindt Schroeders ook zo mooi aan zijn vak: dat hij studenten ergens enthousiast over kan maken. “Nota bene in een vakgebied waar ik zelf ook erg in geïnteresseerd ben. Werken in de zorg is gewoon heel erg mooi, vooral de combinatie met MBRT. Je werkt met mensen én met techniek. Je doet betekenisvol werk voor patiënten, niet alleen op een verzorgende manier, maar ook op technisch vlak.” [Karen Luiken]

Eerder deze maand meldde de NOS op basis van een eigen rondgang en cijfers van de Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten dat van alle fysio's die de afgelopen drie jaar stopten, ongeveer 45 procent nog geen vijf jaar in het vak zat. En zo'n 25 procent hield het na vijf tot tien jaar voor gezien.

Thom Rutten, directeur van Paramedisch waar ook fysiotherapie onder valt, staat er niet van te kijken. Dat is al jaren zo, stelt hij. “Toen wij in 2019 de numerus fixus van de opleiding haalden, gingen we van 230 naar 450 studenten.  Die stap heeft toen aardig wat lastige gesprekken met het werkveld opgeleverd. Zij zeiden: jullie maken de markt kapot. Maar dat is dus niet zo: vanwege die grote uitstroom.”

Sterker nog: 100 procent van alle studenten fysiotherapie vindt een baan en doet dat gemiddeld al binnen drie maanden, zegt Rutten. “En het beginsalaris is hbo-niveau, dat is echt prima. Vrijwel elke student di zijn bachelor heeft gehaald, gaat ook voor een master. Want dan krijg je meer uitbetaald van de verzekeraars.”

Hoeveel knieën wil je zien?
Maar dan komen de problemen. Na een jaar of vijf zitten de meeste fysio's aan het dak van wat ze kunnen verdienen. “Het salaris gaat dan niet verder omhoog en je zit bovendien door die master met een specialisatie. Hoeveel knieën wil je in werkbare leven zien? Ja, je kunt nog praktijkeigenaar worden. Maar dan stopt het wel zo'n beetje.”

Mogelijk geldt die beperkte doorgroei voor heel wat meer beroepen. Maar volgens Rutten is dat juist voor fysio's een probleem. “Er is nauwelijks ruimte en geld voor doorontwikkeling als je eenmaal aan het werk bent. Dit is een beroepsgroep van mensen die heel sterk zitten op groei, op blijven leren en ontwikkelen. En die twee gaan dus niet samen. Daarom zie je bij ons ook veel docenten die zelf uit het beroepsveld komen en die stap naar het onderwijs als een doorontwikkeling zien.”

“Onze studenten zijn zich daar ook wel bewust van. We zeggen ze ook: verdieping is mooi, maar misschien kun je het ook in de verbreding zoeken. In de wijkzorg bijvoorbeeld.”

In eigen mes gelopen
Fysiotherapeuten vallen al enkele jaren niet meer onder de basisverzekering. Dat hebben ze eigenlijk aan zichzelf te danken. “Zo rond 2000 zijn er ook echt wel verkeerde dingen gebeurd in het werkveld. Fysio's en praktijken die maar door bleven gaan met behandelingen en zo hun ondernemerschap op de verkeerde manier uitdroegen. Ze hebben toen te veel ruimte genomen. Nu hebben ze te weinig ruimte. En is het vertrouwen wel een beetje uit het systeem verdwenen.”

Omdat ze buiten het basispakket vallen, hebben zorgverzekeraars geen zorgplicht, waardoor sindsdien de tarieven steeds lager werden en bleven. Wat weer tot gevolg had dat er ook het geld niet was voor een goede cao.  Als nu een huisarts zegt: ik kan u naar het ziekenhuis sturen, dat valt onder uw verzekering, of naar de fysio. Dan zullen veel mensen kiezen voor het eerste, vooral zij die geen dikke portemonnee hebben. 

“Terwijl de fysiotherapeuten juist ook die andere zorg flink kunnen ontlasten. De afgelopen twintig jaar heeft het vak een enorme ontwikkeling doorgemaakt en is veel meer evidence-based geworden. Het is veel beter onderbouwd, veel holistischer van aard geworden. Onze tweede module gaat bijvoorbeeld helemaal over het coachen van patiënten.”

Zorgen over een terugloop van het aantal studenten fysiotherapie heeft Rutten absoluut niet. Maar hij vindt wel dat fysiotherapeuten veel dichter bij de huisarts én bij de specialist moeten komen staan. “Ook daarom: fysiotherapeuten verdienen het echt om weer in de basisverzekering terecht te komen.” [Jan Ligthart]

“My biggest worries at this time are those second-chance exams. I hope I will do well and finish the year in style. But I am a bit stressed out, to be honest. I will be happy when it’s all behind me.

I don’t worry too much about the future. I have got my parttime work as a hairdresser, so I make a little money. I’ve got an appartement where I live with my boyfriend. And I have my studies, which take up a lot of time. So I’m too busy to worry, I guess.

In two years I hope to finish my studies and find work as a physiotherapist. But I also want to keep working as a hairdresser. I think I need that variation.

I’m a real people person, I like to make people happy and let them feel good about themself. In the future I would like to work with people with a neurological impairment, people with down syndrome for example. To make a difference in their lives, that would be grateful work.

For now my focus is totally on my re-sits. And after that I’m going on a holiday with my boyfriend. We are going island hopping in Greece. Enjoying the sun, the beach and the Greek culture. A real nice prospect.” [Ivo van der Hoeven]

Heb je een lichamelijke klacht of blessure? Dan kun je als medewerker, student of externe partner van Fontys terecht in het behandelcentrum bij de Fontys Paramedische Hogeschool, gehuisvest in het pand aan de Dominee Theodor Fliednerstraat in Eindhoven. 

“Je kunt je via een speciale website aanmelden voor een spreekuur”, legt Brechtje Poelman uit. Zij is als consultant zakelijke dienstverlening nauw betrokken bij de oprichting van het concept. “Of je nou een medische klacht hebt, een pedicurebehandeling voor je voeten wenst, een echo wilt of stem- of spraakproblemen hebt. Je kunt er allemaal voor terecht.”

Jarenplan
Het idee voor het behandelcentrum is zeven jaar geleden ontstaan. Poelman: “Het begon met Engelstalige studenten die geen stageplek konden vinden. We wilden voor hen een authentieke leeromgeving creëren waarin ze in aanraking kwamen met de praktijk. Daarna dachten we al snel: het zou ook leuk zijn om eerste- en tweedejaarsstudenten op deze manier kennis te laten maken met het werkveld.”

Zo gezegd, zo gedaan? Niet helemaal. Het heeft jaren geduurd voordat FCHM uiteindelijk de deuren kon openen. En dat gebeurde dus donderdag, met alle toeters en bellen die daarbij komen kijken. “Het behandelcentrum is voor alle studenten, maar het zijn vooral de eerste- en tweedejaars die fulltime aanwezig zullen zijn. Misschien ook derde- en vierdejaars, maar die gaan de praktijk al in met een stage of minor.” 

Vrijwillig
In eerste instantie zullen studenten op vrijwillige basis in het centrum aanwezig zijn, later – zo is de bedoeling – wordt het een onderdeel van het curriculum. “We zijn bezig met de verbinding tussen praktijkleren binnen Fontys en de curricula, maar zolang dat nog niet ingebed zit, en dat kan lang duren, proberen we studenten enthousiast te maken om uit zichzelf te komen.”

Poelman heeft er vertrouwen in dat het gaat lukken. “Superveel vertrouwen zelfs. Onze studenten zijn met hun passie bezig. Ze zijn niet alleen op school om te leren, maar ook om elkaar te ontmoeten en beter te worden in hun vak. Het wordt nooit meer zo leuk als tijdens hun studietijd. Wij hebben de verantwoordelijkheid om hen dat te laten voelen en ervaren. En dat doen we door onderwijs leuk te maken. Ik denk dat dit een element is dat onderwijs leuk maakt.” [Tekst gaat verder onder de afbeeldingen]

Om te vieren dat het centrum officieel de deuren opent, is er donderdag op de locatie een route uitgestippeld. Een van de eerste stops na binnenkomst is een lokaal waar Mariëlle Dortmans zit, docent Stem. Bij haar kunnen liefhebbers stemtests doen. Echt storm loopt het echter niet. “Er lopen af en toe wel mensen binnen, maar het is niet superdruk”, zegt ze. 

Dortmans zal binnenkort ook regelmatig in het behandelcentrum te vinden zijn. “Na de zomer gaan we echt starten en worden er uren opgenomen in het rooster. Mensen mogen dan langskomen voor een gratis behandeling terwijl studenten meekijken.”

Spelletjes 
Een paar lokalen verder worden er spelletjes gespeeld. Een soort 30 seconds bijvoorbeeld, speciaal voor fysiotherapeuten. Bedoeling daarvan: termen uit de fysiowereld omschrijven zonder het woord daadwerkelijk te noemen. Drie docenten spelen enthousiast mee. ‘Bekkeninstabiliteit!’, klinkt het antwoord wanneer Jaron Schnitzer zijn uitleg heeft geven. En daarna: ‘Contractie!’, ‘Intermitterend drukken!’, ‘BMI!’. 

Wie vervolgens de route verder volgt en de trap omhoog neemt, komt bij het lokaal van Jeroen van Bree en Bastiaan van Zundert uit. Zij staan bij een Biodex-apparaat, een grote stoel waar door het maken van buig- en strekbewegingen de kracht van een knie of schouder kan worden gemeten.

Voetballers van FC Eindhoven zijn er volgens de docenten Fysiotherapie bekend mee. Van Bree: “Zij maken er ook gebruik van na een blessure. Met deze tests kunnen we kijken of ze er klaar voor zijn om terug het veld op te gaan.” [Karen Luiken]