Dat ouders steeds meer opvoeddruk voelen blijkt uit het onlangs verschenen rapport De Staat van Gezinnen, met als ondertitel Het falen van een ogenschijnlijk perfect systeem. ‘We hebben hulp nodig.’. Het opent ermee: de tijd is op, en wat geconstateerd wordt is alarmerend. Ook Hélène Leenders ziet dat de norm van goed ouderschap veel zwaarder en uitgebreider is geworden. “Vooral jonge ouders, en met name hoogopgeleide moeders, stellen steeds hogere eisen aan zichzelf.”

Er aantrekkelijk uitzien als moeder, een goede baan hebben, sociaal actief blijven, een goede partner zijn én ondertussen perfecte kinderen opvoeden. Het zijn zaken die, mede door social media, allemaal spelen. “Ouders worden dagelijks geconfronteerd met beelden van zogenaamd perfecte gezinnen, want iedereen deelt vooral de perfecte plaatjes. Daardoor ontstaat het idee dat dat normaal is en je dat zelf ook na moet streven.”

Moeders lijken daardoor meer stress en prestatiedruk te ervaren. “Omdat moeders nog steeds het grootse deel van de zorgtaken op zich nemen én, meer dan vaders, aangesproken worden op het gedrag en het welzijn van hun kind.”

Van ondersteuning naar streven
We leven in een tijd van social media waarin vaders vaak complimenten krijgen als ze betrokken zijn bij de opvoeding, terwijl dat bij moeders eerder kritiek is. Een tijd waarin informele vormen van steun - die een tiental jaar geleden nog vanzelfsprekend waren - zijn verdwenen. “Als kinderen vroeger op straat speelden keken de buren mee. Ook sparde je met andere ouders over dingen die er thuis speelden. Dat soort opvoedondersteuning is niet meer vanzelfsprekend.”

Dat heeft volgens Leenders niet alleen te maken met de individualisering van de samenleving, maar ook met ontwikkelingen op andere vlakken. “We zijn steeds prestatiegerichter geworden en willen dat ons kind zich goed ontwikkelt. Er mag geen smetje op zitten. En als we alles willen meten en diagnosticeren, krijg je als ouder al snel het idee dat er potentieel iets mis is met je kind.”

‘Gewoon opvoeden’
Fontys Pedagogiek probeert haar studenten daarom ook een andere blik mee te geven. “Waar ouders vaak bang zijn om fouten te maken, mag opvoeden juist vallen en opstaan zijn. Imperfectie hoort er nu eenmaal bij, dus wordt vanuit onze studenten niet alleen gekeken naar potentiële problemen, maar ook naar verschillen in ontwikkeling die geen bijsturing behoeven.”

Dat wil echter niet zeggen dat problemen genegeerd worden, legt Leenders uit. “Als er echt hulp nodig is, moet die er zijn. Maar niet alles hoeft meteen opgelost of gelabeld te worden. Soms heeft een kind gewoon wat meer tijd nodig.”

Ervaringen delen en geruststellen
Er ligt volgens de associate lector ook een taak voor professionals op scholen, in de wijk en de kinderopvang. “Organiseer laagdrempelige ontmoetingsplekken waar ouders elkaar kunnen ontmoeten. Dat helpt enorm, want zo kunnen ze ervaringen uitwisselen en elkaar steunen. Praten over de chaos van het ouderschap doet je beseffen dat je niet de enige bent.”

Want, zo besluit Leenders: opvoeden doe je niet alleen. Opvoeden is samenwerken en daarbij is het goed om ouders een hart onder de riem te steken. “We moeten ouders van nu geruststellen. Het is meestal goed genoeg wat ze doen, en goed genoeg is prima.”

Paul Maas, adjunct-directeur van Fontys Paramedisch, vertelt dat er momenteel al te weinig studenten de studie volgen. “Los van te weinig instroom is er ook relatief veel uitval. Een totaal aantal van 22 studenten voor zowel voltijd als deeltijd op twee locaties, Tilburg en Venlo, is echt onvoldoende.” 

Waar dit aan ligt, is volgens Maas moeilijk te zeggen. Studenten die al zijn begonnen, mogen de studie wel gewoon afronden. “We faseren uit, dus de komende jaren bieden we nog gewoon kwalitatief onderwijs.”

Breder
Een van de studenten die de bachelor nog volgt, is tweedejaarsstudent Levy (22). In Tilburg is hij de enige tweedejaars en in Venlo zit nog één andere tweedejaars student. Levy koos bewust voor de opleiding omdat die een brede kijk op gezondheid biedt. “Ik wilde niet iets heel specifieks doen zoals fysiotherapie of verpleegkunde, maar juist een opleiding die breder naar gezondheid kijkt,” zegt hij. 

Volgens hem kan die brede opzet ook een reden zijn dat studenten afhaken. “In het eerste jaar is het soms nog een beetje vaag en studenten uit de havo zoeken vaak juist meer houvast.” Ook beginnen studenten bij deze opleiding al snel met hun stage, wat voor sommige eerstejaars een grote stap kan zijn.

Ook eerstejaarsstudent Samuel merkt hoe klein de opleiding inmiddels is. In Tilburg zit hij met vier andere eerstejaars in de klas. Na een mbo-opleiding in de zorg koos hij voor Gezondheid omdat hij minder aan het bed wilde werken en meer richting beleid en theorie wilde gaan. “Je wordt echt geprikkeld om je te verdiepen in een gezondheidsvraagstuk en daar je eigen draai aan te geven.” 

Volgens Samuel kan de oorzaak van de lage instroom ook liggen in het feit dat de opleiding weinig naamsbekendheid heeft. “Ik denk dat de opleiding gewoon niet zo bekend is in de omgeving, terwijl het volgens mij juist een studie is met veel potentie en goede toekomstige banen.” Ondanks dat de studie stopt, is hij van plan om hem zelf wel af te maken. “Of het nou in mijn eentje is of met meerdere studenten, dat maakt me niet uit. Ik wil hem sowieso afronden.”

Docenten
Ook met de docenten van de bachelor Gezondheid is volgens Maas rekening gehouden. Zij zijn in ieder geval nodig tot de laatste studenten zijn afgestudeerd. “Met iedere docent zijn gesprekken gevoerd en we bekijken samen in goede harmonie hoe het verder gaat. Dit ervaar ik tot op heden als erg prettige en constructieve gesprekken,” aldus Maas.

Het kompas van Brankaert ziet eruit als een simpel kompas, maar werkt anders. Want waar een normaal kompas wordt gebruikt om de richting te bepalen ten opzichte van het magnetische noorden, wijst het navigatie-instrument van Brankaert naar het huis van de gebruiker. “Zodat de weg terug altijd kan worden gevonden”, legt hij uit.

Brankaert is werkzaam bij Fontys Paramedisch en lector bij het lectoraat Health Innovations & Technology, maar werkt ook als hoogleraar bij Tilburg Universiteit en voor de TU/e. En het is die laatste school waar het idee van het kompas lang geleden ontstond. “Ik werd geïnspireerd door mijn eigen opa die dementie had”, vertelt Brankaert. “Hij fietste veel, maar raakte op de terugweg vaak de weg kwijt. Mijn moeder en oma moesten er dan op uit om hem te zoeken, soms tot midden in de nacht.”

Zo simpel mogelijk
Het was een wezenlijk probleem. Niet alleen voor zijn opa, maar ook voor de rest van zijn familie. “Ik was veel met technologie bezig en wilde iets maken wat hierbij kon helpen”, vervolgt hij. “GPS-trackers bestonden al wel en kunnen behulpzaam zijn voor de familieleden, maar de persoon waar het om draait is daar niet mee geholpen. Die is nog steeds de weg kwijt. Ik wilde daar iets op bedenken.”

Dat werd dus het kompas, dat Van Brankaert met behulp van twee oud-studenten, Rick en Vincent Eurlings, heeft gemaakt. Het werkt heel simpel, maar dat was ook precies de bedoeling. “Voor deze groep moet je het zo makkelijk mogelijk houden. Het moet universeel toegankelijk zijn, dus de enige knop die erop zit, is een resetknop waarmee het kompas op nul kan worden gezet; daarmee kun je je referentiepunt instellen. Maar voor de rest bevat het dus alleen een simpele wijzer die je de weg naar huis altijd laat vinden." Intern zit nog wel een GPS-tracker zodat familieleden via een app kunnen zien waar de gebruiker van het kompas is.

Positieve reacties
Het product is momenteel volop in ontwikkeling en komt naar verwachting in de zomer van 2026 op de markt. Tot die tijd proberen verschillende mensen het al uit. Brankaert: “De reacties zijn heel positief. Mensen zeggen dat ze er meer zelfstandigheid en eigenwaarde door ervaren, wat natuurlijk ook de bedoeling is."

Maar het maakt mensen ook zekerder. Zoals het koppel uit Alphen aan den Rijn, dat het kompas in het bijzijn van Brankaert uit mocht proberen. “Ze waren naar een nieuwbouwwijk verhuisd waar alle huizen op elkaar lijken. Als je tientallen jaren in hetzelfde huis hebt gewoond en dan op zo'n plek terechtkomt, terwijl je dementie hebt, dan is dat natuurlijk vragen om problemen. De man van het stel wist zijn huis niet meer te vinden. Maar met het kompas was dat ijkpunt er weer. Het werkte echt heel goed.”

De site van studievereniging Corpus is up and running. Tenminste, zo lijkt het aan de voorkant. Maar achter de schermen blijkt niets minder waar. De vereniging bloedde vorig jaar dood nadat bestuursleden afgestudeerd waren of stopten en het aan opvolgers ontbrak. “Maar daar komt heel snel verandering in”, laat tweedejaars student Fysiotherapie Anouk van Heeswijk weten.

Samen met medestudent Aukje Loeffen is zij dé kartrekker achter de nieuwe bestaanskans van Corpus. Dat is niet geheel toevallig, zo legt ze uit. “Halverwege ons eerste jaar kregen we van docenten de vraag wat we misten als studenten. Voor Aukje en mij waren dat vooral extra activiteiten en meer interactie buiten de colleges om. Toen kregen we als antwoord: ‘Dan moet je dat gaan regelen’.”

Volop in bedrijf
Zo heel kort door de bocht was het natuurlijk niet. De twee studenten vormden een team met docenten, waarna een onderzoek onder medestudenten volgde. Al snel bleek dat ook zij een studievereniging misten. “Ze waren allemaal ontzettend enthousiast. Wel met de kanttekening dat ze niet mee wilden helpen met de wederopbouw, maar wél lid zouden worden wanneer Corpus weer volop in bedrijf is.”

Dus zetten Anouk en Aukje hun schouders er extra onder en kwam de volgende uitdaging weer op hun pad: de site. De plek waar aankomende evenementen op gepland staan, die eigenlijk helemaal niet bestaan, en waar mogelijk nieuwe leden zich aan kunnen melden. “Maar, wij hebben geen toegang tot die site. We kunnen dus niets verwijderen, bewerken, toevoegen of bekijken. Nieuwe leden die zich aanmelden kunnen wij dus ook niet bereiken.”

‘Echt bestuur’
Totdat dat geregeld is vraagt Anouk aan iedere geïnteresseerde om zich te melden via de Instagrampagina van Corpus. Wellicht zit daar ook wel de meest nodige schakel van allemaal tussen. Want, op dit moment kan Corpus zich niet officieel inschrijven. “Daar zijn namelijk drie bestuursleden voor nodig en we zijn nu nog maar met z’n tweeën. Gelukkig hebben we deze week ook gesprekken gepland staan met mogelijke bestuursleden. Dan kunnen we ons daarna inschrijven bij de Kamer van Koophandel, wat ons weer de mogelijkheid geeft tot financiering van Fontys. Dan kan het balletje écht hard gaan rollen.”

Tot die tijd blijven de twee studenten zich volop inzetten om alles in goede banen te leiden zodat alle studenten van de paramedische opleidingen binnen Fontys zich aan kunnen sluiten. “Wellicht krijgen we dan ook al aanmeldingen voor ons eerste evenement binnen: een ski-trip in februari. Die is gepland en geboekt, nu is het aan onze nieuwe leden om hier samen iets moois van te maken.”

Aanvulling op studentenleven
Daar draait volgens Anouk een studievereniging ook om. “Een plek waar je deel uitmaakt van een community die er ook is buiten de opleiding om, en die een mooie aanvulling is op het studentenleven. Of dat nu door activiteiten, extra lessen, uitstapjes of feestjes is: een studievereniging biedt mogelijkheden die je anders niet hebt.”

Het onderzoek is in februari gestart in het kader van een schoolopdracht en loopt tot eind juni. Afgelopen week zijn de eerste bevindingen gedeeld. “We onderzoeken hoe de doelgroep, bestaande uit mensen met een beperking, op een laagdrempelige manier meer betrokken kunnen worden in de maatschappij”, legt student Eline Erkens uit. Zij werkt samen met Fleur Naus en nog drie andere studiegenoten aan het project. 

Inclusiviteit
Deelnemers aan het onderzoek zijn kandidaten van het G-debat in de gemeente Sittard-Geleen. Dat kunnen mensen met een licht verstandelijke beperking zijn, maar ook mensen met bijvoorbeeld autisme. Momenteel zijn er wel uitjes voor deze groep, maar die zijn er niet altijd in de juiste vorm en ook zeker niet in veelvoud. 

“Er zijn wel feesten voor mensen met een beperking, maar die zijn én ver weg én niet inclusief genoeg”, vertelt Fleur. “Daar wordt bijvoorbeeld alleen K3-muziek gedraaid, terwijl dat helemaal niet is wat zij willen. En ja: ze kunnen naar de bioscoop, maar ook zo’n uitje is vaak lastig te realiseren.”

Minder prikkels
Uit gesprekken met mensen uit de doelgroep is gebleken dat ze vooral behoefte hebben aan verbinding en het ontmoeten van nieuwe mensen. Momenteel kan dat bijvoorbeeld via apps of speciale datingavonden, maar de drempel daarvan ligt te hoog. “Wat ze graag zouden willen, is dat het makkelijker zou moeten zijn om naar alledaagse dingen te gaan. Gewoon even naar de film zonder dat daar veel prikkels en te veel geluid bij komen kijken.”

De oplossing is simpel: realiseer meer dagelijkse activiteiten met aanpassingen. Net zoals een prikkelarm uurtje in de supermarkt of de prikkelarme kermis. “Of films waarbij het geluid niet zo hard staat”, vervolgt Fleur. “Maar wat ook al zou helpen, is als er meer kennis over de doelgroep zou zijn in bijvoorbeeld kroegen en restaurants.” 

Want, gaat ze verder, sommige mensen met een beperking hebben meer tijd nodig bij het plaatsen van een bestelling. Omdat ze de menukaart niet kunnen lezen of uit kunnen rekenen hoeveel geld ze te besteden hebben. “Maar ook bij het shoppen: hoe komen ze in de stad, wat is hun budget en hoe kunnen ze dat budget het beste besteden?”

Eerste stap
De inzichten naar de behoeftes zijn inmiddels binnen, nu is het tijd voor de volgende stap. De Pedagogiek-studenten willen een activiteitenochtend organiseren en hebben daarvoor al contact opgenomen met een bioscoop en terrassen in de buurt. “Ons doel is om dit eenmalig te organiseren, maar natuurlijk wel met de achterliggende gedachte dat het allemaal niet zo ingewikkeld is en dat er hopelijk meer van dit soort initiatieven ontstaan.”

Adoloscence gaat over de 13-jarige Jamie Miller die wordt beschuldigd van moord op een tienermeisje van zijn school. De serie zet in vier afleveringen – die allemaal in één shot zijn opgenomen – het thema manosphere centraal, waarbij een heterogene onlinegemeenschap een sterke oppositie tegen het feminisme promoot. Een onderwerp waar sinds de opmars van het conservatisme steeds vaker over gepraat wordt.

Erik Akerboom, directeur-generaal van de AIVD (Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst), zei afgelopen weekend in WNL op Zondag dat hij vindt dat iedere ouder met tieners samen met hun kinderen naar de serie zou moeten kijken omdat het ‘een uitstekende weergave is van hoe je in een parallelle wereld terecht kunt komen’. Dat laatste is iets wat Fontysmedewerker Laura Mulder kan beamen.

Zij deed onderzoek naar vraagstukken over opvoeden en opgroeien die kenmerkend zijn in de huidige samenleving, maar ook naar de rol die social media speelt in de identiteitsontwikkeling van jongeren.

Geen verbod
Zelf keek ze met twee verschillende brillen naar Adolescence: die van een ouder en die van een onderzoeker. “Omdat ik zelf een tweeling van elf heb, doet zo’n serie wel iets met je als ouder. Maar als onderzoeker weet ik ook dat we niet meteen met z’n allen in de paniekstand moeten schieten. Zorgen rondom social media zijn er al sinds het ontstaan ervan, en dat was in Nederland zo’n 25 jaar geleden.”

We kunnen ons beter afvragen wat we kunnen doen om jongeren te beschermen. De overheid spreekt steeds vaker over een verbod, maar dat is volgens Mulder niet de oplossing. “Ga in plaats van het te verbieden het gesprek aan met jongeren. Na een schooldag vragen we vaak hoe de dag geweest is, maar dat doen we lang niet altijd als het gaat om wat onze kinderen online meemaken." 

Dat gesprek voeren vinden we nog ingewikkeld omdat ouders veel minder ‘thuis’ zijn in de online wereld dan jongeren en er daardoor vaak ‘vooroordelen’ over zijn. "Terwijl het wel heel belangrijk is omdat jongeren zich niet altijd begrepen voelen als het om de online wereld gaat.”

Bescherming
Jongeren worden volgens Mulder vaker met afkeuring dan met interesse benaderd, terwijl dat juist andersom zou moeten zijn. “Zorg dat je nieuwsgierig en benaderbaar bent. Als je jongeren en hun online gedrag afkeurt, voelen jongeren zich ook niet uitgenodigd er met volwassenen over te praten, terwijl dat juist zo belangrijk is om hen te kunnen helpen en beschermen."

Het gesprek aangaan en blijven voeren dus, dat is het beste wat we kunnen doen als het om sociale veiligheid gaat. Een rode knop invoeren waarmee 18-jarigen met één handeling hun complete digitale gegevens kunnen wissen, zoals NSC en ChristenUnie vorige week voorstelden, vindt Mulder geen goed idee. Net als het idee van een ‘domme telefoon’ waar jongeren alleen mee kunnen bellen en sms’en.

Vorming
“Het klinkt misschien fantastisch, maar hoe haalbaar is het om alle digitale gegevens te wissen? Bovendien: wat schiet je ermee op? Je kunt de data wel wissen, maar alles wat online gebeurt vormt kinderen, en die vorming kun je niet wissen. De online wereld is er nou eenmaal. Hoe hard je ook je best doet, die kun je nooit helemaal deleten. En dat moeten we ook niet willen, want social media biedt ook kansen en voordelen.”

Daar komt nog bij dat social media niet voor iedere jongere even schadelijk, nadelig of vervelend is. “Adolescence creëert paniek in de samenleving, maar gelukkig kunnen de meeste jongeren wel weerstand bieden tegen de denkbeelden die in de serie naar boven komen. Uit onderzoek is heel duidelijk gebleken dat verschillende soorten media onder verschillende soorten omstandigheden bij verschillende soorten mensen voor verschillende soorten effecten zorgen.”

In de 26 jaar dat Hovens bij Fontys werkt – eerst 25 jaar bij Pedagogiek en inmiddels bij de Nieuwste Pabo - heeft ze vrij weinig gezamenlijke uitjes voor alle medewerkers van de complete Sittard-locatie meegemaakt. Los dan van de jaarafsluiter die altijd voor de zomer werd georganiseerd en het nieuwjaarsontbijt. “Maar die zijn inmiddels ook allebei wegbezuinigd”, aldus Hovens. “Dat vonden we jammer en daarom hebben we het heft nu in eigen handen genomen.”   

Deels dus vanwege het karige aanbod aan uitjes voor de complete Sittard-locatie. “Maar ook om gewoon weer even iets gezelligs te doen.” Want dat was nodig, stelt Hovens. De ontwikkelingen rondom TEO (de Transitie Educatieve Opleidingen) zijn de medewerkers in Sittard niet in de koude kleren gaan zitten. Het plan waar vijf jaar lang aan is gewerkt om de educatieve opleidingen van Fontys intensiever te laten samenwerken, is in januari officieel in werking getreden.   

Tijd voor gezelligheid
Dat heeft hier en daar voor rumoer en stress gezorgd, en dat maakte het des te belangrijker om op een informele manier de verbinding met elkaar op te zoeken. “Daarom organiseren we nu dus de pubquiz. Even weg van de overleggen en juist op een gezellige manier bij elkaar komen.”   

Via de mail en via flyers werden alle collega’s uit Sittard uitgenodigd om daar donderdagavond bij aanwezig te zijn. Ruim zestig mensen meldden zich aan. “De pubquiz wordt in een voetbalkantine gegeven. Bewust niet in een gebouw van Fontys, omdat we niet in de verleiding willen komen om het toch weer over werk te hebben. We gaan er gewoon even lekker op uit. De reacties zijn positief en we hebben er zin in.” 

Het was volle bak dinsdagavond in de LocHal, bij het openbaar college over de opmars van conservatisme. Iris Andriessen als lector bij Fontys samenlevingspedagogiek, en Rutger van de Sande als lector Learning Design, etaleerden hun visie op de oorzaken en gevolgen ervan. 

Zoals het onderzoekers betaamt, werden daarbij veel cijfers en grafieken getoond die de trends op dat gebied tonen. Niet geheel verrassend zag je grofweg overal dezelfde beweging: in de tweede helft van de vorige eeuw, en met name vanaf de jaren zeventig en tachtig, werden we in meerderheid allemaal progressiever. Tolerantie, begrip en acceptatie voor kwesties als homoseksualiteit, man-vrouwrollen en echtscheidingen namen jarenlang toe. 

“Maar de laatste tien jaar lijkt er iets aan de hand te zijn”, toonde Andriessen ook weer met cijfers en data aan. “Bij al die ontwikkelingen zien we nu dat de stijgende lijn verandert in een dalende lijn.” Eén oorzaak is daarvoor niet aan te wijzen, zo bleek uit haar betoog. 

Maar dat de online wereld daar een grote factor in is, dat maakte zij wel duidelijk. Tradwives (vrouwen die zich presenteren als grote voorstanders van de klassieke huisvrouw), de manosphere (een waaier aan websites en online platforms waar mannen mysogene, vrouwonvriendelijke of ‘klassieke mannelijkheid’ aanhangen), de opkomst van een influencer als Andrew Tate: het kwam allemaal voorbij.

Individualisering
Rutger van de Sande gaf vervolgens wat achtergronden over waar die ontwikkeling mogelijk vandaan komt. Hij schetste het beeld van online ‘echokamers’, bubbels en filters waardoor iedereen steeds meer in hetzelfde kringetje blijft hangen of daar ingezogen wordt. En hoe dit ook doorsijpelt naar de echte wereld.

“Ooit hebben we als samenleving een gezamenlijk ‘contract’ opgesteld, dat we alle kinderen dezelfde kansen en dezelfde start willen geven. Op basis van het Engelse gezegde ‘It takes a village to raise a child’.  Door de toegenomen individualisering in de maatschappij is dat veranderd. Een kind is nu niet meer een kwestie van opvoeden, nee het is een project geworden.” Mensen willen nu dat hun kind de beste start en de beste kansen krijgt. “En dat doe je alleen voor je eigen kind. Opvoeden gebeurt dus niet meer als samenleving, maar puur als ouder.”

Zo zit echter het onderwijs niet in elkaar. “Daar kom je kinderen tegen die allemaal een andere opvoeding hebben gehad. Maar hun ouders eisen dat het opvoeden op hùn manier gaat. Dat kan dus niet. Als leraar kun je niet al die ‘contracten’ individueel aanhouden.”

En als voorbeeld gaf hij een actuele discussie aan, die toch weer op seksualiteit is terug te voeren: de Week van de Lentekriebels. “Een derde van alle scholen in Nederland doet daaraan mee. 4 procent van alle scholen doet helemaal niets aan seksuele voorlichting. Terwijl dat wel in de landelijk afgesproken kerndoelen van het basisonderwijs is opgenomen. Twee van die 58 kerndoelen gaan over seksuele vorming. En de discussie daarover escaleert nu heel snel. Ouders en scholen komen daarbij lijnrecht tegenover elkaar te staan.”

Beperkt
Zo kregen de toehoorders een heleboel achtergronden en informatie over conservatisme en seksualiteit. Waarbij het overgrote deel van het publiek desgevraagd ook aangaf dingen te horen waar ze nog geen weet van hadden. Wel jammer was dat het college beperkt bleef tot seksualiteit, en dat het oprukkend conservatisme niet ook in breder verband werd behandeld. Religie, ras of afkomst, economie, politiek: het kwam in een bijzin of helemaal niet voorbij. 

Aan het einde kreeg het publiek nog een heel klein beetje tijd om te reageren. De prikkelendste vraag was: waarom hebben jullie niet ook iemand uit bijvoorbeeld die manosphere uitgenodigd? Is het niet zo dat dit nu eigenlijk ook maar een eenzijdig beeld is, namelijk dat van jullie twee, dat geschetst wordt? 

Interessante vraag, antwoordde Andriessen. En ja, in zekere zin had de vragenstelster ook wel gelijk. “Maar dit is nu eenmaal het format waarvoor we gekozen hebben. Los daarvan: ik respecteer ieder individu, maar ik respecteer geen denkbeelden die racistisch, seksistisch of homofoob van aard zijn. En wij willen iemand met dat soort denkbeelden daarom ook geen podium geven.”

Professor doctor Wouters een Fontys-icoon noemen is geen overdrijving. Als het gaat om technologische en sociale innovaties in de zorgsector is zij in haar veld van expertise een erkende autoriteit. Al sinds haar eerste dag is zij verbonden aan Fontys Paramedisch, en later ook bijzonder hoogleraar bij Tilburg University.

De medische wereld is geen onbekende voor Wouters. Haar man is een gepensioneerd huisarts, twee dochters zijn eveneens huisarts geworden. “Ik ben zelf ook opgeleid als medicus. Het is een superinteressant vakgebied. Het leuke eraan is dat het echt iedereen raakt, iedereen aangaat. Tegelijkertijd zijn er zoveel contextfactoren.”

En met die laatste is zij al sinds jaar en dag flink aan de slag. Vooral met de technologische ontwikkelingen. Die bij Wouters altijd in dienst horen te staan van de sociale factoren. “Er werd en wordt enorm veel verwacht van technologie. Maar de kern van de verandering zit hem niet daarin. Die zit hem in mensen: in hoe we de zorg beter organiseren en de mens daarin centraal blijft staan.”

Want de organisatie van de zorg, die kan wat Wouters betreft echt een stuk beter. Met hulp van technologie, dat dan weer wel. “Er valt veel winst te halen in een betere organisatie. Alles, maar dan ook alles moet nu verantwoord worden. Door een hoop bureaucratie weg te halen, wordt het plezier in het werk ook veel groter.”

Door meer naar technologie te kijken, wordt de blik op het werkveld ook anders en kritischer. “Neem mensen met een chronische aandoening. Die hebben vaak thuiszorg nodig. Daar moet je wel verantwoordelijkheid voor af durven te staan. Maar tegelijkertijd moet je niet verwachten dat met alleen technologie de druk op de zorg wordt opgelost. Sociale innovatie is minstens zo belangrijk. Niet alleen in de zorg trouwens. Door social media zijn we allemaal in ons eigen bubbeltje gaan leven. Maar mensen hebben elkaar nodig.”

Eilandjes
Ergens in het gesprek zegt zij dat het vakgebied wel heel erg veranderd is in de loop der jaren. Hetzelfde geldt voor haar werk bij Fontys. “Toen ik hier begon waren het allemaal eilandjes en was onderzoek nog een heel klein onderdeel. Nu hebben we centres of expertise en is er veel meer focus. Waar vroeger een student bij wijze van spreken onderzoek deed naar één spier, zijn onderzoeken nu veel breder en groter en met veel meer disciplines.”

Haar eigen carrière kwam in een flinke stroomversnelling terecht toen zij lector werd. “Als associate lector zat ik op een zeker moment op een dood spoor, kon ik niet echt meters maken. Toen ik lector en later hoogleraar werd, kwam er ineens heel veel – soms te veel – op mijn bordje.”

Maar meters maken, dat deed zij ineens wel. En het vakgebied mag ondertussen veranderd zijn, na een half leven bij Fontys, geldt dat volgens Wouters niet voor het met en voor studenten werken. “Ja, de middelen zijn veranderd. Maar het gaat nog steeds om jonge, enthousiaste mensen. Het is en blijft heel procesgericht: studenten hebben behoefte aan duidelijkheid.”

Hóe je die duidelijkheid verschaft, dat is gedurende de jaren wel verschoven. “Dat is misschien wat lastiger geworden, ja. Daarom moet je wel kaders blijven bieden. En je ervaringen delen met hen. Dat is iets anders dan voorschrijven hoe het moet. Tegelijkertijd: de middelen mogen veranderd zijn, het enthousiasmeren van studenten blijft gewoon het leukste aan het docentenvak.” [Tekst loopt door onder foto]

Gezien haar werkveld lijkt het logisch dat de coronaperiode het deel van haar carrière omspant dat haar het meest is bijgebleven. Niet dus. 

“Zeker, het was een leerzame periode. Alles ging toen veel sneller op het gebied van in gebruikname van technologie, dat wel. Maar in mijn vakgebied zie je nu dat het weer stukken minder is geworden. Neem het videobellen door artsen en specialisten: dat gebeurt nog maar heel weinig nu. Voor mij persoonlijk: ik heb ook corona gekregen en was daardoor lange tijd mijn reuk kwijt.”

(On)gezond
Over gezondheid gesproken… 
Wat dat betreft heeft zij al die jaren haar grenzen ook wel moeten bewaken. “Ik doe mijn werk heel graag. Maar mijn werk is mijn hobby? Het is net als topsport: het is niet gezond om alleen maar dat te doen.”

“Dat wordt ook de komende tijd nog mijn uitdaging. Ik word 67 en moet dus met pensioen. Maar bij de universiteit heb ik officieel nog vijf jaar promotierecht. En promovendi begeleiden, dat blijf ik ook doen. Want ik vind dat heel inhoudelijk en superleuk werk. Mijn grote uitdaging wordt om niet te veel met nieuwe dingen aan de slag te gaan, geen subsidies meer aan te vragen voor nieuw onderzoek.”

Authentiek
Of ze nog een advies heeft voor studenten, docenten en lectoren van nu en in de toekomst? “Ben nieuwsgierig. Blijf vragen stellen. Leer niet om je diploma te halen. Het is het proces dat belangrijk is. Voor docenten: blijf authentiek en betrek elkaar bij dingen.”

“En als het om lectoren gaat: ik hoop dat zij wat vaker betrokken worden bij veranderingen in de onderwijswereld. Dat gebeurt nu te weinig.”

Begin dit jaar zijn Dave van Kann en zijn collega’s van het lectoraat Move to Be gestart met Actief Fundament, een vierjarig programma waarbij verschillende regio’s van het land samen met de praktijk een programma ontwikkelen dat maatwerk biedt om kinderen vanaf twee jaar veel vaker in aanraking te laten komen met simpele beweegmomenten.  

Want, stelt Van Kann, dat is hard nodig. “Het is voor jonge kinderen heel belangrijk om veel en afwisselend te bewegen, omdat dat leidt tot motorische vaardigheden”, aldus de lector. "In het basisonderwijs hebben leerkrachten pas vanaf groep 3 de verplichting om bevoegd te zijn in het geven van bewegingsonderwijs, terwijl juist in de jaren daarvoor de bouwstenen worden ontwikkeld om op te kunnen voortborduren.”  

Achterstanden voorkomen 
Het is volgens Van Kann belangrijk dat kinderen zo jong mogelijk een goede en actieve basis krijgen, zodat ze daar op latere leeftijd voordeel uit kunnen halen. “Je wil voorkomen dat kinderen achterstanden oplopen. Los van het feit of ze wel of geen ballen kunnen vangen, ontneem je hen ook plezier. Met als gevolg dat ze bepaalde motorische oefeningen vermijden; omdat ze niet geconfronteerd willen worden met datgene waar ze niet goed in zijn.” 

De boodschap is duidelijk: als je de basis goed legt, kun je die achterstanden bestrijden. En die basis moet op een zo jong mogelijke leeftijd bewerkstelligd worden. Op de basisschool, maar ook thuis en in de periode vóór het kleuteronderwijs. Juist daar. Van Kann: “De vele schermpjes hebben de achterstanden versneld, maar eigenlijk is dit een tendens die we al twee of drie decennia zien. Het wordt steeds meer genormaliseerd dat kinderen minder bewegen.” 

Elkaar verbinden 
Voor het project Actief Fundament werkt het lectoraat Move to Be samen met verschillende kennisinstellingen, integrale kindcentra in Nederland en opleidingen van Fontys. Sport en Bewegen en Pedagogiek zijn twee belangrijke partners. “Een student van pabo ALO stimuleert het bewegen bij kinderen, maar doet dat wel pas vanaf het basisonderwijs. Dan is het eigenlijk al te laat. Daarom kijken we ook naar wat pedagogische medewerkers kunnen doen. We willen het bewegen richting de jongste leeftijd krijgen en denken dat te kunnen doen door het pedagogische veld en het basisonderwijs sterker met elkaar te verbinden.”   

De ideale oplossing? Ervoor zorgen dat bewegen een win-winsituatie wordt. Kinderen hebben vaak een beperkte concentratieboog, maar hoe kun je bewegen als middel inzetten om die concentratieboog te verhogen? “Laat ze ontdekken, laat ze gaan, haal de rem eraf. We moeten kijken naar de meest simpele dingen, zoals het verkorten van langdurig zitten rondom eetmomenten op de kinderopvang, maar ook naar het inzetten van beweegprofessionals op de kinderopvang en het versterken van de integratie tussen verschillende disciplines.”  

Het idee voor de podcast ontstond toen zeven studenten van Fontys en TU/e, die allemaal deel uitmaken van dezelfde studentenvereniging, tijdens corona samenzaten. Sanne, afgelopen jaar afgestudeerd aan Fontys Pedagogiek, is één van hen. “Onze groep leerde elkaar kennen tijdens de coronapandemie, en we merkten al gauw van elkaar dat we het heel confronterend vonden om over onze mentale gezondheid te praten.”

De studenten raakten toch met elkaar in gesprek, want de drempel voor makkelijke en beschikbare professionele hulp voor studenten bleek erg hoog te liggen. “In het studentenleven heersen best wel wat taboes. We denken vaak dat we alles zelf moeten doen, mogen niet twijfelen aan ons kunnen en toegeven aan eenzame gevoelens is ook uit den boze. Laat staan het vragen om hulp.”

Moeilijke onderwerpen
Toch ondervond het zevental dat het juist erg fijn was om met elkaar in gesprek te gaan over allerhande onderwerpen. “We merkten onderling dat velen van ons tegen dezelfde problemen aanliepen en dat we het moeilijk vonden om aan tafel van je studentenhuis of in de kroeg een gesprek te starten over alles wat er in je leven speelt. Maar omdat we toch ervaarden dat praten over moeilijke onderwerpen echt oplucht, wilden we andere studenten die kans ook geven.”

Niet veel later ontstond dan ook het idee voor de podcast Mentalitijd, die inmiddels al door 14.000 mensen beluisterd is. Met afleveringen over onzekerheid, financiële problemen, eenzaamheid en prestatiedruk wisten de podcastmakers hun publiek iedere keer weer te grijpen. “Mentalitijd bleek een heel welkom initiatief”, legt Sanne uit. “Vooral de podcast over depressie onder studenten wist veel luisteraars te trekken.”

Open gesprek
Iedere aflevering staat een bepaald onderwerp centraal. Voorafgaand aan de opnames zit Sanne met haar mede-podcastmakers samen voor een brainstormsessie, waar volgens de alumna soms wel miljoenen onderwerpen naar boven komen. “Zodra we een keuze gemaakt hebben, gaan we voor ieder onderwerp op zoek naar een professional in Nederland die affiniteit heeft met de doelgroep. Deze professional zit met drie studenten samen om ervaringen te delen en inzichten te bieden, allemaal in een open gesprek.”

Dat Mentalitijd zeer gewenst is bij andere studenten merken Sanne en haar collega’s niet alleen aan de waardevolle reacties en feedback die zij van luisteraars krijgen. De groep organiseert inmiddels ook workshops en lezingen om studenten te helpen. “Ja, we zijn begonnen als podcast, maar op een gegeven moment werd het meer dan alleen dat. Dat wij anderen kunnen helpen met lezingen over onderwerpen als prestatiedruk en ‘stress to impress’ en daar volle zalen mee trekken, bewijst maar weer eens hoe nodig deze gesprekken zijn.”

‘Niet de enige’
Dat wil Sanne alle studenten dan ook nog meegeven. “Onze podcast zorgt voor een laagdrempelige, toereikende hand om toch het gesprek te kunnen starten met anderen. Studenten zijn inmiddels steeds meer bezig met hun mentale gezondheid, maar daar kunnen we allemaal nog steeds in groeien. En vergeet niet: waar je ook mee zit, je bent echt niet de enige.”

Jeugdigen wordt meestal niets gevraagd als het gaat om grote maatschappelijke kwesties. Als ze al mogen vertellen wat ze vinden van bijvoorbeeld de klimaatcrisis, oorlog, armoede, uitsluiting of migratie, worden ze nauwelijks serieus genomen.

Want kinderen en jongeren zijn onaf, kwetsbaar, afhankelijk en vooral bezig met zichzelf. Klopt dit beeld? Dat wilden docentonderzoekers Marlinde Melissen en Marjolein Verbercht en lector Iris Andriessen te weten komen.

Zo’n 1.000 jeugdigen tussen 7 en 25 jaar zijn voor het onderzoek bevraagd door bijna 300 Pedagogiekstudenten, die daarvoor eerst een korte training volgden. Vervolgens hebben zij kinderen en jongeren op hun stageplek een vragenlijst voorgelegd.

Maatschappelijke kwesties
“Omdat studenten op allerlei verschillende plekken stagelopen, was het mogelijk een diverse groep jeugdigen te bereiken die normaliter minder makkelijk in onderzoek bereikt of gevraagd wordt, zoals jeugdigen in het speciaal onderwijs of thuiszitters”, aldus Andriessen.

De onderzoeksgroep wilde van de jeugdigen weten hoe ze tegenover bepaalde maatschappelijke kwesties aankijken, waardoor ze zich daarbij betrokken voelen en in hoeverre ze een bijdrage willen leveren aan een oplossing. De uitkomsten waren verrassend.

“Uit ons onderzoek blijkt dat jeugdigen wel degelijk maatschappelijk geëngageerde burgers zijn met duidelijke ideeën over welke maatschappelijke vraagstukken prioriteit verdienen”, vertelt Melissen.  

Actieve bijdrage
“De resultaten laten ook zien dat jeugdigen bereid zijn zelf een actieve bijdrage te leveren. Jeugdigen geven aan dat het helpt als ze daarvoor uitgenodigd worden door volwassenen en het goede voorbeeld krijgen.” Dat gebeurt nu onvoldoende, constateert de docentonderzoeker.  

“Beleidsmakers hebben geen goed beeld van de wijze waarop jeugdigen over kwesties denken waar zij beleid voor maken”, vervolgt Andriessen. “Ze gaan veelal uit van aannames, of erger: ze stellen belangrijke beslissingen uit en schuiven deze zo op het bordje van de volgende generatie.”  

Het onderzoek laat zien dat jeugdigen op allerlei verschillende manieren maatschappelijk geëngageerd zijn. In welke mate hangt af van het onderwerp en de emotie die ze erbij voelen. Klimaat is het meest genoemde thema. “Daar kunnen ze concreet wat mee: afval scheiden bijvoorbeeld of zwerfafval opruimen. Oorlog raakt ze ook, maar vaak weten ze niet wat ze eraan kunnen doen.”

Stem
Het hoeft niet altijd groots te zijn, zoals Greta Thunberg doet, denken de onderzoekers. Het kan ook heel klein zijn, zoals een brief schrijven of een tekening maken waaruit hun bezorgdheid blijkt. Maar het belangrijkste is dat jeugdigen net als volwassenen een stem krijgen en dat er naar ze wordt geluisterd.

“Als ze voelen dat hun bijdrage niet wordt gewaardeerd of dat ze niet serieus worden genomen, is dat de reden waarom een deel van hen uiteindelijk geen actie onderneemt”, weet Melissen. “We moeten ze de gelegenheid geven om zich uit te spreken en verantwoordelijkheid te nemen, en we moeten vooral zelf het goede voorbeeld geven.”

Het is de eerste keer dat er in deze mate onderzoek is gedaan naar discriminatie onder mensen met een Oost- of Zuidoost-Aziatische achtergrond. De studie is uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken. Iris Andriessen, als lector ‘Diversiteit en (ortho)pedagogisch handelen’ verbonden aan het instituut Pedagogiek, was er namens Fontys nauw bij betrokken.

Samen met de Universiteit van Amsterdam heeft Fontys duizenden vragenlijsten verstuurd en tientallen diepte-interviews gehouden. Daar is uit gebleken dat één derde van de mensen met een Aziatische achtergrond in het afgelopen jaar discriminatie heeft ervaren. Bij mensen met een Chinese achtergrond zijn de percentages nog hoger. “Daar gaat het om meer dan de helft”, legt Andriessen uit.

Allerlei soorten
De vormen van discriminatie die voorkomen, zijn zeer divers. Het gebeurt in het onderwijs, op de arbeidsmarkt en op straat. Vaak is er sprake van pestgedrag en ongepaste grapjes, maar daarnaast komen mensen met een Aziatische achtergrond ook lastiger aan een baan en stromen ze moeilijker door. In veel gevallen ervaren mensen op meerdere terreinen discriminatie.

“Net als de verschillende vormen van discriminatie zijn ook de daders heel divers. Vaak wordt gedacht dat het van wit naar zwart gaat en dat gebeurt natuurlijk ook, maar het is niet enkel en alleen voorbehouden aan witte Nederlanders om te discrimineren. Je ziet dat het in alle groepen gebeurt”, vervolgt Andriessen.

“Wat we ook zien is dat vrouwen met een Aziatische achtergrond met een heel specifiek soort discriminatie te maken hebben. Wanneer zij over straat lopen worden zij door - vaak witte - mannen aangesproken met uitspraken als ‘ni hao', die bedoeld zijn om aandacht te vragen. Dit is een vorm van straatintimidatie die geworteld is in stereotiepe ideeën over seksualiteit van Aziatische vrouwen.”

De vervolgstappen
Het onderzoek laat volgens Andriessen het belang zien dat er iets gedaan moet worden. Het ministerie doet dat door het Kennisplatform Integratie en Samenleving (KIS) de opdracht te geven om in lijn met de aanbevelingen die met het onderzoek gedaan zijn, dialogen en gesprekken te starten in de samenleving, in de hoop zo meer bewustwording te creëren. Verder is het ministerie ook in gesprek met de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racismebestrijding om te kijken hoe deze groep meegenomen kan worden in een nationaal programma tegen discriminatie en racisme.

“Maar zelf wil ik het ook nog niet loslaten”, zegt Andriessen. “Aan de hand van het onderzoek wil ik kijken waar mensen binnen Fontys tegenaan lopen. In welke mate zijn studenten van de Pabo en Pedagogiek zich er bijvoorbeeld van bewust wat het zingen van ‘verjaardagsliedjes’ als Hanky Panky Shanghai met kinderen doet? Ik wil kijken wat we binnen onze opleidingen aan bewustwording kunnen doen.”

De slogan Fontys for Society wordt eer aan gedaan op Campus Stappegoor. De ruimte waar gefietst wordt om plastic flessen te vermalen is snel gevonden, want de aangepaste fietsen maken een herrie van jewelste. In een van de ruimtes van P1 trappen zes studenten om beurten de benen onder hun lijf vandaan. Waarom? “Iets met fietsen voor armoede, dat is het enige wat ik weet”, verklaart eerstejaarsstudente Anne terwijl ze bijkomt van haar intensieve fietssessie.

Medestudent Pien vult al snel aan. “Fontys Pedagogiek is een sociale opleiding en vanwege dat sociale aspect zetten we ons in voor Tilburgse gezinnen die in armoede leven. Daarnaast zijn we binnen onze opleiding ook bezig met duurzaamheid, waar dit project goed bij past.”

Van waardeloos naar waardevol
Het project waar Pien op duidt, is opgezet in samenwerking met Van Pet naar Pret, een bedrijf waarin de ‘leuke kant’ van het hergebruik van petflessen centraal staat. “Eigenlijk maken we hier van iets waardeloos als een plastic flesje, juist een waardevol product”, legt Van Pet naar Pret-eigenaar Rolph Adriaansen uit.

Adriaansen is de bedenker van de lampen die eind januari in dertien verschillende Tilburgse huishoudens terug te vinden zijn. “Gezinnen die het financieel minder hebben, ervaren ook kansenongelijkheid op het gebied van duurzaamheid. Maar het is belangrijk dat ook zij de kans krijgen om zo’n lamp in huis te kunnen hebben hangen. Daarbij is het verhaal achter de lamp het belangrijkst.”

Verbinding
Verbinding staat in dat verhaal centraal. “Alle deeltijd- en voltijdstudenten en -docenten hebben zich al fietsend ingezet voor dit project. Samen goed voor ongeveer 7,5 kilo aan vermaalde flesjes, waar dertien lampen, die centraal staan voor 013-stad Tilburg, uiteindelijk van worden gemaakt.

Die lampen kosten normaliter 250 euro per stuk, maar worden door de opleiding Pedagogiek weggegeven aan kansarmere gezinnen in Tilburg. In januari start de productie, waarna de dertien lichtbronnen samengevoegd worden tot een soort kroonluchter, inclusief labels met namen en adressen. Daarna worden de lampen individueel uitgedeeld.

Families
Waar de gerecyclede lampen precies terechtkomen is nog niet zeker, maar studenten en docenten kunnen al wel potentiële gezinnen aandragen. Pien heeft al een familie in gedachte. “Tijdens mijn vorige stage kwam ik terecht bij een gezin die echt zo’n lamp verdienen. Ze hebben weinig geld en bevinden zich in een moeilijke en zware financiële situatie, maar proberen er wel iedere dag weer het beste van te maken met de middelen die ze hebben. Zij passen perfect binnen dit sociaal-maatschappelijk project.” [Noëlle van den Berg]

Veilig, gezond en gelukkig opgroeien, staat deze middag centraal. Aan de hand van verschillende activiteiten onderzoeken eerstejaarsstudenten Pedagogiek allerlei vraagstukken die voortkomen uit de moderne en snel veranderende samenleving. “Want ook jongeren en kinderen staan daarin behoorlijk onder druk”,  aldus lector Pedagogiek Maike Kooijmans. “Kinderen zijn steeds ongelukkiger of hebben last van de snelheid waarin alles verandert.”

Dat onderzoek gebeurt aan de hand van verschillende workshops, zoals Inside Out, waarbij kinderen spelenderwijs aangeven welke emoties zij voelen bij bepaalde nieuwskoppen over sociale media, school en thuissituaties. En het schilderen van maskers, waar kinderen zowel aan de binnen- als buitenkant op mogen schilderen. De vraag die daarbij belangrijk is: zit er verschil tussen wat je laat zien en hoe je je echt voelt?

Stem van kinderen centraal
Tijdens de verschillende activiteiten wordt ook onderzoek gedaan. Kinderen wordt gevraagd naar hun emoties, gevoel en denkwijze. Ook mogelijke oplossingen voor bepaalde situaties passeren de revue. “Het is belangrijk dat we van de kinderen zelf horen hoe het met hun mentale gezondheid is”, laten studenten Emily, Daphne, Marith en Jill weten. “De stem van de kinderen staat daarbij centraal, zodat we meer te weten komen over hun belevingswereld.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

Diede en Selin, beide leerlingen van basisscholen in Drunen, hebben in ieder geval een topdag. “Het is sowieso een leuke ervaring om onze mening te mogen geven door middel van alle activiteiten die we doen.” Leerling Niels uit Hilvarenbeek laat tijdens een gezamenlijke bijeenkomst weten wat hij van de dag verwacht. “Zeg niet: ‘oké leuke informatie, maar daar doen we niets mee’ wanneer jullie van ons iets horen. De dingen die wij zeggen en willen, moeten ook echt uitgevoerd worden.”

Dat komt, als het aan lector Maike Kooijmans ligt, helemaal goed. “Alle informatie die we ophalen, wordt door onze eerstejaarsstudenten geanalyseerd, zodat tweedejaarsstudenten het volgende semester met deze gegevens aan de slag kunnen.”

Verandering
“Uiteindelijk gaan we de ideeën van de kinderen concretiseren, vormgeven en uitvoeren in Loon op Zand.” De uitkomst van de analyse wordt daarnaast met alle elf aanwezige gemeentes gedeeld. “En als de pilot in Loon op Zand een succes is, wordt ook dit doorvertaald naar de rest. De mening en stem van kinderen wordt nog lang niet altijd serieus genomen terwijl we zoveel van ze kunnen leren. Daar gaan wij mede dankzij deze Kinderrechtendag verandering in brengen.”[Noëlle van den Berg]

Selena studeert Pedagogiek en woont in Tilburg-Noord, een wijk met veel verschillende etniciteiten die haar ook haar eerste stageplek bood. Vorig jaar bekeerde ze zich tot de Islam en later wil ze met Arabische vluchtelingen werken. Niet gek dus dat de studente koos voor de minor Arabische Taal en Cultuur. “Een onderdeel van deze minor is een reis naar Marokko. Toen we dat hoorden, hebben we met de hele groep besproken dat we iets wilden doen voor de slachtoffers van de aardbeving.”

Een inzamelingsactie werd opgezet. Met ruim 1.200 euro op de teller willen de studenten niet alleen moeders en kinderen, maar de gehele gemeenschap helpen. “Speelgoed, boodschappen, gereedschap, we schaffen van alles aan voor deze mensen. En kippen. Want wat heb je aan eieren in je boodschappenpakket als een kip jarenlang eieren kan leggen?”

Dankbaar
Hoewel Selena enorm uitkijkt naar de reis, verwacht ze ook dat het emotioneel zwaar gaat worden. “Ik ben een gevoelig mens, dus de kans dat ik ga huilen acht ik heel groot. We moeten niet vergeten dat deze mensen nog steeds alles kwijt zijn en dat onze hulp hard nodig is. Ik denk dat het ons allemaal zal raken wanneer we de Marokkaanse gemeenschap daar zo blij gaan zien met de dingen die wij voor ze meenemen en die we voor ze mogen doen.”

De ervaringen die Selena opdoet tijdens haar minor en in Marokko wil ze straks toepassen in haar werk als pedagoog. “In Tilburg-Noord zie ik dat het voor vluchtelingen heel waardevol kan zijn om je te mengen in de maatschappij, om dingen te leren op school. Die dingen worden steeds duidelijker wanneer je ze ziet. Dat is mijn doel, ook in Marokko: kinderen begrijpen die niet begrepen worden door hun taal en cultuur te leren kennen. Zo kunnen wij ons beter inleven in wat deze kinderen denken en dragen wij op onze beurt weer bij aan hun belevingswereld.” [Noëlle van den Berg]

Op woensdag 22 november vinden er weer verkiezingen plaats. Stemgerechtigde ingezetenen van Nederland mogen op die dag stemmen voor een nieuwe invulling van de Tweede Kamer. Sinds 1972 zijn achttienplussers bevoegd voor die belangrijke taak, maar waarom alleen achttienplussers? Waarom zouden we zestienjarigen niet ook al een rood kruisje op het stembiljet laten zetten? 

Onderzoek
Tegenstanders van dat idee zouden zeggen dat ze te jong zijn en te weinig interesse hebben in de politiek, maar die beweringen verwijzen Iris Andriessen, Marlinde Melissen en Marjolein Verbercht naar het rijk der fabelen. Zij hebben vanuit hun lectoraat onderzoek gedaan naar de betrokkenheid van jeugdigen bij maatschappelijke vraagstukken waarvoor transities nodig zijn, zoals klimaat, armoede, oorlog, ongelijkheid, gezondheidszorg en de woningmarkt. 

Allemaal vraagstukken die van belang zijn in de politiek en waar - zo blijkt uit het onderzoek - jeugdigen van 7 tot 25 jaar vaak een mening over hebben. Vaker dan gedacht wordt. “Over zestienjarigen wordt gezegd dat ze te weinig interesse hebben in de politiek, maar de resultaten van het onderzoek bewijzen het tegenovergestelde”, legt Marlinde Melissen uit. “Jeugdigen voelen wel degelijk betrokkenheid bij maatschappelijke vraagstukken, zien daar een politieke verantwoordelijkheid voor en hebben ook zelf ideeën over mogelijke oplossingen.”  

Dat maakt het een belangrijke reden om zestienjarigen te laten stemmen, maar volgens Iris Andriessen zijn er meer argumenten. “Jongeren die nu zestien jaar oud zijn, krijgen in hun leven te maken met de consequenties van de vraagstukken die momenteel op tafel liggen. Jongeren dragen aangezien ze gemiddeld langer te leven hebben dan de volwassenen van nu, langer de consequenties van beleidskeuzes die nu zonder hen worden gemaakt. Daarnaast komen de kosten van beleid dat nodig is om de transities vorm te geven, bijvoorbeeld de energie- en klimaattransitie, voor een groot deel straks bij de huidige jongeren terecht." 

Verschuiving
Het zou volgens Melissen en Andriessen niet de vraag moeten zijn óf de stemgerechtigde leeftijd ooit wordt verlaagd, maar wanneer. Misschien niet vandaag, misschien niet volgend jaar, maar ze hopen dat het zo snel mogelijk gebeurt. Andriessen: “Als je kijkt naar het historische perspectief van het stemrecht, zie je dat er verschuivingen plaatsvinden. Vroeger mochten alleen mannen stemmen, later ook vrouwen, en daarna werd de leeftijd steeds meer verlaagd. Van 25 naar 23 naar 21 naar 18. Het gaat telkens in stapjes en ik vind dat de eerstvolgende stap moet zijn dat de minimum stemgerechtigde leeftijd op zestien komt te staan.”

Helemaal mee eens, zegt Melissen nog. “Zestienjarigen leren op school van alles over stemmen. Maar pas als ze daar zelf actief aan mee mogen doen, zal de politieke betrokkenheid van jongeren groter worden. En daardoor ook het zelfvertrouwen waarmee de jongeren zelf de wereld vorm kunnen geven." [Karen Luiken]

Dat is ook meteen de insteek van de bijeenkomst op vrijdagochtend, die te boek staat als de afsluiter van Project Welzijn. Projectleider Heidi van den Hout verwelkomt de ruim honderd aanwezige studenten. “Wanneer je niet je hele verhaal kan vertellen, kun je je ontzettend eenzaam voelen. Deze ochtend is dan ook juist een uitnodiging om met elkaar in gesprek te gaan over dingen die misschien lastig zijn om over te praten, waarvan je denkt dat je de enige bent. Maar als je met elkaar praat, kom je erachter dat je niet alleen bent.”

Dat gesprek wordt op gang gebracht dankzij een combinatie van kennis, cabaret, poëzie en panelgesprekken. En dat is nodig, want ongeveer de helft van de studenten geeft aan redelijk makkelijk over mentaal welzijn te praten. De podcast van docent Thyme van den Beuken en pedagoog Lars Limburg gaat ook vaak over welzijn. “Er lijkt hier een soort van tevredenheid te heersen, maar we moeten wel concluderen dat jongeren in deze tijd nog nooit zoveel problemen hebben gehad met mentaal welzijn als nu.”

Vragen en taalgebruik
“Dat heeft onder andere te maken met sociale media en groepsdruk, maar ook met de vragen die je stelt en welke taal je gebruikt”, aldus Van den Beuken. “Vraag dus niet aan iemand hoe het gaat met zijn of haar mentale welzijn, maar stel juist specifieke vragen om meer te weten te komen.”

Voor de pedagogen van de toekomst een belangrijke kwestie om vandaag bij stil te staan. Dat gebeurt onder andere aan de hand van een presentatie van Thomas Bijl, die onderzoek deed naar de bespreekbaarheid van de mentale gezondheid onder mannelijke studenten binnen studentenverenigingen.

Ook het dichtersduo Strijkplankpoëzie weet door middel van poëtische voordrachten de aandacht van de studenten op welzijn bij mannen te vestigen. Waarom nou juist die categorie? “Mannen zijn zoals ze zijn, omdat ze niet zichzelf mogen zijn. Zijn de mannen die stug door buffelen, nergens over praten en naar de fles grijpen de echte mannen? Of zijn mannen juist degenen die over hun gevoel praten en anderen ook de kans geven om het hierover te hebben?”

Eén ding is zeker: mannen stappen twee keer zo vaak uit het leven als vrouwen. Dat zijn er gemiddeld vier per dag. Dat kan te maken hebben met financiële problemen, gok- of alcoholverslavingen of het feit dat ze hun kinderen niet meer zien. “Sommige mannen voelen zich soms zo waardeloos, dat een einde aan hun leven maken soms de enige uitweg lijkt. Vergeet niet dat elke man een gevoelige man is en dat elke man moet praten over zijn gevoelens.”

Openbreken
Maar hoe kunnen onze toekomstige pedagogen dat bewerkstelligen? Daar gaan het dichtersduo, Van Bijl en beide podcastmakers samen met de studenten over in gesprek. “Je moet mannen echt openbreken en niet stoppen met vragen. Op sommige vragen krijg je misschien maar een kort antwoord, maar dat is al meer dan eerst.”

Daar sluiten de mannen van Strijkplankpoëzie zich bij aan. “Mannen zijn bijna allergisch voor de vraag: ‘hoe gaat het met je?’. Daarom moet je samen gaan autorijden of afwassen, dat maakt het voor mannen een stukje makkelijker om te praten omdat ze de ander dan niet hoeven aankijken.”

De experts weten ook dat praten met vrouwen laagdrempeliger voelt dan een gesprek met mannen. “Dus aan alle vrouwelijke studenten hier: probeer het gesprek te starten. En aan de vijf mannen in de zaal, het komt goed, jullie zijn omringd door vrouwen.” [Noëlle van den Berg]

Het TF-gebouw is het onderkomen voor alle opleidingen die vallen onder Mens en Gezondheid, Paramedisch en Sociale Studies. Fontys gebruikt dit gebouw nog tot eind november, dan verhuizen alle opleidingen naar de nieuwbouw op campus Rachelsmolen. 

Fontys is eigenaar van het TF-gebouw, maar heeft de grond in erfpacht van TU Eindhoven. Die gaat dat daarna zelf in gebruik nemen.

Tijdens een schouw uitgevoerd in opdracht van TU/e kwam aan het licht dat de brandveiligheid te wensen overlaat. Het Fontysbestuur liet daarop interne en externe partijen onderzoeken uitvoeren. In juli is vervolgens overlegd met de gemeente en de brandweer over aanvullende maatregelen. Die zijn nu getroffen. 

Zo mogen zich dus nooit meer dan 850 mensen tegelijk in het gebouw bevinden, is het aantal bhv'ers en brandwachten opgeschaald en mogen er buiten het onderwijs geen andere activiteiten worden georganiseerd in het pand. Deze locatie wordt daarom ook niet gebruikt voor de huidige introductieweek. Gemeente en brandweer hebben volgens het Fontysbestuur bevestigd dat met dit pakket maatregelen het gebouw voor de resterende tijd veilig en verantwoord gebruikt kan worden. 

De medewerkers en studenten van de betreffende opleidingen zijn hierover inmiddels geïnformeerd. [Jan Ligthart]

Het onderzoek naar het mentale welzijn van studenten in het hoger onderwijs is gedaan samen met het Expertisecentrum inclusief onderwijs en het RIVM, en bevat ook bijdragen van Fontysstudenten en -medewerkers. Dat de psychische druk op studenten al sinds jaren toeneemt, en al helemaal door en na de coronacrisis, was al langer bekend. Maar dit onderzoeksrapport, genaamd ‘Harder, better, faster, stronger’, maakt duidelijker wat de oorzaken zijn en wat er mogelijk tegen gedaan kan worden.  

“En we hebben de risicofactoren in kaart gebracht”, aldus Jolien Dopmeijer, projectleider studenten bij het Trimbos-instituut. “De aanpak en vermindering van stress en prestatiedruk is een gedeelde verantwoordelijkheid. Van de studenten zelf, van de opleidingen, van de overheid en van de maatschappij.”

De grote hoeveelheid onzekerheden in het leven van jongeren, individueel, op school én in de maatschappij, zijn niet te vergelijken met de situatie van pakweg twintig of vijftig jaar geleden. Zowel studenten als de minister zelf gaven tijdens de speciale bijeenkomst in Den Bosch aan dat vergelijkingen met voorgaande generaties daarom altijd mank gaan en er alleen maar voor zorgen dat de studenten zich nog minder gehoord voelen. 

De koningin prees de onderzoekers en iedereen die eraan heeft meegedaan voor het werk wat zij hebben verricht. Zowel zij als de minister vinden het onderzoek van groot belang en ook dat er in praktijk iets mee gedaan wordt. Dijkgraaf wees erop dat het kabinet al enkele maatregelen heeft genomen die de druk enigszins van de ketel zouden moeten halen, zoals de herinvoering van de basisbeurs en de versoepeling van de bsa. 

Praten
Maar vooral uit het panelgesprek, met daarin Fontysstudent Jelmer Fieret en Heidi van den Hout (projectleider van studentenwelzijn bij Fontys Pedagogiek), werd duidelijk waar de haken en ogen zitten. Net als bij de deelsessies waarin experts en studenten de diepte opzochten op bepaalde thema's. Er is te weinig ruimte en tijd voor zelfontwikkeling. En dat terwijl, zoals Dijkgraaf zei: “Dit nu juist de tijd en de plek is waar je je life skills ontwikkelt.” [Tekst loopt door onder foto's]

Vrijwel alle aanwezige studenten noemden gebrek aan tijd en ruimte. Dat, en het feit dat het ervaren van stress en prestatiedruk beter, vaker en gemakkelijker bespreekbaar zou moeten worden. Op de hogescholen en universiteiten, maar ook bij verenigingen en onder medestudenten. Als het om het onderwijs gaat, zouden vooral de docenten en coaches hierin een grote (voorbeeld)rol kunnen spelen. 

Verlies
Fontysprojectleider Heidi van den Hout presenteerde de deelsessie, samen met onder andere Fontysstudent Daphne Pommé, waarbij de koningin en de minister aanwezig waren. Het ging dan over waar stress vandaan komt en in welke vormen, en het gevoel van verlies dat - als het een kleinere vorm van verlies is, waar niet om gerouwd wordt - niet altijd herkenbaar is. En hoe studenten verlies en daaruit voortkomende stress vaak wegdrukken, wat een hele kettingreactie aan verkeerde handelingen en emoties kan veroorzaken. 

De koningin vroeg zich af of sommige stress niet gewoon tijdelijk is. En de minister had eerder al aangegeven dat stress ook gezond kan zijn, wat tot betere prestaties kan leiden. Maar over die stress ging het nu eigenlijk niet. Het meest enthousiast werd de koningin nog toen tijdens de presentatie werd uitgelegd dat de beste manier om studenten te ondersteunen ‘caring en daring ’ is: ondersteunen en helpen waar mogelijk en anderzijds uitdagen. Of dat nu gaat om beter te worden in iets, jezelf te ontwikkelen of problemen te tackelen dan wel bespreekbaar te maken. [Jan Ligthart]

In veel kennisagenda’s, onderzoeksprogramma’s en subsidietrajecten wordt gewezen op urgente maatschappelijke vraagstukken waarvoor transities nodig zijn. Hierbij is het de docent-onderzoekers Marjolein Verbercht en Marlinde Melissen van Fontys Pedagogiek opgevallen dat jeugdigen niet gezien worden als betrokkenen.

“Terwijl zij bij uitstek degenen zijn die de gevolgen van de maatschappelijke vraagstukken dragen en de transities voor een belangrijk deel zullen moeten vormgeven. Denk daarbij aan kwesties als klimaat, armoede, ongelijkheid, genderidentiteit, diversiteit en prestatiedruk. De grote uitdagingen waar we met zijn allen voor staan.”

Marjolein Verbercht en Marlinde Melissen willen de jeugdigen een stem geven. Daarvoor hebben ze de onderzoekschallenge Whats up?! bedacht. Dat maakt onderdeel uit van het onderzoeksprogramma ‘Kom in de wereld’ van het lectoraat Diversiteit en Orthopedagogisch handelen van lector Iris Andriessen.

Onderzoek-onderwijs-praktijk
Met de onderzoekschallenge willen Verbercht en Melissen een brug slaan tussen onderzoek, onderwijs en praktijk. “De challenge is dat we 1.000 jeugdigen tussen 7-25 jaar willen bevragen, samen met onze studenten”, vertelt Melissen.

“Niet alleen bevragen we de jeugd in het reguliere onderwijs, maar ook jongeren in het speciaal onderwijs en in de jeugd- en gehandicaptenzorg. Sommige jeugdigen worden vaak bij voorbaat uitgesloten van grootschalig onderzoek. Onterecht, vinden wij.”

“Wij willen hierin verandering brengen en onze eerste stap is het zichtbaar maken van hoe jongeren denken over maatschappelijke vraagstukken”, vult Verbercht aan. “Bijkomend voordeel is dat onze studenten onderzoeksvaardigheden opdoen en de input die ze ophalen kunnen gebruiken voor hun eigen leerdoelen.”

Training vooraf
De studenten van Fontys Pedagogiek in Sittard gingen twee weken geleden als eersten de uitdaging aan. Vooraf kregen zij een trainings- en inspiratiedag over maatschappelijke vraagstukken en het doen van onderzoek.

Student Veerle Winkens ging zo beslagen ten ijs met de vragenlijst onder haar arm naar haar stageadres, een naschoolse dagopvang voor cliënten van 4 tot 18 jaar met een licht verstandelijke beperking.

Ze dacht dat de vragen, die ze van tevoren zelf ook had beantwoord, te moeilijk zouden zijn voor haar doelgroep. Maar niets was minder waar. “De cliënten hebben mij echt verrast”, zegt ze. “Ze dachten heel serieus en diep na en kwamen met beredeneringen die mij versteld deden staan.”

Zo vertelde een van de cliënten tegen Veerle dat het thema genderdiversiteit een grote rol speelde in het eigen dagelijkse leven. “Deze cliënt wordt thuis strenggelovig opgevoed en worstelt met identiteit en seksualiteit. Het raakt deze cliënt dat er veel op kinderen gescholden wordt.”

Als er uit een interview iets naar voren kwam waardoor Veerle zich zorgen maakte over een van de cliënten, dan besprak ze dat met de begeleiders van de dagopvang. “Heel waardevol”, aldus de student. 

Ook is haar band met de cliënten door de gesprekken hechter geworden en is ze ervan overtuigd geraakt dat kinderen met een licht verstandelijke beperking veel meer kunnen en weten dan we vaak denken. “Heel goed dat er nu ook aan hen wordt gevraagd naar de dingen die hen bezighouden.”

Vond ze het in het begin nog spannend om zelf onderzoek te doen, inmiddels is Veerle overtuigd van de relevantie van goed onderzoek. “Ik heb er heel veel van geleerd en denk dat ik vaker onderzoek wil gaan doen tijdens mijn studie en mijn werk.”

Elke twee jaar
Voor de Sittardse studenten zit de uitdaging er bijna op. Komende week zijn de studenten Pedagogiek in Eindhoven aan de beurt. Uiteindelijk nemen bijna alle 450 eerste- en tweedejaars Fontysstudenten Pedagogiek deel aan de onderzoekschallenge Whats up?!.

De resultaten vinden hun weg naar een artikel dat Marjolein Verbercht en Marlinde Melissen gaan schrijven. Bovendien willen de docent-onderzoekers elke twee jaar opnieuw een challenge uitschrijven onder hun studenten.

De challenge vormt zo de opmaat naar een onderzoeksproject waarin zij samen met het onderwijs en de praktijk willen leren hoe jeugdigen die dat willen, vorm kunnen geven aan hun rol als belanghebbende bij maatschappelijke vraagstukken.  

“Door grootschalig en langdurig onderzoek te doen, willen we dat jeugdigen als belangrijke belanghebbenden worden gezien en betrokken worden in de transities die nodig zijn bij complexe maatschappelijke vraagstukken.” [Marieke Verbiesen]

Ouhassou was nogal verbaasd toen ze het mailtje las. “Ik had hier helemaal niets van meegekregen. Maar wie heeft dit gedaan? Komt het vanuit docenten of juist vanuit studenten?”

Daar kwam de Eindhovense coach, docent en docent-onderzoeker al snel achter. “Mijn collega’s wisten er niets vanaf. Eén van mijn derdejaarsstudenten feliciteerde me vorige week met mijn nominatie, waardoor ik al snel doorhad welke groep hierachter zat.”

Oprechtheid
Ouhassou is blij met haar nominatie. Niet omdat ze perse de prijs wil winnen, maar juist omdat haar studenten haar werk waarderen. “Dat ze ook nog eens de moeite nemen om allemaal een stukje te schrijven waarom ik deze prijs juist verdien, maakt het nog mooier.”

Die stukjes werden gebundeld in een brief, die ze zelf nog steeds niet gelezen heeft. “Maar ik ben wel heel benieuwd naar wat erin staat. Ik denk dat ze me vooral genomineerd hebben omdat ik oprecht betrokken ben bij hun leerproces. En die oprechtheid probeer ik mijn studenten ook mee te geven in hun ontwikkeling tot pedagoog. Zie de mens ook echt als mens en niet als cliënt. Dat is ontzettend belangrijk.”

Trots
Zelf studeerde Ouhassou ook Pedagogiek bij Fontys, waar ze nu zo’n vier jaar werkzaam is. Die overstap voelde als een warm bad, waarin nauw contact een grote rol speelt. “We werken in een redelijk nieuwe manier van onderwijs. Daarin krijg ik de ruimte om me vanuit eigenaarschap en impliciet leren te ontwikkelen. Ik krijg de ruimte om te onderzoeken hoe ik dat het beste aan kan pakken als docent en als coach. Dat doe ik niet alleen, maar samen met mijn collega’s en studenten. En daar ben ik enorm trots op.”

Dat maakt het pedagogisch vak volgens Ouhassou ook meteen erg mooi. “Pedagogiek is heel breed, waardoor ik me goed voor kan stellen dat het voor studenten soms ook wel ingewikkeld kan zijn. Want wanneer zijn we goed genoeg?”

Gedreven en leergierig
Dat blijkt een vraag die niet zo maar te beantwoorden valt. “Dat is onderhevig aan de maatschappij en kan per individu en situatie anders zijn. Daarom moeten we onze houding en blik steeds bijstellen en continue reflecteren en reageren als een soort spel. Daar is binnen onze opleiding de ruimte voor en dat is ook meteen het mooie aan dit vak.”

 Ze krijgt energie wanneer ze ziet dat anderen ook gedreven en bereid zijn om te leren en te ontdekken. Maar volgens Ouhassou is het omgaan met minder fijne zaken net zo belangrijk. “Waardeer de momenten waarop je stilstaat of vertraagt. Een stap terug zetten is geen falen, maar een onderdeel van het proces waardoor je jezelf uiteindelijk verder ontwikkelt.”

Al gewonnen
Over een kleine maand weet Ouhassou of ze de titel Docent van het Jaar, waarvoor ze samen met Susan Beckers, Maaike Rijnders, Kirsten Cuppen en Mathilde Boots is genomineerd, in de wacht mag slepen. Maar winnen hoeft voor haar niet perse. “Het klinkt misschien een beetje cliché, maar het feit dat ik genomineerd ben is voor mij al een winst. Mijn energie en passie worden gewaardeerd door de mensen voor wie ik dit doe. Die bevestiging is al fijn genoeg.”

Afsluitend wil de genomineerde alle studenten van Fontys nog een belangrijke boodschap meegeven. “Blijf zoeken naar waarom je doet wat je doet en waar om je vindt wat je vindt. Blijf reflecteren op hoe je de wereld ziet in relatie tot anderen, jezelf en je vak. Dat geldt voor alle rollen die je hebt in het leven. Want wanneer je iets wilt betekenen, op welk vlak dan ook, moet je beginnen bij jezelf." [Noëlle van den Berg]

Andriessen is als lector verbonden aan het instituut Pedagogiek van Fontys en heeft in haar professionele loopbaan verschillende onderzoeken gedaan naar stagediscriminatie. Zo blijkt uit eerdere cijfers dat onder alle stagezoekenden 1 op de 10 vermoeden te zijn gediscrimineerd, doordat het moeilijk was om een stageplek te vinden. Meisjes ervaren dit bijna twee keer zo vaak als jongens en ruim 44 procent van alle Marokkaans-Nederlandse studenten hebben hier ervaring mee.

Binnen het hbo heeft 7 procent van alle studenten daar last van. Hoeveel studenten van Fontys stagediscriminatie ervaren is nog maar de vraag, maar volgens Andriessen speelt het probleem hier zeker ook. “Je moet als hbo-student stage lopen voor je opleiding. En als dat traject door discriminatie bemoeilijkt wordt, kan dat verschillende consequenties hebben voor je studieloopbaan, je diploma en je uiteindelijke carrière.”

Luister naar je gevoel
Toch kiezen studenten er volgens de lector vaak voor om discriminatie voor of tijdens een stage niet te melden, waardoor het probleem onderbelicht blijft. “Zij hebben vaak het idee dat de loyaliteit vanuit scholen bij bedrijven ligt en niet bij hen. Of dat ze echt bewijs moeten hebben voordat ze iets aan kunnen kaarten. Dat is niet zo. Luister vooral naar je gevoel. Als dat niet goed zit, betekent het vaak dat er iets aan de hand is en er meer dan genoeg reden is om het te bespreken.”

Maar waar doe je dat dan? Fontys heeft namelijk geen meldpunt voor (stage)discriminatie. Maar dat is ook niet per se nodig, legt de lector uit. “Studenten willen vaak niet dat hun melding administratief geregeld wordt, maar dat er iets aan hun situatie wordt gedaan. Bij zo’n meldpunt moet je met verschillende zaken rekening houden. Zo moet het niet alleen laagdrempelig zijn voor studenten om zich bij misschien wel onbekenden te melden, maar moet ook de expertise vanuit de instelling er zijn om zoiets in goede banen te leiden en op te lossen.”

Leermomenten
Een meldpunt of niet, Andriessen raadt studenten aan om iedere vorm van discriminatie altijd te bespreken. “Doe dat met iemand die je vertrouwt en die in een positie is om je verder te helpen. Denk aan je stage- of praktijkbegeleider, je studieloopbaanbegeleider of een docent waar je het goed mee kunt vinden. Dan kan daarna een en ander geïnitieerd worden met bijvoorbeeld je stagebedrijf. Want als we dat gesprek niet aangaan, is er ook geen leermoment.”

Volgens de lector zijn er naast de eerder genoemde vormen van stagediscriminatie ook andere variaties. “Zo spreken we van positieve discriminatie wanneer bij jongerenwerk bijvoorbeeld juist om mannen wordt gevraagd. Sommige studenten ervaren ook discriminatie wegens hun opleidingsniveau. Zo voelen mbo-studenten zich verdrongen door die van het hbo, en hebben zij op hun beurt weer ‘last’ van universitair geschoolden.”

Actie ondernemen
Mocht je het idee hebben dat je tijdens de sollicitatieprocedure al gediscrimineerd wordt, kun je zelf al actie ondernemen. “Vraag bij een stagebedrijf na waarom je bijvoorbeeld afgewezen wordt. Is dat vanwege een slechte motivatiebrief? Wat zijn dan concrete tips om die te verbeteren zodat dit de volgende keer beter gaat? Maar als je het gevoel hebt dat het vanwege je huidskleur, niveau, geslacht of geloofsovertuiging is, kan dat niet door de beugel.”

Als afsluiter wil de lector alle studenten nog iets op het hart drukken. “Je kunt zelf niets aan discriminatie doen, want het ligt niet aan jou. Word je afgewezen vanwege je gender, religie of etnische afkomst? Dat is simpelweg bij wet verboden. Deel dan ook je ervaringen als je je daar prettig bij voelt, zodat we er gezamenlijk iets aan kunnen doen. Niet alleen voor jezelf, maar ook voor andere studenten.” [Noëlle van den Berg]

Isa's eerste xtc-pilletje tijdens een festival in Boxtel werd ook meteen haar laatste. De 18-jarige studente raakte na een te grote waterinname in coma en overleed later die dag aan watervergiftiging. Volgens de ouders van Isa is het van groot belang dat haar studiegenoten meegenomen worden in de gevaren van drugs. Dat gebeurde onder meer tijdens een informele bijeenkomst maandag op de lesplaats in Den Bosch.

In het ‘In memoriam’ op de site van Fontys werd twee weken geleden al duidelijk aangegeven waardoor Isa het leven verloor. ,,Daarom is de bijeenkomst van vandaag ook zo belangrijk voor ons en voor haar ouders”, legt medewerkster Yvonne Udo uit. “Isa was een meisje zoals alle meiden in deze zaal. En wat met haar gebeurd is, kan iedereen hier overkomen. Daarom moeten we bewustwording creëren. En als we daar uiteindelijk maar één student mee helpen, is deze bijeenkomst het al meer dan waard geweest.”

Experts en studenten
Om invulling te geven aan de dag waren verschillende experts uitgenodigd. Mathijs de Croon vertelde over zijn werk als preventiedeskundige bij Novadic Kentron en een studente besteeg het podium om te vertellen over haar eigen ervaringen met drugs. 

“Door foute vrienden kwam ik regelmatig in aanraking met verdovende middelen, terwijl ik juist een meisje was dat niet veel op had met alcohol en drugs. Maar met de juiste hulpverlening wist ik er uiteindelijk wel van af te komen. Ik wil vandaag mijn verhaal met jullie delen, zodat jullie weten wat drugs met je kan doen. En omdat ik er ook voor andere studenten wil zijn om hen te helpen. ” 

Naast de bewustwording rondom drugs stonden ook rouw en verlies centraal. Volgens Udo een logische aanvulling. “We ervaren dit als mensen, maar ook als toekomstig pedagogen. Je maakt als pedagoog kwetsbare momenten mee die je persoonlijk kunnen raken. Deze zijn misschien lastig te bespreken, maar je mag wel leren hoe je dit bespreekbaar kan maken. Daar is vandaag alle ruimte voor.”

Betekenis aan verlies
Voor verliesdeskundige Heidi van den Hout is het daarbij belangrijk dat de studenten ook levenslessen leren en een bijeenkomst bijwonen waarin onmacht wordt omgezet in kracht. Dat gebeurde door middel van allerlei gesprekken die studenten samen voerden. Over Isa, over verlies, over drugs en andere dingen die de revue passeerden. 

“De aanleiding is ontzettend heftig, maar doordat we vandaag samenzitten, geven we ook betekenis aan het verlies van Isa. Niet voor de school, maar voor het leven leren wij”, aldus Van den Hout.

Hoewel de gesprekken al snel op gang kwamen, bleken heel wat studenten ook wat verbaasd te zijn over het feit dat een ‘echte voorlichting’ over drugs uitbleef. Dat was echter met een reden, verklaarde De Croon van Novadic Kentron. “Als we het vandaag gaan hebben over verkeerd gebruik van xtc impliceren we dat er ook een goed gebruik is. Maar dat is er niet. Er is simpelweg geen veilige grens over te schetsen, drugsgebruik is áltijd met een risico.”

Voorkomen door kennis
Toch hadden veel studenten vragen aan de preventiemedewerker. Wat kun je doen om mensen met drugsproblemen te helpen? Hoe kun je drugsgebruik bij vrienden voorkomen? Wat zijn de symptomen van bijvoorbeeld een vergiftiging en wat zijn de stappen die je dan moet volgen? 

Die vragen moesten beantwoord worden, aldus sommige studenten. “We zijn nu een medestudent aan de gevolgen van drugs verloren. En als we dat met meer kennis kunnen voorkomen, moeten we hier alles over weten.”

Tijdens de bijeenkomst ging nog een herinneringsboekje rond, waarin veelvuldig geschreven werd door alle aanwezige studenten en medewerkers. Dat boekje wordt over een aantal weken overhandigd aan Isa’s ouders, samen met wat foto’s van de bijeenkomst. 

Als afsluiter zoeken de groepsgenoten van Isa elkaar nog even op om de dag te bespreken, terwijl een andere groep studenten besluit om op het terras het leven te vieren en te proosten op hun medestudente. “Laten we de naam Isa daar vooral bij blijven noemen. Want zodra we dat niet meer doen, zijn we haar echt kwijt.”  [Noëlle van den Berg]

Als het gaat om werktransitie, zit een opleiding als human resource management boven op het vuur. Ondanks (technologische) ontwikkelingen in het werkveld hoeven HRM-alumni zich voor nu en straks geen zorgen te maken, zo benadrukt Michel Starreveld, docent/onderzoeker bij Fontys Hogeschool HRM en Psychologie.

Welke banen zijn momenteel populair onder HR-studenten?
“Veel afgestudeerden landen in de recruitment-sector. Doordat iedereen op deze gespannen arbeidsmarkt geschikt personeel zoekt, zijn recruiters gewild. In die rol benader je actief kandidaten, bijvoorbeeld via social media, en selecteer je om de beste match met een organisatie te vinden. 

In de functie van recruiter komen studenten veelal terecht bij bemiddelingsbureaus voor werving en selectie, feitelijk de makelaars van de arbeidsmarkt. Deze tak wordt steeds lucratiever, juist vanwege het verbinden van sterke vraag en schaars aanbod. Daarnaast hebben grote organisaties als Ahold of de overheid eigen recruiters in dienst.”

Welke banen verdwijnen en welke zullen ontstaan?
“Ik geloof niet zozeer dat HR-banen verdwijnen, en worden vervangen door nieuwe. Wel zie je een verschuiving in perspectief. Binnen HR komt steeds meer aandacht voor aspecten als werkgeluk en jobcoaching. Mede omdat goed personeel schaars wordt, letten bedrijven beter op het welbevinden van medewerkers. Ze kijken niet langer vooral functioneel-uitvoerend, maar ook naar sociale of innerlijke behoeften. Hierdoor verandert dus wel de aard van het HR-beroep.”

Hoe steekt jullie curriculum daarop in?
“Bij HRM focusten we al op aspecten als vitaliteit en werkgeluk, meer dan collega-opleidingen. Toch wordt ons curriculum vanaf september volledig vernieuwd. Er komt (nog) meer aandacht voor psychologie, de behoeften van de werkende mens en de achtergronden van werkgeluk. Concreet kun je dan denken aan bedrijfstrainingen weerbaarheid en flexibiliteit, waardoor medewerkers zich beter kunnen gaan voelen. Onze studenten moeten straks in staat zijn om meer van zulke ‘zachte’ waarden in een organisatie te brengen.

Bovendien geeft het nieuwe curriculum ruimte aan technologische ontwikkelingen in het HR-veld. Voor werving en selectie worden steeds meer games of andere digitale selectietools ingezet, waarmee je bijvoorbeeld meet hoe lang een kandidaat geconcentreerd blijft. Of de antwoorden van een sollicitant op een vragenlijst gaan door een algoritme, dat karaktereigenschappen uitfiltert. Deze ontwikkelingen gaan snel. Goed om onze studenten daarmee nu al in aanraking te brengen.”

Wat kunnen studenten verwachten op het gebied van salarisontwikkeling?
“Bijna alle HR-afstudeerders hebben al voordat ze de opleiding verlaten een baan. Hun salaris-instapniveau heb ik niet paraat, maar als je dermate gewild bent staat daar ook iets tegenover. Hierover maak ik me geen zorgen.”

Wat zijn de zorgen voor de toekomst?
“Geen, kijkend naar onze sector. Zowel bij economische krimp als bij groei, houdt de HR-professional een belangrijke ondersteunende rol in een bedrijf. Net als bij de al genoemde schaarste op de arbeidsmarkt, die de komende jaren zal blijven als gevolg van vergrijzing.

De groeiende inzet van technologieën zie ik evenmin als valkuil. Hoe dan ook blijft de HR-medewerker verantwoordelijk voor het bewaken van de menselijke maat. Ons vak is sowieso óók altijd bezig met het gevoel en het welbevinden van mensen. Voor het empathische aspect, dat je elkaar werkelijk probeert te begrijpen als mens zijnde, is nog geen software of robot uitgevonden.” [Frank van den Nieuwenhuijzen]

We leven in een tijd vol grote maatschappelijke uitdagingen, stelt Iris Andriessen. Naast uitdagingen rondom klimaatverandering, duurzaamheid en de energietransitie is er volgens de lector van Fontys Hogeschool Pedagogiek nog een belangrijke uitdaging: komen tot een echt inclusieve samenleving.

Dat vraagt om een maatschappij waarin we met verschillende opvattingen, leefstijlen, identiteiten en voorkeuren met elkaar leren samenleven. Die veelheid aan perspectieven hebben we volgens Andriessen zelfs hard nodig om tot nieuwe oplossingen te komen voor al die grote uitdagingen. En daarbij is volgens haar een belangrijke rol weggelegd voor (professionele) opvoeders.

Barrières doorbreken
Vanuit het lectoraat Diversiteit en (Ortho-)pedagogisch Handelen wil Andriessen enkele barrières doorbreken die een inclusieve samenleving nu nog in de weg staan. Zo wil ze samen met andere kennisinstellingen en het werkveld de weg vrijmaken voor een werkelijk inclusieve samenleving.

“Om te beginnen zal er meer aandacht moeten komen voor echte jeugdparticipatie. We moeten onze kinderen leren om hun stem te laten horen. Ze moeten de kans krijgen om mee te denken over hoe we onze wereld vormgeven. Die ruimte moeten wij ze nadrukkelijk bieden en daarin moeten we ze stimuleren en begeleiden. Dan zal je zien dat jeugdigen ook een grotere politieke en maatschappelijke betrokkenheid ontwikkelen.”

Vooroordelen
Een andere barrière die het lectoraat wil doorbreken is die van de (onbewuste) vooroordelen die leven bij professionals in het pedagogisch werkveld. “In verschillende projecten willen we de mensen bewust maken van die vooroordelen, om er vervolgens voor te zorgen dat ze in hun handelen meer ruimte laten voor diversiteit op allerlei gebieden.”

Een derde barrière die volgens Andriessen en haar collega-onderzoekers doorbroken moet worden is die van de taakverantwoordelijkheid. “We hebben in veel domeinen een ingewikkelde ketenstructuur opgebouwd waarin iedereen verantwoordelijk is voor een klein stukje van een proces. Door die taakverdeling en versnippering van verantwoordelijkheden gaat er nog wel eens wat mis. Denk bijvoorbeeld aan de toeslagenaffaire.”

Deugdverantwoordelijkheid
Volgens Andriessen moeten we van taakverantwoordelijkheid naar deugdverantwoordelijkheid. “Wij willen onderzoeken hoe professionals hierover denken en hoe we die deugdverantwoordelijkheid verder kunnen vergroten. Want als we onrecht en ongelijkheid de wereld uit willen helpen, dan zullen we echt op een andere manier naar verantwoordelijkheid moeten kijken.”

Om al deze barrières te slechten, werkt het lectoraat samen met andere kennisinstellingen en partners uit het werkveld aan diverse projecten voor opvoeders. Met praktijkgericht onderzoek maken ze opvoeders en professionals bewust van de bestaande valkuilen en stimuleren hen om meer doordacht pedagogisch te handelen.

“We moeten dit echt samen oppakken”, stelt Andriessen. “Vandaar dat we de kennis van onze academische partners en betrokken instituten samenbrengen in het lectoraat om vervolgens de vertaalslag te maken naar het werkveld. Samen met het werkveld kunnen we zodoende werken aan een inclusieve samenleving waarin ook jongeren een belangrijke stem hebben.” [Ivo van der Hoeven]

De masterclass over levenslessen en veerkracht wordt georganiseerd door het project Studentenwelzijn van Fontys Hogeschool Pedagogiek (FHP). Een project dat studentenwelzijn binnen de opleiding Pedagogiek nóg beter op de kaart wil zetten. Want, zo stelt projectleider Heidi van den Hout: “Als je lekker in je vel zit, presteer en studeer je beter.”

Studentenwelzijn zou volgens Van den Hout verweven moeten zijn in het DNA van alle opleidingen en elke school. “Het welzijn van studenten is zo belangrijk. Ze bevinden zich allemaal in een fase waarin ze hun identiteit ontwikkelen en betekenisvolle verbindingen leggen. Daar moet binnen de opleidingen voldoende aandacht en ruimte voor zijn.”

Mentale gezondheid
Van den Hout is sinds november werkzaam als projectleider Studentenwelzijn bij FHP. Een baan waar ze haar ziel en zaligheid in stopt. “Uit onderzoek blijkt dat 51% van de studenten angst- en sombere stemmingsklachten ervaart.  Sommige studenten voelen zich eenzaam, anderen hebben burn-out verschijnselen of gedachten aan de dood. Over mentale gezondheid gesproken.” 

De coronatijd heeft volgens Van den Hout het studentenwelzijn nog eens een extra opdoffer gegeven. De opdracht aan haar projectgroep is dan ook duidelijk: creëer meer bewustwording rondom studentenwelzijn en ga met studenten in gesprek. Waar lopen zij tegenaan en waaraan hebben zij behoefte?

Verbindingen leggen
“Studenten willen verbindingen leggen”, stelt Van den Hout. “Nu meer dan ooit. Ze hebben allemaal lange tijd opgesloten gezeten op hun kamer en willen nu weer contact hebben met elkaar en met de wereld buiten de campus. En ze willen gemotiveerd worden, ze willen inspirerende sprekers die hen aan het denken zet.”

Een van die inspirerende sprekers is Manu Keirse. De masterclass van de klinisch psycholoog en verliesexpert is de eerste van vier grote activiteiten rondom het thema studentenwelzijn die door Van den Hout en haar collega’s worden georganiseerd.

Verrijking voor opvoedkundigen
“De levenslessen van Keirse zijn interessant voor een breed publiek van studenten tot docenten en professionals uit het werkveld. Zijn lessen zijn echt een verrijking voor opvoedkundigen en daarmee bij uitstek interessant voor de opleiding Pedagogiek.” 

“Maar”, benadrukt Van den Hout, “eigenlijk is deze masterclass interessant voor iedereen, want iedereen krijgt vroeg of laat te maken met verlies. Of het nu gaat om het verlies van een dierbare, verlies van een baan of verlies van je gezondheid. Het is heel belangrijk dat we leren hoe we daarmee om kunnen gaan én hoe we anderen hierbij kunnen helpen.”

Praten is belangrijk
Nog te vaak wordt verlies doodgezwegen, denkt de projectleider Studentenwelzijn. “Er rust een taboe op angst, verlies en pijn. We praten er niet graag over, terwijl dat juist zo belangrijk is.”

Volgens Van den Hout mogen we deze onderwerpen niet uit de weg gaan, maar normaliseren. “Er kan meer over gesproken worden. Laten we welzijn nog meer op de agenda zetten en een veilige basis bieden voor onze studenten. Dan voelen zij zich meer vrij om over hun mentale problemen te praten.”

De masterclass van Keirse is volgens Van den Hout een mooie opstap naar nog meer aandacht voor studentenwelzijn, zowel binnen de opleiding Pedagogiek als daarbuiten.

“We kunnen hier instituut overstijgend nog meer aandacht voor hebben. En dan bedoel ik niet alleen de studentenpsychologen en coaches, maar ook de docenten en medewerkers. Studentenwelzijn is van iedereen. Daar kunnen we allemaal ons steentje aan bijdragen.” [Ivo van der Hoeven]

Fontys werkt al sinds 2017 samen met Tiuri, een theaterwerkplaats voor jongvolwassenen met een lichtverstandelijke beperking. Het is een plek waar het ontwikkelen van talent centraal staat. De één doet dat al dansend, de ander met muziek bezig zijnde. 

“Vanaf dit jaar gaan we onze samenwerking formaliseren in een convenant. Concreet betekent dit dat we nu de middelen hebben om structureel onderzoek te doen, waarbij een docentonderzoeker een dag in de week meeloopt met het team bij Tiuri”, legt Maike Kooijmans uit, al vijf jaar lector van het lectoraat Opvoeden van de Toekomst

Oriëntatiefase 
De docentonderzoeker in kwestie is Eva van der Veer, Fontysdocent bij Pedagogiek. Zij is hoofdonderzoeker van het project en zal - met ondersteuning en begeleiding van Kooijmans - het onderzoek gaan uitvoeren. “Ik vind het superleuk”, zegt ze. “Ik ben dit gaan doen omdat de doelgroep me heel erg aanspreekt.”

Het onderzoeksproces zit momenteel nog in een oriëntatiefase. Aan het einde van dit schooljaar moeten er een plan en onderzoeksvraag klaarliggen, in september gaat het onderzoek officieel van start. Van der Veer: “Het is een zoektocht, maar wel een megaleuke.”

Onderzoek
In het onderzoek bij Tiuri wordt gekeken naar de waarde en betekenis van kunst en cultuur bij het vormen van je identiteit. 

“In ons lectoraat doen we hier onderzoek naar omdat er in de samenleving veel prestatiedruk is”, legt Kooijmans uit. “En omdat het heel belangrijk is dat er plekken zijn waar jongeren en kinderen niet alleen moeten presteren, maar waar ze ook kunnen ontdekken.”

Dat laatste kan volgens de lector bij Tiuri. Ze omschrijft de werkplaats ‘als een mooi voorbeeld van een pedagogische praktijk waar niet een curriculum als uitgangspunt wordt genomen, maar de talenten zelf’.

“Wij kunnen daarvan leren. Hoe kan theater bijdragen aan de identiteitsontwikkeling van jongvolwassenen met een beperking? Zowel op het vlak van persoonlijke identiteit als professionele identiteit. We willen een inclusievere samenleving en cultuursector creëren met veel meer gelijkheid. We moeten kijken naar wat mensen kunnen in plaats van naar wat ze niet kunnen.”

Participatief onderzoeken
Studenten zullen actief bij het onderzoek worden betrokken. Kooijmans: “Ze doen participatief mee met de werkwijze van Tiuri. Ze leren op kunsten gebaseerd onderzoek te doen – we noemen dat art based research – om de wereld van jongvolwassenen met een beperking beter te leren begrijpen. We doen dus onderzoek over hen, maar ook mét hen.”

Van der Veer vult aan: “We werken bij onze opleiding met pedagogische kwesties. Dat zijn vragen die uit de praktijk komen en waar geen antwoord op is. Mijn streven is om verschillende groepjes studenten mee te laten doen aan onderdelen van het onderzoek.” [Karen Luiken]

Zoals Bron vorige week al meldde,  is het landelijk slecht gesteld met de aanmeldingen voor het hbo. Dat aantal ligt sinds deze week op -8 procent vergeleken met vorig jaar. Met name de opleidingen in het educatieve en het zorgdomein blijven achter. Een studie en later een baan in het onderwijs of in de zorg, daar voelen aankomende studenten minder voor. 

In die twee domeinen scoort Fontys tot nu toe aanmerkelijk lager nog dan het landelijk gemiddelde: -20 procent. Maar de forse achterstand in aanmeldingen beperkt zich niet tot die twee domeinen. Gemiddeld is het aantal aanmeldingen bij Fontys over de hele linie 19 procent lager dan een jaar eerder.  

Het zijn tussentijdse cijfers en pas in mei zal duidelijker worden of de soep echt zo heet gegeten wordt. Maar uiteraard zijn er zorgen, zo zegt bestuurslid Hans Nederlof. “Het heeft zeker onze aandacht. We hebben er deze week met het college van bestuur over gesproken en gaan binnenkort nog een keer met de dienst Marketing en Communicatie om de tafel zitten.  Nee, er is geen paniek. Maar wel ongerustheid.”

Doorstroming
Naast de cijfermatige zorgen, zit de ongerustheid vooral in het feit dat er geen aantoonbare oorzaak is waarom op dit moment in het jaar Fontys zoveel achterloopt op het landelijk gemiddelde.  

Voor sommige opleidingen en instituten valt het overigens mee: ICT, HRM en Toegepaste Psychologie, en International Business School zitten nauwelijks in de min. Andere zoals Academy for the Creative Economy (ACE), Pedagogiek, Toegepaste Natuurwetenschappen en Bedrijfsmanagement, Educatie en Techniek zitten daarentegen dik in de dubbele rode cijfers, tot zelfs -52 procent aanmeldingen.  

Soms zijn daar specifieke verklaringen voor te geven, zoals ACE dat zichzelf herpositioneerde na de coronacrisis. En voor álle opleidingen zijn oorzaken aan te wijzen die ook landelijk spelen. De komst van de basisbeurs in 2023 zorgt er bijvoorbeeld voor dat meer scholieren nu een tussenjaar overwegen. Het aantal havisten dat doorstroomt naar hbo daalt landelijk, mede omdat een groter deel kiest voor het mbo. 

En er zijn regionale factoren. De demografische ontwikkeling speelt het hele zuiden van het land parten. Het mbo en het vwo laten landelijk een daling zien in aanmeldingen die in Zuid-Nederland nog groter is. 

In de Fontysregio is de daling onder mbo'ers bovendien nog groter. Een van de redenen daarvoor is dat het bedrijfsleven hard aan deze mbo4-groep trekt, en dat die groep daardoor vaker kiest voor een baan in plaats van een vervolgstudie.  

Uitstelgedrag
Een andere oorzaak van het lagere aantal aanmeldingen is dat veel scholieren de keuze voor hun studie later maken. “Dit uitstelgedrag horen we ook terug van de decanen die wij spreken”, zegt Daan van der Velden van de dienst Marketing en Communicatie van Fontys. “Daardoor zijn ze wat apathischer als het om de studiekeuze gaat.”

Dat heeft ook te maken met de coronacrisis. Veel scholieren hebben de afgelopen twee jaar niet lekker in hun vel gezeten, hadden stress en/of liepen achterstanden op. Daardoor zijn ze nu vooral bezig met het halen van hun diploma. En de verwachting is dat er dit jaar minder scholieren in het voortgezet onderwijs dat diploma zullen halen.

Geen reden
Maar al deze factoren en oorzaken, enkel of gecombineerd, verklaren niet waarom Fontys het zo veel slechter doet dan andere hbo-instellingen. Niet alleen is het verschil met de landelijke cijfers groot; ook bij een vergelijking met alleen de hbo-instellingen in het zuiden steekt Fontys schril af.

Zo staat Avans nu op -10 procent en Hogeschool Arnhem en Nijmegen op -5 procent. Hogeschool Zuyd ziet verrassend genoeg niet eens krimp: daar is het aantal aanmeldingen tot nu toe even groot als vorig jaar rond deze tijd.

“Wij hebben er als enige ook voor gekozen om in november geen fysieke open dagen te organiseren”, ziet bestuurslid Nederlof als een mogelijke factor. “Dat was op dat moment een weloverwogen besluit vanwege corona. Andere hogescholen hielden wel een fysieke open dag. Daar hebben we dus wel iets laten liggen dat voor een deel het verschil kan verklaren.”

Misschien. Voor een deel. Feit is dat er geen sluitende verklaring is, zo geeft ook Van der Velden toe. “Op veel van die factoren hebben we helaas gewoon geen invloed. Decanen weten wel precies te zeggen waarom scholieren in het algemeen minder doorstromen of nog niet met hun studiekeuze bezig zijn. Maar ook zij kunnen niet verklaren waarom Fontys het dan nog zoveel slechter doet dan andere.”

Draaien aan knoppen
Uit onderzoek komt niet naar voren dat het aan de voorlichting, de open dagen of de campagnes ligt. Een inmiddels gehouden imago-onderzoek leverde ook niets op dat deze forse daling enigszins kan verklaren. Van der Velden: “Omdat we de oorzaak niet kennen, weten we ook niet aan welke knoppen we moeten draaien."

"In mei, zo is de verwachting, zal een nivellerend effect optreden als meer scholieren alsnog een keuze hebben gemaakt. Maar zeker weten doen we het niet. Het zal echt niet die -19 procent blijven, denken we. Maar we gaan er op achteruit. Zo'n grote achterstand op de landelijke cijfers krijgen we niet meer weggewerkt.”  

Gevolgen
Maar wat als er weinig of geen nivellering optreedt? Betekent dit, om maar iets te noemen, gedwongen ontslagen of opleidingen die de deuren moeten sluiten? Zo somber ziet Nederlof het zeker niet in. “We zijn de afgelopen zeven jaar ook heel erg gegroeid, en ook in die periode waren er opleidingen die het wat minder goed deden.”

“We hebben een flexibele schil en er zijn andere ‘instrumenten’ die we tot onze beschikking hebben. Zo'n vaart zal het dus niet lopen voor Fontys, zelfs niet als we als instelling bijvoorbeeld duizend nieuwe studenten minder zouden krijgen."

"Wel is het jammer dat we bij deze cijfers ook merkbaar marktaandeel verliezen. En dat er bij sommige instituten ongerustheid is, ja dat snap ik. Op dat niveau kan de problematiek heel indringend zijn of worden. Daar kijken wij als bestuur dus ook met zorg naar.” [Jan Ligthart] 

Een gezonde wandeling in de natuur is goed voor lichaam en geest. De frisse buitenlucht inspireert, activeert en daagt uit tot beweging. En toch maken jongeren maar weinig gebruik van dit ‘natuurlijke medicijn’ tegen somberte en stress. Tijd om daar verandering in te brengen.

De community Nature for Health wil het wandelen in de natuur weer tussen de oren van studenten krijgen. Met drie Walk & Talks in het groen hopen zij jongeren in verbinding met de natuur te brengen. Fontys Hogeschool Pedagogiek (FHP) sprong hierop in en leverde vier studenten die meedachten over het programma.

Studentenwelzijn 
Dat er onder studenten veel behoefte is aan dit soort initiatieven, daarvan is Aafke Baars overtuigd. De coach van FHP zag de afgelopen jaren het studentenwelzijn achteruit hollen door de impact van de coronapandemie.

“Corona heeft ontzettend veel invloed gehad op het studentenwelzijn. De studententijd is sowieso al een uitdagende levensfase en de afgelopen jaren zijn de uitdagingen alleen maar groter geworden.” 

Studenten misten volgens Baars vooral de verbinding met elkaar. Dat heeft geleid tot veel mentale problemen. “Een goede focus op studentenwelzijn is nu belangrijker dan ooit. Daar is binnen de instituten van Fontys gelukkig veel aandacht voor. En met de NPO-gelden is er nu ook meer budget om zaken van de grond te krijgen.”

Met de Walk & Talks wordt een stap gezet om jongeren weer samen te brengen in een groene en inspirerende omgeving. Naast een gezonde wandeling in de natuur biedt de activiteit verschillende handvatten voor ontspanning. Zo is er vrijdagmiddag een dwarsfluitconcert, wordt er uitleg gegeven over de natuur en is er een stilte moment.

Ervaringsonderzoek
De vier Pedagogiekstudenten helpen Nature for Health met de programmaontwikkeling van de Walk & Talks, doen ervaringsonderzoek en evalueren de wandeling achteraf.

“Zij gaan in gesprek met deelnemers en toetsen welke werkvormen het beste passen bij deze doelgroep”, vertelt Paul van der Velden van Nature for Health. “Die informatie kunnen wij weer gebruiken om de Walk & Talks nog verder te ontwikkelen.”

Een van de onderwerpen die aan bod komt bij de evaluatiegesprekken is het gebruik van de mobiele telefoon. Van der Velden: “Gebruiken wandelaars hun mobiele telefoon of niet? Gaan ze van screen time naar green time? En zo ja, waarom? Dat is interessant om te onderzoeken.”

Meer naar buiten
Volgens Baars kan de kennis die wordt opgedaan tijdens de Walk & Talks ook breder ingezet worden bij FHP. “Misschien kunnen we in het dagelijks leven wel vaker naar buiten met de studenten. Onderwijs hoeft niet altijd binnen vier muren plaats te vinden. En ook de voortgangsgesprekken kunnen prima in de natuur worden gehouden. Dat geeft meteen een heel andere beleving.”

De eerste Walk & Talk vindt vrijdag plaats in bosgebied De Oude Warande in Tilburg. Er is vrije in- en uitloop tussen 13.00 en 17.00 uur. De start van de wandeling is bij de parkeerplaats van hotel Auberge du Bonheur aan de Bredase weg 441. Aanmelden is niet nodig, maar wordt wel op prijs gesteld. [Ivo van der Hoeven]

Werken aan je persoonlijke ontwikkeling, dat is het doel van het jaarprogramma Get Real! van Stichting Verwonderwijs. In tien stappen, verdeeld over tien dagen, volgen deelnemers een programma vol opdrachten, oefeningen, muziek en meditatie.

Vanochtend was het tijd voor stap vijf. Het thema van de dag: Dromen. En dus namen dertig studenten van Fontys Hogeschool Pedagogiek (FHP) op een stoeltje of kleedje plaats aan de vijver in het park achter de hogeschool in Den Bosch. De opdracht: alleen zijn met je gedachten zonder enige vorm van afleiding.

Rustgevend
Niet alleen de mobieltjes waren achtergebleven in de hogeschool, ook horloges waren taboe aan de rand van de vijver. Het besef van tijd viel hierdoor weg en gedachten kregen de vrije loop.

“Heel rustgevend”, vat eerstejaarsstudent Pim de twee uur aan de vijver naderhand samen. “Ik kwam echt tot rust. Ik ben zelfs even in slaap gevallen, dat zegt genoeg.”

Het programma Get Real! vindt Pim een openbaring. “Verlichtend en confronterend tegelijk. Ik heb mezelf echt beter leren kennen. Heel waardevol.”

Ook Nikita, tweedejaarsstudent van FHP in Den Bosch heeft zichzelf beter leren kennen door het programma. “Ik ga vaak ongemerkt over mijn grenzen heen om anderen tegemoet te komen. Daar wil ik aan werken. Ik wil meer mezelf zijn en beter voor mezelf opkomen. Dat leer je hier.”

Dergelijke inzichten zijn heel belangrijk volgens Get Real! trainer Loes van Nunen. Zij raadt al haar studenten dan ook aan om mee te doen aan het jaarprogramma. “Hierdoor leren studenten zichzelf beter kennen, ze groeien als persoon.”

Professionele ontwikkeling
Voor studenten is dit nog eens extra belangrijk, denkt Van Nunen. “Een professionele ontwikkeling kun je niet los zien van een persoonlijke ontwikkeling. En toch ligt de focus bij opleidingen altijd op de inhoud. Op datgene wat studenten moeten kennen en kunnen. Maar vaak wordt er voorbijgegaan aan de persoonlijke ontwikkeling.”

Binnen Fontys is FHP de eerste opleiding die Get Real! als concreet programma aanbiedt, maar als het aan initiatiefnemer Ingrid van Hest ligt komt daar verandering in. Zij introduceerde Get Real! enkele jaren geleden en inmiddels draait het programma al drie jaar bij FHP.

“Dit programma zou bij alle opleidingen van Fontys heel goed passen. Alle studenten zitten in het zelfde schuitje: in de transitie van puber naar professional, met alle stress en onzekerheid die daarbij komt kijken. Het is daarom extra waardevol voor studenten om aan die persoonlijke vorming te werken.”

Opnemen in curriculum
Get Real! zou volgens Van Hest niet misstaan in het curriculum van alle opleidingen. “Iedereen praat over persoonsvorming en bildung. Iedereen wil hier aandacht voor hebben, maar niemand weet hoe dat precies vormgegeven moet worden. Wij laten met Get Real! zien hoe dit kan. Hier zou Fontys-breed aandacht voor moeten komen.”

Van Nunen sluit zich daar volmondig bij aan. “Bij alles wat je doet in het leven neem je jezelf mee. Het is daarom belangrijk dat aankomende professionals zichzelf leren kennen. Want pas als je jezelf goed kent, kun je je staande houden als professional.” [Ivo van der Hoeven]

Aan het begin van collegejaar 2023 openen drie nieuwe onderwijsgebouwen op het Eindhovense campusterrein de deuren: R11, R12 en R13.  

In de nieuwbouw is straks onder meer plaats voor de Paramedische opleidingen, Mens en Gezondheid en Social Studies die van de Ds. Th. Fliednerstraat komen, en Pedagogiek en Kind & Educatie die nu nog op de TU/e campus zitten.

Om medewerkers, studenten en toekomstige studenten alvast een beeld te geven van de nieuwbouw en de omringende groene campus hebben de architecten van Barcode Architects zowel een AR-app als ook een online VR-tour ontwikkeld.

“Hiermee willen we verhuizende instituten, huidige campusbewoners en toekomstige studenten alvast enthousiast maken voor de nieuwbouw”, stelt Yvette Laros, communicatieadviseur van de dienst Huisvesting & Facilitaire zaken.

De VR-tour richt zich vooral op potentiële studenten. Bezoekers van de site kunnen een kijkje nemen in de drie toekomstige onderwijsgebouwen. Via informatiezuilen in de gebouwen kunnen ze bovendien extra informatie krijgen over de opleidingen die hier gehuisvest worden.

Studenten en medewerkers die willen zien hoe de nieuwbouw er op locatie straks uit komt te zien, kunnen gebruikmaken van de AR-app. Want met plaatjes alleen komt de nieuwbouw niet echt tot leven, denken Laros en haar collega’s. 

AR-app opstarten
Rondom het bouwterrein op de campus in Eindhoven zijn met stickers op de grond en op hekken vier plekken aangegeven waar je de AR-app kunt opstarten. Op je telefoon of iPad verschijnt vervolgens een ‘overlay’ die een kijkje in de toekomst biedt.

“In plaats van een saai bouwterrein zie je dan op je telefoon de gebouwen zoals ze in 2023 op het campusterrein zullen pronken”, aldus Laros.

Open campus
De campus wordt in 2023 helemaal opengegooid voor de stad. “Alle hekken verdwijnen en het terrein krijgt een groene, parkachtige uitstraling”, vertelt procesmanager Jeroen Knikkink.

“We willen de stad echt binnenhalen op de campus. Mensen kunnen er straks rondwandelen en jongeren kunnen er bijvoorbeeld skaten.”

Ook de onderwijsgebouwen worden meer open van karakter, stelt Knikkink. “Met uitzondering van R12 waar vooral veel praktijkonderwijs wordt gegeven. Hier komen bijvoorbeeld fysiotherapie behandelruimtes en OK-ruimtes van Mens en Gezondheid. Deze ruimtes worden uiteraard meer gesloten.”

R11 wordt daarentegen wel een zeer open en transparant gebouw. “Hier komen de campusbrede voorzieningen zoals een bedrijfsrestaurant, een centraal informatiepunt en een grote collegezaal annex congresruimte”, aldus Knikkink.  

R13, het grootste gebouw van de drie, biedt plek aan alle generieke onderwijsruimtes en de werkplekken voor docenten. Knikkink: “Dit gebouw wordt door de vijf instituten gezamenlijk gebruikt. Hierdoor zal er ook meer kruisbestuiving tussen de instituten ontstaan, zo is de gedachte.”

De bouw ligt volgens Knikkink op schema. In 2023 kunnen de vijf instituten op campus Rachelsmolen terecht. Dat zal wel moeten ook, want eind 2023 loopt de erfpacht op de gebouwen TF en S3 af. [Ivo van der Hoeven]

De AR-app is gratis te downloaden App store van Apple en Play Store van Google