Danial is net 27 geworden en zit inmiddels in zijn derde jaar van de opleiding Klassieke Compositie in Tilburg. Hij woont in een huis met acht Nederlandse huisgenoten, van wie de meesten student zijn. Zijn Iraanse familie heeft hij al meer dan twee jaar niet gezien. Het plan om naar Turkije of Armenië te vliegen om zijn familieleden daar te ontmoeten, is vanwege geannuleerde vluchten en de kans op een nieuwe oorlog gecanceld.

Gelukkig spreekt hij zijn familieleden wel elke dag. Dat verzacht volgens hem de pijn van de grote afstand en het feit dat ze elkaar niet in levenden lijve kunnen zien. Maar het neemt de zorgen niet weg. “Ik ben heel bang voor een nieuwe oorlog”, vertelt hij. “Onlangs is een van onze goede vrienden, Souroush Khazai, om het leven gekomen door Amerikaanse bombardementen. Er kan elk moment een nieuw conflict uitbreken en bij elke ontwikkeling neemt de intensiteit van de oorlog toe, dus ik maak me echt heel veel zorgen om mijn vrienden en familie.”

Muzikale droom
De gedachte om terug te gaan, spookt iedere dag door Danials hoofd. Maar tegelijkertijd weet hij ook dat hier, in Nederland, het begin van zijn toekomst ligt. “Mijn familie staat erop dat ik blijf om mijn studie af te maken, want als ik terugga, kan ik het land misschien nooit meer verlaten en zouden mijn muzikale droom en toekomst in feite volledig in rook opgaan. Zolang ik studeer, blijf ik dus in Nederland, en ik zal wel zien waar het muzikale pad me uiteindelijk naartoe zal leiden.”

Danial zou in ieder geval nog twee jaar moeten studeren om zijn opleiding af te ronden. De vraag is alleen of hij het zolang volhoudt. De student moet namelijk net als iedere andere student collegegeld betalen. Hij krijgt daar vanwege de omstandigheden - net als andere Iraanse studenten overigens - weliswaar een flexibelere betalingsregeling voor, maar bottom line is wel dat er betaald moet worden. En snel ook. “Als ik het restant van 4.000 euro, dat nog openstaat van het collegegeld van voorgaande jaren, niet kan betalen, verlies ik in december mijn verblijfsvergunning. Op dit moment is de kans erg klein dat ik mijn studie bij Fontys kan voortzetten.”

Weer een nieuwe deadline dus die Danial moet halen. Afgelopen zomer zat hij ook al in onzekerheid omdat hij uitgeschreven dreigde te worden als hij niet vóór 1 september een bepaald bedrag aan collegegeld zou betalen. Dat is gelukt dankzij donaties en benefietconcerten. Een tussenoplossing, waarvan Danial er meerdere nodig zal hebben om bij Fontys én in Nederland te mogen blijven. Voorheen kreeg hij geld van zijn ouders, maar vanwege de oorlog hebben ze dat zelf hard nodig.

Overlevingsstand
“Ik doe er alles aan om voldoende middelen te verzamelen om aan de vereisten te voldoen, maar tot nu toe heb ik nog geen oplossing gevonden. Ik heb nog twee maanden de tijd, maar zoals je je kunt voorstellen, is het behoorlijk zwaar om voortdurend in een vecht-of-vlucht-modus en overlevingsstand te verkeren, enkel en alleen om te kunnen studeren. Maar toch klaag ik niet. Zo werkt het leven nou eenmaal. Ik ben nog steeds heel blij dat ik hier ben en geniet van mijn tijd als muzikant.”

Hoe zou het zijn als de dokter geen pillen, maar een ticket voor een concert of voorstelling voor zou schrijven als medicijn? Wandelen en hardlopen is goed voor je, maar wat als hetzelfde gebeurt wanneer je gaat genieten van kunst en cultuur? Het klinkt wellicht als een utopie, maar Falk Hübner en Mark van Bergen denken dat het kan.

Sterker nog, kunst en cultuur maken al verschil in onze samenleving als je het aan de twee experts vraagt. Want, zo stelt docent en onderzoeker Mark van Bergen, als mensen kunnen kiezen tussen werk of vrije tijd, kiest het overgrote deel voor de tweede optie. “Vroeger was veel geld verdienen en meer bouwen de grote drijfveer van onze samenleving, maar nu zijn we tot de conclusie gekomen dat we beter moeten zorgen. Voor onszelf, de samenleving en de planeet.”

Belangrijkere rol
Welzijn is daarin belangrijk. Op fysiek, sociaal, spiritueel, duurzaam, financieel, emotioneel en intellectueel vlak. “De mens komt steeds meer tot de conclusie dat kunst en cultuur daar een belangrijkere rol in heeft. Denk bijvoorbeeld aan muziek als stress- en pijnverlager. Aan kunst aan de muur in de wachtkamer, of het zingen van liedjes met mensen met dementie.”

Onderzoek bewijst dat die implementaties de kwaliteit van leven en het geluksgevoel verhogen. “Niet alleen op medisch vlak, maar ook daarbuiten. Alleen al van kunst en cultuur genieten is goed voor je en gaat het verouderingsproces tegen”, licht Van Bergen toe.

Integreren
Daarom presenteren zowel Falk Hübner als Mark van Bergen hun bevindingen als het gaat om het integreren van kunst en cultuur in de samenleving. Te beginnen met Hübner, lector Artistic Connective Practices. Hij onderzocht hoe kunstenaars direct met patiënten en verpleegkundigen samen kunnen werken om wederkerigheid te bewerkstelligen. “We willen kunst niet alleen iets voor de zorg laten doen, maar de zorg er ook voor de kunst laten zijn.”

Want, zo duidt de lector, kunst laat ons op een andere manier naar de wereld kijken. “In ons lectoraat werken kunstenaars dan ook niet voor een patiënt, bewoner of instelling, maar altijd mét. Daarin staat het artistieke proces en werk centraal, om zo ervaringen te verbeelden in artistieke media. Het gaat daarbij niet letterlijk om helpen, helen of beter maken, maar om het verkennen van elkaars werelden om zo tot een verdieping en meerwaarde van beiden te komen.”

Geboren met muziek
Mark van Bergen focust zich in zijn onderzoeksgebied juist op dancemuziek. Niet gek wellicht, want muziek komt in alle onderzoeken over kunst en welzijn en kunst en zorg terug. Maar hoe komt het dat muziek ons zo raakt? “Muziek heeft de unieke eigenschap om direct de ziel in te gaan. De interpretatie komt vaak pas achteraf, omdat het meteen de hersenpan in gaat en iets met je doet. Daarom kan het ook zoveel losmaken”, steekt de docent en onderzoeker af.

Volgens Van Bergen leeft muziek in de mens, al voordat we geboren worden. Een geluidsfragment van wat een embryo hoort in de baarmoeder lijkt daarbij verdacht veel op elektronische muziek. “Omdat dat geluid overeenkomt met de meest gangbare BPM (Beats Per Minute, red.) van elektronische muziek. Dus muziek leeft al in ons als we ter wereld komen.”

Drugs en positieve bijwerkingen
Hoewel de docent genoeg voorbeelden aandraagt van wat muziek kan betekenen voor de mens, is er volgens hem ook een enorme kloof. Die bestaat vooral tussen het omarmen van de dancecultuur en de negatieve toon die gezet wordt door verschillende media. Want ook al is de dancewereld een miljoenenbusiness waar veel mensen plezier uit halen, hoor je de media daar bijna nooit over.

Waar het dan wel over gaat? “Drugs, drugssmokkel of dieren in het safaripark die gek worden van het gebeuk van dancefestival Awakenings dat vlakbij plaatsvindt”. Daarom onderzoekt Van Bergen in zijn promotieonderzoek hoe de relatie tussen mens, dance en welzijn nu echt zit. En wat blijkt? Er zijn meer positieve dan negatieve neveneffecten.

De meeste positieve daarvan vinden plaats op het gebied van betekenis en zingeving. “Dan kom je bij de diepere lagen, zoals spiritualiteit, identiteitsvorming, gedeelde waarden, sociale verbinding, empathie en intimiteit.”

‘Laat kunst de wereld ontregelen’
Ook onderzocht de docent-onderzoeker wanneer het ervaren van welzijn begint bij dance-evenementen. “Dat is veel eerder dan op de dag zelf. En gebeurt al in chatgroepen en communities, en door eigen voorpret. En ja, ook drugs is een factor in de dancewereld als het gaat om welzijn. Maar als je dat holistisch bekijkt, is dat maar een marginale bijwerking in de totale beleving. Ook dat tonen veel onderzoeken aan, maar daar hoor je de media niet over.” 

Nu weegt Van Bergen alle gevonden aspecten tegen elkaar af om een eerlijk beeld te krijgen. En de eerste hypothesen liegen er niet om: er is een positief verband tussen dance-events en welzijn.

Dat is wellicht ook de kern van de avond, waarin tal van voorbeelden laten zien hoe kunst en cultuur bijdragen aan welzijn. Moet alle kunst daar in de toekomst dan ook om draaien? Nee, vinden beiden. “Maar kunst en cultuur hebben wel altijd een plek gehad in de samenleving”, aldus Hübner. Van Bergen: “Laat kunst vooral vrij zijn en de wereld ontregelen. Want anders kijken naar de wereld, is al heel veel waard.”

Foto bovenin: Falk Hübner (l) en Mark van Bergen tijdens het openbaar college

Het maakt niet uit in welke kunstsector je werkzaam bent. Of dat nou dans is, beeldende kunst, musical of vormgeving: het beruchte zwarte gat lonkt bij vrijwel elk kunstdiscipline. Drie kunststudenten maakten daar een korte documentaire over – genaamd ‘Hoe zwart is jouw gat? – die onlangs bij NPO Doc werd uitgezonden. Met daarin vijf kunstenaars uit verschillende disciplines.

Grease
Geen van hen heeft bij Fontys gestudeerd, maar een rondvraag bij verschillende alumni van deze hogeschool leert al snel dat vrijwel elke kunststudent met het zwarte gat te maken kan krijgen. Dat was in ieder geval wel het geval bij Tristan van der Lingen, die in 2023 de opleiding Musicaltheater afrondde. “Wat het zwarte gat voor mij verlichtte, was dat ik tijdens mijn afstudeerjaar meedeed aan het televisieprogramma Op Zoek Naar”, zegt hij.

Tristan won de show en kreeg daarmee de hoofdrol in de musical van Grease. Na zijn afstuderen liep de productie nog drie maanden door, waardoor hij nog even verder kon. “Maar daarna heb ik zes maanden niks gedaan”, aldus de student. “En ja: toen vroeg ik me wel heel erg af wat ik moest gaan doen. Ik zat veel thuis, wist niet wat mijn mogelijkheden waren en had weinig werk in mijn branche. Het was een pittige periode.”

Kinderopvang
Tijdens zijn studie is hem wel verteld dat je in zo’n situatie terecht kan komen, zegt Tristan. Maar toch kwam de klap best hard aan toen het eenmaal zover was. “Ik ben een paar maanden bij de kinderopvang van mijn ouders gaan werken en heb ondertussen ook een agent ingeschakeld. Die zei dat ik vooral geduld moest hebben, dat het er allemaal bij hoorde en dat het goed zou komen. Dat gebeurde inderdaad: we zijn nu drie jaar verder en ik krijg steeds meer vraag om dingen te gaan doen. Ik heb net de musical van Frozen afgerond en begin deze zomer weer met een andere productie.” 

Een andere student, Fem Waesberghe, is zover nog niet. Zij rondde precies een jaar geleden de studie ArtCoDe af en zit nog steeds in het zwarte gat waar Tristan inmiddels uit is geklommen. Inclusief de angst om geen leuke baan te krijgen, geldzorgen en een tijdelijke vermindering van haar grote passie. “Je afstuderen is een heel groot hoogtepunt”, zegt ze. “Daar leef je naartoe. Je hebt er keihard aan gewerkt, nodigt mensen uit voor je expositie, krijgt complimenten. En dan ineens, als je eenmaal bent afgestudeerd, valt dat allemaal weg.” 

De schoolopdrachten verdwijnen, deadlines zijn er niet meer. Dus wat blijft er dan nog over? “Ik moest in het begin heel erg mijn creativiteit terugvinden”, vervolgt Fem. “Dat gebeurde eigenlijk pas een half jaar na het afstuderen. Na een flinke pauze, een reset die ik echt nodig had om erachter te komen wat ik nu eigenlijk wilde.”

Horecabaan
Inmiddels maakt ze weer kunst, heeft ze hier en daar opdrachten en werkt ze in haar eigen praktijk. Maar omdat ze daar geen vol maandsalaris mee verdient - verre van zelfs - werkt ze ondertussen in de horeca om haar huur te kunnen betalen. Zoals het hoort, zegt ze: “Het is een beetje de norm in de cultuursector. Al mijn oud-klasgenoten werken in de horeca of retail om hun eigen kunstpraktijk te kunnen supporten. Je maakt kunst omdat je het leuk vindt, niet omdat je er winst uithaalt. En ja: dit wist ik van tevoren, maar je hoopt natuurlijk altijd op meer.”

Fem vindt zelf dat ze niet voldoende is voorbereid op de periode na haar afstuderen. Natuurlijk werden er opties gegeven voor het verdienen van geld in de cultuursector, zoals het aanvragen van fondsen en subsidies of het starten van crowdfundings. “Maar dat is geen doen”, vindt ze. “We kregen les in hoe het bedrijfsleven werkt en hoe je naar banen kunt zoeken, maar als je moet concurreren met tachtig andere sollicitanten, is dat niet te doen. De competitie is echt niet grappig meer.”    

Breed werkveld
Falk Hübner, lector Artistic Connective Practices, begrijpt dat studenten in een zwart gat kunnen vallen na een groot project. Of dat ze na hun afstuderen niet meteen de autonome kunstenaar zijn zoals ze misschien beoogd hadden toen ze begonnen met hun opleiding. Maar hij vindt ook dat ze verder moeten kijken dan dat. “Ik kom zelf uit de muziekwereld, waar studenten na hun afstuderen van alles kunnen doen. Koorgroepen leiden, in bandjes spelen, optreden, eigen werk maken, lesgeven. Het veld is heel breed. Eigenlijk kun je heel gemakkelijk ergens terecht.” 

Zelf deed hij dat vroeger ook zo. Al moet hij wel toegeven dat daar in ‘zijn tijd’ ook wat meer ruimte voor was. Nu zitten de curricula van de kunstopleidingen veel te vol, vindt hij, en zouden ze eigenlijk meer ruimte moeten creëren. "Toen ik in mijn laatste studiejaar zat, verdiende ik al geld in mijn branche. Gaf onder meer muziekles en maakte theatermuziek. Maar daar lijken de studenten van nu niet altijd tijd voor te hebben. Dat is zonde en geeft inderdaad meer onzekerheid met zich mee voor de toekomst.”

Wat je nu nodig hebt als maker, is anders dan vroeger, weet Alexander Beets. Hij werkt al 25 jaar bij Fontys en is zowel docent als coördinator van het startcurriculum binnen Rockacademie. “Het spelletje van de muziekindustrie werkt al veertig jaar hetzelfde, alleen de industrie zelf is veranderd”, zegt hij. "Vroeger had je de consument, industrie en de maker. Dat is helemaal op de schop gegaan. Tegenwoordig kun jij als maker heel veel zelf doen. Wij geven onze studenten dat graag mee in onze lessen.” 

Een perfect voorbeeld daarvan is Sam Beekwilder, artiestennaam Säm Wilder, die in zijn laatste jaar van Rockacademie zit. Hij doet zo’n beetje alles zelf. Schrijven, zingen, produceren en optreden. Maar ook het organiseren van shows, uitbrengen van muziek, regelen van artworks en communiceren naar fans vallen onder zijn takenpakket. “Dat zijn af en toe heel veel balletjes om hoog te houden, maar het is wel leuk”, zegt de student.

Strategie
Er liggen ontzettend veel kansen voor – zoals docent Beets dat noemt – nieuwe makers zoals Sam. Maar dat moeten ze dan wel zien. Ze hebben een strategie nodig, die gericht is op drie hoofdvragen: wie ben je, wie wil je bereiken en wat is je boodschap? “En vaak is daar social media voor nodig, zoals TikTok. Al sla je daar nog geen deuk in een pak boter mee”, aldus Beets. “Als je 1 miljoen views hebt op Spotify, krijgt je daar 4.000 dollar voor. Maar bij TikTok verdien je nagenoeg niks.” 

Als een artiest tien miljoen views heeft op een TikTok-filmpje, lijkt dat misschien veel. Maar je verdient er niet zoals bij Spotify direct geld mee. “Bij TikTok gaat het niet om de muziek, maar om het filmpje waar die muziek onder zit. Je moet TikTok gebruiken om je carrière vorm te geven. Je zet catchy filmpjes online om je muziek onder de aandacht te brengen. En die filmpjes gaan mensen vervolgens delen, met als gevolg hopelijk meer streams op Spotify, wat je dan uiteindelijk weer geld oplevert. Succes op TikTok betekent uiteindelijk succes op Spotify en YouTube.” 

Máár, en dat is een belangrijke maar, daar heb je dus wel een goede strategie voor nodig. Je moet je doelgroep uitkiezen en daarop inspelen. Beets: “Het succes van Jett Rebel kwam voort uit het feit dat hij elke dag zijn nagels lakte. Daar bereikte hij heel veel jonge meisjes mee, die hem vervolgens gingen volgen. Zijn muziek gingen luisteren. En uiteindelijk ook naar zijn concerten gingen.”

Landing page
Dat is niet hoe Sam zijn fans trekt, met nagels lakken. Nee, hij doet dat door een smaakmaker binnen de muziek te zijn en innoverende dingen te maken die de popmuziek kunnen beïnvloeden. En ja: daar gebruikt hij zijn socials voor, maar die platformen ziet hij vooral als middel, niet als doel. Zoals zijn docent Beets ook al aangaf. “Ik denk wel dat je een visitekaartje nodig hebt om mensen in te lichten over nieuwe muziek en je live optredens”, aldus Sam. “Daar gebruik ik het dan ook voor. Het doel van veel artiesten is om op een podium te staan, muziek te maken en te kunnen leven van die muziek. Een miljoen volgers op social media is slechts een bijkomstigheid.” 

En wat als er geen socials zouden zijn? Dan was Sam hoogstwaarschijnlijk ook op het punt geweest waar hij nu is. “Ik ben ooit in een studio in Los Angeles begonnen. Daar zong ik en dat vonden ze fijn, waardoor ik er meer kon gaan werken en uiteindelijk drie jaar in het hartje van de muziekindustrie in LA heb gezeten. Dat is gebeurd dankzij een netwerk en zonder socials.”

Het boek gaat over dans, maar vooral ook over mensen. Er komen veel spraakmakende figuren in voor van wie Joost Goutziers er in de afgelopen jaren veel sprak. “Ik wist dat als die verhalen niet zouden worden opgeschreven, ze niet bewaard zouden blijven”, zegt de journalist, die jarenlang voor het Brabants Dagblad schreef, onder andere voor de kunstredactie. “Nu vind je die verhalen alleen versnipperd in honderden krantenartikelen, maar het is nergens gebundeld.” 

Vorm van verzet
Goutziers zocht al die artikelen bij elkaar, zag zelf tientallen voorstellingen, ging op zoek in databanken, keek bij mensen op zolder, bezocht verschillende archieven en sprak met allerlei mensen uit de danswereld. Met na twaalf jaar werk als resultaat: het op 7 mei verschenen boek Dwarse Dansers. “Ik hoor van veel mensen terug dat het een feest van herkenning is”, zegt hij. “Maar het boek is ook geschikt voor de huidige generatie dansers; zij krijgen op school wel geschiedenisles over dans, maar niet veel over dans in Brabant.” 

Want dat is waar Dwarse Dansers over gaat: de geschiedenis van hedendaagse dans in Brabant tussen 1980 en 2025. “De dans in Brabant is altijd heel anders geweest dan in de rest van het land. In het grootste deel van het land, met name in de Randstad, werd er heel erg gekeken naar ontwikkelingen in Amerika, waar het vooral ging om ‘mooie pasjes’. Terwijl in Brabant juist werd gekeken naar ontwikkelingen in Duitsland en België, waar het ging om het vertellen van emoties. Een soort vorm van verzet, het afzetten tegen de burgerij.” 

Goutziers heeft het in zijn boek onder meer over het Dansers Collectief, een Tilburgs gezelschap waarvan alle vier de dansers bij de Dansacademie studeerden. Katja Heitmann wordt uitvoerig beschreven, die zelfs recent nog samenwerkte met Fontysstudenten. En hij heeft het over Villa Danthe uit Den Bosch, choreograaf Hans Tuerlings van het dansgezelschap RAZ, het internationale gezelschap t.r.a.s.h. en LaMelis. Met allemaal hun roots bij het vroegere Fontys. 

Streng regime
Het laatste hoofdstuk gaat volledig over de geschiedenis van de dansopleiding van Fontys, wat vroeger de Dansacademie Brabant heette en die tegenwoordig deel uitmaakt van Fontys Academy of the Arts. Dat begon met klassiek ballet, waar toen nog de Russische Vaganova-methode werd toegepast. Deze traditionele manier van balletonderwijs werd omarmd door de Dansacademie en dat had vooral te maken met Simon André, die ook op de Dansacademie lesgaf. Hij heeft zich sterk gemaakt om de Vaganova-methode bij de opleiding te integreren en deed dat op een vrij strenge manier.

“Als je met dansers over Simon André spreekt, zie je dat ze wel eens schrikken van zijn naam", aldus Goutziers, die ook met Lilian Bruinsma van het Dansers Collectief over de lesmethode sprak. Zij zegt in Dwarse Dansers geen problemen te hebben gehad met de Russische manier van lesgeven, omdat ze goed om kon gaan met de hardheid van de opleiding. Maar ze zegt ook dat docenten ‘krengen waren, keihard’. Ze gooiden volgens haar met stoelen naar je en ze omschrijft de opleiding als ‘bijna militair’.

Tegenwoordig zou deze strenge manier van lesgeven niet meer kunnen, zegt Goutziers. En gelukkig gebeurt dat ook niet meer. De verschillen tussen toen en nu zijn enorm. Dat heeft niet alleen met de veel uitgebreidere vormen van dans te maken, maar ook met de manier waarop er met dansers wordt omgegaan. 

“In de jaren ’80 had je als danser niks te vertellen en ging je mee in wat jou opgedragen werd. Je moest bepaalde passen doen en als je die niet deed, kreeg je het te horen. Dan werd je onderuit gemoffeld. Nu gaat het juist om de ontwikkeling van de individuele dans. Wat jij nodig hebt, heeft een ander misschien helemaal niet nodig. Er wordt heel goed gekeken naar de ontwikkeling van elke individuele danser en wat ervoor nodig is om bepaalde doelen te behalen.”

Ze is de allereerste PD-kandidaat binnen Fontys die in 2023 is gestart met een vierjarig promotietraject. Nog één jaar te gaan en dan rondt Emily Huurdeman haar praktijkgericht promotieonderzoek (Essaying as Collective Performative Practice) af bij Fontys Academy of the Arts. Of ze daarna daadwerkelijk de titel professional doctorate (afgekort PD) voor haar naam mag zetten, is nog maar de vraag. De hoogste graad in het hbo is namelijk nog niet in de wet vastgelegd. Mogelijk gaat dit binnenkort veranderen.

Na een experiment van enkele jaren heeft minister Letschert van Onderwijs deze week namelijk een wetsvoorstel ingediend om de doctorsgraad in het hbo wettelijk te verankeren. Net zoals op de universiteit kunnen studenten dan na hun bachelor en master promoveren. Het verschil met een academische graad (PhD) is dat een PD-kandidaat onderzoek doet gericht op de praktijk in plaats van theoretisch onderzoek.

Logische stap
Huurdeman noemt het een logische stap. “In het buitenland wordt er minder onderscheid gemaakt tussen een theoretisch en praktijkgericht promotietraject. Alleen in Nederland is er verschil in het hoger onderwijs met wo en hbo. Ik vind het dan ook evident dat het promotierecht in het hbo wettelijk wordt erkend.”

Met een PhD-titel op zak is de PD-kandidaat bekend met zowel academisch als praktijkgericht onderzoek. Huurdeman spreekt van een fundamenteel andere manier om tot kennis te komen. “Je kunt je onderzoeksvraag en concepten direct in de praktijk toetsen”, zegt ze. “Dat levert totaal andere inzichten op. En je kunt daadwerkelijk wat doen voor mensen en de maatschappij.”

Zo geeft Huurdeman bijvoorbeeld workshops om haar onderzoeksmethode te testen. “Al na één workshop krijg ik vele malen meer inzichten dan wanneer ik mijn theorie conceptualiseer en uitschrijf.” Toch wil ze academisch onderzoek niet naar beneden halen. Integendeel. “Ik denk dat beide onderzoeksmethoden heel goed parallel kunnen lopen en elkaar aanvullen. PD-trajecten bieden een kans om theoretische concepten te toetsen in de praktijk. Het ene onderzoek is niet meer waard dan het andere.”

Waardevolle inzichten
Huurdeman is een van de acht PD-kandidaten van Fontys die momenteel meedoen aan de landelijke pilot waaraan 24 hogescholen deelnemen. Volgens bestuurder Arian Steenbruggen leveren de PD-trajecten ‘zeer waardevolle inzichten op van grote vraagstukken uit de praktijk, die te ver gaan voor een normale, veel kortere projectduur’.

“Natuurlijk doen we al onderzoek met het werkveld. Maar dit gaat om langduriger onderzoekstrajecten die de gelegenheid bieden diepgaand onderzoek te verrichten naar zaken die zo’n tijdshorizon ook echt nodig hebben. Het zit hem dus meer in de complexiteit van de vraagstukken en de diepgang van het onderzoek”, aldus Steenbruggen.

“Het mooie van praktijkgericht promotieonderzoek is dat er altijd een interventie is die direct invloed heeft op de context waarin gewerkt wordt”, vervolgt ze.  “Het levert dus direct een verbetering op voor de praktijk. Bij een PhD is de afstand tot de praktijk groter.”

Falk Hübner, lector Artistic connective practices en begeleider van Emily Huurdeman, spreekt van een ‘fascinerend traject’. “De PD-kandidaten in de richting Kunst en Creatief bewegen zich in het maatschappelijke domein en ontwikkelen geheel nieuwe artistieke praktijken. Ze zoeken de grenzen van die disciplines op.” Hij ziet heel veel potentie voor de PD-trajecten, zowel op onderzoeks- als onderwijsgebied.

Prachtige kans
Hij maakt daarbij de vergelijking met de komst van PhD-trajecten in de kunsten, zo’n twintig jaar geleden. “Als ik terugkijk, zie ik wat een enorme kracht daaruit is voortgekomen. Heel veel mensen die samen met mij gepromoveerd zijn, zijn inmiddels uitgegroeid tot personen die een centrale plek innemen in het (inter)nationale werkveld en het onderwijs, en dat zal niet anders zijn voor PD-trajecten.”

Waar Hübner zich enigszins zorgen maakt over de financiering van PD-trajecten na de pilot - “dat is inherent aan de kunsten” - denkt Steenbruggen dat dit wel goed komt. “Een promotieplaats is vrijwel altijd grotendeels gesubsidieerd. Dat gaat op grond van het indienen van onderzoeksvoorstellen voor het overgrote deel bij NWO, SIA of de EU. Gezien het praktijkgerichte karakter van de PD is het ook goed denkbaar dat we in samenwerking met bedrijven of instellingen promotieplaatsen ontwikkelen.”

Binnenkort weten we of het wetsvoorstel van de minister wordt aangenomen. Graad of niet, het gaat PD-kandidaat Huurdeman niet in de eerste plaats om de doctorstitel, maar om de mogelijkheid zich vier jaar lang vast te bijten in een onderwerp en maatschappelijk impact te maken. 

“Praktijkgericht promotieonderzoek is een prachtige kans. Het betekent dat niet elke onafhankelijke hogeschool een onderzoek start, maar dat alle trajecten en onderzoekers in Nederland met elkaar verbonden zijn. Dit gaat over het creëren van een onderzoeksgemeenschap.”

Tommy van der Loo had de prijs allesbehalve verwacht, maar toch mag hij zich winnaar noemen van de Cultuurprijs van het Cultuurfonds Noord-Brabant. “Ik kreeg een appje van Maarten Hartveldt, juryvoorzitter van het Cultuurfonds. Of ik even langs kon komen.” De mannen ontmoetten elkaar eerder toen Van der Loo de Paters van Tilburg onderzocht voor een kunstwerk. “Ik dacht dat hij mij een boek wilde geven voor mijn research, maar toen ik daar aankwam stonden er ineens een cameraploeg en een heleboel mensen met bloemen voor me klaar.”

De alumnus vindt het onwerkelijk dat hij zich mag rekenen tot het rijtje winnaars, met grote namen als Frank Lammers en René Daniëls. Een rijtje waar hij zichzelf in eerste instantie niet vond passen. “De meeste winnaars hebben een lange carrière gehad en winnen uiteindelijk een oeuvreprijs. Ik heb na mijn studie bij Fontys Academy of the Arts 4,5 jaar kunstgeschiedenis gestudeerd en daarna vooral getwijfeld over wat ik wilde doen. Mijn carrière loopt pas vijf jaar, dus zo’n prijs had ik nooit verwacht.”

Auditie doen
Hoewel Van der Loo de prijs in de wacht sleepte, vond hij carrière maken in de kunstwereld erg lastig. “Ik dacht al snel; waar ben ik nou mee bezig? Hoe ga ik hier ooit binnenkomen”? Inmiddels is hem dat goed gelukt, maar de alumnus blijft nog altijd nuchter en realistisch. “Je werk verkopen voelt altijd als auditie doen, en ook ik krijg nog geregeld ‘nee’ te horen.”

Het kunstenaarschap is volgens hem iets dat je moet volhouden. “Het is geen sprint, maar een marathon. Ook geluk blijft een meespelende factor, want als ik geen onderzoek had gedaan en geen documentatie had gemaakt, had Maarten Hartveldt mijn werk nooit gezien en werd ik ook niet geselecteerd.”

Dode hommels als kritiek
Van der Loo staat inmiddels bekend als een beeldhouwer die maatschappijkritiek verwerkt in zijn kunstwerken, zoals in het beeldhouwwerk ‘The price of Spices’, te zien in de LocHal in Tilburg. Ook ontwikkelde hij een werk nadat hij tijdens een wandeling langs een laan vol lindebomen tientallen dode hommels zag liggen. “Blijkbaar zit er zo weinig suiker in de lindebloesem dat het hommels meer energie kost om het eruit te halen dan wat het oplevert.”

De alumnus ging op pad om de hommels te verzamelen en had er al snel honderden in zijn atelier liggen, waarmee hij een ‘bontmantel’ creëerde. “Een kunstwerk dat een samenleving weerspiegelt die de natuur vooral als decoratie ziet en tegelijkertijd laat zien dat de biodiversiteit achteruitgaat. Alles is dus bruikbaar om mee te beeldhouwen, zelfs dode hommels.”

Prijzengeld investeren
Naast erkenning krijgt de winnaar ook tienduizend euro prijzengeld, dat hij in november tijdens de officiële uitreiking in ontvangst mag nemen. Geld dat hij vrij mag besteden, maar waarvan de organisatie benadrukte het te investeren in een eigen kunstpraktijk. Daar gaf Van der Loo gehoor aan, want hij verhuist deze maand naar Udenhout. “Naar een groter atelier, met ruimte die ik in kan richten zoals ik wil. Het prijzengeld wil ik uiteindelijk gebruiken voor nieuwe en grotere machines.”

Op de dag dat Tommy van der Loo zijn prijzen in ontvangst neemt opent in Museum Krona in Uden ook een speciale solotentoonstelling van zijn werk, inclusief de bontmantel van hommels. Deze is tot en met eind januari te zien.

Twee weken geleden is het tweede seizoen van Project Dans van start gegaan met de eerste aflevering. Afgelopen maandag kwam de tweede op de buis en die overleefde Pleun ternauwernood. De dans die daarin aan bod kwam, was latin. “Ik dans al vijftien jaar vooral hiphop, dus dit was wel een beetje buiten mijn comfortzone”, zegt Pleun.

Veel twijfels
De alumna studeerde vlak voor de zomer af bij de opleiding Contemporary Urban bij Fontys Dance Arts in Context. In diezelfde periode begonnen ook de opnames voor Project Dans, een afvalrace waarin twaalf danstalenten de strijd met elkaar aangaan om de titel ‘Beste allround danser van Nederland’ te bemachtigen. Met als bijbehorende hoofdprijs een rol in de nieuwste voorstelling van ISH Dance Collective.

“Ik kende het programma al van het eerste seizoen”, vertelt Pleun. “Ik heb eerst heel lang getwijfeld of ik me op wilde geven, grotendeels omdat ik een tijdje niet wist of ik wel door wilde met dans. Tussen mijn derde en vierde schooljaar heb ik een tussenjaar gehad omdat ik echt even klaar was met alle moetjes die bij mij studie kwamen kijken. Maar na dat jaar wist ik zeker dat ik door wilde, en dat was ook het moment dat ik besloot me aan te melden voor Project Dans.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

Deuren geopend
Pleun kwam alle selectierondes door, daarbij honderden andere kandidaten achter zich latend, en belandde bij de laatste twaalf die uiteindelijk aan het programma mochten deelnemen. Onder hen ook Martijn, die net als Pleun bij Fontys is afgestudeerd. Hij viel in de eerste aflevering af. 

“Ik mag natuurlijk niet verklappen hoe het voor mij eindigt, maar wat ik wel kwijt kan, is dat Project Dans echt deuren voor me heeft geopend”, aldus Pleun. “Voor mijn deelname wist ik niet welke kant ik op wilde met dans. Ik struggelde veel met onzekerheden en vergeleek mezelf vaak met anderen. Het was mega eng om mezelf in het diepe te gooien door mee te doen, het was een enorme rollercoaster, maar wel eentje waar ik heel veel van heb geleerd.”

Project Dans heeft Pleun dé boost gegeven die ze nodig had om de keuze te maken om door te gaan met dansen. Ze weet nu wat ze wil: op het podium staan. “Mijn grote droom is om ooit met grote artiesten te mogen dansen”, zegt ze. “Zoals Yade Lauren bijvoorbeeld. Of als ik nog verder mag denken: Tate McRae.”

Het idee van Apple: markeer tracks met een AI-label wanneer een ‘substantieel deel’ van de muziek door AI is gegenereerd. Gebeurt dat niet, dan gaat het techbedrijf ervan uit dat er geen kunstmatige intelligentie is gebruikt. Opvallend is dat Apple het systeem voorlopig nog niet controleert en er ook geen straf staat op het ontbreken van een label. 

Het is een eerste stap van Apple om het groeiende gebruik van kunstmatige intelligentie in de muziekindustrie zichtbaar te maken. Andere diensten experimenteren daar al langer mee. Zo gebruikt Deezer een technologie om AI-muziek automatisch te herkennen. Het bedrijf stelt dat inmiddels bijna 40 procent van de muziek die ze ontvangen met AI is gemaakt. 

Transparantie is belangrijk
Onder studenten van de Fontys Academy of the Arts in Tilburg wordt het idee van AI-labels over het algemeen positief ontvangen, al zijn er ook zorgen. Zo vertelt Joaquim, net afgestudeerd aan de master Klassieke Percussie, transparantie een goede eerste stap te vinden. “Het is beter om er eerlijk over te zijn. Ik denk niet dat het gebruik van AI in muziek zal stoppen, maar het maakt mensen wel bewuster van waar ze naar luisteren.”

Zijn studiegenoot Flaivino ziet dat ook zo, maar betwijfelt of het effect groot zal zijn. “Het zal het gebruik van AI niet tegenhouden. Bovendien gaat het nu alleen om Apple. Bij Spotify is dat nog niet het geval.”

Vierdejaarsstudent Irra kijkt iets kritischer naar AI in muziek: “Alles rond AI en muziek spreekt mij eerlijk gezegd niet zo aan, zeker als het om zingen gaat”, zegt ze. “Het is prima dat technologie zich ontwikkelt, maar er moet een balans zijn. Muziek moet menselijk blijven.”  

Daarnaast geeft ze aan dat AI nauwelijks een rol speelt in het onderwijs. Tijdens zanglessen gaat het volgens haar vooral over expressie en het menselijke aspect van muziek: “We praten wel eens over waar AI naartoe gaat, maar echte lessen erover hebben we niet.”

Missen kaders
Ook docenten zijn nog zoekende. Docent Annigje de Winter ziet voordelen, maar mist duidelijke richtlijnen. “Ik denk dat ik dit wel handig vind. Zeker omdat we nog zó aan het ontdekken zijn wat het allemaal kan betekenen”, zegt ze. “Als docent zijnde voel ik me daar ook wel onthand in. Ik denk dat we meer begeleiding nodig hebben. Ik denk dat we daar ook kaders in missen hier op de opleiding.”

“Willen dat mensen creëren" 
Masterstudent klassieke en jazzsaxofoon Gines vindt eerlijkheid over AI-gebruik essentieel, maar vraag zich af of labels alleen genoeg zijn. “We zijn muzikanten en willen dat mensen creëren", zegt hij. “Als je AI gebruikt, wees er dan op zijn minst eerlijk over."

Of dat genoeg is, betwijfelt de student: “Alleen een label opplakken is niet genoeg voor het publiek. Ze kunnen het nog steeds luisteren, maar gelukkig wordt er in ieder geval iets aan gedaan.” 

Hij erkent de kracht van kunstmatige intelligentie: “Het is een zeer krachtig hulpmiddel voor mensen, ook voor muzikanten. Ik denk dat er bijvoorbeeld in de popmuziek veel gebruik van wordt gemaakt. Maar ben er wel altijd eerlijk over. Ik denk dat de muziekgemeenschap haar werk moet beschermen.”

Begin van groter debat
Het initiatief van Apple lijkt vooral het begin van een groter gesprek over de rol van kunstmatige intelligentie in muziek. Voor veel jonge muzikanten staat één ding vast: transparantie is belangrijk, maar het gesprek over hoe ver AI mag gaan, is nog lang niet voorbij. “Niet alleen qua muziek, maar ook in wat AI allemaal voor ons kan gaan betekenen”, aldus de Winter.

Ward van Klinken studeerde in 2024 af van de opleiding Muziektheater bij Fontys Academy of the Arts. Jary Sluijter deed dat in 2019. Beiden geheel op eigen wijze, en met inmiddels al de nodige ervaring op hun naam. Zo speelde Van Klinken nog geen jaar na zijn afstuderen de hoofdrol in de musical Dear Evan Hansen. Nu vertolkt hij de rol van Albus Potter, zoon van Harry Potter en Hermelien Griffel. Sluijter neemt de rol van Scorpius Malfidus op zich, zoon van Draco Malfidus en vriend van Albus.

Veel verklappen over het verhaal en theaterstuk doen de twee heren niet, maar dat ze zich gezegend voelen met hun hoofdrollen staat buiten kijf. Beiden groeiden op met Harry Potter. Van Klinken heeft iedere film zo’n twintig keer gezien en de boeken grondig versleten, en Sluijter bezocht in Londen, Duitsland en New York het theaterstuk waar hij nu zelf ook een rol in heeft. “Dat we deel uit mogen maken van dit universum, is ontzettend bijzonder”, aldus Sluijter. “Aan ons de taak om niet alleen ouders te verwonderen, maar ook hun kinderen mee te nemen in deze wondere wereld”, vult Van Klinken hem aan.

Eerste liefdes
De liefde die beiden voelen voor theater kwam al vroeg en van huis uit. Ward van Klinken bezocht toen hij klein was de musical The Lion King, in precies dezelfde zaal als waar hij nu zelf ook op het toneel schittert. Ook werd entertainment met de paplepel ingegoten. Zijn vader werkte als dirigent-pianist bij Stage Entertainment, de organisatie waar Ward nu ook voor werkt, zijn moeder was professioneel danseres en directrice van een kunstinstelling en zijn tante speelde in musicals. “Het was nooit onbekend terrein.”

Toch waren zijn ouders sceptisch. “Juist omdat zij het vak kenden, wisten ze me heel goed voor te bereiden en een realistisch beeld te scheppen van wat er allemaal bij theater komt kijken.” 

Jary Sluijter ontdekte zijn passie via zijn moeder. “Ze nam me mee naar Mamma Mia! Toen daar op het podium iets misging moest Simone Kleinsma dat ter plekke oplossen. Dat was zo bijzonder om mee te maken, dat ik meteen verknocht raakte aan het theater.”

Muziektheater
Beiden volgden, na een theaterschool respectievelijk mbo-acteursopleiding, uiteindelijk de opleiding Muziektheater bij Fontys Academy of the Arts. Een plek waar zowel Jary als Ward met warmte op terugkijken. “Ik heb me vooral op zanggebied enorm kunnen ontwikkelen. Maar ook spel vond ik belangrijk, en daar kon ik extra uren in maken”, aldus Jary. “Alles zat in één gebouw, dus je kon zelf het initiatief nemen om bij andere disciplines te kijken.”

Ward durft zelfs te zeggen dat hij op de opleiding volwassen is geworden. “Ik heb niet alleen technieken geleerd zoals noten lezen, van blad zingen en auditie doen, maar ik heb ook mezelf mogen ontdekken en leren kennen als maker.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

Dat laatste is volgens de twee alumni van groot belang, want de weg naar een hoofdrol is allesbehalve een rechte lijn. Voor Sluijter was het auditieproces rondom Harry Potter zelfs het heftigste ooit. “Er waren veel rondes, maar we moesten ook een vliegauditie doen.” (tipje van de sluier: er wordt dus gevlogen in het theaterstuk) “Ik heb hoogtevrees, dus toen ik in de nok van het Circustheater hing, twijfelde ik heel erg of ik niet gewoon moest bedanken voor de kans.” Uiteindelijk ademde hij een paar keer diep in en uit, en ging ervoor. “Die angst is inmiddels overwonnen.”

Betoverend verhaal
Ook Ward van Klinken deed, zoals iedereen, gewoon auditie. Uiteindelijk werden beiden aangenomen om de rollen van Albus Potter en Scorpius Malfidus te vertolken, twee jonge tovenaars die 19 jaar na de avonturen van Harry Potter hun eigen pad bewandelen, zowel binnen Zweinstein als daarbuiten. Een voorstelling die bekend staat om zijn spectaculaire illusies, maar volgens de twee alumni zit de kracht voornamelijk in het verhaal zelf. Niet omdat Harry Potter een genre op zich is, maar omdat het verhaal gaat over volwassen worden. “Over ouder-kindrelaties, over loslaten en je eigen koers durven varen. Dat spanningsveld is in dit verhaal enorm herkenbaar.”

Een theaterstuk dat verwondert en ook raakt dus. Niet alleen bij het publiek, ook bij de hoofdrolspelers zelf. Van Klinken: “Wij mogen de oude en nieuwe generatie meenemen. Ik ben ontzettend dankbaar dat ik dat mag doen, een eer vind ik het.” Dat kan Sluijter alleen maar beamen. “Zodra je in de ogen van het publiek ziet wat het verhaal en de illusies met ze doen, beleef je als acteur echt een magisch moment. Dat vind ik het mooiste dat je kunt bereiken.”

Levenslessen
Hoewel beiden met Harry Potter en het Vervloekt Kind een grote productie achter hun naam mogen zetten, denken ze nog geregeld aan de belangrijkste lessen die ze als studenten op Fontys meekregen. Zo zorgt Jary Sluijter er altijd voor dat hij goed voorbereid is. “Dan sta je altijd in je kracht en weet je iedere keer weer wat je kunt geven. Aan een werkgever, een regisseur of het publiek.”

Ward van Klinken werkte vooral graag samen met andere studenten, maar verloor zijn eigen proces daarbij nooit uit het oog. Ook hield hij vast aan het mantra ‘niet presteren, maar leren’. “Je mag fouten maken. Val je vier keer? Sta dan ook vier keer op. Heb nooit spijt, maar probeer en geniet. De opleiding duurt maar vier jaar, dus maak daar je eigen waanzinnige reis van.”

Op de foto boven Jary Sluijter (mid) en Ward van Klinken (rechts) tijdens de repetities van Harry Potter en het Vervloekte Kind. Foto: Margot de Heide/Studio Flabbergasted

Het is dinsdag voor beide studenten de laatste dag van de tour. En waar Brennan fris en fruitig de bus uitstapt, heeft Jesper iets meer moeite met de dag. “Er moet, zoals het studenten betaamt, natuurlijk ook goed geborreld worden. En dat in combinatie met weinig slaap, hakt er soms in”, lacht hij.

Toch mag de wat stroevere opstart van de dag de pret niet drukken. Dinsdagavond staan de twee studenten met het gehele ensemble namelijk in Het Koninklijk Concertgebouw in Amsterdam. Het laatste optreden van de tour, maar een enorme kers op de taart, aldus Jesper. “Deze ervaring vergeet ik nooit meer.”

Bijzonder telefoontje
Jesper speelt hoorn en is tweedejaarsstudent aan het Conservatorium. Brennan speelt klarinet en zit inmiddels in het derde jaar. Laatstgenoemde werd eind januari gebeld door een van de leden van het Nederlands Studenten Orkest of hij mee wilde doen. “Een van de klarinettisten bleek niet meer mee op tournee te kunnen, waarna ze via vrienden van me bij mij terecht zijn gekomen. Een hele eer hoor, om zo’n telefoontje te krijgen.”

Dat vindt ook Jesper. Hij stond op de reservelijst en werd in diezelfde week gebeld om ook aan te sluiten. “Ik had daarnaast ook geen plannen die ik af moest zeggen. Behalve carnaval, die dagen heb ik met pijn in het hart moeten missen.”

Hard werken
Deel uit maken van het Nederlands Studenten Orkest vergt namelijk niet een enkele repetitie voor een optreden. Er wordt een hele maand intensief gewerkt. Zo vond aan het begin een repetitieweek plaats, waarbij de twee studenten van 10.00 tot 22.00 uur – met een pauze hier en daar – aan de bak moesten. Daarna volgden twaalf concerten door het hele land, met uitschieters naar Leuven en Berlijn. [Tekst gaat verder onder de foto]

Het concert in Berlijn was voor Jesper het hoogtepunt van de gehele ervaring. Toch heeft ieder concert zo zijn charmes, vertelt hij. “Of het nu in een grote of kleinere zaal is, iedere keer voelt bijzonder.” Voor Brennan staat het concert van maandagavond in TivoliVredenburg met stip op één. “De reactie van het publiek was onbeschrijflijk enthousiast. Dat was ontzettend gaaf.”

Studievertraging
Ze hadden het allebei voor geen goud willen missen. Maar hoe bijzonder de ervaringen met het Nederlands Studenten Orkest ook zijn, toch hebben de studenten er wel studievertraging door opgelopen. “Gelukkig heb ik de afgelopen maand geen verplichte lessen gemist”, licht Brennan toe. “Al mijn docenten weten dat ik hier ben. En hoewel ik dadelijk wel een kleine vertraging op heb gelopen, weet ik zeker dat ik die ook weer inhaal.”

Jesper moest daarentegen een tentamen verplaatsen, iets waar zijn docent het gelukkig helemaal mee eens was. “Ik ben er normaliter altijd. Ook mijn docent wist dat dit een kans is die je eens en nooit weer krijgt, dus het is fijn dat ik die heb mogen grijpen. Daarnaast heb ik de afgelopen weken ook af en toe mijn boeken erbij gepakt in de bus, zodat mijn achterstand bij terugkomst minimaal is.”

Rust, voldoening en aanraden
Woensdag zijn Brennan en Jesper wellicht weer in colleges te vinden. Dinsdagavond, na het laatste concert, vertrekt Jesper weer met zijn ouders naar huis om bij te komen en te slapen. “Ik ben weer toe aan rust, reinheid en regelmaat en zie vanavond nog als een fenomenale muzikale afsluiter. Het is goed zo, maar volgend jaar zou ik zeker weer voor deze ervaring kiezen in plaats van carnaval.”

Ook Brennan kijkt nu al met veel voldoening terug. “Deze ervaring is niet normaal, een reis die we nooit meer gaan vergeten en waar we vrienden voor het leven hebben gemaakt. Iets wat ik alle muzikale studenten ook aanraad.”

Het entertainmentvak is Amy met actrice Janke Dekker en presentator Tom Egbers als ouders bijna letterlijk met de paplepel ingegoten. Als piepjong meisje nam ze het voor de spiegel meezingen van Disneyliedjes al bloedserieus. En op haar vijfde ging ze voor het eerst op vioolles, niet wetende dat dit een voorbode zou zijn van het carrièrepad dat ze later zou gaan bewandelen.

Egbers is sindsdien altijd met muziek bezig geweest, klassieke muziek vooral, want dat vond ze ‘te gek’. “Ik heb altijd heel veel gezongen, gespeeld en in het theater gestaan”, vertelt ze bellend vanuit de auto, op weg naar repetities voor haar nieuwe theatershow. “Maar het heeft wel lang geduurd voordat ik de uiteindelijke keuze maakte om het professioneel te gaan doen. Dat besluit viel pas toen ik 21 was en ik werd aangenomen voor de opleiding Muziektheater bij Fontys.”

West Side Story
In de jaren daarvoor heerste altijd twijfel. Wilde zij die wereld, waarvan ze wist dat het een keiharde was, wel betreden? Had ze daar wel zin in? Kon ze zichzelf waarmaken? “Maar op een gegeven moment wist ik dat dit precies was wat ik wilde. Die spark kwam toen ik samen met Laetitia Gerards meedeed aan de musical West Side Story.” 

Zonder enige verwachtingen deed ze auditie voor het conservatorium. Ze werd aangenomen, startte in 2014 met haar studie en rondde ‘m vier jaar later netjes af. Daarna kwam corona – wat de start van haar carrière natuurlijk niet gemakkelijk maakte – maar de zichtbaarheid die ze kreeg door tijdens de pandemie mee te doen aan het tv-programma ARIA, wierp zijn vruchten af. Egbers werd gevraagd voor een eigen theatershow bij het Doelen Ensemble. 

Daar heeft ze voor het eerst kunnen proeven van het hebben van een eigen productie. Toen nog kleinschalig, maar nu pakt ze flink uit met haar show ‘Klassiek geval van…’, waarbij ze klassiek en modern met elkaar verbindt. “Het is een theatraal theaterconcert waarbij ik het publiek meeneem in de muzikale zoektocht die ik heb gehad en ik de regeltjes uit de klassieke muziekwereld achter me laat. Het gaat over hoe je omgaat met een wereld die je normen oplegt.”

Geen illusies
De première vindt woensdag plaats en vormt de start van een hele reeks shows, die langs meerdere plekken in Nederland reist. Haar familie staat natuurlijk vooraan om vol trots naar het eindresultaat te kijken. Werk dat Egbers overigens zonder de hulp van haar bekende achternaam heeft neergezet. “Kijk, het hebben van bekende ouders heeft natuurlijk plussen en minnen”, stelt ze. “Enerzijds bijft je naam misschien langer hangen, maar anderzijds vinden mensen ook sneller iets van je.” 

“Ik maak me geen illusies dat mijn naam geholpen kan hebben om bepaalde deuren te openen, maar als je dan eenmaal in die kamer staat, moet je het wel waarmaken. Ik probeer daar niet zoveel mee bezig te zijn en ben vooral heel erg blij met alle kennis en ervaring van mijn moeder, die ontzettend veel van de theaterwereld weet en er daarmee voor heeft gezorgd dat ik dat wiel niet opnieuw hoefde uit te vinden.”

Foto bovenin: Annemieke van der Togt

De Young Talent Award van het Concertgebouw, die dit jaar voor de tiende keer wordt uitgereikt, bekroont jong en klassiek toptalent uit Nederland. Volgende maand wordt ‘ie pas officieel overhandigd, maar toch weet Liam nu al dat de award op zijn naam komt te staan. Daar kwam hij achter toen hij door zijn ouders met een smoesje naar het Concertgebouw in Amsterdam werd gelokt.

“Mijn moeder zei dat ik een fotoshoot had, maar toen ik daar aankwam, hoorde ik dat ik die prijs had gewonnen”, vertelt de 15-jarige Liam. “Daar was ik natuurlijk heel blij mee, heel verrast. Ik heb wel ooit over de Young Talent Award gehoord, maar had niet verwacht dat ik ‘m zou winnen.” 

Conservatorium
Liam krijgt de prijs vanwege zijn veelbelovende pianotalent. Hij was zes jaar oud toen hij op pianoles ging en twaalf toen hij werd toegelaten tot de Young Musicians Academy van Fontys in Tilburg. Inmiddels studeert hij op een internaat in het Belgische Waterloo, waar hij de hele week verblijft en waar schoolse lessen worden gecombineerd met muzieklessen. 

Die opleiding duurt nog twee jaar, daarna wil Liam graag naar een conservatorium. Maar of dat Fontys wordt? “Met het winnen van de Young Talent Award krijg ik ook een studiebeurs van 5.000 euro. Die wil ik graag besteden aan mijn volgende studie, maar ik weet nog niet waar ik die studie wil gaan doen. Dat ligt zowel aan de school als aan de docenten.” 

Nog meer prijzen
Het is Liams grote droom om een concertpianist te worden. Een droom die hij na probeert te jagen door dagelijks urenlang achter de piano te zitten. Is het niet op school, dan wel thuis of tijdens een wedstrijd. “Ik heb al aan best veel competities meegedaan. Vorig jaar won ik het Prinses Christina Concours en het jaar daarvoor het Koninklijk Concertgebouw Concours.”

Met de winst van de Young Talent Award komt daar dus nog een mooie titel bij. En die gaat gepaard met een optreden tijdens de uitreiking van de prijs in de Grote Zaal van het Concertgebouw. “Ik deel het podium die avond met de beroemde dirigent Iván Fischer, die ook een prijs in ontvangst mag nemen. Of ik dat spannend vind? Nog niet, maar misschien komt dat nog.”

Het is een understatement om te zeggen dat Yentl Vlachos het heeft gemaakt in de entertainmentindustrie. Of beter gezegd: aan het maken is. Want de oud-student Docent Theatermaker sleept klus na klus binnen en werkt soms het dubbele aantal uren van wat een gemiddelde fulltimer doet. 

Wat ze dan allemaal doet? Vooral regisseren en produceren van commercials en videoclips. Het verschil tussen die twee taken legt ze uit. “Als producent ben je van begin tot eind productioneel betrokken. Je huurt een team in, maakt het draaiboek, bent verantwoordelijk voor de call sheets en zorgt voor de betalingen. Eigenlijk ben je dus van a tot z de grote schakel tussen alle crewleden. Als regisseur ben je op artistiek vlak verantwoordelijk en maak je het script, het concept en het moodboard, en stuur je de artiesten, producent en het camerapersoneel aan.” 

Draaien met K3
Yentl werkte al samen met onder anderen Claude, Meau, Davina Michelle, Roxy Dekker, Snelle en Pommelien Thijs. Alle klussen komen binnen via Reye Films, het productiehuis dat Yentl aan het einde van haar Fontysstudie opstartte. Bij elke aanvraag beslist ze zelf of ze het project wil regisseren of toch liever produceren. “De keuze ligt vaak aan het nummer; dat moet aansluiten bij wat ik maak. Als regisseur maak ik graag verhalende videoclips, maar soms krijg je een aanvraag binnen van een artiest die een performance-video wil. In dat geval kan ik beter produceren.” [Tekst gaat verder onder de foto]

Eén van haar meest recente grote opdrachten is er eentje met K3. Yentl maakte de videoclip van het nummer ‘Goden’, dat afgelopen zomer gelanceerd werd en waarmee haar kinderdroom uitkwam. “Ja, daar werd toch wel een belangrijk momentje afgevinkt. Als kind kende ik K3 al, dus hierbij dacht ik wel: ik heb iets behaald. Maar tegelijkertijd staan er ondertussen al veel meer andere videoclips op mijn naam en ben ik trots op alles wat ik maak.”

Volle planning
“Vlak voor zo'n grote shoot is het altijd wel hard bikkelen en weinig slapen”, vervolgt ze. “Een draaidag duurt gemiddeld twaalf uur. Als je dan meerdere draaidagen in een week hebt en daarnaast ook nog voorbereidingen moet treffen, bij Studio100 langs moet gaan, een locatie moet scouten en de post-productie moet doen... Tja, dan zit je zo aan een hele volle werkweek.”

Toch hoor je Yentl niet klagen. Ze heeft van haar hobby haar werk gemaakt en is vastbesloten de komende jaren op deze voet verder te gaan. Sterker: ze heeft nog veel meer grootse plannen, te beginnen met het regisseren van een korte film. “Een paar maanden terug ben ik door NPO en BNNVARA geselecteerd om een korte film te ontwikkelen en schrijven. Daar ben ik nu mee bezig, en ik hoop dat die film over een paar jaar een volledige speelfilm mag worden die in de bioscoop draait. Dat is mijn grote droom.” 

Los van het feit dat het verhaal zich in 1960 afspeelt in de naaiateliers van Zuid-Limburg, kan Yentl er nog niet veel over loslaten. De cast heeft ze ook nog niet compleet, al heeft ze daar wel haar gedachtes over. “Ik vind niet dat een film een grote acteur móét hebben. Er is zoveel talent in ons land dat ik het veel beter vind om te kijken naar afstudeerders, dan om steeds maar weer te grijpen naar de bekende koppen die in al die andere films spelen.”   

De expositie is de eindvoorstelling van de minor Free Choice waar Nikki momenteel mee bezig is. De student mocht zelf kiezen hoe het project ingevuld zou worden. Waarmee dat gebeurde, met welke materialen dat gebeurde en hoe dat gebeurde. Het resulteerde in een kunstexpositie die op 31 januari tentoon wordt gesteld bij Gifgrond in Tilburg en die ervaringen van een transgenderjongere in beeld brengt.

Vreemde eend
De hoofdrolspeler in deze expositie is Nikki zelf, die 25 jaar geleden het levenslicht zag in Reusel. “Ik ben geboren als meisje”, vertelt de student, daaraan toevoegend: “Ik heb een hele fijne jeugd gehad met geweldige ouders en lieve zussen, maar voelde me toch altijd de vreemde eend in de bijt. Ik was graag onder de jongens, wilde altijd rouwdouwen, maar ik kon er niet echt een vinger op leggen waarom dat zo was.”

Dat besef kwam pas op 12-jarige leeftijd. Nikki ging net naar de middelbare school toen diens twee neven, een tweeling, uit de kast kwamen als transgender. “Dat was voor mij een realisatiepunt waarop ik dacht: volgens mij ben ik ook trans. Maar ik struggelde daar heel erg mee, want ik wilde niet anders zijn. Wilde niet gepest worden of het vervelend maken voor mijn ouders. Daar werd ik heel onzeker van, grotendeels omdat ik me niet vrouw, maar ook niet volledig man voelde. Ik kon het allemaal niet zo goed plaatsen. De term non-binair was voor mij toen nog onbekend.”

Seksualiteit
Nikki besloot deze gedachtes te parkeren, diep weg te stoppen zelfs. Om zich in plaats daarvan bezig te houden met het iets simpelere maar nog steeds complexe vraagstuk rondom seksualiteit. “Op mijn zeventiende kwam ik uit de kast als lesbisch. Maar daar heb ik ook heel lang over gedaan. Ik vertelde het eerst aan mijn vrienden, een jaar later aan mijn ouders en weer een jaar later pas aan mijn zussen. Achteraf, denk ik, omdat het woord lesbisch niet bij mij paste. Simpelweg omdat ik mezelf niet als vrouw identificeerde.”

Op 21-jarige leeftijd vielen alle puzzelstukjes eindelijk in elkaar nadat Nikki in een serie een binder voorbij zag komen, een speciaal kledingstuk waarmee de borsten worden platgedrukt. “Dat triggerde mij”, zegt de student. “Ik wilde dat ook proberen en besloot er eentje te bestellen. Toen ik ‘m aantrok, werden al mijn vragen meteen beantwoord.” En vanaf dat moment ging het ineens snel. Binnen een week tijd vertelde de student iedereen, inclusief de huisarts, over de transitie die die wilde maken. Van vrouw naar man. En over diens identificatie als non-binair.

Toch duurde het daarna vanwege lange wachtrijen en verplichte gesprekken met de psycholoog nog twee jaar voordat de transitie echt gemaakt kon worden. Eerst kwamen de hormonen, daarna een borstverwijderende operatie. Afgelopen jaar volgde nog een nieuwe operatie om de uitgerekte littekens wat mooier ‘weg te werken’. “Nu ben ik medisch gezien klaar, maar ik blijf natuurlijk wel strijden voor het genderstukje en meer gelijkheid.”

Expositie
Dat doet Nikki dus met een expositie, die over een paar weken tentoongesteld wordt en waar tot die tijd nog hard aan gewerkt wordt. Het project bestaat uit verschillende kunstwerken die met verschillende materialen zijn gemaakt. Er zit werk tussen dat gemaakt is van metaal, maar ook van keramiek of verf. “In de expositie komen de battles voorbij die ik heb overwonnen, de letterlijke littekens die eerst voor schaamte zorgden, maar die ik nu draag met trots.”

Met het wagenwijd openzetten van de deuren hoopt De Pont een nieuwe generatie kunstliefhebbers te inspireren. Want, zegt directeur Martijn van Nieuwenhuyzen, ervaringen met kunst zijn belangrijk voor de mentale en cognitieve ontwikkeling van jongeren. Bovendien stimuleert kunst creativiteit en kritisch denken doordat jongeren leren verbeelden en betekenis geven, zo klinkt het.

Fontysdocent Maria Spil kan niet anders dan dat beamen. Zij staat volledig achter het besluit en verwacht dat deze ontwikkeling jongeren meer naar musea zal trekken. “Ik denk dat het heel verheffend kan werken, je krijgt een ander gezichtspunt”, zegt ze. Daaraan toevoegend dat de werken die in De Pont hangen, als inspiratiebron kunnen dienen. “Soms hoef je maar één mooi ding te zien dat je inspireert, en dat ene ding kan je hele dag goed maken.”

“Ik denk dat het heel belangrijk is dat je studenten en jonge mensen stimuleert om naar een museum te gaan, daar ben ik heel idealistisch in”, vervolgt ze. “Voorheen namen we eerstejaarsstudenten altijd mee naar De Pont. Daar kregen ze een rondleiding en na afloop kregen ze een sticker op hun studentenpas waarmee ze de rest van het jaar gratis naar binnen mochten. Veel van die studenten gingen een uurtje naar De Pont als ze even niks te doen hadden. Ook voor internationale studenten is het heel mooi. Die hebben hier niet altijd familie wonen of meteen binding met studenten.”

Voorbeeld
Het gratis toegankelijk maken van De Pont voor jongeren is een fantastisch initiatief, zegt ook FAA-directeur Rene Bosma. Hij hoopt dat andere musea dit voorbeeld zullen volgen. “Hiermee leg je de basis voor een nieuwe generatie kunstliefhebbers en bouw je op lange termijn een sterke band met je publiek. Studenten zullen hier zeker gebruik van maken, en voor het onderwijs biedt dit een prachtige kans om de leeromgeving op een laagdrempelige manier te verrijken."

Falk Hübner, lector bij het lectoraat Artistic Connective Practices, noemt de ontwikkeling van De Pont niet alleen ‘uitstekend’ maar ook ‘noodzakelijk'. Want juist in tijden waar de kunsten en collectieve verbeelding meer onder druk komen te staan, is het volgens hem belangrijk dat zo veel mogelijk jonge mensen, en kunststudenten zeker, zo makkelijk mogelijke toegang tot artistiek werk en artistieke ervaringen op hoog niveau krijgen. “Ik zou het zeker toejuichen als musea dit meer zouden doen, het liefst ook andere kunst- en culturele instellingen zoals theaters of schouwburgen. Ik hoop zeer dat studenten uit de diverse disciplines hier veel gebruik van gaan maken!”

Goed begin
De nieuwe ontwikkeling houdt in dat jongeren tot 26 jaar vanaf 2 januari op elk geopend moment binnen mogen lopen bij het museum. Iets wat de 20-jarige Jonathan, student Jazz Compositie, van plan is te doen. “Ik zou hier zelf zeker gebruik van maken. Jongeren betrekken bij kunst is moeilijk, maar dit is een goed begin.”

Ook de 21-jarige Immer, die klassieke gitaar studeert bij Fontys Academy of the Arts (FAA), vindt het een mooi initiatief en gaat na 2 januari absoluut een bezoekje brengen. “We zijn en blijven Nederlanders, dus alles wat gratis is, pakken we met beide handen aan”, grapt hij.

Toch is Immer een groter liefhebber van muziek dan van kunst. Net als Lucie (20), die om die reden liever zou zien dat ook theaters de toegang gratis maken. Zij gaat als dansstudent immers vaker naar muziekvoorstellingen dan naar musea. “Daarom denk ik eerlijk gezegd niet dat ik gebruik zal maken van de gratis toegang. En ik vraag me ook af of dit gaat werken om jongeren te trekken. Misschien moet het iets duidelijker worden wat er dan precies zo aantrekkelijk is aan het museum?”

Het gratis bezoek is voor iedereen tot en met 26 jaar beschikbaar. Je hoeft niet in Tilburg te wonen of studeren om er gebruik van te kunnen maken. Bezoekers ouder dan 26 jaar betalen de reguliere entreeprijs, maar kunnen wel op elke donderdagavond tussen 17.00 en 20.00 uur gratis naar binnen.

Froukje heeft wilde ideeën voor haar examen, dat in maart plaats moet vinden. Iedereen is vrij om dat examen zelf in te vullen, maar Froukje wil het heel groots en theatraal. “Het is voor je eindexamen verplicht om een voorstelling van 45 minuten te maken, maar hoe je die invult, is helemaal aan jezelf”, vertelt ze. “Je mag zelf kiezen of je een bestaand stuk gebruikt of zelf iets schrijft. Je moet zelf een regisseur vinden, muzikaal leider, je eigen band, eigen spelers.” 

Geld nodig
Dat kost allemaal geld. En iedereen weet: studenten zwemmen daar meestal niet in, ook Froukje niet. “Van Fontys krijgen we een bedrag voor het afstuderen, maar dat is niet genoeg voor de ideeën die ik heb. Ik heb een regisseur uitgekozen die alleen al dat bedrag vraagt, en dan moet ik de rest dus ook nog kunnen betalen.” 

Maar ja, dat lukt dus niet zonder geldboom of dikke spaarrekening. “Als ik alles wil doen wat ik in mijn hoofd heb, heb ik 2.000 euro nodig. Je kunt daar ook een crowdfunding voor starten, maar daar voel ik me niet fijn bij. Ik wil mensen niet laten betalen voor mijn afstuderen zonder dat ze daar iets van terugzien. Ik wil ze iets geven, en zodoende kwam ik op het idee van het benefietconcert.” 

Kosten gedekt
Het spektakel moet eind januari plaatsvinden in het Limburgse plaatsje Panningen, vlakbij het geboortedorp van Froukje. Daar zit DOK6 gevestigd, met een grote theaterzaal, horeca en bios inéén. Er is plek voor 300 tot 350 mensen en de eerste 190 plekken zijn al gevuld. Hoe meer mensen er in de zaal zitten, hoe meer geld Froukje overhoudt. 

“Met het bedrag van de 190 verkochte kaartjes zijn alle kosten al gecoverd, zoals de muzikaal leider en locatie. Dat is natuurlijk fijn, maar ik vind het vooral heel leuk dat mensen uit mijn omgeving die mij nog nooit hebben horen zingen, nu ook komen kijken. Hetzelfde geldt voor de kinderen die ik zangles geef: die gaan mij nu ook een keer in actie zien.”

Laetitia heeft altijd geweten dat ze muziek wilde maken. Toen ze vier jaar oud was, ging ze al op celloles. Negen jaar later startte ze als dertienjarige bij de Jonge Muzikanten Academie van Fontys. Daarvoor moest ze elke zaterdag van haar woonplaats Helmond met de trein naar Tilburg reizen. 

"Het was fantastisch. Ik keek de hele week uit naar het weekend, zodat ik eindelijk weer kon doen wat ik altijd wilde: muziek maken”, vertelt Laetitia in een gesprekje met Bron. “De laatste jaren van mijn middelbare school heb ik echt uit moeten zitten.”

Eenzaam
Ze was vijftien jaar oud toen ze eindelijk auditie mocht doen voor de officiële Fontysopleiding Muziektheater. Daar kwam ze met gemak doorheen en dat is terugkijkend nog altijd een droom geweest die uitkwam. Laetitia: “Ik vond cello fantastisch, maar het was ook heel eenzaam en solistisch. Ik droomde ervan om in een groep met andere jongeren samen muziek te maken. Dat was me tijdens de vooropleiding namelijk heel goed bevallen. Ik was eindelijk met mensen die dezelfde passie hadden als ik.”

Ze krijgt nu nog steeds weleens de vraag of ze destijds niet de verkeerde keuze had gemaakt. Ze koos voor een algemene opleiding waarbij dans, toneel en zang centraal stonden. Maar had ze niet beter voor klassieke muziek kunnen kiezen? “Nee”, zegt Laetitia nog steeds heel stellig. “Ik denk dat ik precies de opleiding heb gedaan die ik moest volgen.”

Als ze meteen op haar vijftiende klassieke muziek was gaan doen, een opleiding die vaak heel solistisch is ingericht, dan had ze daar achteraf waarschijnlijk spijt van gehad. Ze was nog jong, wilde toneel spelen, acteren, zingen. Ze wilde heel veel wel, maar ook één ding niet: alleen te werk gaan. “Ik wilde echt heel graag in groepsverband leren. Daarom zijn die jaren bij Fontys in Tilburg ook zo belangrijk voor mij geweest: omdat we alles daar samen deden.”

De grote stad
Maar toch begon er op een gegeven moment iets te knagen. Het gezamenlijke deel waar Laetitia eerst zo van genoot, begon haar ineens tegen te staan. Ze wilde meer van haar eigen stem ontdekken, raakte steeds geïnteresseerder in klassieke muziek. Ze wilde wat vaker op zichzelf werken. En dus keek ze verder en verhuisde ze naar Amsterdam, de stad waar ze dertien jaar later nog altijd woont én waar ze succes na succes boekte.

In het eerste jaar dat ze daar zat, kwam ze door audities van het Prinses Christina Concours en de musical West Side Story. Ze won verschillende awards, zette zichzelf goed op de kaart. Laetitia deed er alles aan om de top te behalen die ze inmiddels heeft bereikt. En nu is ze – terwijl ze sinds een dik jaar ook volop geniet van het moederschap – overal te zien: in theaterstukken, in opera’s, zingend op het podium, maar ook in televisieprogramma’s zoals Wie is de Mol en Beste Zangers, waar ze een paar weken geleden nog aan deelnam.

“Ik heb er echt mijn hele leven aan gewijd”, zegt ze. “Voor mij is dat allemaal heel normaal. Mijn doel is en was namelijk om muziek te maken en ik heb altijd al geweten dat ik dat wilde. Ik had ouders die me daarin steunde, kreeg les van fijne docenten. Daar ben ik heel dankbaar voor, maar stiekem denk ik dat ik ook gewoon geluk heb gehad door op het juiste moment de juiste keuzes te maken. En ook door uit hokjes te stappen en te doen waar ik zelf blij van word.”

Hokjes
Dat is meteen de tip die ze andere studenten wil meegeven: durf uit te proberen, maak je eigen hokjes, zoek uit waar je blij van wordt, maak gekke combinaties. Durf, durf, durf, zeker nu het nog kan. “In je studietijd is het zo leuk om te experimenteren. Doe waar jij goed in bent en waar je je goed bij voelt. Dat had ik mezelf achteraf gezien nog wel wat meer gegund.”

Een musicalster worden. Dat was de grote droom van Maddy Janssen toen ze in 2008 haar studie bij Fontys begon in de richting van Musicaltheater. Die opleiding rondde ze in 2012 op 22-jarige leeftijd af, om vervolgens ook echt in de musicalwereld aan de slag te gaan. Maar dat gaf niet de uitwerking waar ze op hoopte. “Hoewel ik mijn hele leven lang musical wilde doen, kwam ik er tijdens een stage al vrij snel achter dat dit helemaal niet mijn wereld was”, aldus de alumna.

Omdat het musicalwereldje zo intiem is, werden haar collega’s haar familie. En daardoor miste ze steeds meer sociale dingen uit haar eigen leventje. Verjaardagen gingen aan haar neus voorbij, net als feestjes en andere sociale activiteiten. “Dat vond ik al naar, maar daar kwam vervolgens nog eens bij dat je maandenlang elke dag hetzelfde doet als je in een musical speelt. Ik werd daar heel onrustig van.”

Freelancer
Na die ene rol volgden er nog een paar audities, maar daarna hield het al snel op met de musicals. Janssen deed veel liever andere dingen. Nog steeds wel dansen, zingen en acteren, maar dan niet langer in de musicalwereld. Ze werd freelancer en belandde zo in de Efteling en later in de voetbalwereld. Zes jaar geleden begon ze bij PSV TV. [Tekst gaat verder onder de foto]

“PSV heeft mij gebeld met de vraag of ik langs wilde komen voor een screentest. Het eerste wat ik dacht, was: maar ik heb helemaal geen journalistieke achtergrond. En ik heb nooit gevoetbald, dus ben eigenlijk ook geen sportmeisje. Maar aan de andere kant is PSV wel al van jongs af aan mijn club, grotendeels omdat mijn vader en broer daar hebben gevoetbald, en bovendien zit het stadion bij mij om de hoek. Dus ja, waarom ook niet?”

Dronken Guus Til
De screentest bleek succesvol en inmiddels is Janssen al jarenlang één van de gezichten van PSV TV, vorig jaar kwam daar ook nog Ziggo Sport bij. Dat gebeurde kort nadat Janssen viral ging met een interview met een dronken Guus Til tijdens de huldiging van PSV. “Ik denk wel dat die video ervoor heeft gezorgd dat Ziggo Sport mij heeft gebeld”, geeft ze toe. “Het filmpje is misschien niet de enige reden geweest, maar het zal wel hebben geholpen.”

Over een paar maanden krijgt de Fontys-alumna er nog een compleet andere rol bij. Namelijk die van mama. “Ik ben nu zwanger”, onthult ze. “Ik wilde eigenlijk al eerder moeder worden, maar die wens heb ik een tijdje uitgesteld omdat ik het heel spannend vond om uit het wereldje te stappen. Als freelancer ben je immers toch makkelijk verwisselbaar.”

Op de handrem
Die angst leeft nu een stuk minder dan een paar jaar geleden. Janssen heeft voldoende naam gemaakt en heeft genoeg klussen, dus bang om ‘vergeten te worden’, is ze niet meer. “Ik heb het vorig jaar zo druk gehad dat ik aan de handrem moest trekken. Ik doe nu echt alleen nog maar dingen waar ik zelf heel gelukkig van word. Ik werk om te leven, niet andersom. Mijn doel is om gelukkig te zijn met het werk wat ik doe. Ik heb niet per se de ambitie om ‘ergens te komen’, als je begrijpt wat ik bedoel.”

Doen waar je blij van wordt, dus? Inderdaad, en dat is ook wat ze Fontysstudenten als advies mee wil geven. “Laat je niet leiden door wat anderen van je denken. Geloof in jezelf en kies je eigen pad. Zeker in de musicalwereld, want dat kan een pittig wereldje zijn. Oh, en ook heel belangrijk: zorg dat je je goed inleest over freelancen. Dat deel heb ik op school heel erg gemist, terwijl het heel veel deuren voor mij heeft geopend.”

Het Curiosity Cafe bestaat nu een aantal jaar en is een plek binnen Fontys Academy of the Arts (FAA), waar studenten en medewerkers langs kunnen komen om te experimenteren, demonstreren en inspireren, waarbij de focus ligt op ontdekking, kunst en technologie. “Of het nu gaat om het creëren van samenwerkingen tussen verschillende disciplines of het ontdekken en verkennen van de nieuwste technologie om die toe te passen binnen of buiten jouw werkveld. Bijna alles is mogelijk, als je maar nieuwsgierig bent”, legt stagiaire Nikki Vos uit. 

Veel mensen binnenshuis weten wat het Curiosity Cafe is, maar heel veel ook niet. En mede daarom wordt er van 17 november tot en met 18 december een livestream uitgezonden. Nikki vertelt meer over het idee daarachter. “De livestream heeft meerdere doelen. We willen mensen laten zien wat de mogelijkheden zijn in het Curiosity Cafe, maar we willen vooral onze studenten en medewerkers een platform geven om hun eigen creativiteit te uiten.” 

De livestream bestaat uit verschillende onderdelen. Studenten kunnen langskomen voor het draaien van een dj-set, het geven van een dansoptreden, het zingen van een liedje of voor het opnemen van een podcast. “Alles wordt gelivestreamd”, vervolgt Nikki. “Misschien gaan we zelfs bij andere opleidingen langs. Echt heel veel is mogelijk. We doen dit om kunst en technologie op een praktische en speelse manier met elkaar te verbinden, maar ook om warmte te geven in de koude winterdagen. Having fun. Daar draait het om.”

In de expositie Blikken Openen laten ruim twintig studenten zien waar ze de afgelopen maanden druk mee zijn geweest. Ze kregen allemaal dezelfde opdracht mee – maak kunst die ervaart, tussen de realiteit en verwondering in – maar gaven daar allemaal hun eigen invulling aan. Met als resultaat: persoonlijke werken waarvan het achterliggende verhaal soms nog indrukwekkender is dan de kunst zelf. 

Servies met as
Dat geldt ook voor het werk van Nick van de Koevering. Wie naar zijn creaties kijkt, ziet in eerste instantie niet meer dan simpel maar mooi bewerkt servies. Een paar kopjes met bijbehorende schoteltjes, meer niet. Maar zodra je meer te weten komt over het maakproces en de achterliggende gedachte, verandert dat hele beeld.

“Voor mijn afstudeerproject ben ik de uitvaartbranche gaan onderzoeken”, vertelt Nick. “Ik ben erachter gekomen dat 40 procent van Nederland het onderwerp ‘de dood’ fysiek probeert te vermijden door er niet over te praten. Zelf hoorde ik daar vroeger ook bij; ik vond het heel lastig om het over zo’n zwaarbeladen onderwerp te hebben. En wat ik inmiddels ook weet, is dat een crematieoven qua specificaties heel dicht in de buurt komt van een keramiekoven.”

Die twee gedachtes is Nick met elkaar gaan verbinden door keramiek te maken met daarin as verwerkt dat gemaakt is van resthout van uitvaartkisten. Het geheel werd afgebakken in een crematieoven. “Ik wilde een object creëren waarmee mensen op een laagdrempelige manier toch over de dood kunnen praten”, vervolgt hij. “Dat is servies geworden, want in mijn ogen hoort bij ieder goed gesprek een kop koffie.”

ADHD in wol
Het eindresultaat is nog tot en met dinsdag te zien bij NS16, samen met dat van Marlijn Bierhoff. Zij heeft haar eigen brein proberen weer te geven in wandtapijten. De student legt uit waar dat idee vandaan komt: “Nadat ik tegen best wel wat mentale problemen aanliep, heb ik vorig jaar de diagnose ADHD gekregen. Ik heb daar medicatie voor gekregen, maar daar werden mijn emoties heel erg door afgevlakt.”

Op de dag dat ze stopte met de medicijnen kreeg ze ook al haar emoties weer terug. En waar ze daar eerst heel onzeker over was, maakten die haar nu juist heel sterk en zelfverzekerd. “Ik vond een vorm van zelfacceptatie die ik nog niet kende”, aldus Marlijn. “Toen dacht ik: hoe leuk zou het zijn om mijn afstudeerproject daar omheen te laten draaien? Ik ben mijn gevoelens gaan vastleggen en dat heeft geresulteerd in vijftien wandtapijten.”

Ze omschrijft het als een getuft dagboek, gemaakt van wol, waarbij elk werk staat voor een dag uit haar leven. De één wat fleuriger en vrolijker dan de ander, want dat is hoe het leven werkt: iedere dag is anders en gaat gepaard met andere gevoelens. Soms blij, soms wat minder. “Mijn favoriet is het tapijt met de titel ‘dansen’, dat gebaseerd is op een dag waar ik met heel veel plezier op terugkijk.”

Een tweede huid
Marlijn heeft voor haar werk constant naar zichzelf moeten kijken, net als student Floor Faes. Zij deed een autobiografisch onderzoek waarbij ze op zoek ging naar haar eigen identiteit. “Dat is begonnen met het idee dat we allemaal heel graag uniek willen zijn terwijl we tegelijkertijd ook allemaal op elkaar lijken”, vertelt Floor. “En eigenlijk willen we dat ook, want niemand wil alleen zijn of buitengesloten worden.”

Omdat die contradictie haar enorm fascineerde, is ze gaan kijken naar hoe authentiek ze zelf is. “Toen ik op objectieve wijze naar mijn eigen identiteit ging kijken, merkte ik dat ik in bepaalde situaties een compleet ander persoon ben. In mijn vriendengroep ben ik heel anders dan thuis of op school. Qua gedrag, maar ook qua kleding.”

Met die gedachte in het achterhoofd heeft ze haar eigen ‘kledinglijn’ ontworpen. Bestaande uit een voetbaltenue, outfit die ze thuis draagt en een uitgaanspak. Het zijn latexpakken die we volgens haar het beste kunnen omschrijven als een soort tweede huid. “Alsof je constant aan het vervellen bent van identiteit naar identiteit”, zegt Floor.

De Jacques de Leeuw-prijs wordt ieder jaar uitgereikt aan twee studenten van Fontys Academy of the Arts om talentvolle kunstenaars te eren en zich verder te laten ontwikkelen. Dinsdagavond gebeurde dat in Factorium Tilburg, waar onder meer Ina Brinkert, net afgestudeerd aan de opleiding Docent Beeldende Kunst en Vormgeving, een cheque van 10.000 euro in ontvangst mocht nemen. 

Daten in het museum
Ze kreeg die prijs voor haar project Museum Date, waarmee ze jongeren met elkaar in contact brengt door hen – jawel – in een museum te laten daten. “Tijdens mijn onderzoek kwam ik erachter dat jongeren steeds slechter in staat zijn om een connectie met elkaar te maken”, legt ze uit. “Ze gaan vaak liever naar een concert dan naar een museum, terwijl een museum een logische plek is om je creativiteit te uiten.”

En dus organiseert ze nu date-dagen in het Design Museum in Den Bosch. De eerste editie vond vorig jaar in december plaats en was met veertig matches een groot succes. “Eén van die matches is nog steeds samen. Het was echt een groot feest”, vervolgt Ina, die over een paar weken haar tweede editie verzorgt. “Ik richtte me eerst op 20- tot 30-jarigen, maar in augustus zijn ouderen ook welkom omdat ik merkte dat ook andere leeftijden behoefte hebben aan zo’n connectie.” 

Met het gewonnen prijzengeld wil Ina zowel investeren als experimenteren. Ze heeft een programmeur voor haar website nodig, wil promotie doen en ‘het liefst een beetje reuring creëren’.  “Maar ik wil ook experimenteren met edities voor bijvoorbeeld 65-plussers, de queergemeenschap of mensen die de Nederlandse taal niet beheersen. Daar heb ik een buffertje voor nodig.”

Dansen in de gevangenis
De tweede winnaar is Teresa Almenar Aviñó, student Fontys Dance Arts in Contex. Zij heeft de prijs te danken aan haar project PARADISE, waarmee ze zich focust op jonge gevangenen. Onder het motto ‘alles is mogelijk in het hier en nu’ probeert ze hen met dans in beweging te krijgen om hen op deze manier hun proces te laten relativeren. “De relatie tussen de realiteit en fantasie is daarbij belangrijk”, vertelt ze.

Net als Ina wint ook Teresa 10.000 euro. Met dat bedrag wil ze in het najaar workshops gaan verzorgen in gevangenissen voor tieners. “Ik ben echt heel, heel, heel, heel blij met deze prijs. In de vijf jaar dat ik in Nederland ben – ik kom uit Portugal – heb ik me heel vaak afgevraagd of het ’t allemaal wel waard was om zo lang weg te zijn van huis en me zo nu en dan eenzaam te voelen. Deze prijs bewijst van wel. Ik heb het gevoel dat alle moeite die ik heb gedaan, nu erkend wordt.”

Met het geld is ze blij, uiteraard, maar belangrijker nog vindt ze de reactie van haar ouders. “Het geld betekent een geweldige start voor mijn carrière, maar de trots die ik zag in mijn moeders gezicht, doet veel meer met me. Daar kan geen geld tegenop.”

Komend studiejaar, in februari 2026, begint Fontys ICT met de minor Virtual Production. Een plek waar next-gen contentcreatie en de nieuwste technologieën samenkomen in een virtuele productiestudio, gevestigd in het R10-gebouw op campus Rachelsmolen. En ín die studio zit ook een bijna tien meter brede videowand, die sinds kort zodanig is vernieuwd dat je er – met genoeg kennis – bijna een complete Hollywood-productie mee zou kunnen maken.

Oké, da’s misschien een beetje overdreven. Want volgens Jan Salge, coördinator van de minor, is het woordje Hollywood nét iets te hoog gegrepen. “Maar de bedoeling van deze minor is wel dat studenten weten hoe dat wereldje werkt”, zegt hij.

“Misschien hebben ze na het voltooien van de minor niet genoeg ervaring om meteen door te stromen naar het grootste middelpunt van de entertainmentindustrie, maar ze beschikken dan wel over de basiskennis. Het is een unieke minor die – voor zover ik weet – nog niet in deze vorm wordt aangeboden in Nederland.”

Better, faster, stronger
Een groot deel van de minor vindt plaats in het videolab van Fontys ICT, waar dus ook die enorme videowand te vinden is. De eerste versie daarvan werd dik anderhalf jaar geleden in gebruik genomen, maar onlangs is de wand compleet vervangen voor een exemplaar dat hoger, breder én beter is. 

Salge: “We hebben onder andere de beeldverwerkingshardware vernieuwd, waardoor we nu kleuren gedetailleerder en professioneler kunnen regelen. Waarom dat belangrijk is? LED-schermen mengen kleuren op basis van rode, groene en blauwe LED's, maar dat is niet hoe camera's kleuren waarnemen. Het is dus een grote uitdaging in de filmindustrie om te bepalen hoe kleur eruitziet in een opname en hoe je dingen er ‘correct’ en realistisch uit kunt laten zien wanneer je virtueel met echt combineert.” 

Meer dan ICT
Met de wand zouden kwalitatief hoge filmproducties gemaakt kunnen worden, en in de nieuwe Virtual Production-minor leren studenten hoe dat in zijn werk gaat. “We zijn een ICT-instituut, dus we vertellen alles over de technische kneepjes van het vak. Maar de minor is ook toegankelijk voor mensen die vóór de camera willen staan. De expertise van dat gedeelte ligt bij Fontys Academy of the Arts, waar we binnen de minor mee samenwerken.” 

Studenten hebben straks de keuze uit verschillende niches. Willen ze bijvoorbeeld als technisch designer aan de slag? Als studiotechnicus? Of willen ze alles leren over hoe de camera’s werken? Het kan allemaal. “We willen hier meerdere disciplines samen laten komen”, vervolgt Salge, daaraan toevoegend dat er tijdens de eerste ronde maximaal 25 studenten kunnen deelnemen.

“We vragen van de deelnemers een basiskennis van 3D-software en videobewerking, affiniteit met technologieën die een brug slaan tussen fysieke en digitale product omgevingen, goede beheersing van de Engelse taal en eventueel basiskennis van programmeren. Maar dat laatste is een wens, geen vereiste. Zit de eerste minorronde vol? In september volgend jaar hopen we op een nieuwe ronde. Het plan is om de minor twee keer per jaar aan te bieden.”

Een levende documentaire, zo zou je de afstudeervoorstelling ‘Slappebanders’ van Joy, student aan de Academie voor Theater, misschien het beste kunnen noemen. Ze wil verhalen vertellen van mensen die niet gehoord worden en die vond ze bij De Slappe Band. Een plek waar mensen met verschillende achtergronden allemaal om een andere reden naartoe komen om samen fietsen te repareren. Voorzichtig begon ze een half jaar geleden de verhalen te verzamelen.

Joy: “Vanaf oktober ben ik eerst met mensen gaan kletsen, gewoon tijdens het sleutelen aan fietsen. Natuurlijk was er eerst wat spanning om aan een theatervoorstelling mee te doen. Maar door veel in de werkplaats te zijn, leerden we elkaar steeds beter kennen en groeide het vertrouwen om samen iets te gaan maken.”

Script
Daardoor hoorde ze veel, maar niet alles haalde de voorstelling. “Het was een zoektocht. Niet alles wat ze mij vertellen, willen ze ook delen met het publiek. Ik kan wel een hele mooie scène bedacht hebben, maar als ze het voor zichzelf willen houden, dan houdt het op.”

Uiteindelijk schreef ze aan de hand van de verhalen van drie ‘Slappebanders’, zoals ze zichzelf noemen, het script en vroeg ze hen de tekst eigen te maken. Een zoektocht die wel even duurde, zeker bij de Oekraïense Jevgeni (61), die in de voorstelling een monoloog in het Nederlands houdt.

“Ik heb Joy mijn geschiedenis verteld en zij heeft het opgeschreven. Ik heb toen AI gebruikt om woorden te verbeteren die ik lastig vind om uit te spreken. Ik heb zelfs aan ChatGPT gevraagd om er een grapje in te verwerken die Brabanders leuk vinden.”

De andere hoofdrolspeler Peter (80), die na zijn pensioen zijn gouden handjes - zoals hij zelf zegt - graag gebruikt in de werkplaats, zette de tekst ook graag naar zijn eigen hand.

“In de tekst die ik van Joy kreeg zat een zin die ik maar niet kon onthouden. Daarom vertel ik die tekst nu in mijn eigen woorden, en dus is hij ook elke avond een beetje anders.”

Geen acteurs
Improviseren hoort erbij als je met niet professionele acteurs werkt, vindt Joy. Ze vond voor haar voorstelling onderdak bij Mies-en-Scène, een theatergezelschap dat zich richt op theater met echte verhalen en echte mensen, en juist geen acteurs.

En dat is precies wat Joy voor ogen had, al is dat wel een uitdaging als je net als Pieter (40) eigenlijk geen ervaring hebt. “De enige keer dat ik in een voorstelling stond was bij de lagere schoolmusical. Toen was ik de tuinman die op een trapje met een gieter voor regen zorgde. Maar wat we nu doen is eigenlijk geen acteren hè, het is meer vertellen. Het is gewoon echt ons verhaal, er is niks nep.”

Behalve dat Joy deze levensverhalen nu een podium geeft, wil ze met de voorstelling ook de Slappe Band in het zonnetje zetten. Een plek waar mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, een term die ze zelf in de voorstelling behoorlijk op de hak nemen, zichzelf kunnen zijn. Ook Pieter voelt zich er erg thuis.

“Ik heb wel gewerkt, maar dat ging steeds mis. Ik kan niet zoveel stress hebben. Hier is een hele ongedwongen sfeer en er zijn niet zoveel regels. Er ligt ook helemaal geen druk op, we kunnen de hele dag pauzeren als we dat willen.”

Waarde
Joy: “De voorstelling gaat over het omarmen van imperfecties. De Slappe Band is een plek waar ruimte is voor alle imperfecties. Voor alle mensen. Er gewoon zijn is al goed genoeg. Met een niet perfecte fiets kun je prima vooruit. Voor mijn gevoel heb ik met deze voorstelling de waarde van deze plek en de mensen die er komen nog belangrijker gemaakt.”

Dat is zeker hoe Jevgeni het heeft ervaren, vertelt hij na afloop van de eerste voorstelling. “In het gewone leven heeft niemand echt tijd om naar mij luisteren. Terwijl ik er wel  behoefte aan heb dat iemand mij hoort. Vanavond zijn er zoveel mensen gekomen en die  hebben zelfs betaald om naar mij te luisteren.”

De twee nog geplande voorstellingen woensdagavond en donderdagavond zijn allemaal uitverkocht. Daarna houdt het project op, al zal Joy de mensen bij de Slappe Band nooit echt uit het oog verliezen. “Ik denk dat ik altijd wel op de een of andere manier verbonden blijf aan deze fantastische plek. En ze zien me voorlopig sowieso nog wel even, want ik heb nog steeds een fiets die ik af moet maken.”  

Timo won de prijs in de categorie ‘beste mannelijke hoofdrol in een kleine musical’. De rol in kwestie: Jamie in The Last Five Years. Het stuk vertelt het verhaal over het huwelijk van Jamie en Cathy en is geschreven door Jason Robert Brown.

“De mensen om mij heen zagen de winst wel aankomen”, zegt Timo, student Master of Music bij Fontys Hogeschool. “Zelf probeer je nuchter te blijven, maar ik voelde wel dat Jamie een rol is waarmee je zo’n award zou kunnen winnen. Zelf was ik ook heel trots hoe ik Jamie heb neergezet, dus daarin was ik voor mezelf al heel tevreden. Maar om daarin dan gehonoreerd te worden, is natuurlijk geweldig.” 

Pittige combinatie
Timo beantwoordt onze vragen terwijl hij druk aan het werk is in Antwerpen. Want behalve dat hij in stukken speelt, werkt hij er ook op een andere manier aan mee. Deze week gaat hij in première met ‘Now We Are Earth’, een operaballet waar hij de muziek voor schreef en waarvoor hij maandenlang samenwerkte met een stadskoor uit Antwerpen. 

“Het is heel pittig om fulltime werken met een fulltime studie te combineren”, legt hij uit. “Dus ik doe een jaartje langer over de master. Maar het sluit inhoudelijk en praktisch natuurlijk wel perfect op elkaar aan, dus ik kan al mijn opgedane kennis meteen inzetten, en vragen die ik tegenkom in het vak kan ik meteen behandelen in de lessen.” 

Dromen najagen
Na zijn studie bij Fontys hoopt Timo om te blijven doen wat hij al jaren doet: een fluïde performer zijn die zingt en speelt, maar die ook componeert en maakt. Binnen musicals, dansopera’s, koorinstallaties en solostukken. “Een groter publiek bereiken en op een duurzame manier produceren. Dat zijn en blijven mijn intenties.”

Laten we beginnen met de naaktkalender, want dat was in eerste instantie de reden waarom we Fem wilden interviewen. Twee weken geleden bracht ze het werk uit, met daarin twaalf kunstenaars uit Brabant die zich op de gevoelige plaat lieten vastleggen. Er staan studiegenoten in, vrienden, maar ook mensen die Fem zelf benaderden met de vraag of ze mee mochten doen. Soms naakt, soms ook niet.

“Ik heb al heel lang het idee dat de regio Tilburg heel veel onderbelichte makers kent. We komen als studenten wel met andere kunstenaars in contact, maar dat zijn vaak de grote namen. Ik wilde ook met de minder bekende mensen werken”, legt Fem uit. “Dat idee heb ik samengevoegd met de richting die ik met mijn kunst op wil, namelijk het doorbreken van taboes en het comfortabel worden met je eigen lichaam. Daar is de naaktkalender uit voortgekomen.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

Twee van de twaalf modellen zijn Fem zelf en haar studiegenootje Marlijn Bierhoff. “Ik voelde me helemaal vereerd toen ze me vroeg”, zegt die laatste. “Ik moest even schrikken van het naaktconcept, maar gelukkig vond Fem het geen probleem als ik kleren aan zou hebben. Ze maakt de kalender om het lichaam te vieren, dus ze vond dat ik dat op mijn eigen manier mocht doen. Dat vond ik heel fijn.” 

Het lichaam vieren. Dat is iets wat Fem al jaren met haar kunst doet. Met de naaktkalender dus, maar ook met de tietenshirts die ze in het tweede jaar van haar studie lanceerde. Het idee daarachter heeft alles te maken met wat haar borsten voor Fem betekenen en welk zelfbeeld daaromheen zit.

“Mijn moeder heeft borstkanker gehad, dat speelde mee, maar daarnaast ook mijn grote cupmaat”, zegt ze. “Als ik een topje aan heb, zie je al heel snel veel decolleté. Mensen bestempelen dat vaak meteen als sexy, terwijl dat helemaal niet het beeld is dat ik naar buiten wil brengen. Het project ging dus over het accepteren van mijn borsten zonder dat het geseksualiseerd wordt.” [Tekst gaat verder onder de foto]

En dan is er ook nog het project waar ze nu aan werkt. Haar afstudeerproject. Vijf vulva’s gemaakt van los in elkaar geweven touwen die de menstruatiecyclus van Fem weergeven. “Het zijn zelfportretten die de verschillen laten zien in de vijf verschillende dagen dat ik ongesteld ben. Gemaakt van losse objecten zodat mensen de anatomische diversiteit kunnen ontdekken door de schaamlippen te verplaatsen, clitoris eruit te halen en het gewicht van de verschillende bloedkontjes te voelen.”

Waarom dit idee? Fem is naar eigen zeggen opgegroeid in een vrij conservatieve omgeving. Ze komt uit Zeeuws-Vlaanderen en zat op kleine scholen. Seksuele voorlichting kreeg ze wel, maar nooit gericht op menstruatie. Toen ze naar Tilburg verhuisde, merkte zij dat het ook daar een gevoelig onderwerp bleek. “Daarom ben ik zelf maar onderzoek gaan doen. Ik weet er nu heel veel van, maar andere mensen nog steeds niet. Met de vraag hoe ik daar als kunstenaar een rol in kan spelen, is het mijn kunststroming an sich geworden.”

Verschillende delen van het centrum van Tilburg vormen donderdag het decor van de estafettestaking in het hoger onderwijs, waarbij er geprotesteerd wordt tegen de bezuinigingsplannen van het kabinet. In de ochtend kunnen geïnteresseerden aanhaken bij verschillende teach-outs, vanaf half 1 start het officiële podiumprogramma op het Willemsplein met verschillende sprekers, gevolgd door een mars door het centrum. 

Een half uur voor aanvang begint het plein zich langzaam te vullen met steeds meer mensen. FNV-lid en organisator Erik Schapendonk schat in dat er op dat moment zo’n 500 aanwezigen zijn. Hij hoopt minstens op het dubbele, het liefst nog veel meer. “Anders ben ik wel een beetje teleurgesteld”, zegt hij. “Ik ben weken bezig geweest met het mobiliseren van mensen. Ik heb zelfs net nog een half uur bij Fontys rondgelopen om zoveel mogelijk studenten en medewerkers deze kant op te krijgen.” 

Dat lijkt zijn vruchten af te werpen. Als het podiumprogramma met allerlei verschillende sprekers van start gaat, staan er volgens Schapendonk zeker 1.000 mensen. Of weet je wat? We maken er 1.500 van. Dat zijn zijn woorden, aangevuld met: “Ik ben redelijk tevreden, maar het hadden er natuurlijk altijd meer mogen zijn.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

Hoewel het onmogelijk is om zicht te krijgen op hoeveel mensen van Fontys zijn, gaat het zeker om enkele tientallen. Onder hen ook Caroline Lassche, docent Kunsttheorie bij Fontys Academy of the Arts (FAA). Terwijl er op de achtergrond allerlei leuzen klinken als ‘DOE HET NIET’ en ‘STOP DE SLOOP’, vertelt Lassche waarom ze vandaag aanwezig is.

“Het hoger onderwijs leidt op voor de praktijk, voor de maatschappij, en dat draait om kunde en kennis”, aldus de docent. “Het is in deze tijd ontzettend belangrijk om mensen tot zelfstandig denkende individuen op te leiden, en namens de opleiding Kunsten natuurlijk extra belangrijk omdat het gaat om meerstemmigheid en gelijkheid. Voor mij zit er dus een kleine politieke lading achter.” 

Of de staking iets gaat opleveren, weet ze niet. Kan ze ook niet weten. Maar ze hoopt natuurlijk van wel. “Ik was ook bij eerdere acties in Den Haag en Utrecht aanwezig, omdat ik het echt heel belangrijk vind. We hebben een wispelturige regering, dus het is nog maar de vraag wat dit gaat opleveren. Maar we laten in ieder geval wel zien dat ze er niet zomaar mee wegkomen.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

FAA-studenten Bart en Nomee strijden op deze (soms) zonnige donderdag voor beter kwaliteitsonderwijs. “Want dat mis ik nu”, zegt Bart. “Fontys is een soort commerciële fabriek geworden. Het gaat alleen nog maar om verslagen schrijven en bewijzen dat je goed genoeg bent. Verder merk je ook dat docenten geen tijd en energie meer hebben om goed les te geven. Ik word zelf opgeleid tot docent, dus ik ben hier voor mezelf als student, mezelf als toekomstige docent én voor de huidige docent.”

Er moet iets gebeuren, en snel ook, zegt Barts studiegenoot Nomee. “We gaan een soort kloof in waar je niet meer uitkomt. Er moet iets gebeuren en ik vind dat wij als studenten een verantwoordelijkheid hebben om onze stem te laten horen. Maar ook om onze eigen school aan de tand te voelen. Want wat gaat Fontys doen om meer kwaliteit te leveren?”

Sinds de start van de estafettestaking op 10 maart in Leiden is er al in zeven steden actie gevoerd. Dinsdag is Rotterdam aan de beurt, daarna wordt het stokje overgedragen aan Tilburg. De bedoeling? Het werk neerleggen om te staken tegen de bezuinigingen die het kabinet wil invoeren.

Voortouw
Bij voorgaande acties waren duizenden actievoerders aanwezig en FNV-lid Erik Schapendonk hoopt in Tilburg op hetzelfde aantal. “Iedereen is aangeschreven en uitgenodigd, maar het zwaartepunt ligt bij de universiteit van Tilburg”, zegt hij. “We zien in veel steden dat het de universiteiten zijn die het voortouw nemen.”

Dat komt volgens hem omdat de besturen van de meeste universiteiten hun collega’s aansporen om te gaan, roosters vrijmaken en hun medewerkers doorbetalen. Bij Fontys, maar ook bij veel andere hogescholen, ligt dat anders. Het bestuur van Fontys moedigt haar medewerkers weliswaar aan om actie te voeren, maar vraagt hen wel een vrije dag op te nemen als het werk langer dan twee uur wordt neergelegd.

Landelijke richtlijnen
Eerder gaf Fontysvoorzitter Joep Houterman al aan de landelijke richtlijnen van de Vereniging Hogescholen te volgen. “Het is positief dat eerdere acties effect hebben gehad en de langstudeerboete is geschrapt, maar er blijft nog een aanzienlijke bezuiniging over waarvan de exacte gevolgen onduidelijk zijn. Daarom is het belangrijk om te blijven protesteren”, aldus Houterman. “Tegelijkertijd vinden we het essentieel dat studenten zo min mogelijk hinder ondervinden van stakingen en andere mogelijke acties.”

Toch weerhoudt dat mensen er niet van om te gaan. Schapendonk zegt dat de actiebereidheid vooral bij Fontys Academy of the Arts (FAA) hoog zal zijn, omdat de staking recht voor de deur van de school wordt gehouden. “Maar ook omdat de overheid met de bezuinigingen het aantal buitenlandse studenten naar beneden wil halen en de Nederlandse taal de norm wil maken. Scholen met veel buitenlandse studenten, zoals FAA, kun je dan wel opdoeken.”

Keihard werken
FAA-student Rosa Simonetti wil dat voorkomen en is er dus bij aanstaande donderdag. Net zoals ze bij een aantal voorgaande stakingen ook aanwezig was. “Omdat ik inderdaad merk dat het bij universiteiten meer speelt, heb ik geprobeerd om het bij Fontys wat levendiger te maken. Door flyers uit te delen, posters op te hangen en het bericht te verspreiden.”

Of het heeft gewerkt, weet ze donderdag pas als ze de opkomst ziet. “Maar het verloopt nog een beetje moeizaam”, geeft ze toe. “Ik ga zelf met twee medestudenten en een docent omdat ik het enerzijds belangrijk vind om kwaliteitsonderwijs te krijgen, maar anderzijds ook omdat ik het later als docent aan mijn studenten wil geven. Ik zie nu bij mijn docenten dat ze keihard werken en moe zijn omdat bepaalde faciliteiten wegvallen. Ze zijn steeds vaker aangewezen op zichzelf, moeten veel in hun eigen tijd doen.”

Grof gezegd zijn de bezuinigingsplannen ‘gewoon k*t’, stelt Rosa. “Ik snap dat er in deze roerige tijden aandacht wordt gevestigd op Defensie, maar ze kunnen er beter voor zorgen dat er meer focus komt te liggen op de algemene faciliteiten in Nederland, zoals kennis, cultuur en zorg. En waarom pakken ze de mensen met veel geld niet wat strenger aan? De overheid is er niet om de rijke mensen nog rijker te maken.”

Die podcast zullen de meeste Fontysmedewerkers wel kennen, aangezien deze ook wekelijks in de Bron-nieuwsbrief is te vinden. Paul Geerts is docent en coach bij Fontys Economie in Tilburg, John van Uden kwaliteitscoördinator bij Fontys Academy of the Arts. In het dagelijkse leven zijn zij ook partners. En beiden zijn dus verzot op taal. 

“Books4Life viert dit jaar haar 20-jarig jubileum en had de LocHal benaderd om iets te organiseren. En de LocHal kwam weer bij ons uit”, licht Geerts toe. Niet zo vreemd, aangezien de podcast van het duo daar altijd wordt opgenomen. Vervolgens zijn de drie partijen rond tafel gaan zitten om te kijken wat voor programma er samengesteld kon worden om de Boekenweek feestelijk mee af te sluiten.

Verbanden
Dat programma is een combinatie geworden van een podcast en een talkshow. Met uiteraard veel aandacht voor taal en literatuur, maar ook voor muziek en de verbanden tussen die twee. Het spits wordt afgebeten door Ton Wilthagen, Tilburgs hoogleraar Arbeidsmarkt, die vooral zal spreken over Books4Life. Daarna is het de beurt aan het duo dat al sinds jaar en dag aan Fontys is verbonden.

“We praten met muzikanten en tekstdichters Tom America en Iris Penning over de literaire waarde van songteksten. En we gaan in gesprek met taalwetenschapper Kristel Doreleijers over jongerentaal en de invloed van sociale media op ontwikkeling van onze taal.”

Een vierde gast, schrijfster en columnist Japke-d Bouma, zei op het laatste moment nog af. “Dat was wel even paniek. Maar gelukkig hebben we een mooi alternatief gevonden”, zegt Van Uden. “Zeg het maar, Paul. Wie is onze vierde gast?” Een grijnzende Geerts: “Connie Palmen. Daar zijn we heel blij mee dat zij bereid is om te komen.”

De podcast John en Paul hebben woorden kent inmiddels al ruim 200 afleveringen. En ook het evenement van zondag wordt opgenomen en is dus ook als podcast te volgen voor wie er niet bij kan zijn. Wie er wel bij zijn? De toegang is gratis, dus in principe mag iedereen. Er zullen in elk geval behoorlijk wat medewerkers en vrijwilligers van Books4Life aanwezig zijn, want die zijn vanwege het jubileum allemaal uitgenodigd. 

Minicollege
Als je John en Paul heet en een duo bent, is het niet vreemd dat ook muziek om de hoek komt kijken. De middag wordt ook opgeluisterd met muzikale intermezzo's door Iris Penning. En wordt afgesloten met een ‘muzikaal multimediaal minicollege’. 

Wat dat is? “Vroeger verzorgde Paul samen met zijn broer Marc de muzikale talkshow Notenkrakers in Paradox. Ik sloot dan altijd af met een minicollege over muziek. Waar je nog iets van kon opsteken maar dat toch vooral lollig was bedoeld. Dat ga ik nu ook als afsluiter doen in de LocHal.”

Muziek en gezelligheid: ze horen bij elkaar als friet en mayo. Van een stadion vol fans die uit volle borst “You'll Never Walk Alone” meebrult tot een kroeg in carnavalssferen waar iedereen arm in arm “Links Rechts” van Snollebollekes meedoet: muziek is de lijm die mensen verbindt. Het is een sociaal construct, een universele taal én een feeststarter. En niet alleen in commerciële massa-producties: ook in subgenres en niche-genres is er een gedeeld collectief gevoel over bepaalde artiesten en nummers.

Maar wat als muziek straks niet meer door mensen, maar door machines wordt gemaakt? Moeten we straks 'alaaf' roepen naar een algoritme? Heeft iedereen straks een persoonlijke ‘artiest’ of een eigen ‘radiostation’ met alleen eigen gegenereerde muziek?

Verbinding
Muziek is van oudsher een middel om verbinding te creëren. Denk aan kampvuurliedjes, clubliederen, carnavalskrakers of protestsongs – ze geven groepen mensen één ritme, één stemming. Samen zingen of dansen synchroniseert zelfs letterlijk hartslag en beweging. Volgens cultuuronderzoeker Femke Vandenberg “synchroniseert [muziek] het publiek in participatie”, wat leidt tot een “collectieve emotionele verbindende ervaring”. Het refrein dat iedereen luidkeels meezingt, de beat waarbij iedereen tegelijk springt – op zulke momenten voel je je onderdeel van een groter geheel. Artiesten spelen hierin de rol van aanjagers: een goede zanger of DJ krijgt met het juiste nummer een hele zaal op dezelfde golflengte​.

Die sociale magie van muziek is moeilijk in woorden te vatten, maar iedereen die ooit in een polonaise heeft meegelopen weet: dit gevoel is echt. Muziek is daarmee niet zomaar entertainment; het is cultureel cement. Het verbindt generaties (denk aan hoe opa en kleindochter allebei de klassiekers van ABBA of Queen kennen), het verbindt onbekenden (festivalgangers die elkaar omhelzen bij een mooie ballad) en het geeft gemeenschappen een eigen identiteit (van Limburgse carnavalsliederen tot het anthem van je lokale sportclub).

AI betreedt het podium: van artiest tot algoritme
En dan is daar AI! Artificial Intelligence is bezig aan een wereldtournee en stopt nu ook in de muziekwereld. Steeds vaker duiken er berichten op van liedjes gecreëerd door AI – van symfonieën tot popnummers en ja, zelfs carnavalskrakers. Artiesten en producers experimenteren volop met slimme tools. Zo toont een recent onderzoek aan dat inmiddels ongeveer 25% van de muziekproducers AI gebruikt bij het muziek maken​.

Voornamelijk gaat het dan om ondersteuning in het proces: AI die losse instrumentensamples of zangpartijen uit elkaar haalt, of nieuwe “loops” creëert. Ook wordt het veel gebruikt in het afmixen en masteren van muziek, iets wat ik zelf al jaren doe. Vooralsnog is er maar een klein percentage (ca. 3%) dat AI een heel lied volledig voor hen laat maken.

Met andere woorden: de gemiddelde muzikant gebruikt AI als een nieuwe effectenpedalen-set of sampler, niet als vervanging van de band. Toch schuift AI langzaam op van achtergrondkoortje naar hoofdact. AI-tools kunnen nu al songteksten genereren die verdacht goed rijmen, melodieën componeren in de stijl van The Beatles, of zelfs de stem van Elvis Presley klonen om een nieuw nummer te “zingen”. 

Dat roept vragen op: als een algoritme net zo makkelijk nummers schrijft als dat wij ze kunnen neuriën, wat blijft er dan over van de rol van de artiest? Wordt de singer-songwriter een soort prompt-engineer die opdrachtjes aan ChatGPT geeft voor een leuk refreintje? Gaan we op Spotify straks zoeken naar “AI ft. Adele” in plaats van andersom? 

Vooralsnog valt het mee, zeggen experts. Koos Zwaan, lector Innovatie in de muziekindustrie, stelt dat we ons geen al te grote zorgen hoeven maken dat AI alle liedjes van ons overneemt, al wordt nog niet onderbouwd waarom we ons dan geen zorgen hoeven maken.​ Tegelijkertijd worden er namelijk meer dan tienduizend nieuwe AI liedjes per dag op Deezer geüpload en kwamen er naar schatting vorig jaar miljarden streams op Spotify van niet-bestaande AI artiesten.

Technologie en muziek
Technologie en muziek zijn altijd met elkaar verweven geweest. In de jaren ‘80 en ‘90 zorgde de opkomst van drumcomputers, samplers en synthesizers voor een revolutie in hiphop en house. Hiphopartiesten als Public Enemy en J Dilla gebruikten de Akai MPC om beats te bouwen uit gesamplede vinylplaten, terwijl housepioniers als Frankie Knuckles en Daft Punk de Roland TR-909 en TB-303 inzetten om hypnotiserende ritmes te creëren. 

Deze technologieën democratiseerden muziekproductie: je had geen peperdure studio meer nodig om een hit te maken. In 1989 opende zich een hele muzikale wereld voor mij door het gebruik van een Amiga en een gesoldeerde “sampler”. Ik hield al van muziek, maar nu kon ik er zelf allerlei kanten mee op. In 1996 werd mijn eerste CD-single uitgebracht (Jayke – Wish Come True; ja, happy hardcore was toen “in”), en zonder technologie hadden genres als hiphop en house niet eens bestaan.

Maar waar technologie ooit creatieve vrijheid bracht, dreigt AI nu diezelfde creativiteit te verstikken. Waar producers vroeger unieke sounds creëerden door met machines te spelen, laat AI ons nu kant-en-klare tracks genereren zonder menselijke inbreng. Het risico? Een eindeloze stroom generieke, emotieloze muziek waarin algoritmes bepalen wat werkt, en niet langer de artiest. 

AI belooft gemak, maar als we niet oppassen, offert het muziek op aan efficiëntie – en wordt het unieke, onvoorspelbare karakter van muziek vervangen door steriel computerwerk. Een en al formule-gedreven ‘onzin’, waar niemand meer echt blij van kan worden. Of is dat mijn leeftijd die spreekt? Ik hoor namelijk soms wel eens de echo van ouderlijke generaties in de jaren 80/90 over dat hiphop en house geen “echte muziek” zou zijn.

Wat beleven we nog samen?
Hoe het ook gemaakt wordt, muziek was altijd iets dat je samen deed: samen naar een concert, samen op de radio afgestemd, samen de nieuwste hitjes bespreken bij de koffieautomaat of je hele identiteit ophangen aan een genre. Nu iedereen een eigen gepersonaliseerde mix krijgt, zouden we ons kunnen afvragen: is er nog wel een gezamenlijke soundtrack van deze tijd? 

Hitlijsten en playlists raken versnipperd – jouw topnummer van het jaar kan een AI-gepersonaliseerd genre hebben (“pink palettes princess strut-pop”, iemand?​) dat voor anderen complete abracadabra is. En kan men nog wel meezingen tijdens concerten als iedereen alleen persoonlijke eigen nummer kent? Ik hoop op een tegenbeweging waarbij de ziel van muziek nog collectief gevierd kan worden.

AI Carnaval?
Laten we weer terugkomen bij carnaval – bij uitstek een volksfeest van muziek en saamhorigheid – en hoe AI daar opdook als feestganger. Vorig jaar besloot ik samen met collega Erdinç Saçan een experiment te doen: kan AI een carnavalskraker maken? Het resultaat was het nummer “AI Carnaval (Nooit meer werken)”, compleet met videoclip vol generieke feestbeelden. 

Alle onderdelen van dit lied – de tekst, de muziek, de zangstem, zelfs het plaatje op de albumhoes – werden door verschillende AI-tools gegenereerd. Werd het een instant kraker? Nee, zeker niet – en dat was precies de bedoeling. “Een carnavalskraker gaat dit AI-muziekstuk niet worden,” schreven de makers er zelf relativerend over. Zowel muzikaal als tekstueel schoot het lied tekort; de ziel van carnaval bleek lastig te vangen. 

“Een gemiddelde inwoner van Den Bosch of Maastricht zal het nummer vooral zien als het bewijs dat geen enkele machine in staat is de ziel van carnaval te vervangen,” concludeerde een analyse droogjes​.

Inmiddels zijn we een jaar verder (in AI-land staat dat bijna gelijk aan dertig mensenjaren) en wilden we het nog eens proberen. Nu hoefden we maar een prompt in Suno te typen en kregen we het nummer “Dit liedje was zo makkelijk” er uit. Zowel de kwaliteit als het gemak zijn enorm verbeterd. Maar oordeel zelf.

De onmisbare menselijke noot
Wat leert deze bonte stoet aan voorbeelden ons? Ja, AI dringt de muziekwereld binnen – in de studio, in onze streamingapps, zelfs in de tonproaters-act (carnavalesk cabaret) van de toekomst misschien. Het beïnvloedt hoe muziek gemaakt wordt, hoe wij die muziek vinden en hoe hits ontstaan. Algoritmes zijn nu de nieuwe poortwachters die (mede) bepalen welke artiest doorbreekt en welk liedje de volgende gezamenlijke belevenis wordt​.

Het geeft geweldige nieuwe mogelijkheden – van hyperpersoonlijke afspeellijsten tot creatieve mashups die zonder AI ondenkbaar waren. 

Maar het brengt ook risico’s met zich mee: bias (zo bleken aanbevelingsalgoritmes bijvoorbeeld structureel mannen vaker te promoten dan vrouwen), homogenisering van smaak (krijgen we ooit nog nieuwe muziekstijlen in de toekomst?), en misschien wel het verliezen van dat rauwe, onvoorspelbare element dat muziek zo menselijk maakt. 

Als artiest hoop ik van niet!

Danny Bloks is AI-docent en coördinator van de minor AI for Society bij Fontys Hogeschool.

Het Landelijk Kenniscentrum Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA) stelt volgens de NOS dat de cultuurbezuinigingen ervoor zorgen dat steeds meer muziekscholen hun deuren sluiten. Met als gevolg dat er minder kinderen vanzelfsprekend de toegang tot betaalbaar muziekonderwijs vinden. Dat bemoeilijkt ook talentontwikkeling, wat vervolgens weer consequenties heeft voor conservatoria. En dus ook voor Fontys Academy of the Arts.

Machteld Postma, studieleider van het Conservatorium in Tilburg, ziet al een aantal jaar een verschuiving plaatsvinden. “Wat we vooral zien is dat niet alleen de culturele infrastructuur klappen krijgt, maar ook de onderwijssector”, vertelt ze. “Dat is geen combinatie waar we heel optimistisch van worden.”

“Want als er minder kinderen de weg vinden naar betaalbaar en kwaliteitsvol muziekonderwijs - waar het leren van het instrument hand in hand gaat met het leren van sociaal-muzikale vaardigheden zoals samen spelen, zingen, samenwerken, doorzetten en creëren, als ook een basis op het gebied van theorie -, dan zullen er ook minder kinderen hun talent zo ontwikkelen, dat ze uiteindelijk naar ons conservatorium doorstromen.”

Meer vormen 
Het veranderen van het onderwijs en culturele veld betekent voor Fontys maar één ding: mee veranderen. Want waar de weg naar de muziekschool vroeger makkelijker te vinden was en er toen veel meer specifieke vormen van muziek waren, ontstaan er tegenwoordig steeds meer verschillende vormen van muziekonderwijs. “Niet alleen fysiek in de school, maar ook buitenschools”, aldus Postma, die het digitale onderwijs als één van de vele voorbeelden noemt.

De manier waarop we kennis vergaren, is volgens de studieleider diffuser geworden. Dat is ook te zien aan de studenten die bij Fontys binnenkomen. De één heeft een duidelijk beeld en wil het orkest in of de perfecte muziekdocent worden, maar de ander – en dat komt steeds vaker voor – is veel breder georiënteerd en wil zich niet richten op één genre of discipline. “We vragen steeds meer om een wendbare student met een hoog speelniveau.”

Maar wendbaar of niet, LKCA maakt zich zorgen om het niveau van de muzieksector in Nederland en de consequenties voor de conservatoria. Daarover zegt Postma: “De talentketen is inderdaad verstoord en dit belemmert de doorstroom naar een vakopleiding. Maar dat hierdoor minder mensen in aanraking komen met cultuurparticipatie is minstens zo zorgelijk. Investeren in alle voortrajecten is en blijft belangrijk voor de gehele samenleving alsook voor de topstromen.”

Muzikale vermogens 
Omdat de culturele sector en de samenleving in ontwikkeling zijn en blijven, vraagt Fontys om studenten die een hoog speelniveau hebben, nieuwsgierig zijn én in staat zijn om de muzieksector mede vorm te blijven geven. 

LKCA geeft aan dat een lager kwaliteitsniveau leidt tot minder Nederlandse muziekstudenten, ook in de top van de Nationale Jeugdorkesten. Maar bij Fontys is van dat probleem geen sprake. “We zijn juist gegroeid in onze studentenaantallen, en dat zien we over de hele linie bij al onze muziekopleidingen. Bij sommige specialismes is echter wel het internationale deel groter geworden omdat het aanbod van Nederlandse studenten afgenomen is, deels door demografische ontwikkelingen, maar ook door de ketenverstoring.”

Klappen vangen 
Wat Postma ook voelt, is dat de cultuurbezuinigingen invloed hebben op projecten die Fontys samen met het werkveld doet. Bepaalde samenwerkingen met relevante partners kunnen niet langer worden doorgezet omdat er simpelweg geen subsidie meer voor wordt gegeven. Ook het aantal stageplekken in lespraktijken neemt af.

“Daar maak ik me druk over. Er zijn minder schouders waar we op kunnen leunen, terwijl juist deze partners zo belangrijk zijn voor onze studenten. Dit zijn de plekken waar ze hun eigen artistieke profiel verder kunnen ontwikkelen en hun netwerk uit kunnen bouwen. Het is een springplank in hun eigen werkveld. Als ze die niet langer krijgen, heeft dat gevolgen voor het zelfvertrouwen van onze studenten en hoeveel bagage we ze in hun rugzak mee kunnen geven voordat ze de wijde wereld intrekken.”

De studenten merken dat zelf ook, ziet Postma, waardoor ze vaak zelf al op zoek gaan naar verschillende mogelijkheden. “Omdat ze zich realiseren dat ze echt heel goed moeten zijn om hun brood met slechts één expertise te kunnen verdienen, willen ze tegenwoordig steeds meer ondernemen. Ze willen veelzijdiger zijn. Niet alleen muziek maken, maar ook lesgeven, arrangeren, dirigeren, beleid maken, workshops ontwerpen, recensies schrijven, onderzoek doen of misschien zelfs de journalistiek in. De beeldvorming van wat de musicus vroeger was, is veel vormiger geworden. Dat maakt het interessant en uitdagend, maar ook heel complex.”

AI, bezuinigingen, het nieuwe kabinet, de krimp, de voltooiing van de nieuwbouw op Rachelsmolen, grote transities binnen Fontys… Wat is je het meest bijgebleven aan 2024?
“Mag ik beginnen met wat toch wel het hoogtepunt van het jaar was? Het Fontys for Society Event. Tweeduizend bezoekers, prachtige verhalen en een geweldige manier om ons te etaleren aan onszelf en aan de buitenwereld. Vooraf vond ik het toch wel spannend. Maar ik was blij verrast met die dag. Het was een groot succes, zo groot dat je denkt: waarom hebben we dit niet eerder gedaan. Een prachtige manier om het nieuwe studiejaar te openen en zeker voor herhaling vatbaar.”

Bij het positieve blijvend: wat nog meer?
“Organisatorisch kleinere maar belangrijke dingen, zoals de Green Office waarin we al onze duurzaamheidsdoelstellingen hebben ondergebracht. De aanstelling van een chief information officer. En de themamiddag die we hebben gehouden over Israël-Gaza. Nee, dat was geen groot evenement, maar wel een belangrijk maatschappelijk thema. Zoals veel van dat soort onderwerpen kunnen die heel polariserend werken en wij zijn er bij Fontys nog niet zo aan gewend over hoe daarmee om te gaan. Daarom is het belangrijk om ruimte te bieden voor de dialoog. ”

Is er nog een persoon die je specifiek is bijgebleven van afgelopen jaar?
“Twee eerstejaarsstudenten die bij de opleiding Pedagogiek in Sittard, weliswaar met lichte ondersteuning van enkele docenten, middels een dialoogsessie het gesprek leidden met geïnteresseerde studiekiezers en hun ouders tijdens de open dag.

Veel collega’s zullen herkennen dat het soms best lastig is om op een open dag goed in gesprek te komen. Ik vond het knap dat ze door het gesprek te openen over pedagogische kwesties een heel rijk gesprek op gang kregen. Daarmee werd snel veel duidelijk over de inhoud en de vorm van het onderwijs. En, wat ik het mooiste vond, het zei ook veel over het zelfvertrouwen van deze studenten.

Ondertussen was krimp toch wel hét woord van 2024. En gezien de waarschuwende woorden van het bestuur misschien ook wel voor 2025…
“Over de krimp van de studentaantallen is al vaker gesproken. We zagen het natuurlijk al langer aankomen. De vraag was en is: hoe passen we ons daar op aan? En ja, het is duidelijk dat we komend jaar op sommige punten die aanpassing zullen moeten versnellen.”

Hoe? Het betekent in elk geval verdergaande bezuinigingen?
“Zeker, zie ook de begroting waar Bron eerder over schreef. We zullen daar in het voorjaar, maar dat is een rekbaar begrip: in elk geval voor de zomer, nader over communiceren. En dat zullen we ook doen mocht er nog niets nieuws te melden zijn.

Maar laten we niet vergeten dat er ook positieve ontwikkelingen zijn. Het aantal masters en masterstudenten neemt toe, hetzelfde geldt voor de associate degrees. Operatie Beethoven is uiteraard ook goed nieuws voor Fontys. Dat geldt dan vooral voor de klassieke technische hoek. Daar gaan we heel actief mee aan de slag, ook voor wat betreft buitenlandse studenten. En werving voor LLO (leven lang leren, red.) zal ook vooral op die sector gericht zijn.

Dat het lastig gaat zijn, is evident. Dat hoort ook bij een organisatie als deze. Ons doel is niet een grote omvang van de organisatie, maar maximale inspanningen leveren voor onze maatschappelijke rol: talenten kansen geven en oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken ontwikkelen. Dat betekent wel zo veel mogelijk studenten afleveren en relevant onderzoek doen.”

Voor het eerst ben jij als Fontysvoorzitter de barricades op gegaan omdat dit kabinet, deze coalitie, de grootste bezuinigingen van deze eeuw wilde doorvoeren op hoger onderwijs.
“Ja. Krimp is onze grootste uitdaging, maar daar kwamen de maatregelen van dit kabinet nog eens bovenop. De langstudeerboete is gelukkig van de baan. Maar op de werving van internationale studenten, hoewel afgezwakt, wordt wel bezuinigd. Kijk, zo’n langstudeerboete raakt de collega’s niet, maar had de studenten wel geraakt; de bezuinigingen op de internationals kan Fontys veel directer raken.”

Voor de zomer had je nog wel een gesprek met minister Eppo Bruins over de aangekondigde bezuinigingen. Dat heeft kennelijk weinig opgeleverd?
“Dat gesprek was van zeer beperkte invloed, ja. Het probleem is in mijn ogen dat dit kabinet, en het vorige trouwens ook, geen langetermijnvisie heeft. Waar wil je naartoe met het hoger onderwijs? Wat wil je nu eigenlijk bereiken? Hoe passen internationale studenten in dat plaatje? Je zou hopen dat ze daar een visie bij hebben, maar ik zie vooral veel maatregelen die haaks staan op onze maatschappelijke opdracht.”

Fontys for Society... Gaat die opdracht de komende jaren wel lukken?
“Het is een zorgenkindje die maatschappelijke opdracht, en dat geldt voor bijna alle sectoren. Wat de hightechsector betreft hebben we door Operatie Beethoven extra garantie dat we daarmee vooruit kunnen. Tegelijkertijd is er bij techniek te weinig aanwas qua studenten, dus de druk blijft hoog. Maar dat geldt ook voor de zorg en veel andere sectoren. Reden temeer om ons portfolio zo breed mogelijk te houden.”

Zo breed mogelijk, maar tegelijkertijd wordt er – ook gedwongen door de krimp – ingezet op fusies van instituten. Daar is niet iedereen gelukkig mee.
“Omdat wij, net als bij de grote transitieprocessen TEO (de educatieve sector) en HARP (ondersteunende diensten), denken dat we door een betere organisatie tegen minder kosten tot betere uitkomsten kunnen komen. Daar wordt niet iedereen blij van, nee. Maar wij kunnen als bestuur helaas niet iedereen altijd blij houden. Dat hoort in tijden van krimp bij leidinggeven aan een organisatie. 

Overigens: de grootste fusie was natuurlijk die van de educatieve opleidingen. Bij TEO waren liefst negen instituten betrokken. Het resultaat wordt nu komend studiejaar uitgerold. Dat duurde lang, dat proces, en je kunt klagen over de uitgebreide overlegstructuur die daarmee gepaard ging. Maar als je dat goed organiseert en uitvoert kom je wel tot iets. En ik vind TEO echt een majeure prestatie van alle betrokkenen.”

Toch ook nog even terug naar de kleinere schaal. Over sommige instituten horen we vanuit het cvb in de buitenwereld net iets minder. Zou je bijvoorbeeld iets kunnen zeggen over de Kunsten, Sport en Journalistiek?
“Ja, die lijken wat uit beeld omdat ze niet op een campus zijn gehuisvest. Maar dat zijn ze niet. De kunstopleidingen in Tilburg zijn een prachtig onderdeel van Fontys en dragen bij aan de cultuursector in heel Nederland. Met natuurlijk afgelopen jaar het 25-jarig jubileum van de Rockacademie, een meer dan bepalende opleiding op dat terrein voor het hele land.

Journalistiek heeft met het doorvoeren van de onderwijsvernieuwingen ook een pittige tijd gehad. Als er nu één instituut is waar daar keihard aan gewerkt is, is het Journalistiek wel. Net als op het gebied van instroom en uitval.

Sport en Bewegen is ook al zo’n mooi instituut. Mooi, stevig en goed georganiseerd. En met maatschappelijk relevante opleidingen waar heel interessante onderzoeken worden gedaan.”

Een laatste uitdaging, maar niet de minste, die ook op het bordje van het bestuur lag in 2024 en daar vermoedelijk nog wel even zal blijven liggen: AI.
“Daar hebben we zeker iets in te doen, ja. Een hele dynamische en complexe materie die alles te maken heeft met het toekomstbestendig maken van ons onderwijs, onze organisatie. AI zal ook in onze nieuwe strategie voor de komende jaren moeten landen. Lastig? Nee, we gaan dat niet met tegenzin aan. Ik zie dat meer als een echte uitdaging.

Maar zoals ik al vaker heb gezegd de afgelopen maanden: ik heb er alle vertrouwen in dat we bij Fontys alle uitdagingen aankunnen. En ik mag hopen dat daarbij ook altijd ruimte voor discussie blijft. Als veel mensen meedoen, dan helpt ons dat ook vooruit. Dus niet alleen mensen meenemen, maar dat mensen ook echt meedoen.”

“Zijn wij vrienden?”, vraagt Anne van der Steen aan een aantal mensen in de documentaire Anne (32) zoekt vrienden. Ze voelt zich er zichtbaar ongemakkelijk bij. Haar mond trekt een beetje scheef in afwachting van het antwoord. Dat antwoord doet pijn en soms staan de tranen in haar ogen. De mensen die eens haar vrienden waren en die zij soms nog steeds als zodanig beschouwt, kijken daar vaak anders tegenaan.

“Na je dertigste is het aangaan en onderhouden van vriendschappen niet meer zo vanzelfsprekend.” De theater- en documentairemaker spreekt uit eigen ervaring. “Je leven verandert op die leeftijd nogal: je bent gaan werken, je hebt relaties, misschien krijg je kinderen en vaak maak je andere keuzes en heb je andere behoeften dan daarvoor.” Van der Steen staat hier niet alleen in, blijkt uit de vele reacties na afloop van de vertoning van de documentaire Anne (32) zoekt vrienden.

Deze tweede film van haar was eind oktober voor het eerst te zien op de televisie bij de NPO. De documentaire gaat over het verlangen naar vriendschap, naar ergens bij horen. Zelf heeft ze de hoofdrol. Van der Steen maakt vaker werk over thema’s die haar persoonlijk raken of bezighouden. Toch was dat aanvankelijk niet het plan toen ze de eerste teksten op papier zette.  

Persoonlijk verhaal
“Ik wilde een documentaire maken waarin ik verschillende vriendschappen belichtte. Maar het team waarmee ik de film heb gemaakt, overtuigde me ervan er wel een persoonlijk verhaal van te maken omdat het in de kern om mijn eigen ongemak en zoektocht gaat. Ze hadden gelijk natuurlijk. Als regisseur kon ik heel goed bedenken dat de film er beter door zou worden.”

Van der Steen zette zich over haar schroom heen. Het resultaat is een ontroerend inkijkje in haar persoonlijke zoektocht en hunkering naar verloren en nieuwe vriendschappen. Haar pogingen steken pijnlijk af tegen de geslaagde vriendschap tussen twee vriendinnen uit haar voetbalploeg en twee oudere mannen die elkaar gevonden hebben in hun gezamenlijke hobby: sportvissen.

Je hebt in 2016 de opleiding Docent Theater afgerond aan Fontys Academy of the Arts in Tilburg. Hoe komt het dat je documentaires bent gaan maken? 
“Mijn eerste film, Anne en de vuilnismannen, heb ik gemaakt tijdens de coronapandemie. Ik gaf destijds les, was theatermaker en speelde in voorstellingen. Door de pandemie hield al mijn werk ineens op. Toen heb ik twee jaar lang als vuilnisvrouw gewerkt. Ik was geraakt door de mannen achter op de vuilniswagen en de kwetsbare gesprekken die ik met ze had. Er speelden zich zoveel mooie verhalen af, maar het was geen theater. Toen heb ik een plan ingediend bij VPRO Dorst en mocht ik een documentaire gaan maken. Zo ben ik erin gerold.”

Wat is het verschil tussen het maken van theater en een documentaire?
“Het werk is in principe hetzelfde, alleen de vorm en het medium zijn anders. Maar je bedenkt net zo goed van tevoren wat je wilt vertellen, je schrijft de scenes die je wilt gaan filmen, behalve de gesprekken. Als theatermaker moet je alles zelf bedenken, dus ook wat iemand zegt. Bij film ben je niet gebonden aan één locatie en hoef je je spelers niet te regisseren.”

“Dat vind ik zo leuk aan het maken van een documentaire: je gaat naar de mensen toe en kunt je laten verrassen en ontroeren. Het enige waar je invloed op hebt, is mensen op hun gemak stellen zodat ze zichzelf durven zijn. Film biedt veel meer mogelijkheden dan theater. Ik vind het echte eraan heel mooi, dat je mensen in hun eigenheid een podium kunt geven."

Betekent dit een afscheid van het theater?
“Nee, dat niet. Ik vind de combinatie juist heel fijn. Maar ik wil zeker nog meer documentaires maken. Wel zou ik willen dat het ontstaan ervan minder een toevalstreffer is. Ik weet wat daarvoor nodig is: veel maken en uitproberen. Wat dat betreft heb ik een grote ambitie bij alles wat ik doe en maak."

Hoe heb je jouw studententijd ervaren?
“Het was één groot feest, en daarnaast heel hard werken, vaak tot in de late uurtjes. Ik wilde altijd de beste zijn, net als mijn klasgenoten. We waren aan elkaar gewaagd. Dat was goed, want daardoor haalde je het beste uit jezelf en tegelijk gunde je de ander het beste.”

“Ik begon redelijk onbevangen aan de opleiding, was nog erg jong. Ik wilde actrice worden en theatermaker. Dat is gelukt. In Tilburg is de basis gelegd voor mijn werk. Ik heb er alles geleerd: van verhalen uitwerken, creatieve invalshoeken bedenken tot luisteren naar mensen. Als ik de opleiding niet had gevolgd, had ik dit werk nu niet gedaan.”

Wat typeert jouw werk?
“Een docent zei eens: ‘Ben een goed mens, heb aandacht voor de ander en de wereld om je heen, wees gevoelig'. Die betrokkenheid zie je terug in mijn werk. De bron is vaak een persoonlijk thema wat me bezighoudt, zoals in Anne (32) zoekt vrienden. Daarnaast herken je mijn werk aan een bepaald soort humor. Maar het is niet gezegd dat dit de manier is waarop ik mijn werk wil blijven maken. Ik kan me voorstellen dat ik ook iets bedenk wat volledig losstaat van mezelf.”

Wie inspireren jou?
“Heel veel mensen om mij heen. Oud-docenten bijvoorbeeld, naar wie ik destijds vol bewondering heb gekeken. En de documentaires van filmmaker Frans Bromet. Hij kan kleine verhalen van mensen heel groot maken. Als kijker krijg je van die mooie invalshoeken en de eigenaardigheden van mensen te zien, zonder dat hij over ze oordeelt. Hij kiest vaak voor hele bijzondere onderwerpen, zoals een film over hondentrainers. Daarvan denk ik dan: had ik dat maar bedacht!”

Wat zou je studenten willen meegeven?
“Na de opleiding stond ik er ineens alleen voor, waar ik voorheen studenten en docenten om me heen had die me begeleidden en coachten. Ik deed maar wat in het eerste jaar na mijn afstuderen, ook omdat ik nog niet precies wist wat ik wilde in het vak. Door veel aan te pakken en ook dingen te doen die ik niet leuk vond, kwam ik er al snel achter wat voor mij belangrijk is en welke richting ik op wilde gaan.”

“Tijdens mijn opleiding kon ik nog wel eens gestrest zijn, omdat ik het heel graag goed wilde doen. Dat leverde maar weinig op. Daarom raad ik studenten aan met plezier te spelen en een beetje schijt te hebben aan alles wat moet. Dat geeft een relaxte houding waardoor je vaak beter kunt spelen of maken. Tegelijkertijd denk ik dat je altijd de beste moet willen zijn, en het niet erg moet vinden als je dat niet bent. De kans dat je de beste bent, is best klein, maar daarmee daag je jezelf uit en neem je niets voor lief.”

De documentaire Anne (32) zoekt vrienden is nog steeds te zien op NPO Start.

Deze maand ging haar nieuwste voorstelling Unease in première. In het restant van dit jaar viert Kostić (Belgrado, 1976) aan de hand van film, workshops én dans het vijftienjarig jubileum van haar gezelschap Bold Moves.

Toch hangen de slingers niet uit in haar Tilburgse dansstudio. “Verschillende gezelschappen, waaronder het mijne, krijgen komend jaar geen gemeentelijke subsidie meer.” Dat is het gevolg van een tekort aan budget bij de gemeente, waaraan uiteindelijk een eigen rekenfout ten grondslag ligt. “Zonde”, vindt ze, “vooral ook omdat je zo aan kapitaalvernietiging doet en een mooie, zorgvuldig opgebouwde reputatie als ‘dansstad’ verliest.”

Underground
Al op de middelbare school in Belgrado komt het plan om een (internationale) moderne-dansopleiding te volgen, blikt Kostić terug. “Ik begin op de Dansacademie in Amsterdam (1997, red.), maar heb moeite om daar te aarden. In Servië is het gezien de politieke situatie op dat moment nog onrustig, waardoor het soms lastig is om contact met thuis te hebben. Amsterdam voelt hectisch. Te veel prikkels, dat werd me na twee jaar te veel.”

Tilburg is daarna liefde op het eerste gezicht. “De dansscene hier is begin deze eeuw echt in opkomst. In een beetje een underground-sfeer, eigenlijk. Terwijl de spotlight op de Randstad staat, gebeuren hier spannende dingen in de luwte. Dat sprak me aan. Ik heb mijn rust nodig. Bovendien weten mensen elkaar in een ‘behapbare’ stad als Tilburg makkelijk te vinden.” Op deze vruchtbare akker vindt ze eerst haar weg als uitvoerend danser en later als choreograaf. Het leidt tot een rijk gevulde carrière vol interessante projecten.

Even knijpen
In 2009 ontstaat haar eigen gezelschap Bold Moves. Daarin zoekt Kostić – in een visueel en fysiek krachtige stijl – ‘naar de moed en feilbaarheid van de mens’.

“In mijn nieuwste dansvoorstelling Unease onderzoek ik verschillende vormen van menselijk ongemak: fysiek, mentaal en sociaal. Wat gebeurt er als je daaraan juist weerstand biedt en niet ‘bevriest’ of vlucht?” Ze realiseert zich dat ze haar publiek vaak direct confronteert en zo van hun à propos brengt. “Maar dan wel op een subtiele manier. Als je mensen meteen voor het blok zet of provoceert, sluiten ze zich af. Ik dring niks op, maar er komt toch altijd een moment dat ik even knijp.”

Verschillende vormen
Met ‘Bold Moves’ maakt ze gebruik van diverse disciplines, zoals theater, freerunning (een vorm van acrobatiek die gebruikmaakt van stedelijke objecten als gebouwen, auto’s en trappen) en film. “Naast dans is film mijn grote liefde. Als ik werk aan een nieuwe choreografie, denk ik allereerst aan (losse) beelden. Dat komt misschien omdat ik uit een nogal visueel ingestelde familie kom, van fotografen, filmers en architecten.”

Zo maakte ze samen met de inmiddels overleden regisseur Harrie Verbeek drie dansfilms. Hoewel ook dans zelf supervisueel is, trekt vooral de andere manier van werken haar aan. “Je kijkt niet met je ogen naar bewegingen, maar met de lens van de camera. Bovendien let je bij een dansvoorstelling vaak op het totaalplaatje: alle dansers op het podium, het decor en het licht. Bij film kun je prima focussen op slechts één detail, één emotie die je bewust uitlicht. De ervaring is anders, en dat wil ik gebruiken.”

Het gebruik van bijzondere stijlen als urban dance en freerunning vindt ze onvermijdelijk. “De contemporary dans is steeds in beweging. Simpelweg omdat de maatschappij om ons heen continu verandert. Als je je daarvoor niet openstelt, kijken we nog steeds met z’n allen naar Het Zwanenmeer.”

Massadenken
Een ander thema dat Kostić graag pakt, is kuddegedrag. “Vroeger speelde mijn Servische achtergrond een voorname rol in mijn werk. Dat is nu minder. Maar als er iets is dat ik al vroeg geleerd heb, is het dat mensen een sterke neiging hebben om anderen in hokjes te plaatsen. Tegen die zwart-wittegenstellingen wil ik graag ageren.”

“Wij denken vaak: Oekraïners zijn goed en Russen zijn slecht, maar dat is te makkelijk. Er is altijd een grijs gebied. Neem de miljoenen (jonge) Russen die zich evengoed fel tegen Poetin keren.” Ze houdt ervan om hierbij steeds de nuance te laten zien. “Massadenken kan ontzettend gevaarlijk zijn, en dat is een bewustzijn dat ik sterk met mij meedraag. Ik heb nu speciaal een Russische kat gekocht en die wordt gelukkig gewoon door iedereen geaaid.”

Kindness
Hoe doorbreek je dat zwart-witdenken, dat de heersende polarisatie in onze samenleving alleen maar verder vergroot? “Ach, ik denk niet dat ik over een platform beschik dat ik zo veel kan veranderen. Maar ik geloof in ‘verandering in het klein’, op een meer persoonlijk level. Zodra er één of een paar toeschouwers zijn die met een iets gewijzigd inzicht naar huis gaan en dat vervolgens bespreekbaar maken in hun familie of community, dan ben ik tevreden.

Bovendien wil ik werken op basis van kindness. Niet polariseren of het conflict zoeken, maar gewoon iets goeds proberen te doen. Ik hoef niet per se te schreeuwen. The silent water breaks the rock, daarin geloof ik.”

Niet wegdrijven
Wat geeft ze studenten van nu graag mee? “Wees nieuwsgierig en blijf dicht bij je beroep. Als je de dans eenmaal loslaat, kom je er niet altijd weer bij terug. Vaak blijf je maar een korte periode als danser actief, en rond de veertig ben je oud. Besef dat. Houd je focus in die periode, waarin je lichaam je instrument is en drijf niet weg.”

Een week geleden liet de school aan de studenten weten dat tijdens onderwijsvrije periodes het gebouw gesloten blijft. Maarten van ’t Veer, derdejaarsstudent aan de Rockacademie, begon daarop een handtekeningenactie. Hij vond het onbegrijpelijk dat apparatuur, studio’s en oefenruimtes niet beschikbaar zijn, terwijl die juist heel hard nodig zijn voor oefeningen of producties voor de opleiding. In korte tijd haalde hij meer dan 300 handtekeningen op.

De school erkende dat het lastig is voor studenten. “We begrijpen dat het sluiten van de gebouwen onhandig kan zijn.” Inmiddels heeft een gesprek plaatsgevonden met Van 't Veer en zijn de mogelijkheden voor studeren en oefenen op andere locaties dan het gebouw aan het Louis Bouwmeesterplein uitgebreid.

Vorige week werd er al op gewezen dat studenten terechtkunnen bij Mindlabs in de Spoorzone, bij het Factorium aan het Koningsplein en in gebouw P7 (het circusgebouw) op campus Stappegoor. Bij het Factorium zijn de uren en ruimtes uitgebreid, zodat studenten aan de dansopleidingen nu ook daar kunnen oefenen. 

Verdedigbaar
Wel vindt Fontys Academy for the Arts het besluit om het eigen gebouw te sluiten op zich nog steeds verdedigbaar. “De afgelopen jaren bleek dat relatief weinig studenten en medewerkers gebruikmaken van de openstelling van de vele Fontys-gebouwen in onderwijsvrije weken." Sluiting van de gebouwen past bovendien bij de duurzaamheidsdoelstellingen van Fontys, omdat deze ruimtes in die weken niet verwarmd en verlicht hoeven worden.”

Na de herfstvakantie gaat de school nog een keer met een afvaardiging van alle opleidingen rond de tafel zitten om te evalueren en om te kijken wat goede vervolgstappen zijn voor de toekomst. Vanaf de kerstvakantie kunnen studenten in elk geval een verzoek indienen voor een extra openstelling in een onderwijsvrije periode. Dat verzoek moet dan wel minimaal zes weken van tevoren gedaan zijn.

In die kwarteeuw heeft de Rockacademie een flink aantal artiesten klaargestoomd voor het grote werk. Bekende voorbeelden zijn oud-studenten als Flemming, Duncan Laurence, bandleden van Krezip, Eefje de Visser, Danny Vera en Floor Jansen. Ook Joël Domingos hoort in dat rijtje thuis. De 26-jarige rapper, die de Rockacademie in 2021 met papiertje verliet, kijkt met genoegen terug op zijn studietijd in Tilburg.

“Op de ‘Rock’ ben je vooral heel erg bezig met het ambacht: muziek maken. Beter worden, leven en bloeden voor de kunst”, vertelt hij. Al geeft hij toe: het was ook veel op stap gaan, feestvieren en plezier maken. “Hoort bij de studietijd, hè. Hard werken, maar ook lol trappen. Ik heb er veel meters gemaakt”, klinkt het positief.

Verdienmodellen en technische ontwikkelingen
Dat doet studieleider Hans van den Hurk (56), die al 24 jaar actief is op de Rockacademie, deugd. Bovendien kijkt uit naar het jubileumfeest. “Sowieso om even stil te staan bij alles wat we op deze opleiding doen. We zijn altijd onderweg”, waarmee Van den Hurk doelt op de voortdurende veranderingen in de wereld van popmuziek – en alles wat daartegenaan schuurt. “Denk alleen al aan de veranderende verdienmodellen en de technische ontwikkelingen. Er gebeurt zo veel, in een hoog tempo. Wij bewegen daarin als Rockacademie altijd mee.”

Dat is volgens de voormalig docent drums ontzettend belangrijk: studenten voorbereiden op wat zij in het werkveld kunnen verwachten. En dat zij niet ‘slechts’ als – bijvoorbeeld – gitarist de studie verlaten. “Breed georiënteerd zijn is heel belangrijk. Alleen op de planken staan, is niet meer voldoende tegenwoordig. Veel afgestudeerden gaan als zzp’er aan de slag, gaan werken bij een platenmaatschappij, studio of boekingskantoor. Náást hun bestaan als muzikant”, verduidelijkt hij.

Breed georiënteerd
Toch is het in de ‘boze buitenwereld’ wat anders dan in je studiecocon, vindt Domingos. “De academie voelt als een warm bad. Je bent bezig met mooie dingen maken, maar hoe ga je daar later geld mee verdienen? Natuurlijk hamerden de docenten daar wel op, maar als artiest moet je er toch zelf mee aan de gang gaan. Nu ben ik een zzp’er, heb een eigen bedrijf, ben nu veel meer ondernemer. Het klinkt niet zo sexy, maar je moet productie draaien, geld verdienen. Zo simpel is het.”

Studieleider Van den Hurk benadrukt het belang van een goed netwerk. De wereld van popmuziek hangt nauw met elkaar samen. “Als uitvoerend musicus heb je niet alleen een podium nodig, maar bijvoorbeeld ook een boeker en publisher. Toen ik het conservatorium afrondde, ging ik slechts met een goed cijfer het werkveld in. En: ‘succes!’. Ik had geen idee welke kant ik op moest. Wij willen dat onze studenten veel bewuster weten hoe het wereldje werkt”, legt hij uit.

De Jacques de Leeuw-prijs is een jaarlijkse prijs voor jonge talenten van Fontys Academy of the Arts in Tilburg. Er zijn twee categorieën: uitvoerend en docerend. Van de tien genomineerden kwam voor Frann Schollaert (uitvoerend) en Abdallah Omar Mahamed (docerend) een droom uit. 

“We zijn enorm dankbaar dat ons werk erkend wordt”, zeggen beiden in een reactie de dag na de prijsuitreiking in het Factorium Tilburg. Wat hen allebei kenmerkt, is dat ze mensen willen samenbrengen.

Frann deed een jaar lang research naar labels, de manier waarop we onszelf en anderen definiëren. Met de daarop gebaseerde afstudeervoorstelling ‘Woops’ stond de student uiteindelijk voor de jury van de Jacques de Leeuwprijs. 

Bewustwording
“Woops gaat over het conflict met jezelf, de ander en de wereld”, licht Frann toe. “Met mijn werk wil ik meer toevoegen dan alleen de artistieke component. Ik wil bewustwording creëren, zodat mensen gaan nadenken over zichzelf en de wereld om hen heen.”

Abdallah werkte voor zijn voorstelling met kwetsbare jongeren uit Rotterdam. De jongeren vertellen via dans, beweging en taal hun verhaal over het missen van aansluiting in een systeem, thuis of met de overheid bijvoorbeeld. 

"Het is een magisch stuk geworden”, zegt de theaterdocent in opleiding die zelf ook op de planken staat. Theater is voor hem een manier om jongeren te inspireren. “Ik ben als een grote broer voor hen.” (tekst gaat verder onder de foto)

Je wordt niet zomaar genomineerd voor de Jacques de Leeuw-prijs. Studenten moeten iets ‘bijzonders’ hebben, een uitzonderlijk talent bijvoorbeeld of een inspirerende visie. En winnen is dan helemaal de kers op de taart. 

De jury noemde Frann een waarachtig kunstenaar. “Voor Frann is maken geen keuze: hen móét dit doen. De komende tijd neemt Frann een stap terug: voor rust, voor reflectie. Maar we kunnen ons toch niet aan de gedachte onttrekken dat juist hieruit óók weer nieuwe artistieke plannen zullen ontstaan. Het bloed kruipt immers waar het niet gaan kan.”

Intensief traject
“Oprecht en recht vanuit de ziel. Zo maakt Abdallah impact, steeds opnieuw”, aldus de jury over het aanstormend talent. “Het horen en regisseren van verhalen van anderen is wat Abdallah doet, zonder daar onnodig woorden aan vuil te maken. Gewoon doen, aan de slag."

Vanaf het moment dat studenten genomineerd worden gaan ze een intensief traject in tot aan de uitreiking. Zo krijgen ze presentatietraining, hebben ze interviews met commissieleden, komen ze meer in contact met het werkveld en werken ze aan een eindvoorstelling. 

Abdallah bouwde tijdens dat traject een familie op met de Rotterdamse jongeren uit zijn voorstelling. “Zodat ze zich veilig voelden.” Frann’s onderzoek mondde uit in verschillende solo- en triovoorstellingen en een groepsproject voordat haar afstudeervoorstelling tot stand kwam. (tekst gaat verder onder de foto)

De winnaars ontvangen beiden een bedrag van 10.000 euro om te investeren in hun verdere studie of carrière. Een geldbedrag dat helpt om hun dromen verder achterna te gaan en impact te maken in het culturele werkveld, aldus de jury.

Frann ziet de prijs als een bevestiging van het werk dat tot nog toe bewerkstelligd is: “Ik wil blijven creëren en performen. Daarnaast wil ik een kunstcollectief starten en collaboraties aangaan. Maar bovenal wil ik blijven leren als danser en mezelf ontwikkelen in schrijven, theater, acteren en modellenwerk.”

Abdallah wil verhalen de wereld in en mensen samen blijven brengen. “Ik ben bezig met de opstart van de stichting ‘Verloren jongens zullen winnen’. Daarmee wil ik de buurten in gaan en mensen inspireren.”

“Tilburg was vroeger een echte wolstad”, vertelt Zoë. “Na verdwijning van die textielindustrie naar lagelonenlanden, bleven de lokale Kempische heideschapen natuurlijk gewoon wol leveren.”

Ruim 10.000 schapen grazen ook nu nog in nabijgelegen natuurgebieden. Doordat hun wol (nog altijd zo’n 30.000 kilo per jaar) wordt bestempeld als ‘B-kwaliteit’ verdwijnt die tegenwoordig vooral naar China. “In ons stageproject ‘Claim de Geschoren Schapen’ verkennen we nieuwe, moderne toepassingen voor deze natuurlijke grondstof.”

“Ik verdiepte me in de plaatselijke wolhistorie en ontwierp een nostalgisch ruwwollen hesje”, vertelt Zoë. “Ik werkte daarbij met traditionele wolbewerkingstechnieken en zat zo uren achter het spinnenwiel.”

Ook Tess verrichtte monnikenwerk. “Ik bedacht een manifest waarin ik pleit voor de terugkeer van schapen die vanzelf hun wolvracht verliezen.” Door kweek en natuurlijke selectie ontstonden in de loop der eeuwen soorten die hun wol juist behielden. “Zij werden afhankelijk van menselijk ingrijpen. Maar bij de terugkeer van rassen die uit zichzelf ruien, is wolwinning niet meer nodig. De tekst van mijn manifest borduurde ik integraal op vilt.”

In het Drögegebouw werkten zo’n twintig studenten aan nieuwe woltoepassingen. Het resultaat is te zien in een kleine expositie, die je kunt bezoeken op afspraak. In dit project werken de studenten samen met onder meer het Tilburgse Textielmuseum en kennisplatform Midpoint Brabant. 

3FM Trending Talent is een talentenjacht voor opkomende artiesten die zich voornamelijk afspeelt op TikTok. Artiesten kunnen zich er zelf voor opgeven met een toffe video. 3FM kiest vervolgens vijf finalisten, waar de luisteraars van de muziekzender hun favoriet uit kiezen.

Tot hun eigen verbazing hoorden Loïs (zangeres), Sam (zanger), Joep (rapper), Cas (bassist), Jamie (drummer) en Ian (gitarist) dat ze de eerste prijs in de wacht hadden gesleept: een liveoptreden in het 3FM-radioprogramma VoorAan en een coachingtraject bij ontwikkelplatform No Man’s Land, waar ze op 11 december dit jaar op het showcasefestival in Utrecht mogen spelen.

De studenten van de Rockacademie waren uitzinnig van blijdschap toen ze maandagnacht werden gebeld door de 3FM-dj en ze het goede nieuws hoorden. “We zaten met de hele band, een grote groep vrienden en wat mensen van de academie op een terras, we gilden het uit en konden het niet geloven”, zegt Loïs.

Live op de radio
Donderdagavond treden ze live op in de 3FM Live Box bij VoorAan waar ze drie van hun nummers spelen. Naast het ingezonden nummer Dwars, brengen ze ook Sta stil en hun toekomstige single Ratrace ten gehore. Spijbelaar werd binnen Fontys in één keer bekend nadat ze dit voorjaar in opdracht van de hogeschool het nummer Stap uit produceerden, waarmee ze medewerkers en studenten willen motiveren om de fiets te nemen in plaats van de auto.

De zeskoppige band had niet gedacht dat ze de prijs in de wacht zou slepen. Loïs: “Wij zijn nog niet zo lang bezig als band, terwijl de andere genomineerden al wat meer naam hebben gemaakt en een grotere fanbase hebben dan wij.” Spijbelaar nam het op tegen Wendy Moore, Lateesha, Julia Tan en Elliot Boyd.

De band heeft er alles aan gedaan om de meeste stemmen binnen te halen. Zo maakten ze alle zes gebruik van hun socialmedianetwerk, wat volgens Lois misschien het meest in hun voordeel was omdat de andere artiesten alleen zijn. Maar het meest ludieke was volgens de zangeres een actie in Breda waarbij ze chocolade en bier uitdeelden in ruil voor een stem.

Carrièrestap
Uiteindelijk was 34 procent van de stemmen voor Spijbelaar. “We hebben er ineens heel veel nieuwe volgers bij gekregen”, vertelt Loïs. Ze zien de award als een volgende stap in hun muziekcarrière. “Op het showcasefestival in Utrecht kunnen we laten zien wie we zijn, daar komen ook heel veel mensen uit de muziekindustrie naartoe.”

“Maryn Charlie gaat ook heel lekker nadat ze vorig jaar de winnaar was van de 3FM Trending Talent.  Daar hopen wij ook op.”

Fontys startte een aantal weken geleden, samen met choreografe Katja Heitmann, een nieuw project. Tien studenten van Dance Arts in Context van Fontys Academy of the Arts werden erbij betrokken, plus een zestal mensen zonder dansachtergrond. De een met een (fysieke) beperking, de ander met ouderdomsklachten. Zij worden autodidactische bewegers genoemd en ‘doneerden’ hun bewegingen aan de dansende studenten. 

De uit Spanje afkomstige Maria Mora Navarro was een van de deelnemende Fontysstudenten en werkte voor het project samen met een blinde vrouw. “Het was een heel diverse groep. We werden allemaal aan iemand gekoppeld, waarbij het de bedoeling was dat we hun bewegingen zo gedetailleerd mogelijk tot uiting zouden laten komen in de choreografie.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

De danspasjes in het stuk van  Heitmann vormen een mix van bewegingen die van alle betrokkenen afkomstig zijn. “Soms kon iemand niet zelfstandig staan, zitten of een ander ogenschijnlijk simpele beweging maken. Het doel van dit project was om samen als één lichaam te bewegen en die bewegingen wél mogelijk te maken”, legt Maria uit.

Veel bewegingen kwamen van de zes autodidactische bewegers, maar een aantal kwam ook van de studenten zelf. “Katja Heitmann vroeg ons op een bepaald moment welke bewegingen we maken als we een slaappositie aannemen. Die hebben we tot in detail bekeken en in de dans verwerkt", aldus Maria. [Tekst gaat verder onder de foto's]

Alle deze danspasjes samen resulteerden in een choreografie die afgelopen donderdag en vrijdag in de LocHal in Tilburg werd vertoond. Maria weet nog niet of er nog meer voorstellingen zullen volgen. Aan haar zal het in ieder geval niet liggen; zij staat er voor open.

“Wat dit project zo speciaal maakt, is dat je samenwerkt met mensen die zelf niet dansen. Het sociale aspect spreekt me heel erg aan. Je lichaam werkt normaal grotendeels op een automatische stand, want je bent je er niet bewust van hoe je zit, drinkt of andere dagelijkse bewegingen maakt. Maar dankzij deze choreografie ben je dat juist wel. Je gaat mede dankzij de samenwerkingen in op heel veel kleine details.”

Ondanks het tijdstip lopen er woensdagavond nog flink wat studenten rond op Fontys Academy of the Arts. Een aantal groepjes is druk in gesprek, terwijl in verschillende studio’s nog hard gewerkt wordt aan een dansroutine. Behalve in studio 3. Daar liggen enkele matjes en zitzakken op de grond en bereiden David Bello Arcos en Maia Steinberg zich voor op een avond vol rustgevende muziek.

In een hoekje van de studio liggen allerlei instrumenten: van klankschalen en bellen tot gongs en een saxofoon. Deze instrumenten moeten er, afgewisseld met de zang van Maia, voor zorgen dat de deelnemers van vanavond compleet tot rust komen. En dat heeft men nodig, aldus Maia. “Er zijn binnen Fontys allerlei welzijnsevenementen waarin we met elkaar kunnen praten, maar er is er geen één waarbij we gewoon kunnen ontspannen. Daar is vanavond voor.”

Nodig
Langzaamaan druppelen de studenten en medewerkers binnen. De een heeft haar eigen matje meegenomen, de ander zoekt een zitzak in de zaal op. “Ik ben er aan toe”, laat een van de studenten weten. “Niet om te leren, maar om echt tot rust te komen. Dat is even nodig.”

Een andere student komt zijn vriendin afzetten en staat op het punt om weer te vertrekken. Er moet immers nog gestudeerd worden vanavond. Maar na een overtuigend woordje van Maia besluit ook hij om toch deel te nemen aan de sessie onder de noemer A Sonic Oasis. “Even iets anders kan geen kwaad, toch?”

Tot rust komen
Wanneer iedereen klaar is om te beginnen gaan de lichten van studio 3 uit en wordt men uitgenodigd om comfortabel te gaan liggen. Op je rug, op je zij en met je ogen open of dicht. “Het mag allemaal vanavond, als je maar tot rust komt. Want daar focussen we ons vandaag op”, start Maia de sessie. “Welzijn door middel van kunst.”

Na een korte meditatie volgt al snel de klankensessie. Met rustgevende muziek en vogelgeluiden op de achtergrond lopen David en Maia steeds opnieuw de ruimte rond, tussen de relaxende deelnemers door. De ene keer met bellen, de andere keer met een saxofoon die zo wordt bespeeld alsof de wind rustig waait. Drie kwartier lang wordt iedereen ondergedompeld in een muzikale oase van rust.

Wennen
Daarna is het tijd om de ogen te openen en de lampen in de ruimte weer aan te doen. Alle deelnemers moeten even wennen aan het licht, maar iedereen lijkt er van genoten te hebben. De een pakt zijn spullen om toch nog even te gaan studeren, de ander gaat met een voldaan gevoel naar huis. “Eén ding is zeker, ze zullen vanavond allemaal heerlijk slapen”, besluit Maia. [Noëlle van den Berg]

Caissa Aartsen is één van de organisatoren die van begin af aan betrokken is bij het dansfestival. Samen met nog twaalf andere studenten besloot ze om een drankje te gaan doen. Ze misten samenzijn, leken iedere week uren tekort te komen en wilden weer samen dansen. “Toen zijn we op het idee gekomen om ons eigen dansfestival op te richten.”

Dat idee is inmiddels werkelijkheid geworden, want in het weekend van 2, 3 en 4 mei vindt de eerste editie van Tilburg in Motion plaats in de LocHal, de openbare bibliotheek van Tilburg. Een aparte locatie voor een dansfestival zou je denken, maar volgens Caissa is het een bijzonder goede combinatie. “De LocHal brengt allerlei mensen samen, ongeacht leeftijd en cultuur. Dat is waar wij ons met Tilburg in Motion ook voor inzetten.”

Verbinding
De vierdejaarsstudent is duidelijk: “Dans verbindt, en dat is ook hetgeen dat we met dit festival willen bewerkstelligen. Tilburg in Motion is er niet alleen voor de dansers in Tilburg en omgeving, maar ook voor mensen die nog niet veel met dans hebben of behoefte hebben aan verbinding.”

Die verbinding wordt gedurende het festivalweekend opgezocht met verschillende workshops, optredens, paneldiscussies en een heuse All Star Dance Battle waar iedereen zich voor kan inschrijven. Dat inschrijven is iets wat de vierdejaarsstudent de mogelijke bezoekers sowieso aanraadt. “Al is het maar om een plekje te reserveren. Zo weten wij hoeveel mensen aanwezig zullen zijn en welke ruimte daar het best geschikt voor is.”

Grote namen
Om alle activiteiten tijdens het festival in goede banen te leiden, zijn er naast de organisatoren ook grote namen uit de dansindustrie bij het festival aangesloten. Welke dat zijn, kan Caissa helaas nog niet verklappen. “Maar het zijn mensen die al heel lang in de business zitten en echt verbonden zijn met de danscultuur. Vanuit iedere dansdiscipline is dan ook een ervaren persoon aanwezig die weet wat hij of zij zegt en positieve input inbrengt.”

Hoewel de voorbereidingen voor de eerste editie van Tilburg in Motion nog in volle gang zijn, droomt Caissa al over een mogelijke toekomst voor het nieuwe dansfestival. “Als het aan ons ligt, is dit namelijk niet iets eenmaligs. Wellicht geven we het festival door aan een nieuwe lichting studenten, maar er zijn ook genoeg huidige organisatoren die zich na hun studie in willen blijven zetten. Eén ding is zeker: de boodschap achter dit festival, het verbinden van Tilburg, is zo belangrijk dat dit volgens ons ieder jaar moet terugkomen.” [Noëlle van den Berg]

In november vorig jaar kwam de voormalige accordeondocent in opspraak toen het onderzoeksprogramma Pointer onthulde dat hij ten minste vier studenten stelselmatig had betast. Volgens het onderzoeksprogramma mocht de docent na een officiële berisping aanblijven. Dat gebeurde ruim vijftien jaar geleden.

In een reactie op deze onthulling liet Fontys weten dat ‘grensoverschrijdend gedrag onacceptabel is en dat dit niet past binnen de veilige onderwijsomgeving die Fontys nastreeft. Verder wilde ze inhoudelijk niet op de kwestie ingaan, omdat het ‘niet mogelijk is om zorgvuldig en met respect naar personen en hun privacy, een oordeel te vellen over een situatie van vijftien jaar geleden’.

Koude reactie
Nu, na drie maanden, heeft Fontys Academy of the Arts de oud-docent alsnog een sanctie opgelegd. Hem is de toegang tot het gebouw ontzegd. In de mail die aan de medewerkers van het instituut is gestuurd, schrijft de directie dat de opstelling van de hogeschool in de media door direct betrokkenen is ervaren ‘als een koude en ongeïnteresseerde reactie’.

“De persoonlijke en indringende gesprekken die we na de uitzending met een aantal alumni hebben gehad, hebben ons geconfronteerd met het diepe effect dat de gebeurtenissen uit die tijd tot op de dag van vandaag hebben gehad.”

“We kunnen de gebeurtenissen niet ongedaan maken, maar wel sterk veroordelen. Het had niet mogen gebeuren, het had streng veroordeeld moeten worden en er had beter voor de veiligheid van de studenten gezorgd moeten worden. Om deze reden is de oud-docent vanaf heden de toegang tot Fontys Academy of the Arts ontzegd."

'De andere les’
Het grensoverschrijdend gedrag vond destijds plaats buiten het schoolrooster, in wat de voormalig accordeondocent ‘de andere les’ noemde. Tijdens deze lessen werden de studenten seksueel geïntimideerd. De ouders van een van de minderjarige studenten dienden een klacht in bij Fontys en werden in het gelijk gesteld. Toch kon de docent na een officiële berisping in dienst blijven.

Op de vraag of er de afgelopen jaren meer van dit soort incidenten zijn geweest waarbij docenten de deur is gewezen, wenst Fontyswoordvoerder Ronald Philipsen geen antwoord te geven. “Dit soort casussen wordt altijd met de grootste zorgvuldigheid behandeld. Maar daarover doen we als Fontys verder geen mededelingen naar buiten toe.” [Marieke Verbiesen/Jan Ligthart]

Het is aan Isis, Paulien en Lynn om van alles te vertellen over het Nederlands Studenten Orkest. Ze hebben een gaatje gevonden tussen de repetities door, want iedere dag is het ensemble, dat bestaat uit 95 studenten van allerlei hogescholen en universiteiten in Nederland, van 10 tot 22.30 uur aan het repeteren. Lynn en Paulien studeren Music and Performing Arts, Isis studeert Docent Muziek. “Die maand geen colleges is het nu al waard, want we leren hier een hoop andere dingen die we tijdens onze opleiding niet meekrijgen”, laat Paulien weten.

De drie kregen hun liefde voor muziek en hun instrument met de paplepel ingegoten. Paulien leerde van jongs af aan hobo spelen, Isis heeft haar vioolkunsten van haar moeder en Lynn stapte met de hoorn in de voetsporen van haar broer en vader, die beiden in een fanfare speelden. Toch moest er ook gewoon auditie gedaan worden. “Nu zijn we ruim een week bezig met de repetities.”

Mooie ervaring en groot begrip
Na de repetities volgt op 10 februari het eerste concert in Someren. Daarna reist het ensemble het hele land door om Symfonie nr. 5 van Gustav Mahler en Ein Glück Ohne Ruh van Sílvia Lanao ten gehore te brengen. Dat gebeurt onder leiding van dirigent Frans-Aert Burghgraef. Maar eerst dompelen de drie studenten zich volledig onder in alles wat op hun pad komt.

Volgens Lynn is het Nederlands Studenten Orkest niet alleen een mooie ervaring, maar is het ook een groot begrip binnen de opleidingen die de drie meiden volgen. “Maar eigenlijk is het niet te combineren”, vult Paulien aan. “Lynn en ik hebben iedere week een lesuur waar je telkens weer naartoe werkt en waarin je feedback krijgt. Die les missen we de komende weken. Maar het is de studievertraging wel waard. We leren veel op muzikaal vlak, doen ervaring op en breiden zowel ons repertoire als netwerk uit.” 

Lynn vervolgt: “We krijgen wel nog studiepunten voor het onderdeel ‘orkestspel’. En in de praktijk leer je toch het meest.”

Studiepunten en gezelligheid
Isis heeft daarentegen wél een manier gevonden om haar deelname aan het orkest te combineren met haar opleiding. “Ik moet voor mijn afstuderen het onderdeel ‘musiceren’ halen. Daar kan ik dit voor inzetten. Ik heb vanochtend ook een gesprek met mijn coach gehad om te bespreken hoe ik mijn ervaringen hier het beste vast kan leggen en hoe ik kan aantonen dat ik genoeg leer.”

Naast alle muzikale ervaringen die de drie opdoen, is er af en toe ook ruimte voor wat sociale activiteiten met de 92 andere studenten. Onder het repetitielokaal zit namelijk een kelder, waar om de dag een groot feest wordt georganiseerd. Andere dagen komt de groep samen in de bar. “We zijn nog niet losgegaan, maar dat kan nog wel gebeuren”, grapt Lynn. “We houden er rekening mee dat we de volgende dag weer klaar moeten staan.”

Magie
Op de vraag waar de studenten tijdens de concertreeks het meest naar uitkijken, blijken de studenten niet helemaal eensgezind. Voor Lynn is het concert in Maastricht bijzonder, omdat daar een fanclub van familie en vrienden in de zaal zit. Isis kijkt uit naar Essen, maar grote favoriet lijkt toch het Concertgebouw in Amsterdam te zijn.

Paulien: “Dat is een van de mooiste zalen van Nederland. Misschien romantiseer ik het wel, maar als je als musicus op mag treden heb je een fantastisch leven. Wanneer je daar op het podium staat voel je de magie, en zijn we trots dat we onze passie met familie, docenten en alle andere gasten kunnen delen.” [Noëlle van den Berg]

We staan in het ‘afvalhok’ van Fontys Academy of the Arts, waar Pascal Govaerts als accountmanager bij Van Happen Containers een aantal afvalzakken doorspit die hij uit de containers haalt. Hij heeft alle andere locaties al bezocht en één ding valt hem meteen op. “Studenten verblijven hier dagelijks, dus moeten ze ook eten en drinken. We zien dan ook alleen maar verpakkingsmaterialen en etensresten.”

Die verpakkingen zijn niet alleen van de catering die Fontys binnenshuis heeft, maar ook van supermarkten en eetgelegenheden. In de afvalzakken zitten bijvoorbeeld pizzadozen van Domino’s of bakjes van Bagels & Beans. Niet gek, vindt Govaerts, want veel Fontyslocaties zitten binnen een straal van 600 à 700 meter van een supermarkt. “Nu onderzoeken we wat er van deze verpakkingsmaterialen met het restafval, papier en karton en plastic meegaat en hoe goed er wordt gescheiden.”

Twijfels
Dat blijkt voor studenten vaak nog een uitdaging, weet facilitair medewerker Ahmet Dede. Hij ziet studenten vaak al twijfelend voor de prullenbakken staan omdat ze niet precies weten wat in welke prullenbak moet. “Dat is ook lastig”, beaamt Govaerts. “Neem die pizzadozen bijvoorbeeld. Je denkt dat deze bij papier en karton moeten, maar er zit een bepaalde coating in deze dozen waardoor het vet niet naar buiten lekt. En juist die coating zorgt ervoor dat pizzadozen eigenlijk bij het restafval moeten.”

Govaerts ziet ook een andere trend bij zowat alle locaties. “Studenten zitten vaak met elkaar te eten. Het is gezellig, maar als het opeens tijd is om weer naar een college te gaan, laten ze of het afval op tafel liggen, of rapen ze alles bijeen en gooien ze dat op een hoop weg. Daar moeten we vanaf nu strenger op zijn.”

Opvallende locaties
Toch valt de afvalscheiding bij Fontys Academy of the Arts hem in de smaak. Op de locatie in Den Bosch na wordt hier het beste afval gescheiden. Dat heeft alles te maken met de soort opleiding. “Pedagogiek en Kind en Educatie zijn kleine organisaties waar je het studenttype vindt dat gewend is instructies op te volgen. Daar loopt de afvalscheiding perfect.” Dede: “Hier hebben we meer studenten rondlopen, maar zitten we er wel met onze neus bovenop om alles in goede banen te leiden.”

In Venlo, op Campus Rachelsmolen én op Campus Stappegoor worden weer hele andere conclusies getrokken. Daar geldt ‘hoe groter de campus, hoe groter het probleem’. “Duitse studenten in Venlo en Aziatische studenten bij ICT zijn afvalscheiding totaal niet gewend, en dat zie je terug", aldus Govaerts.

De grootste vervuiler blijkt echter de Sporthogeschool in Eindhoven, wat de accountmanager van Van Happen Containers verbaasde. “Ze zijn voornamelijk bezig met hun gezondheid en gezonde voeding, maar met afvalscheiding totaal niet.” Toch bieden de steekproeven hoop, want een andere conclusie is dat op iedere locatie amper zwerfafval te vinden is. “Het is schoon bij Fontys, maar afval scheiden kan nog beter.”

Gedrag is belangrijkst
De steekproeven die nu zijn uitgevoerd worden door Fontys gezien als nulmeting, een startpunt waar op voortgeborduurd wordt in samenwerking met Van Happen Containers. Om dat in goede banen te leiden, maakt Govaerts voor iedere locatie een verslag dat gerapporteerd wordt aan Dienst Huisvesting & Facilitaire Zaken. 

Op basis van die informatie gaat de dienst bekijken of prullenbakken aangepast, verwijderd of toegevoegd moeten worden en hoe de afvalscheiding op andere manieren verbeterd kan worden. Volgens Govaerts kunnen de eerste stappen al gezet worden. 

“We moeten de omgevingen zo in gaan richten dat zowel studenten als medewerkers geen kant meer op kunnen. De bestickerde bakken en de opvallende felle kleuren van de deksels zijn een goed begin, maar het gedrag van mensen is het belangrijkst. Zowel hier als thuis. Nederland wil vanaf 2050 een restafvalvrije economie, en als we ons hier gezamenlijk voor inzetten, moet dat te realiseren zijn.” [Noëlle van den Berg]

In haar laatste jaar, een paar maanden voor haar afstuderen, nam Silvana deel aan een musicalworkshop van haar opleiding. Een paar maanden later werd ze plots gebeld door de gastdocent, die ook de regisseur bleek te zijn van de musical Je, Anne. “Of ik de hoofdrol wilde spelen, want hij vond me geschikt voor de rol. Heel bijzonder, want normaal heb je natuurlijk ook wel wat auditiestress.”

Inmiddels is Silvana al drie weken aan het repeteren, samen met haar collega’s. Ze deelt het podium met grote namen waaronder Chris Tates, Wim van den Driessche en Mariska van Kolk. “Die laatste is wel het meest bijzonder. Haar naam hoor je zo vaak in ons vak, ze heeft enorm veel awards gewonnen en nu mag ik opeens met haar samenwerken. Dat is echt bizar, maar eigenlijk zijn al mijn medespelers fantastische mensen uit het vak.”

Ambacht bij Fontys
Van haar collega’s leert Silvana dan ook veel. “Niet alleen acteren, maar ook hoe zij omgaan met bepaalde aanwijzingen en in gesprek gaan met de regisseur bijvoorbeeld.” Niettemin is de opleiding die zij bij Fontys volgde haar ook dierbaar. “Ik heb daar echt het ambacht geleerd. Deze musical is zo vocaal en vraagt stemtechnische keuzes. Dat maakt het heel intensief en vermoeiend, maar zonder mijn opleiding had mijn stem dit nooit aangekund.”

Ook het lezen van de muziek, het instuderen en analyseren van tekst en de voorbereidingen die bij zo’n rol komen kijken zijn allemaal dingen die Silvana bij Fontys leerde. Die bleken in de praktijk ook nodig, want Silvana heeft zich flink verdiept in de persoon Anne Frank. Zo las ze meerdere keren haar dagboek en verdiepte ze zich in het verhaal en de destijdse situatie. “Daar probeer ik met veel beleid, integriteit en respect mee om te gaan. Of ik me ook ingeleefd heb? Dat gaat helemaal niet, want Anne heeft zulke bizarre situaties meegemaakt, daar kennen wij gelukkig niets van.”

Op zoek naar gevoelens
Toch probeert de kersverse musicalactrice zoveel mogelijk te begrijpen hoe Anne Frank was. “Hoe ze zich voelde en hoe zij wilde zijn. Zo beschreef ze zichzelf als twee soorten Anne. Een jonge meid die gebruikmaakte van een beschermingsmechanisme, en een diepe, serieuze en gevoelige Anne. Ik ben dan ook op zoek gegaan naar haar gedachtes, emoties en gevoelens.”

Die aspecten komen in de musical, waarvan het origineel is geschreven door twee Joodse producers uit Amerika en die opgevoerd werd op Broadway, allemaal terug. Silvana heeft nog iets meer dan een maand om de rol tot in de puntjes voor te bereiden, want op 26 februari gaat Je, Anne in première in Amstelveen. Tot en met eind mei tourt de musical door het hele land, waarna afgesloten wordt in het DeLamar Theater. En daarna? “Dan heb ik even een maandje vakantie voordat ik naar Duitsland vertrek. Daar speel ik Luisa, het vriendinnetje van Zorro, in de gelijknamige musical. Maar nu ga ik eerst zo puur en eerlijk mogelijk de rol van Anne vertolken. Haar verhaal is na al die jaren nog steeds ontzettend belangrijk en moet daarom nog steeds worden verteld.” [Noëlle van den Berg]

Een echte influencer vindt Jip zichzelf niet. Maar dat hij veel bereik heeft met zijn video’s is een vast gegeven. Dat heeft alles te maken met de humor die de vierdejaarsstudent in zijn video’s weet te verwerken. Maar het begint natuurlijk allemaal met een idee. “Soms wil ik over een bepaald onderwerp een video maken en ga ik er echt voor zitten, maar soms heb ik ook een zinnetje in mijn hoofd dat op een ander liedje of een andere betekenis slaat. Dan probeer ik vanuit zo’n klein gegeven iets te maken.”

Programma’s als 3 op Reis, B&B Vol Liefde, Real Housewives of Amsterdam leveren Jip, (op sociale media beter bekend als Jipcraque), daarbij een enorme brok aan inspiratie op. “B&B Vol Liefde is daarbij wel een verhaal apart. Die mensen zijn allemaal al typetjes op zich, dus daar hoef ik niet zo veel aan toe te voegen.”

Filteren voor de grap
Toch helpt zijn opleiding tot Docent Theater aan Fontys Academy of the Arts Jip ook met het maken van video’s. Voor zijn studie was hij heel intuïtief en probeerde hij personages exact na te doen. “Maar nu leer ik om namen te geven aan bepaalde eigenschappen. Ik weet hoe ik fragmenten of personages kan filteren voor meer overzicht, waardoor ik nu beter zie waar de grap zit.”

Hoewel Jip in zijn video’s allerlei scenario’s voorbij laat komen, vindt hij zelf de video’s van 3 op Reis het leukste om te maken. Daarvoor bezocht hij onder andere Madurodam en de Ikea waar hij – zo zegt hij zelf – totale onzin verkondigt. “Op school wil ik altijd zo precies enn helder mogelijk weten waar ik mee bezig ben. Dan moet alles kloppen. Maar om een Ikea te verkopen alsof het Zweden is, met informatie die nergens op slaat, vind ik fantastisch.”

De spot drijven
Die creatieve vrijheid om absurd te blijven staat voor Jip hoog in het vaandel. “Ik wil niet verantwoordelijk zijn voor een video waarin alles moet kloppen, maar bij samenwerkingen moet dat vaak wel. Een merk wil natuurlijk niet belachelijk gemaakt worden, want anders wordt er niets verkocht. Maar toch wil ik wel altijd een beetje de spot met ze drijven.”

Jip zit inmiddels in zijn laatste jaar. Iets wat hij met gemengde gevoelens beleeft. “Nog een paar maanden bikkelen en dan zit mijn collegetijd erop”, aldus Jip. “Samen met mijn medestudenten zijn we zo’n gezellig hubje bij elkaar, ik vind het echt jammer dat dat dadelijk niet meer is. Aan de andere kant weet ik nu al dat ik na mijn studie zeker twee maanden niks ga doen, behalve genieten van de rust en het ontbreken van deadlines.”

Eigen voorstelling
Totdat het zover is blijft Jip zich wel nog even focussen op zijn studie, waardoor de video’s op een iets lager pitje staan dan normaal. En daarna? Plannen genoeg, want Jip denkt al na over het maken van een voorstelling met verschillende TikTok-collega’s over de gekte en verschillende vormen van (sociale) media. Ook wil hij door blijven gaan als videomaker, waar hij nu zijn brood mee verdient. “En als dat niet lukt, kan ik natuurlijk ook altijd nog voor de klas gaan staan. Dan ga ik voorstellingen maken met pubers.” [Noëlle van den Berg]

Het is nu twee jaar geleden dat de uit België afkomstige Leatitia afstudeerde aan de opleiding Dance Arts in Context - Contemporary Urban aan Fontys Academy of the Arts (FAA) in Tilburg. Ondanks de reistijd – zo’n twee uur heen en twee uur terug – heeft ze er nooit aan getwijfeld om zich juist bij deze hogeschool in te schrijven.

“Fontys is altijd een school geweest die me heel erg aansprak”, zegt de alumnus. “Ik deed theatervoorstellingen bij een Belgisch productiehuis waar meer mensen zaten die bij Fontys studeerden of hadden gestudeerd. Ook andere mensen met wie ik in de danswereld werk, hebben bijna allemaal bij Fontys gestudeerd. Hun ervaringen zijn alle positief. En dat snap ik: het is een supertoffe school.”

Victorius
Leatitia vergelijkt Fontys met de fictieve Hollywood Arts High School uit de jeugdserie ‘Victorius’. Een plek met een ‘fantastische sfeer’ en een ‘goed aanbod’. “In België heb je ook dansscholen, bijvoorbeeld voor ballet en andere stijlen, maar ik wilde een mixje van alles, het liefst inclusief hiphop. Fontys bood dat.”

Jarenlang heeft Leatitia met veel plezier gestudeerd, in de coronaperiode rondde ze haar opleiding af. Daarna was het zoeken, beter gezegd: schrapen naar klussen. “Het is heel moeilijk om als danser werk te vinden, zeker tijdens corona. In de eerste maanden na mijn afstuderen heb ik niet veel kunnen doen, maar vorig jaar deed ik verschillende audities met een positief resultaat.” [Tekst gaat verder onder de foto]

Ze danste bij de in België bekende namen Loïc Nottet en Camille Dhont, en was ze te zien in het televisieprogramma ‘The Voice van Vlaanderen’. Leatitia: “Allemaal heel tof, maar ik wilde ook terug naar het theater, de plek waar ik het is begonnen. Acteren, iets wat ik heel graag doe, heb ik even laten liggen, omdat ik zo met dans bezig was, maar ik ben het nu weer aan het oppakken.”

Milo
Een paar maanden geleden deed ze auditie voor ‘Milo’, een nieuwe reeks van de Belgische televisiezender VTM met Camille Dhont in de hoofdrol. Met succes, want de oud-studente van Fontys heeft een rol te pakken als Fran Cools, een onzeker maar fanatiek meisje. “Ik speel de vriendin van een popster, die zelf ook artiest is. Mijn personage heeft een passie voor muziek, vindt het tof om te dansen, maar is geen keiharde doener. Optreden vindt ze leuk, maar ze houdt er ook van om op de bank televisie te kijken of door TikTok te scrollen.”

In de reeks danst Leatitia wel, maar de focus ligt op acteren. “Dat was wel even schakelen, want ik heb nog nooit op deze manier iets voor tv gedaan. Het is heel anders dan theater. Je komt op een set en krijgt met allemaal nieuwe dingen te maken. Wennen en aanpassen, maar wel supercool. Het acteren smaakt naar meer, honderd procent.” [Karen Luiken]

Vala heeft altijd een passie voor dansen gehad en startte om die reden drie jaar geleden haar middelbareschoolcarrière bij het Willem II College in Tilburg. Daar heeft ze namelijk de mogelijkheid om haar schooltaken te combineren met een vooropleiding van Fontys, gericht op dans. Met in de hoop daarmee een plekje op Fontys te kunnen bemachtigen als de tijd eenmaal rijp is.

Jonge Daniëlle
Maar die plannen zijn inmiddels gewijzigd. Voor een deel althans. Vala heeft in de afgelopen jaren mogen proeven van de acteerwereld en die bevalt haar erg goed. Misschien zelfs nog wel meer dan de danswereld. Ze had rollen in het Efteling-toneelstuk CARO en – recenter nog – in Ferry: De Serie. Laatstgenoemde verscheen onlangs op Netflix. 

“Ik speel de jonge Daniëlle, het personage dat gespeeld wordt door Elise Schaap”, legt Vala uit. “Vorig jaar zag mama via Facebook een oproep voor een nieuwe Netflix-serie waarin gezocht werd naar een meisje met bruin haar, blauwe ogen en een Brabants accent. We wisten toen nog niet dat het om Ferry: De Serie ging.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

Vala meldde zich aan en vloog met gemak alle castingrondes door. In de zomer van vorig jaar kwam het verlossende telefoontje: Vala had de rol. “Ik stond van blijdschap te springen in de woonkamer. Ik ben meteen alle seizoenen van Undercover gaan kijken – dat mocht eerder nog niet omdat het eigenlijk een 16-plusserie is – en keek vervolgens de daaropvolgende film over Ferry Bouman.” 

Frank Lammers
Voorbereid en wel vonden een paar maanden later de opnames plaats. Dat waren lange, maar vooral leuke dagen. Vala: “Ik heb toen ook een deel van de cast leren kennen. Frank Lammers was heel aardig. Met hem heb ik veel gekletst en grapjes gemaakt. Tijdens het avondeten, toen hij net klaar was met het opnemen van zijn scène, kwam hij naast me zitten. Hij zat nog helemaal in zijn rol. Dat was heel grappig.”

Na de opnames zou het nog een jaar duren voor de serie zou worden uitgezonden. In de tussentijd heeft Vala haar rol strikt geheim moeten houden, maar begin deze maand gooide Netflix alle afleveringen online en mocht het hoge woord er eindelijk uit. “Ik ben in de vijfde aflevering te zien, dus ik heb op de dag van de release meteen de eerste vijf afleveringen bekeken. Daarna heb ik mijn scène in alle andere talen gekeken. In het Frans, Duits, Engels en Spaans.” 

Ultieme droom
Het acteren is Vala goed bevallen. Misschien wel iets té goed. Goed genoeg in ieder geval om zich de komende tijd wat meer op het acteren te willen richten. “Ik maak de vooropleiding van Fontys natuurlijk gewoon af, maar ik weet nog niet wat ik daarna wil doen. Ga ik alsnog de dansopleiding doen zoals ik drie jaar geleden van plan was? Of wil ik toch naar de kleinkunstacademie in Amsterdam? Beide opties spoken door mijn hoofd. Mijn ultieme droom is om ooit in een psychologische thriller te mogen spelen.” [Karen Luiken]

Het grensoverschrijdend gedrag vond plaats tijdens en na de hoofdvaklessen aan wat toen nog de Fontys Hogeschool voor de Kunsten heette. De man liep tegen de lamp toen in 2008 een studente overstuur thuis kwam en haar ouders vertelde over ‘de andere les’. Die ‘andere lessen’ vonden zonder instrument en meestal buiten het schoolrooster om plaats, aldus Pointer, en liepen erop uit dat de student door haar leraar werd betast. 

De ouders van de minderjarige studente gingen verhaal halen bij Fontys. De klacht werd door de klachtencommissie van Fontys gegrond verklaard en beoordeeld als seksuele intimidatie. 

Pointer zag stukken in waaruit blijkt dat de docent nog minstens aan één andere student ook dit soort ‘andere lessen' had gegeven. Die student is daar echter nooit door Fontys over gehoord, aldus het tv-programma dat nog vier andere oud-studenten accordeon uit Tilburg sprak die ook dit soort ervaringen met de bewuste docent hadden gehad.

Spijt
De bewuste docent werkt niet meer bij Fontys. Volgens Pointer is hij na een officiële berisping echter wel in dienst gebleven. Pointer wist de man ook te traceren. In een schriftelijke reactie liet hij weten zich diep te schamen en enorme spijt te hebben:  “Het blijkt dat ik de plank totaal heb misgeslagen en dat neem ik mezelf zeer kwalijk.”

“Het raakt ons enorm dat oud-studenten nog steeds last hebben van voor hen zeer ingrijpende ervaringen en de afwikkeling daarvan”, laat Fontys in een officiële reactie weten. “Vanzelfsprekend is grensoverschrijdend gedrag onacceptabel en past dit niet bij de veilige onderwijsomgeving die Fontys nastreeft.”

Verder wil Fontys niet inhoudelijk reageren op deze specifieke kwestie. “Nu publiekelijk inhoudelijk ingaan op zo’n casus zou niet zorgvuldig zijn. Het is vanuit 2023 niet mogelijk om zorgvuldig en met respect naar personen en hun privacy, een oordeel te vellen over een situatie van vijftien jaar geleden."

Saxofoondocent
Uit dezelfde uitzending van Pointer bleek dat aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU) op dit moment een soortgelijke zaak zou lopen. Een extern bureau doet onderzoek naar het gedrag van een saxofoondocent op het Utrechts Conservatorium nadat Pointer over deze docent vragen had gesteld. De school laat weten dat de docent gedurende het onderzoek niet voor de school werkt.  [Jan Ligthart]