De ElsGenerator is vernoemd naar Els de Vaan-Bruinsma, die decennialang docent natuuronderwijs was aan de pabo in Nijmegen. Ook bij Fontys liet zij haar sporen na. Haar boek Praktische didactiek voor natuur en techniek geldt op alle pabolocaties als verplichte literatuur.

Volgens Huub van der Haagen, pabodocent Natuur en Techniek in Eindhoven, is dat niet zonder reden. “Het is praktisch, goed leesbaar en staat vol voorbeelden, uitleg en denkvragen.” Van der Haagen kan het weten, want hij werkt al ruim 35 jaar als docent bij Fontys en studeerde er zelf ook.

Volgens haar man Jan de Vaan, zus Annette van der Bilt-Bruinsma en broer Geert Bruinsma weerspiegelt het boek precies wie Els de Vaan was. “Els werd gedreven door nieuwsgierigheid en een onderzoekende houding. Dat wilde ze overbrengen op haar studenten en via hen op leerlingen in het basisonderwijs.”

Zelf onderzoeken
Onderwijs moest kinderen raken, vond De Vaan, omdat kennis anders niet beklijft. Zelf onderzoeken, ervaren, voorspellen en vervolgens verifiëren vormden de kern van haar onderwijsvisie. Daarom ontwikkelde ze practica met alledaagse materialen, zoals zonneautootjes van boterkuipjes, die kinderen zelf bouwden en waarmee ze wedstrijden hielden.

Ook na haar pensionering bleef De Vaan lesmateriaal en proefjes ontwikkelen voor natuur- en techniekonderwijs. “Een van de laatste dingen die zij wilde maken, was een eenvoudig apparaat waarmee leerlingen kunnen voelen hoeveel inspanning het kost om elektriciteit op te wekken”, vertelt Jan de Vaan. Broers Geert en Sjoerd Bruinsma bouwden een prototype dat nog tijdens haar leven werd getest.

Eenvoudig ontwerp
Na haar overlijden werkte de familie het idee verder uit. Uiteindelijk werden vijftig ElsGenerators gebouwd, die worden verspreid onder pabo's in heel Nederland. Een van de exemplaren staat nu in Den Bosch op tafel, eromheen drie pabodocenten samen met de makers. Huub van der Haagen wordt vergezeld door Maartje Schollen en Stefan van Beurden, pabodocenten uit Tilburg en Den Bosch. 

De ElsGenerator bestaat uit een generator die met een lijmklem aan een tafel wordt bevestigd. Deze is verbonden met een printplaatje en drie lampen: een gloeilamp van 21 watt, een gloeilamp van 5 watt en een ledlamp van 2 watt, die evenveel licht geeft als de gloeilamp van 21 watt. Wie aan de hendel draait, merkt direct het verschil. De ledlamp kost relatief weinig inspanning, terwijl de gloeilamp van 21 watt aanzienlijk meer kracht vraagt. [tekst gaat verder na de video]

“Met de ElsGenerator voel je hoeveel inspanning nodig is om een lamp te laten branden”, licht Geert Bruinsma toe. Tijdens de demonstratie proberen de pabodocenten via een USB-aansluiting een printplaatje tot 12 volt op te wekken. Dat lukt niet, al komen ze wel in de buurt. Het maakt duidelijk hoeveel moeite het kost om elektriciteit te produceren.

Stefan van Beurden noemt de ElsGenerator een waardevolle aanvulling op het onderwijs. “Ons vak staat of valt met practica. We hebben een heel kabinet aan materialen die onze studenten in de klas gebruiken, en de ElsGenerator past daar uitstekend bij.” Collega Maartje Schollen ziet nog een ander voordeel. “Sommige studenten denken dat natuur- en techniekonderwijs saai of moeilijk is. De ElsGenerator bewijst dat het juist uitdagend en leuk kan zijn.”

Duurzaamheid
Van der Haagen wijst bovendien op de koppeling tussen techniek en duurzaamheid. “De ElsGenerator laat zien dat elektriciteit niet zomaar uit het stopcontact komt. Er is energie nodig om die op te wekken, en sommige apparaten zijn veel zuiniger dan andere.” Daar raakt de pabodocent een andere drijfveer van Els de Vaan: duurzaamheid.

Van Beurden pleit ervoor de ElsGenerator niet alleen in de bovenbouw in te zetten. “Bewustwording en talentontwikkeling beginnen al bij de kleuters.” Dat sluit naadloos aan bij de onderwijsvisie van Els de Vaan: kinderen leren het meest wanneer ze zelf kunnen onderzoeken, ervaren en ontdekken.

Foto bovenin: Stefan van Beurden geeft een slinger aan de ElsGenerator terwijl Maartje Schollen, Huub van der Haagen, Annette van der Bildt-Bruinsma, Geert Bruinsma en Jan de Vaan (vlnr) toekijken.

RoboHub Eindhoven bestaat uit leden die allemaal een passie hebben voor robotica. TU/e-student Pieter van Egdom en alumna Eline Jacobs, die afgelopen zomer haar diploma Mechatronica behaalde bij Fontys, zijn ook al jaren betrokken. Zij zijn dit voorjaar benoemd tot managers van het project voor Aa en Maas.

Dat project ontstond tijdens een zoektocht naar connecties met het bedrijfsleven, legt Pieter uit. “We wilden een maatschappelijk relevant project uitvoeren en tijdens een brainstormsessie kwamen we uit op ecologisch onderzoek naar waterkwaliteit. Nadat we verschillende waterschappen hadden benaderd, liet Waterschap Aa en Maas al snel weten dat zij geïnteresseerd was.”

Efficiënt onderzoek
Dat leidde tot het project ‘Aquatic Monitoring Robot’. Aa en Maas stelde de eisen op voor het product, waarna RoboHub aan de slag kon met de ontwikkeling ervan. Het doel? Sneller, veiliger en slimmer onderzoek doen naar blauwalg. “Voor Aa en Maas zijn die metingen namelijk heel intensief”, legt Eline uit.

“Het kost veel tijd om naar alle locaties te gaan en handmatig metingen uit te voeren. Dat proces moet door onze robot grotendeels geautomatiseerd worden, waardoor een meting niet alleen sneller plaatsvindt, maar ook op meerdere plekken in het water uitgevoerd kan worden.”

Zelfstandige robot
Daarom ontwikkelt het team een robot die zelfstandig over water kan navigeren, zichzelf positioneert en met een sensor metingen uitvoert tot wel vijftien meter diep. Een van de beoogde technieken die daarbij kan worden gebruikt is spectometrie.

“Daarbij zend je een lichtbundel uit en kijk je wat er wordt teruggekaatst. Alle organismen hebben namelijk een ander patroon, dus zo kun je bepalen of er blauwalg aanwezig is”, aldus de Fontysalumna. De robot meet daarnaast ook de watertemperatuur en de pH-waarde. Al die data worden daarna naar een server geüpload waar ze geanalyseerd kunnen worden.

Belang van studenten
Voordat het zover is zet het team eerst nog verschillende opdrachten uit binnen opleidingsvakken van Fontys. Want hoewel het project wordt uitgevoerd voor een professionele opdrachtgever, zijn studenten volgens de twee managers van groot belang.

Pieter: “Het meeste werk wordt door studenten opgepakt. Zo kunnen ze binnen RoboHub niet alleen studiepunten verdienen, maar werken ze ook al voor een opdrachtgever uit het werkveld. Wij begeleiden ze daarbij en zorgen dat de opdrachten goed afgebakend zijn”, licht Pieter toe.

Toekomstperspectief
Op termijn zien de twee managers zelfs mogelijkheden voor een volledig autonoom systeem. “Net zoals bij een robotstofzuiger die thuis een laadstation heeft, zou je een dockingstation kunnen maken waar onze robot zichzelf in oplaadt, vaarroutes uitvoert en data uploadt”, legt Eline uit.

RoboHub heeft voor komend jaar in ieder geval een concreet doel: een werkend prototype ontwikkelen waar daadwerkelijk metingen mee uit te voeren zijn. “Een robot die misschien nog niet perfect is, maar al wel kan laten zien dat wat we bedacht hebben ook echt mogelijk is”, licht Pieter toe. “En als Aa en Maas uiteindelijk zegt dat dit precies is wat ze nodig hebben, is dat natuurlijk helemaal geweldig”, besluit Eline.

De Ecomarathon is een ingenieurswedstrijd waarin studententeams van Fontys Technology en HAN Engineering & Automotive het jaarlijks tegen elkaar opnemen. De teams ontwerpen en bouwen hun voertuig helemaal zelf en richten zich op maximale energie-efficiëntie over een vaste afstand. In februari klonk het startschot voor de ontwikkeling van hun racewagens, en op 11 juni vindt de wedstrijd plaats op het circuit Raceway in Venray.

Vier maanden om een ecovoertuig te bedenken en te maken. Ga er maar aan staan. Dat is precies wat Tijn Pannebakker en zijn negen medestudenten doen. Ondanks de tijdsdruk liggen ze twee weken voor op schema. “Onze studiebegeleider heeft ons meegegeven dat we niet te lang moeten wachten met bouwen. Hoe eerder we ermee beginnen, hoe eerder we tegen eventuele problemen aanlopen. Dan hebben we nog genoeg tijd om ze op te lossen”, vertelt de tweedejaarsstudent Automotive.

Sponsoren
Het ontwerp is inmiddels af en team Eco Flow Racing is begonnen met het chassis (frame). Tegen constructieproblemen zijn ze nog niet aangelopen. “Wel hebben we het werk al eens moeten stilleggen vanwege een lasapparaat dat was uitgevallen. En we moeten met vijftien teams van dezelfde faciliteiten gebruikmaken op school.” Niet erg efficiënt, constateert Tijn, die als teamleider is aangewezen.

Maar de grootste uitdaging op dit moment is het vinden van sponsoren. Elk team heeft 500 euro gekregen van Fontys om onderdelen en materialen te kopen. Daarnaast mag ieder nog maximaal 500 euro ophalen bij sponsoren, in de vorm van geld of materieel. Maar: “Bedrijven zijn niet heel happig om ons op deze manier te helpen. Wel geven ze graag advies over ons ontwerp.”

Kleine marges
Tijn begrijpt het niet. “Voor een bedrijf of groothandel gaat het om een heel kleine uitgave. Ze zullen dat nauwelijks merken, en wij hebben er heel veel aan. We zijn studenten, de toekomst van het bedrijfsleven.” Met één bedrijf zijn ze in gesprek over onderdelen die het verschil kunnen maken, zoals de juiste maat banden en wielen. “Maar we hebben al ruim twee weken niets gehoord.”

Volgens Tijn doet zijn team zeker mee voor de winst. “Onze strategie: we houden ons voertuig klein en smal. Onze coureur is ook onze kleinste en smalste man. Zo bespaar je op gewicht en dus ook op het vermogen dat je gaat gebruiken.” Daarnaast wil het team een volledig aerodynamische kap maken. “Het zijn kleine marges, maar het is vaak net dat beetje efficiency waarmee je de competitie kunt winnen.”

Hoewel de Ecomarathon een verplicht onderdeel is van de opleiding en dus ook studiepunten oplevert, halen de studenten veel plezier uit het samenwerken en de opdracht. “En we leren er veel van”, zegt Tijn. “We zijn met niets begonnen en straks staat er een voertuig op de baan dat we helemaal zelf hebben gemaakt.”  

De Fontys Junior Academie is jaren geleden in het leven geroepen om de overstap vanuit het voortgezet onderwijs en mbo naar het hbo zo soepel mogelijk te maken. Dat gebeurt met zogeheten ‘aansluitingsactiviteiten’, die tot nu toe vooral in de techniekbranche worden georganiseerd. Maar vanaf het nieuwe studiejaar komen daar ook de domeinen Economie & Communicatie, Educatie, Mens & Gezondheid/Paramedisch bij. 

Keuze is reuze
Dat heeft als reden dat de studiekeuze voor leerlingen momenteel enorm is. Misschien zelfs wel te groot, en daardoor zien veel studiekiezers door de bomen het bos niet meer. Want ga er maar aanstaan: je rondt als jong bloempje de middelbare school af zonder enig idee welk carrièrepad je wil gaan bewandelen. Toch is het van groot belang dat je op dit moment een studie kiest die bij je past.

Maar dat is ’t hem nou juist. Want hoe weet jij welke studie bij je past? Nou, dat is dus waar de Junior Academie om de hoek komt kijken. Want met de activiteiten die hier worden georganiseerd, krijgen leerlingen van het voortgezet onderwijs en het mbo een kijkje in verschillende keukens. Voorheen dus alleen in de technische keuken, maar vanaf het nieuwe studiejaar kunnen ze ook kennismaken met alles wat met economie, communicatie, educatie en de gezondheidswereld te maken heeft.

“Wij organiseren activiteiten om leerlingen in aanraking te laten komen met de verschillende domeinen, zodat ze een beter beeld krijgen van wat ze leuk of juist niet leuk vinden”, legt Nienke van Otterloo uit, coördinator bij de Junior Academie, afdeling Techniek. Maar daar blijft het niet bij, want: “Aangezien docenten daar een grote rol in spelen en het belangrijk is dat zij weten hoe het vervolgonderwijs eruitziet, organiseren we ook voor docenten verschillende activiteiten.”

Officiële start
Officieel worden de ‘extra’ domeinen pas vanaf september bij de Junior Academie betrokken, maar achter de schermen wordt er wel al aan die nieuwe stap gewerkt. “Vanuit de domeinen werken we al een jaar samen binnen de Junior Academie, afgelopen jaar in pilotvorm, komend jaar met een vaste jaarplanning en gezamenlijke website”, vervolgt Van Otterloo.

Haar collega Martje Pool, die als strategisch consultant aansluiting vanuit de centrale diensten advies uitbrengt over hoe de aansluiting met het voortgezet onderwijs en mbo verbeterd kan worden, vult haar aan. “Veel scholen zien ons als één Fontys, maar Fontys bestaat uit heel veel verschillende instituten met heel veel verschillende contactpersonen. Dat is voor het voortgezet onderwijs natuurlijk niet te overzien, en daarom brengen we met de Junior Academie alles samen.”

Meerder doelen
Tijdens de activiteiten die de Junior Academie organiseert, worden deelnemers aan het werk gezet om de breedte van het domein en vakgebied te laten zien. Met als hoofddoel mensen enthousiast te maken voor dat domein, maar ook om te voorkomen dat ze de verkeerde studiekeuze maken. 

Pool: “We willen natuurlijk onder de aandacht brengen wat we hebben, maar dat is uiteindelijk niet het doel. Het grote doel is om de overstap tussen het voortgezet onderwijs en hbo minder groot te maken en bij te dragen aan een goede studiekeuze. Er zijn immers heel veel havisten met motivatieproblemen die overstappen naar het mbo en dan uitvallen, en om dit tegen te gaan wordt er gekeken hoe de havo praktijkgerichter kan worden en zo kan bijdragen aan de voorbereiding op het hbo. Onze activiteiten sluiten daar mooi op aan.”

Met de nieuwe domeinen die vanaf september worden toegevoegd, wordt Fontys met een groter deel vertegenwoordigd dan ooit. Maar dan zijn ze er nog steeds niet helemaal. Gaat dat in de toekomst nog veranderen? “We zijn nu met een aantal grote domeinen gestart en gaan hiermee kijken waar de struikelblokken en winkansen liggen, maar uiteindelijk hopen we alle Fontys-instituten te vertegenwoordigen bij de Junior Academie.”

Energie is duur, dat weten we allemaal. Zeker voor bedrijven die massaproductie leveren en dus vele malen meer stroom nodig hebben dan honderden huishoudens bij elkaar. En juist voor die markt heeft voormalig Werktuigbouwkunde-student Bram Bens een slim systeem bedacht. Een soort frituurpan, maar dan anders. “En veel, veel groter”, zegt hij.  

Het idee ontstond  in 2016 toen Bram (29) nog als student bij een bedrijf werkte dat zich richtte op de biomassaverbrandingsindustrie. Hij kwam erachter dat gesmolten zout kan dienen als warmte opslag- en overdrachtsmedium, en is met die gedachte in 2019 het bedrijf Brabetech gestart. Tot 2023 heeft hij uitgebreid de tijd genomen om de door hem bedachte technologie te bewijzen, nu wil hij samen met mede-eigenaar Thomas (27) en hun acht medewerkers flink doorpakken.   

Verduurzamen
De twee heren hebben samen de ThermalPod bedacht. Momenteel gebruiken massafabrikanten allemaal ‘grote CV-ketels’ waarmee ze warmte maken om bijvoorbeeld voedsel of chemicaliën te verwerken. Dat is in Nederland vrijwel allemaal gebaseerd op gas. Maar omdat veel bedrijven juist van het gas af willen om te verduurzamen, kijken ze naar hoe ze hun energievoorziening kunnen elektrificeren. En dat is waar de ThermalPod kan helpen. 

“Wij bouwen systemen waarmee de grote CV-ketels in fabrieken vervangen kunnen worden door elektriciteit”, legt Bram uit. Dat gebeurt met grote, elektrische systemen waarmee zout wordt verhit en vloeibaar wordt gemaakt. “Ik heb in de voorloper van Brabetech bijgedragen aan de ontwikkeling van een nieuw soort gesmolten zout – niet te vergelijken met keukenzout – dat een heel laag smeltpunt heeft. Als je zout opwarmt, kun je het gebruiken als warmtemedium. En dat is precies wat wij met ons systeem doen.”  

Thermoskan
De ThermalPod levert energie, maar slaat die daarnaast ook tijdelijk op. Dat wil zeggen dat als er veel zon- en windenergie beschikbaar is, deze wordt opgeslagen en pas geleverd als het nodig is. Zie het als een grote thermoskan die warm blijft. “Het systeem wat wij komend jaar gaan bouwen staat ongeveer gelijk aan de batterijcapaciteit van 500 tesla’s en je zou er er 2.000 huishoudens voor een jaar mee kunnen voorzien.”  

Oké, maar waarom doen we dat dan niet: huishoudens ermee voorzien? “Omdat het daar niet geschikt voor is. En bovendien veel te duur. Het systeem dat wij nu aan het bouwen zijn, is net zo groot als een klein gebouw.” Een metertje of twaalf hoog, zestien breed en nog eens twaalf diep. Het is bedoeld voor hele grote fabrieken, zoals groente- en fruitverwerkers, papierfabrieken of chemicaliënbedrijven. “Maar wij richten ons vooral op de voedingsindustrie.”    

Risico's
Wereldwijd zijn er volgens de compagnons slechts tien projecten die iets vergelijkbaars doen. Bang voor concurrentie zijn ze dus niet, omdat er genoeg behoefte is aan oplossingen. Net zoals ze niet vrezen dat ze geen succes zullen boeken. “Hoewel deze industrie om miljoenenbedragen gaat, zijn we er voor de volle 200 procent zeker van dat het gaat werken. Het starten van een startup brengt altijd risico’s met zich mee – zeker in de climate tech hardware sector. Maar juist daarom is het zo belangrijk dat we dit doen: elk systeem dat we bouwen, draagt direct bij aan het terugdringen van CO₂-uitstoot."

Dat het gaat werken, is volgens de heren dus zeker. Ze moeten hun systeem alleen nog ‘even’ bouwen en vervolgens aan de man brengen. Maar, zegt Bram: “Over vijf jaar zijn we klaar voor massaproductie, over tien jaar willen we negenhonderd systemen uitgeleverd hebben wereldwijd.”   

Foto boven: Bram en Thomas. (fotograaf: Bart van Overbeeke)

Het kabinet-Schoof heeft dit idee in zijn regeerprogramma omarmd, maar verschillende fracties in de Tweede Kamer wilden weten hoe groot de belangstelling eigenlijk zou zijn. Niet zo groot, moet minister Bruins toegeven.

Weinig belangstelling 
In zijn antwoord op de vele schriftelijke vragen leunt Bruins op een online-onderzoek van studiekeuzebedrijf Qompas, waaraan zo’n 4.000 mbo 4-studenten en 1.400 havisten en vwo’ers meededen. Zij tonen nauwelijks belangstelling. Wie voor de pabo kiest, wil liever de brede opleiding, die een bevoegdheid geeft voor alle klassen van het basisonderwijs.

Slechts een klein deel ziet een specialisatie in het jonge of oudere kind wel zitten, maar het is volgens Qompas de vraag “of de nieuwe specialisaties tot genoeg aanmeldingen leiden om levensvatbaar te zijn”.

Maar gezien het lerarentekort is elke extra leraar winst, meent Bruins: “Wij beschouwen deze groep als de potentiële extra studenten waarvoor we alles op alles gaan zetten om hen te werven voor het volgen van een opleiding tot leraar basisonderwijs.”

Lange geschiedenis
Het plan heeft een lange geschiedenis. Op aandringen van de Tweede Kamer werkten vorige kabinetten al aan een wetswijziging. Toenmalig onderwijsminister Van Engelshoven (D66) zette eind 2020 al een concept-wetsvoorstel online om ‘smallere’ pabo’s mogelijk te maken, naast de ‘gewone’ pabo.

De scholen en de pabo’s zelf hadden veel kritiek op het voorstel. Ze waarschuwden dat leraren met een smalle lesbevoegdheid minder inzetbaar zijn op school, bijvoorbeeld bij ziekte of onvervulde vacatures. Bovendien werd er nog volop geëxperimenteerd met specialisaties binnen de bestaande brede opleidingen. Was zo’n ingrijpende wetswijziging dan wel nodig?

Het wetsvoorstel verdween in de ijskast, maar de Tweede Kamer legde zich er niet bij neer en stemde in 2024 vóór een VVD-motie om de gesplitste bevoegdheid toch mogelijk te maken. Bruins moest ermee aan de slag. De kritische vragen van de Tweede Kamer kwamen later pas.

Lastig verdedigbaar 
Ambtenaren van minister Bruins zeggen hem dat het onderzoek geen aanvullende onderbouwing voor de splitsing van de pabo heeft opgeleverd. Het zal nauwelijks tot extra studenten leiden, is de verwachting, en dat maakt “de noodzaak voor wetgeving lastig verdedigbaar”. Het Qompas-onderzoek zal de weerstand bij scholen en pabo’s volgens de ambtenaren versterken en “mogelijk ook effect hebben op de steun in de Kamer”.

Diego studeerde Automotive Engineering bij Fontys en volgde de minor Ondernemerschap. Tijdens zijn studie begon hij met zijn eerste onderneming, die hem uiteindelijk bracht waar hij nu is. Onder de vlag van XYZ Dynamics zorgt hij voor de verduurzaming van verschillende machines op vliegvelden en verlengt hij de levensduur van bestaande apparaten.

Diego, hoe lang heb je dat bedrijf al en wat houdt het precies in?
“XYZ Dynamics bestaat sinds 2019, dus we zijn nu een goede vijf jaar onderweg. Met XYZ Dynamics zoeken we voor klanten op luchthavens de juiste oplossingen om afhandelingen als trappen en trekkers te elektrificeren. Ons streven daarbij is dat we altijd vijftig procent goedkoper zijn dan nieuwe aankopen, en daar houden we ons altijd aan.”

Hoe kwam je op het idee om een eigen onderneming te starten?
“Acht jaar geleden startte ik mijn eerste bedrijf met een oud schoolgenootje van de basisschool, die ik al sinds groep twee ken. Samen zetten we een autogarage op met het doel om te leren ondernemen, om zelf te werken en of ons dat beviel. Van het een kwam het ander, en nu zijn we eigenaar van het bedrijf XYZ Dynamics, waarmee we verschillende vliegvelden in Europa van onze producten voorzien.”

Hoe ging dat precies in zijn werk?
“Vanuit die autogarage zijn we in de off-road wereld terecht gekomen, waarbij wij voertuigen ombouwden voor mensen die op reis wilden. Tijdens die werkzaamheden studeerde ik nog en maakte ik deel uit van het raceteam van de TU/e. Daar was ik veel bezig met de elektrificatie van het voertuig. Uiteindelijk heb ik met de teammanager van de raceteam en mijn oude klasgenoot besloten om een nieuwe ontwikkeling te starten voor elektrisch aangedreven aanhangers.

Dat plan viel echter heel snel in duigen, omdat niemand meer dan 5000 euro wil betalen voor een aanhanger. Maar we bleven niet bij de pakken neer zitten en stortten ons daarna op de zakelijke markt. Om bijvoorbeeld de dieselbussen van postbezorgers te kunnen hybridiseren. Dat deden we met bussen van PostNL en Louwman. Dat ging super, maar ook daar liepen we weer tegen een domper aan. Volgens de RDW is en blijft zo’n bus altijd een dieselvoertuig, ook als je deze hybride weet te maken.

Hoewel dat plan dus ook in duigen viel wilden we nog steeds niet opgeven. We wisten dat we konden elektrificeren en hybridiseren, dus moest er ook een markt voor zijn. Die hebben we uiteindelijk gevonden in de vliegwereld, waarin we trappen en vliegtuigtrekkers ombouwen zodat deze slimmer en duurzamer ingezet kunnen worden.

Hoe combineerde je jouw ondernemingen met school?
“Tijdens de start werkte mijn compagnon overdag en ik in de avonden. Zo kon ik mijn opleiding en werk goed combineren. Tijdens mijn afstuderen heb ik heel eerlijk gezegd wel wat minder uur in mijn verslag gestoken dan nodig was. Dat zorgde uiteindelijk ook voor vertraging, omdat mijn eindproduct niet goed genoeg was. Gelukkig motiveerden mijn ouders me om mijn opleiding wel af te maken, zodat ik sowieso een papiertje zou hebben en aan de bak kon." [Tekst gaat verder onder de foto's.]

"Toch is het, als ik erop terugkijk, een van de meest stressvolle tijden in mijn leven geweest. Je hebt een plan, gaat ermee aan de slag en bent dan ook nog eens aan het afstuderen. Dat is zwaar, maar uiteindelijk ook goed gekomen. Zo goed dat XYZ zelfs al twintig afstuderende stagiairs vanuit Automotive in het bedrijf heeft gehad en sommigen nu nog steeds bij ons werken. Toch mooi om te zien hoe zich dat ontwikkeld heeft.”

Hoe bevalt het ondernemen je?
“Ze zeggen weleens, je hebt zeven goede en zeven slechte jaren. Wij zijn begonnen met die slechte jaren. Vooral tijdens de coronapandemie kostte het runnen van een eigen bedrijf ons veel kruim. We hadden als startende ondernemer weinig opdrachten, vliegtuigen vlogen minder en er was geen geld om aan onszelf iets uit te keren. Toch zagen we dat ons product echt potentie had. Zeker na die gehele coronaperiode kwamen de opdrachten volop binnen. Vliegtuigmaatschappijen waren juist op zoek naar groenere en duurzamere alternatieven voor hun werkwijzen, waardoor wij wisten dat we tóch de goede niche hadden gekozen.

Wellicht hebben we nog twee ‘slechte’ jaren te gaan, maar ik ben er van overtuigd dat het alleen maar beter kan gaan. Ook in die mindere jaren genoot ik nog steeds van het ondernemen. Dat doe ik nu ook nog iedere dag. Daarnaast is deze branche fantastisch om in te werken, want we komen op plekken, op luchthavens waar je anders nooit komt.”

Wat is de belangrijkste les die je hebt geleerd tijdens het ondernemerschap?
“Alle ondernemers kennen tegenslagen, maar je moet blijven geloven in jezelf, in je product of dienst en in dat het je gaat lukken. Mijn belangrijkste les is dan ook: er is altijd weer een morgen. Een nieuwe dag om met frisse moed en motivatie aan het werk te gaan.”

Heb je hoogte- en/of dieptepunten meegemaakt?
“Dat de hybridisatie van de bussen niet goedgekeurd werd, is het grootste dieptepunt geweest in mijn ondernemersreis. Maar gelukkig sta ik liever stil bij de hoogtepunten. Zoals onze pitch bij Rabobank tijdens Money Meets Ideas, een soort Dragon’s Den waar we investeerders wisten te overtuigen van onze droom en dus ook investeringen binnenkregen. En de eerste keer dat we onze machine verkocht hadden en zagen rijden op een luchthaven. Dat was fantastisch.”

Tenslotte, heb je tips voor andere studenten die willen ondernemen?
“Ook al is je plan nog niet volledig uitgewerkt, schrijf jezelf in bij de Kamer van Koophandel en begin. De rest volgt vanzelf. Vergeet ook nooit om te blijven geloven. Niet alleen in je idee, maar ook in jezelf.”

Libelles die niet alleen de schoonheid van het vliegende dier laten zien, maar ook meteen het publiek met de neus op de feiten drukken dat ze met uitsterven worden bedreigd. Dat was het idee achter de technische kunstinstallatie Dragonfly, het GLOW-project van het negenkoppige studententeam van de minor BeCreative.

Het kunstwerk viel zo in de smaak tijdens GLOW dat het team afgelopen weekend niet alleen de publieksprijs won, maar ook de vakjuryprijs in ontvangst mocht nemen. “Op de publieksprijs hadden we wel een beetje gehoopt, maar dat we in allebei de categorieën als winnaar uit de bus kwamen, hadden we nooit verwacht”, laat minorstudent Elise Wolterink weten.

The Stream
Samen met acht andere studenten maakte zij deel uit van het winnende studententeam. “GLOW vond het heel gaaf dat we met ons project niet alleen onze technische kwaliteiten tentoonstelden, maar ook aandacht vroegen voor de leefsituatie van de libelle. Iets wat goed paste bij het thema van dit jaar: The Stream.”

Het studententeam wilde aanvankelijk een installatie maken van een onderwaterwereld, met dieren in en rondom de Dommel. “Deze wilden we tijdens GLOW laten functioneren op de stromen van de Dommel, maar dat bleek in de praktijk te lastig om in korte tijd te realiseren. Toen hebben we uiteindelijk voor één van die dieren gekozen.”

Tentoongesteld
En met succes, want met het winnen van beide prijzen wist het minorteam 3000 euro binnen te slepen. Geld dat onder andere ingezet wordt voor de optimalisatie van de huidige libellen. “Er komen er namelijk een aantal in de hal van Eindhoven Airport te hangen. Ook in het Nexus-gebouw komt er een in het atrium.” [Tekst gaat verder onder de foto's.]

Dat laatste is volgens Ella Hueting, directeur van Fontys Engineering waar de minor BeCreative onder valt, een kers op de taart. Of beter gezegd op de vlaai, want maandagochtend werd de winst van het studententeam nog eens overgedaan met vlaai en cadeaubonnen voor de winnaars. “Het is het tweede jaar op rij dat Fontys de vakjuryprijs wint. Dat zegt ook iets over de kwaliteit van onze minor. Dat deze studenten in beide categorieën hebben gewonnen is echt bijzonder en daar zijn we allemaal ontzettend trots op”, aldus de directeur.

“Dit hebben we met z’n allen gedaan, met de studenten op de eerste plek. Maar ook onze conciërges die tijdens de bouw het gebouw langer open hielden, het labteam dat heeft geholpen met het maken van onderdelen en de schoonmakers die de werkvloer schoon hielden hebben hier allemaal hun steentje aan bijgedragen.”

Verkopen en bezinken
Hoewel GLOW nu ten einde is en de winst gevierd is, heeft het studententeam achter Dragonfly het de komende tijd nog erg druk. “Afgelopen week zijn er enorm veel mensen naar ons toe gekomen met de vraag of ze een libelle kunnen kopen. Voor in hun bedrijf, tijdens evenementen, of gewoon voor in huis. Daar gaan we donderdag samen over in gesprek”, aldus de student.

Maar voordat het zover is hebben de studenten morgen een welverdiende dag rust. Toch zitten Elise en haar teamgenoten niet graag stil. “Morgen kunnen we alles even laten bezinken. Maar we hebben nu allemaal wel een nieuwe drive om onze libelles te optimaliseren en om door te gaan. Onze minor loopt nog tot februari, maar wie weet wat daarna volgt.”

De paneldiscussie werd georganiseerd door de minor 21st Century USA. Van een echte discussie was echter bijna geen sprake: de panelleden waren het over het algemeen veel met elkaar eens. Die panelleden waren docent Anthony Murphy, de Amerikaanse communicatie-consulent Jaime Martinez en twee studenten: Rens Verhoeven en Joris Maij, die beiden de minor 21st Century USA eerder volgden. 

Er werd vooral vaak ingegaan op de economische impact van de verkiezingen. Niet zo verwonderlijk aangezien de minor is verbonden aan Fontys International Business. Martinez maakte duidelijk waarom de Amerikaanse verkiezingen ook belangrijk zijn voor Nederlandse studenten. “Inzicht krijgen in wat daar gebeurt geeft ook inzicht in wat voor jou persoonlijk kan gebeuren. Of bijvoorbeeld boodschappen of een woning al dan niet duurder worden”, aldus Murphy, die net als de andere panelleden denkt dat de VS onder Trump meer richting isolationisme zal bewegen.

Murphy stipte aan dat het tijdens de campagnes nauwelijks of niet over de economie is gegaan. “Terwijl de Amerikaanse kiezer dat juist een heel belangrijk thema vindt.” Waar sowieso niet over wordt gesproken is de enorme staatsschuld van de VS. "Die bedraagt 3,6 biljoen dollar. En de jaarlijkse rente die daarover moet worden betaald is ruim 1,1 biljoen dollar. Die de belastingbetaler dus moet opbrengen.”

Bondgenoten
Maar niet alleen de economie kwam aan bod. Zo waren de twee studenten het met elkaar eens dat Trump als winnaar beter is voor Europa omdat dan de bijdrage van de VS aan de NAVO, bijna tweederde van het totale budget, op losse schroeven kan komen te staan. Dat betekent dat Europa zelf zijn zaken beter moet gaan regelen en dat zou een plus zijn.

Volgens Murphy maakt het op dit vlak niet zoveel uit wie er wint. “Aan de relatie van de VS met de bondgenoten zal weinig veranderen. Ongeacht wie wint, zal de focus van de VS weggaan van Oekraïne en meer op het Midden-Oosten en de Pacific komen te liggen.”

Martinez maakte ook duidelijk dat het verschil in politieke systemen tussen Amerika en Europa een grote rol speelt. “Amerika kent in de praktijk een twee partijenstelsel. In Nederland zijn er wel dertig partijen die kans maken verkozen te worden. Dat zou in de VS niet eens kunnen: daar geldt een kiesdrempel van 15 procent om überhaupt mee te mogen doen aan verkiezingen.”

Sluiproutes
Geld speelt ook een rol. Neem Elon Musk, die miljoenen in de campagne van Trump steekt. Of Kamala Harris die in luttele tijd drie miljard euro aan giften voor haar campagne binnensleepte. “Vroeger waren er campagnelimieten. Maar er zijn zoveel sluiproutes dat de checks and balances nu veel kleiner zijn dan in Europa."

Martinez waarschuwde: ”Nederland en Europa loper in veel opzichten achter op de VS. Dat is zowel goed als slecht. In dit soort gevallen kun je de ontwikkelingen daar zien als waarschuwing voor wat hier kan gebeuren."

Techgiganten
En over Musk gesproken: er werd door het panel niet diep op ingegaan, maar techgiganten en inmiddels ook media-eigenaren zoals Musk en Bezos hebben een flinke vinger in de pap bij de verkiezingen. Met hun geld en de inzet van hun media beïnvloeden zij kiezers. 

Martinez: “Vroeger waren de media in de VS centristisch. Met de komst van Fox News is dat veranderd en worden veel vaker meningen als nieuws verspreid. Wat dat betreft beste studenten: pas goed op welke nieuwsmedia je volgt. Iedereen met een camera en een smartphone kan zichzelf tegenwoordig journalist noemen. En met name Tiktok, dat heel groot is in de VS, is reden voor grote zorg."

Helft voor Trump
Tot slot werd de toehoorders gevraagd zelf een stem uit te brengen op een van beide presidentskandidaten. Dat leverde een verrassende 50-50 op. Verrassend omdat, zoals Murphy aangaf, in soortgelijke polls in Nederland de verhouding bijna altijd 80 procent voor Harris en 20 procent voor Trump is. 

Wellicht, zo stelde een van de studenten in de zaal, was dit te verklaren door de relatief grote groep internationale studenten die aanwezig was. Als dat zo is, zou dit huidige kabinet wellicht toch het inperken van het aantal internationale studenten nog eens willen heroverwegen... 

Toen ik 12 jaar geleden als docent begon, ontdekte ik een fundamenteel probleem in ons onderwijs: studenten leren modellen en theorieën, maar zijn niet in staat deze creatief toe te passen in de praktijk. Er is een kloof tussen wat het werkveld van jonge professionals vraagt en hoe het onderwijs hen daarop voorbereidt. Stage- en afstudeerrapporten van studenten stonden vol met theoretische modellen. Op de vraag waarom zij die modellen gebruikten, luidde het antwoord steevast: "Dat is toch wat jullie willen zien?" Het waarom en het nut ervan, was een vraagteken.

Tijdens stages zag ik studenten vastlopen. Ze konden theorieën reproduceren, maar wanneer de praktijk afweek van het theoretische plaatje, wisten ze niet wat te doen. Ze hadden geen antwoord op de complexe realiteit die niet in een model paste. De complexiteit van de moderne wereld vraagt om meer dan het reproduceren van theorieën. Het vraagt om creatief denken -het vermogen om buiten de bekende kaders te treden en originele oplossingen te vinden voor onvoorspelbare problemen.

In de afgelopen 12 jaar als docent bij Fontys, en als onderwijsontwerper bij veel onderwijsinstellingen, heb ik steeds duidelijker gezien dat creatief denken een onderschatte vaardigheid is. Iedereen erkent het belang ervan, maar er wordt onvoldoende invulling aan gegeven. Dit terwijl de vraag naar creatief probleemoplossende professionals alleen maar toeneemt.

We kunnen ons niet langer veroorloven om creativiteit te negeren. De uitdagingen van vandaag—van klimaatverandering tot technologische disruptie en sociale ongelijkheid—vereisen creatieve oplossingen. Alleen door actief te investeren in het ontwikkelen van creatief denken, kunnen we de toekomst proactief vormgeven in plaats van achter de feiten aan te lopen.

Creatief denken moet een kernvaardigheid worden, zowel in het onderwijs als in het werkveld. Pas dan kunnen we het creatieve potentieel in iedereen ontplooien en werken aan een veerkrachtigere toekomst.

Het onderwijs zou hierin het voortouw moeten nemen. Creatief denken zou net zo vanzelfsprekend moeten zijn als rekenen en taal. Dit vraagt om curricula waarin creatief denken een centrale rol speelt en waarin leeruitkomsten gericht zijn op het ontwikkelen van deze essentiële vaardigheid. Dit vereist investeringen in tijd, middelen en een verandering van mentaliteit bij docenten en beleidsmakers. Creatief denken moet niet langer worden gezien als iets secundairs of alleen relevant voor bepaalde vakken.

Ook in het werkveld wordt creatief denken vaak genoemd als cruciaal, maar zelden is er ruimte voor. Hoeveel bedrijven investeren daadwerkelijk in het trainen en ontwikkelen van creatieve vaardigheden? Er ontstaat vaak een paradox: bedrijven vragen om innovatie en probleemoplossend vermogen, maar geven medewerkers niet de vrijheid om buiten de gebaande paden te denken of te experimenteren.

Om dit probleem aan te pakken, heb ik meegewerkt aan de ontwikkeling van Brainnovation—een methode die creatief denken centraal stelt en studenten leert hoe ze hun volledige potentieel kunnen benutten in complexe situaties. Na uitgebreid onderzoek en vele pilots heeft dit geresulteerd in een effectieve aanpak die werkt. Begin dit jaar gaf ik hierover een cursus voor docenten bij de Fontys Hogeschool Techniek & Logistiek in Venlo.

Enkele jaren geleden was Brainnovation ook nog een onderdeel van het curriculum van Fontys International Business & Management Studies in Venlo. Radboud Universiteit voerde een grootschalig onderzoek uit onder meer dan 200 Fontys-studenten, waarvan de resultaten in een wetenschappelijke publicatie zijn opgenomen. Het bleek dat de methode effectief is. Creatief denken had een prominente plek in het curriculum gekregen.

Toch is de cursus uit het curriculum gehaald. Wat maakt dat het deze plek niet heeft weten te behouden? Wat is er gebeurd? Waarom blijft creatief denken zo’n ondergeschoven kindje bij een onderwijsinstelling die talentgericht en innovatief zegt te zijn? 

Peter Biekens is creatief en educatief leider van Fontys Pulsed. 

Dat gebeurde tijdens de verkenningstocht over de TU-campus, waar het Nexus-gebouw zich bevindt dat het onderkomen is voor Engineeringstudenten. Nadat Cursor erover had bericht, kwam Fontys Engineering vandaag met sancties. De regels over en controle op alcoholgebruik worden door Engineering aangescherpt.  Een kanotocht die vanmiddag plaats zou vinden is van de agenda gehaald. En studievereniging Innovum wordt financieel gekort vanwege wat er maandagmiddag gebeurde. 

De strafmaatregelen zijn bedoeld om te voorkomen dat dit nog een keer gebeurt, laat een woordvoerder van Fontys weten. De maatregelen zullen ongetwijfeld ook als wake-up call voor studenten en verenigingen van andere Fontys-opleidingen dienen, opdat daar niet hetzelfde gebeurt. 

Op de Purple website staat overigens ook duidelijk omschreven wat de regels zijn: ‘1. Er wordt geen alcohol geschonken, doorgegeven of verstrekt aan minderjarigen. Dit is strafbaar. 2. Voor 16 uur wordt er ook geen alcohol geschonken op de activiteiten en mag het ook niet genuttigd of doorgegeven worden.’

Ook staat in dezelfde spelregels dat de introductiecommissie van elk instituut er voor zorgt dat er geen sprake is van alcoholmisbruik en dat er een sociaal veilige omgeving is. Purple werkt bovendien samen met Alcoholwijs, een project binnen Fontys dat zich inzet voor verantwoordelijk gebruik van alcohol.

Organisator van de challenge is de Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW), die zo haar kennis op het gebied van autonome vervoermiddelen wil uitbreiden. “Oftewel: voertuigen zonder chauffeur”, licht ICT-docent Frans Mouws toe. “In Amerika worden al pizza’s en pakketjes bezorgd met zelfrijdende karretjes. Binnen Nederland wordt er inmiddels geëxperimenteerd met Renault Twizy’s en andere kleine personenauto’s.”

Quad
Een Fontys-team debuteert dit jaar in de Self Driving Challenge (SDC), die sinds vier jaar bestaat. Tegenstand komt onder meer van Rijsuniversiteit Groningen, TU/e en HAN. “Wij zitten in de open categorie”, vertelt Mouws. “We maken geen gebruik van de door RDW aangeboden kart, maar rijden met een eigen quad.”

Ondanks de inzet van een mechanisch voertuig ligt de grote uitdaging op ICT-gebied. “Een 2D-camera vormt de ‘ogen’ van de quad, waarnemingen worden via ICT-toepassingen vertaald naar automatische reacties en stuurhandelingen.” Op die manier moet de quad inspelen op realistische verkeersscenario’s: opstarten bij een stoplicht, specifieke snelheid, gewenste actie bij een zebrapad en een inparkeeractie.

“Voor de waarneming van een verkeersbord met een snelheidslimiet van 30 kilometer per uur maak je allerlei modellen. Vervolgens bepaal je met behulp van GPS-coördinaten hoe hard je rijdt en welke snelheidsaanpassing nodig is.”

Zulke algoritmes en berekeningen bestaan toch al? “Klopt, sommige databanken voor zelfrijdende voertuigen zijn openbaar. Maar lang niet alles. Veel reacties en handelingen moet je zelf uitvinden. Onze Fontys-quad functioneert tenslotte anders dan een zelfrijdende Tesla.”

Stapsgewijs verder
“Als je het vergelijkt met een chauffeur: eerst moeten de hersenen werken, daarna komen de fysieke handelingen.” Dat beeld geeft student Tijs Crielaard, die samen met praktijkbegeleider Edwin van den Oetelaar bij TQ op Strijp aan de quad sleutelt. 

Crielaard geeft toe dat er veel gepuzzel bij komt kijken: “Sommige dingen werken niet zoals verwacht. Maar mooi als je zo’n hobbel toch weer neemt. Het is een proces met leerpijnen.”

Ook in bredere zin ziet het veertienkoppige Fontys-team de debuutdeelname vooral als leerproces. “Voor de finale op vrijdag 14 juni moet nog wel wat werk verzet worden”, stelt Mouws. “Maar eigenlijk zie ik dit jaar als pilot. Het mooie van dit project: volgend jaar kunnen we gewoon weer meedoen. Met alle kennis en kunde die we nu oppikken. Zo moet binnen Fontys een cyclus gaan ontstaan rond die SDC.”

Interne afstemming
Daarbij komt nog iets anders. Nu is er alleen in de initiatiefase van het project sprake van interdisciplinaire samenwerking, waarbij Engineering en ICT de koppen bij elkaar staken. “Ondanks dat docent Bas Geleijns van Fontys Automotive één van de initiatiefnemers is, zijn er bij Automotive nog geen studenten ingestapt. Dat kan te maken hebben met het feit dat ICT ongeveer tien keer zo veel studenten heeft.”

Maar ook het curriculum speelt een rol. “Doordat wij Open Onderwijs aanbieden zijn studenten flexibeler om mee te doen aan zulke projecten. Als je gewoon regulier vakonderwijs aanbiedt, zitten studenten daaraan vast. Hun deelname valt dan in hun eigen tijd of heel misschien tijdens een stage.” De afstemming per instituut kan dus beter.

Ook ICT-docent Edwin van den Oetelaar en student Tijs Crielaard zien die interdisciplinaire samenwerking graag meer vorm krijgen. Laatstgenoemde verwijst naar de internationale auto-ontwerpcompetitie Formula Student, waaraan Technische Universiteit Eindhoven al langer meedoet. “Via een stage ben ik daarbij betrokken geweest. Dat team, bestaande uit verschillende disciplines en faculteiten, is perfect op elkaar ingespeeld. Intern zijn alle scheidingswanden qua organisatie en curriculum weggenomen. Die gunstige voorwaarden moeten we binnen Fontys ook krijgen.”

De fusie van de drie instituten, die in het Nexus-gebouw huizen op het TU/e-terrein, moet op 1 januari 2026 een feit zijn. Dat is nodig, omdat de instituten de afgelopen jaren steeds intensiever zijn gaan samenwerken in onderwijs- en onderzoeksprojecten, maar niet altijd met succes.

“We hebben veel goede ideeën, maar het lukt ons niet altijd om ze goed van de grond te krijgen”, motiveert Maartje Damoiseaux, directeur van BeNT, namens de drie instituutsdirecteuren. “We lopen letterlijk tegen onze muren aan.” Het gevolg is dat de instituten onvoldoende in staat zijn om de grote vraagstukken uit de regio goed te beantwoorden. “Dat valt niet uit te leggen aan bedrijven, en ook niet aan onze studenten en potentiële studenten.”

De oorzaak ligt in het verleden, weet Damoiseaux, want Fontys is decentraal georganiseerd. De drie instituten hebben zodoende een eigen organisatie gebouwd, met eigen jaarplannen, budgetten, instroomcijfers en een eigen aansturing. “Op het moment dat je iets samen wilt oppakken, moet je ook gezamenlijk investeren, en het is ingewikkeld om dat instituut overstijgend te doen.”

Investeringsplan
De fusie is puur organisatorisch bedoeld, benadrukt Damoiseaux. “Alleen het Leven Lang Ontwikkelen willen we opschalen.” Tegelijkertijd zijn de instituten begonnen met het schrijven van een investeringsplan. Hoewel de fusie losstaat van Operatie Beethoven, zal deze rijkssubsidie voor de regio Eindhoven wel in de plannen worden meegenomen.

De subsidie, waarbij tientallen miljoenen zijn bedoeld voor talentontwikkeling in het onderwijs, moet ervoor gaan zorgen dat er de komende decennia voldoende afgestudeerden de arbeidsmarkt op komen die aan de enorme vraag naar personeel in de microchiptechnologie voldoen.

“Als we echt impact willen maken, dan moeten we de handen ineenslaan en meer gaan samenwerken”, aldus Damoiseaux. “Dit soort gelden maakt het voor ons mogelijk om ideeën sneller mogelijk te maken dan we van plan waren. Dat doen we overigens samen met andere instituten zoals Fontys ICT en het mbo en wo in de regio.”

Rol ICT
Dat roept de vraag op waarom ICT geen deel uitmaakt van de fusie tussen de Nexus-instituten. ICT kan immers niet meer los worden gezien van techniek, en andersom. Bovendien is Fontys ICT al gevestigd op verschillende Fontys-locaties, zoals Stappegoor en MindLabs in Tilburg, en Rachelsmolen en Strijp TQ in Eindhoven.

“Fontys ICT speelt in de fusie geen rol. De Nexus-instituten zijn onderling nauwer met elkaar verwant”, licht Damoiseaux toe. “Waar relevant werken we wel samen met ICT, net als in de vormgeving van het investeringsplan.”

Dat bevestigt ICT-directeur Frens Vonken. “Het feit dat ICT op Strijp en BIC zit, werkt goed omdat dit met name voor het bedrijfsleven een laagdrempelige locatie is. En Nexus ligt op een onderwijscampus, die lijntjes liggen er toch wel.”

Bovendien speelt digitalisering niet alleen een steeds belangrijkere rol in de technologiesector, maar in alle vakgebieden, benadrukt Vonken. “In dat licht zou ICT nog veel meer onderdeel kunnen zijn van alle instituten en opleidingen. Ik probeer dat aan te jagen en te stimuleren.”

Van start
De voorbereidingen voor de fusie zijn deze week gestart. Het bestuur heeft zijn fiat gegeven, de medewerkers zijn geïnformeerd, evenals de instituutsmedezeggenschapsraad (IMR). Het einddoel is duidelijk zegt Damoiseaux: “Samen een sterker collectief vormen binnen Fontys en in de Brainportregio.  De naam van het nieuwe instituut is nog niet bekend, maar Nexus bekt wel erg lekker.”

Het geld is bedoeld voor talentontwikkeling, het bouwen van huizen en het aanleggen van infrastructuur. Ruim een miljard wordt volgens het Eindhovens Dagblad besteed aan het openbaar vervoer. En er gaan extra miljoenen naar talentonderwijs: 450 miljoen euro tot en met 2030 en daarna structureel 80 miljoen per jaar. 

De beschikbaarheid van zeer goed opgeleid talent met een mbo-, hbo- of wo-diploma is een cruciale voorwaarde om de microchipsector in Nederland een stevige impuls te geven, aldus het kabinet. Voor zowel Fontys, de TU/e als Summa College betekent dit dat nog meer geïnvesteerd kan worden in onderwijs en onderzoek. 

Maatschappelijke opdracht
'Daarmee investeren de kennispartners in de ontwikkeling van technisch talent, dat een broodnodige bijdrage moet leveren aan de innovatiekracht van de regio. Zo komen we tegemoet aan onder andere de vraag vanuit de hightechindustrie in Brainport Eindhoven en kunnen we onze maatschappelijke opdracht als kennisinstituut voor de regio blijven vervullen’, schrijft Fontys-voorzitter Joep Houterman in een reactie namens het College van Bestuur. 

Over de precieze besteding van de middelen is nog weinig bekend, maar zeker is dat Fontys haar opleidingsaanbod wil uitbreiden en verbreden. 

Houterman in de brief: ‘Dat betekent niet alleen investeren in bacheloropleidingen maar ook in ad’s, masters, leven lang ontwikkelen (LLO) en professional doctorates. We hebben de intentie om meer technisch en praktisch georiënteerde masterstudenten op te leiden en gaan daarom ons masteraanbod doorontwikkelen. Bovendien blijven we investeren in de uitbreiding van het praktijkgericht onderzoek.’

Expats 
Het nieuws volgt op dreigementen van chipmachinefabrikant ASML. Het paradepaardje van de regio Eindhoven zei in januari dat het bedrijf ook in een ander land zou kunnen uitbreiden, als Nederland onaantrekkelijker wordt voor de buitenlandse werknemers en studenten. Het kabinet werkt sindsdien hard aan een plan om ASML in de regio te houden. 

Door het dreigement staat het Nederlandse vestigingsklimaat weer hoog op de politieke agenda. Ook wordt er hardop getwijfeld aan het versoberen van de expatregeling. Vlak voor de verkiezingen beperkte de Tweede Kamer dit belastingvoordeel voor buitenlandse werknemers. Het kabinet zoekt volgens de NOS naar alternatieven. 

Nationaal talentplan
Het middelbaar en hoger beroepsonderwijs hebben tot 1 juli om het nationale talentplan vorm te geven. Houterman benadrukt dat dit in samenspraak zal plaatsvinden met partners in de regio’s Twente, Delft en Groningen. 

“Fontys Hogeschool, Summa College en de Technische Universiteit Eindhoven gaan als hofleveranciers voor de Brainportregio hierin natuurlijk hun verantwoordelijkheid te nemen.”

Masterstudenten Digital Technology Engineering worden opgeleid tot startende professionals die digitale transformatievraagstukken binnen organisaties gaan oppakken. De eerste studenten krijgen eind deze maand hun diploma. Het gaat om een cross-disciplinaire master met afgestudeerde bachelors van verschillende engineeringopleidingen. Naast hun theoretische kennis leren ze om complexe digitale vraagstukken, bijvoorbeeld op het gebied van AI, om te zetten in praktische toepassingen.

Daarmee springt Fontys in een gat, aldus Keijzers. Niet zozeer in een sector, maar meer in een rol. “Elke sector heeft behoefte aan professionals die kennis hebben van digitale technologie. Of het nu gaat om een groot techbedrijf, een techsupplier of een bedrijf in de non-techsector, vrijwel elke grote of kleine organisatie wil de potentie van nieuwe digitale technologieën zo efficiënt mogelijk inzetten. Vaak kunnen zij dat niet zelf, dus zitten zij te springen om mensen die de leiding nemen in de digitale transformatie van hun bedrijf.”

Afgestudeerde masterstudenten in Digital Technology Engineering fungeren volgens Keijzers als ‘smeermiddel’ in bedrijven. “Zij hebben geleerd om over hun grenzen als engineer heen te kijken en kunnen een brug slaan tussen experts in de uitvoering en specialisten op het gebied van digitale technologie. We leiden studenten op tot visionairs in de digitale transformatie, die binnen organisaties zelf op onderzoek uitgaan, niet alleen tijdens de master, maar ook daarna in het werkveld.”

Combi praktijk en theorie
Jordi Bot heeft in februari zijn master afgerond en zit momenteel in Mexico voor Signify. Deze wereldleider in ledverlichtingssystemen wil een transitie maken in het digitaliseren van niet-productie gerelateerde processen. Daarvoor is een speciaal team opgericht waar Jordi sinds vorig jaar deel van uitmaakt. Zijn opdracht: onderzoek wat de behoefte is aan verdere digitalisering en kijk wat de mogelijkheden zijn binnen het al bestaande IT-systeem.

“Daarvoor ga ik in gesprek met procesexperts en met technologie-experts. Ik wil weten wat er nodig is om het werk beter te kunnen doen en wat er al in huis om dit te kunnen implementeren.” Dat hij beide werelden begrijpt, is volgens Jordi te danken aan de combinatie tussen zijn bachelor en master. “Ik heb Technische Bedrijfskunde gestudeerd en heb dat aangevuld met verdiepende kennis op het gebied van data en technologie. Die combinatie tussen praktijk en theorie is mijn toegevoegde waarde.”

Om zo’n groot bedrijf als Signify draaiende te houden, is een betrouwbaar IT-systeem nodig. Die basis is er, benadrukt Luuk Peeters van Signify en begeleider van Jordi. “Maar we willen ook processen kunnen verbeteren, en daar is snelheid en een stukje flexibiliteit voor nodig. Wat de mogelijkheden zijn binnen of buiten het bestaande IT-landschap, gaat Jordi voor ons onderzoeken. We streven ernaar dat de doorgevoerde verbeteringen duurzaam zijn, zodat ze uiteindelijk onderdeel worden van het standaard IT-landschap.”

Maatschappelijk impact
Naast Jordi studeren dit jaar nog veertien andere masterstudenten in Digital Technology Engineering af. “Het gros van onze studenten gaat naar het bedrijfsleven en de industrie”, voorspelt Jeroen Keijzers, coördinator van de master. Maar er zijn ook studenten die maatschappelijke impact willen maken.

“Een van onze studenten ontwikkelt momenteel een applicatie waarmee laaggeletterden worden ondersteund om moeilijke brieven van bijvoorbeeld de gemeente te kunnen begrijpen. Deze student is aan de slag gegaan bij Werkplaats Financiën, waar mensen terechtkunnen voor hulp bij financiële problemen. We vinden het belangrijk dat studenten leren dat ze hun kennis ook kunnen inzetten in hele andere domeinen dan waarmee ze tijdens hun bachelor in aanraking zijn gekomen.” [Marieke Verbiesen]

Stel je voor: je stapt in de auto voor je rijexamen. De examinator stapt in, glimlacht vriendelijk en zegt: "Geen zorgen, vandaag hoef je niet te rijden. Ik hoef alleen je portfolio te zien." Bizar? Zeker! Maar waarom eigenlijk? Waarom zouden we een portfolio – volgens Van Berkel* een verzameling van onderwijsproducten waarmee een student kan aantonen de competenties van een opleiding te beheersen  – niet accepteren als een onderdeel voor het behalen van een rijbewijs, of ingenieursdiploma?

Veel onderzoeken plaatsen portfolio's tegenover schriftelijke toetsen, en tonen wisselende resultaten. In dit opinieartikel ga ik in op de valkuilen van portfoliobeoordeling in de context van ingenieursdiploma’s. We bekijken waarom dit beoordelingsinstrument geen recht doet aan de volledige set van vaardigheden die ingenieurs nodig hebben. We illustreren dit met het rijexamen, waar een completere beoordeling cruciaal is voor de veiligheid in het verkeer.

De ‘Cherry Picking’-Valkuil
Als we het rijexamen willen afnemen aan de hand van een portfolio, dan beoordelen we vooral de video's van geslaagde pogingen. Kan de kandidaat fileparkeren? Gaat het goed op de rotonde? Beelden van gemiste afslagen of onverwachte manoeuvres in de spits komen we doorgaans niet tegen. Is die kandidaat dan echt een veilige chauffeur, of is hij gewoon een kei in het filteren van de perfecte momenten?

Het Eerlijkheidsdilemma
In een poging voorgaande punt te ondervangen wordt ook vaak voorgeschreven om in portfolio’s variatie op te nemen (de ‘V’ in de zogenaamde VRAAK-criteria), inclusief eventuele mislukkingen, en ook feedback en reflecties. Toch blijven écht kritieke punten, zoals bijna-ongelukken, uiteraard verborgen. Het is begrijpelijk dat kandidaten deze punten niet benoemen, als hun rijbewijs of diploma erdoor in gevaar kan komen.

Het Blinde Vlekken Probleem
We beoordelen kunstenaars op hun piekprestaties, zoals Rembrandts "Nachtwacht". Voor chauffeurs en ingenieurs is vanwege de inherente veiligheidsrisico's een beoordeling van hun volledige competentiesprectrum vereist, met speciale aandacht voor de zwakke punten. De problemen van Philips' slaapapneu-apparaten en de Boeing 737 Max-toestellen illustreren dit, maar hetzelfde principe is ook op kleinere schaal van toepassing: de werking van een systeem wordt immers altijd bepaald door zijn zwakste schakel. Blinde vlekken zijn daarbij inherent aan menselijke competenties, en dus is het onmogelijk te verwachten dat kandidaten deze in hun portfolio’s en reflecties kunnen verwerken.

Proeve
Hoewel is onderzocht en aangetoond dat portfolio’s in vergelijking met schriftelijke toetsen de creativiteit, motivatie en reflectie kunnen stimuleren, missen ze voor rijbewijzen en ingenieursdiploma’s dus betrouwbaarheid omdat ze afhangen van de selectieve keuzes van de kandidaten. En portfolio's schieten tekort in validiteit doordat ze niet in staat zijn om blinde vlekken in kaart te brengen.
In tegenstelling hiermee leggen Fontys Engineering studenten een grondige proeve van bekwaamheid af via een volledig afstudeerproject in het werkveld, inclusief verslag en zitting, gericht op het leveren van een concrete bijdrage aan de oplossing van een echt technisch probleem in de samenleving.

Een belangrijke kanttekening daarbij is dat verslaglegging een cruciaal onderdeel is van het werk van een ingenieur. Daarom leren studenten bij Fontys Engineering hoe ze hun denkprocessen transparant kunnen maken in hun verslagen om zo hun opgedane kennis te kunnen overdragen. Bedrijven die het belang hiervan niet inzien, blijven steken in herhaalde fouten. Dit fenomeen staat in het Engels bekend als 'Organizational Forgetting'.

Opvolgers
Onze studenten schrijven hun verslagen dus niet voor de opleiding, maar voor hun opvolgers. Het doel is namelijk dat de samenleving gaat profiteren van hun resultaten. Dit gebeurt alleen als de opvolgers genoeg informatie hebben om het werk te kunnen oppakken. Alle eisen die we stellen aan de verslagen zijn hierop gericht. We moedigen zelfs het gebruik van AI aan om dit te bevorderen. In tegenstelling tot bij het samenstellen van portfolio's, worden studenten op deze manier niet extra aan het werk gezet. Het gevolg is een nog positievere impact op motivatie dan portfolio’s.

Ons doel is om ingenieurs op te leiden die constant presteren onder alle omstandigheden, net zoals we verwachten dat een door onze ingenieurs ontwikkeld remsysteem altijd functioneert, niet slechts af en toe. Gelukkig is de afstudeerbeoordeling bij Fontys Engineering betrouwbaar, valide en bevordert deze de motivatie. Zo zijn we zeker dat onze aankomende ingenieurs klaar zijn voor hun verantwoordelijkheden. Laten we daar trots op zijn, en tegelijk het proces steeds blijven verbeteren. Oh ja, en ook het CBR is dus beter af zonder portfoliobeoordelingen.

Marc Mussaeus is docent bij Fontys Automotive Engineering.

*Voor de hier gebruikte definitie van portfolio’s als beoordelingsinstrument zie pagina 247 van: Berkel van, H., Bax, A., & Joosten-ten Brinke, D. (2017). Toetsen in het hoger onderwijs (4e herz. druk). Bohn Stafleu van Loghum. DOI 10.1007/978-90-368-1679-3

De afbeelding bij dit artikel is met AI gegenereerd en heeft als broncode DALL·E 2024-02-21 14.02.21.

Wie Goedhals kent, weet welk een ongekende energie en enthousiasme hij aan de dag kan leggen. Toen hij in 2015 Fontys Educational Designers (FED) had opgericht, stuiterde hij bijna letterlijk door de gebouwen van Fontys. Dat stuiteren bleef hij doen, en ja misschien soms ook stuiten. Maar opluchting dat hij nu vertrekt? Wordt hij dan als zo'n pain in the ass gezien? 

“Door sommigen wel ja. Maar het waarom ligt toch op de eerste plaats echt aan die mensen zelf. Maar de manier waarop, ja dat ligt wel aan mij. Ik heb in het begin te vaak te veel op de persoon gespeeld. Het ontbrak vaak aan het mensperspectief. Daar kon ik heel boos om worden. Je werkt hier omdat je het voor die jonge mensen wilt doen, toch?” Om dan de hand ook in eigen boezem te steken: “Ik heb mensen zeer gedaan, maar nooit bewust. Terugkijkend ben ik vaak ondoordacht, roekeloos of te weinig empathisch te werk gegaan. Krijg ik ook wel terug soms. Maar gelukkig ook in de vorm van: je bent een klootzak, maar ik waardeer wel dat je eerlijk bent."

Assistent
Voor de goede orde: je zou Goedhals ontzettend tekort doen door hem alleen maar als een lastpak neer te zetten. Want juist door zijn dadendrang, hands-onaanpak en creativiteit heeft hij veel bereikt. Hij is een van die zeldzame mensen binnen een grote organisatie als Fontys die dwars tegen de stroom in zijn eigen gang gaat, lak heeft aan wat of wie hem tegenwerkt en uiteindelijk op eigen kracht iets neerzet waar heel Fontys baat bij heeft. 

"Ik ben hier begonnen als student bij wat toen de Pedagogische Technische Hogeschool heette. Daar werd ik ook onderwijs-assistent en later leraar. Daarvoor had ik trouwens nog mbo bouwkunde gedaan. Dat is waarschijnlijk waarom ik zo’n problemen heb gehad met de Fontyscultuur. Ik ben eigenlijk gewoon een boertje afkomstig uit de bouwwereld. Die wereld is hard, direct en praktisch ingesteld. Een hogeronderwijsinstelling is daar niet mee te vergelijken."

"Mijn verleden leek een voordeel toen ik dertien jaar geleden als vervangend docent begon bij de PTH-deeltijdopleiding waar de studenten praktische mensen waren van een jaar of veertig die zich wilden omscholen. Maar ik kreeg er als jong guppy wel klotsende oksels van. Want die studenten waren ook oud en ervaren genoeg om overal doorheen te prikken en dat ook meteen terug te geven.”

Zelf begon hij in de loop der tijd ook dingen door te prikken. “Bij Fontys klagen - toen en nu - veel mensen. Maar vrijwel niemand staat op. Terwijl, wat ik al zei, je doet het toch voor de jongeren? En je kan wel blijven klagen, het systeem dat zijn we juist zèlf. En dat is dan weer het mooie van Fontys: als je je kop boven het maaiveld uitsteekt en mensen daarin meekrijgt, dan krijg je hier wel de ruimte om echt iets te creëren.” 

Geneuzel
En zo begon hij dus met FED en later Pulsed. Beide staaltjes van onderwijsinnovatie. Al wil Goedhals dat niet zo omschreven zien. “Onderwijsinnovatie is een k-woord. We doen slechts twee dingen anders: de onderwijsinhoud of waar we toe opleiden. Die heeft een andere kleur dan alle andere opleidingen. En ten tweede hoe je het insteekt. Al dat geneuzel over methodes of modellen, dat heb ik altijd eng gevonden. Het is net als met religies: je legt dan de kern van wat en wie je bent in handen van een methode. Ja, je moet duidelijk hebben over hoe je iemand wilt opleiden. Maar dan, om het maar met voetbal te vergelijken, net als Peter Bosz nu doet bij PSV: je tactiek bestaat vooral uit hóe je wilt spelen.”

“En: innoveren is niet transpireren. Dat wil zeggen: innoveren is niet goed als het niet ook hard zweten is. Want een vernieuwing is nooit af, daar moet je keihard aan werken om het telkens weer beter te krijgen." En dat is wat hij met Pulsed deed. “Nooit alleen, hè. Je hebt een team hele goede mensen om je heen nodig.” Plus mensen elders in de organisatie die jou steunen. “Wat dat betreft ben ik mensen als Ella Hueting, Monique Peels, Gerard Lenssen en Joep Houterman nog altijd heel dankbaar.”

In 2022 mocht een emotionele Goedhals namens Pulsed de Nederlandse hogeronderwijspremie in ontvangst nemen. Hij zei toen: “Pulsed was een lange strijd waar we echt voor hebben moeten vechten. Het is werk, maar ook zoveel meer. Deze prijs bevestigt dat. ”

Knokken is welbesteed aan de Pulsedvoorman. Als hij iets in zijn hoofd heeft gaat hij ervoor. Of vertrekt hij ervoor. Want waarom vertrekt hij zo onverwacht en stante pede? “Ik kan niet meer groeien hier. Dan word ik lastig voor anderen, beperk ik niet alleen mijn eigen groei, maar ook die van Pulsed en van de ontwikkeling van de anderen die hier werken. Bovendien bestaat het gevaar dat je krediet gaat verspelen." 

Maar hij geeft ook meteen toe: “Pulsed loslaten is heel lastig. Het is mijn kindje. Mijn tweede thuis ook. Mijn kinderen komen hier ook regelmatig en ervaren dat ook. Het heeft me jarenlang bloed, zweet en tranen gekost en dan is het moeilijk om te beseffen dat ik vanaf 1 maart hier niet meer elke dag heen fiets. Dat ik niet meer dagelijks met studenten bezig ben.”

Beste keuze
Bij de collega's van Pulsed sloeg het nieuws dat hij vertrekt in als een bom. “Ja… Er waren veel tranen, ongeloof, boosheid ook. Pas na een dag of vier konden mensen relateren aan waarom dit voor mij de beste keuze is.”

Een opvolger is er overigens nog niet. "We hebben afgesproken dat het team in mei gaat kijken hoe verder te gaan. Voor alle duidelijkheid: er is geen gat te vullen, nee: er is ruimte te pakken.” Goedhals zelf neemt nu gas terug. Hij heeft nog geen nieuwe baan en houdt zich voorlopig bezig met zijn twee stichtingen, Spot On en Drip, die zich respectievelijk richten op de ontwikkeling van kinderen uit de groepen 5-8 van basisscholen en het inzamelen en doorgeven van sportkleding voor kinderen die het thuis niet breed hebben.

Heeft hij nog een wens over zijn toekomstige werk? “Ja. Misschien niet iets dat ik meteen wil doen, maar ik zou het heel gaaf vinden om aan de slag te gaan met een middelbare school die een beetje op zijn gat ligt.” Bij Fontys zien ze hem in elk geval niet meer terug. Of nou ja, misschien nog twee keer. “Dit jaar worden bij Pulsed voor het eerst master- en Ad-diploma’s uitgereikt. Daar wil ik nog wel even bij zijn.” [Jan Ligthart]

In Delft is momenteel twintig procent van de opleiding vrouw, maar de universiteit wil dat dat dertig procent wordt. Dat percentage is gebaseerd op (inter)nationale wetten over streefgetallen van vrouwen in topposities in het bedrijfsleven. Voor de opleidingen die vallen onder Fontys Engineering in Eindhoven is het gebrek aan vrouwelijke studenten ook een ‘hot item’, zo laat directeur Ella Hueting weten. “Het probleem is zelfs veel ernstiger dan wat je erover hoort.”

In de harde techniekopleidingen in Eindhoven is namelijk maar acht procent vrouw en vijf procent Nederlands. “Nederland loopt hierin sterk achter op de rest van de wereld.” Waar dat precies aan ligt, is volgens Hueting meermaals onderzocht. “Denk aan de Nederlandse cultuur, werkende vrouwen en het verschil tussen parttime en fulltime werken. Zelfs het feit dat Nederland neutraal is gebleven in de Eerste Wereldoorlog wordt aangevoerd, omdat in andere landen de vrouwen de industrie destijds draaiende hielden.”

‘Nu of nooit’
Nee, een numerus fixus kent Fontys niet. Iedereen kan zich inschrijven en een technische opleiding volgen. Toch blijven de vrouwelijke studenten weg. Om meer van hen aan de opleidingen te binden, is Hueting onder andere in gesprek met bedrijven uit de Brainport-regio. Daar is het personeelstekort op dit moment zo groot, dat men verwacht van nu tot 2030 ruim 70.000 techniekvacatures te vullen. “Ook deze bedrijven weten dat het nu of nooit is, dus zijn ook zij geneigd om te kijken hoe de cultuur kan veranderen.” 

Die vacatures zijn niet het enige probleem. Hueting is van mening dat wanneer vrouwen de technische opleidingen naast zich neerleggen, ze op achterstand raken ten opzichte van mannen. “Techniek is enorm in ontwikkeling en wordt steeds belangrijker. Dat moet niet alleen maar ontwikkeld worden door mannen, maar door beiden. Daar moeten we als vrouwen iets mee en dat houdt me dagelijks bezig.”

Techniek integreren
Om die ontwikkelingen ook in de opleidingen door te voeren, is de afgelopen jaren meer gewerkt met voorbeelden uit de zorg en krijgt het menselijke aspect van techniek een steeds groter podium. Zoals het maken van een handschoen met sensoren om juiste orthopedische schoenen aan te kunnen meten bij patiënten met voetproblemen. Een thema als duurzaamheid, waar veel aandacht aan wordt besteed in de opleidingen, wordt ook centraler genoemd tijdens werving.

“Zo hebben we laatst een Fashion Tech modeshow georganiseerd, waarbij techniek geïntegreerd werd in kleding, en het resultaat ook werd beoordeeld op duurzaamheid. Vrouwen vinden het over het algemeen prettig om techniek in te kunnen zetten voor de oplossing van maatschappelijke vraagstukken en niet alleen maar in de industrie.”

Parttime werken en rolmodellen
Een van de mogelijkheden om meer vrouwelijke studenten in het technische bedrijfsleven te krijgen, is het invoeren van parttime werken, iets wat in de techniek amper voorkomt. Daarnaast maakt Hueting zich ook hard voor rolmodellen binnen haar opleidingen, vrouwelijke docenten dus. “Maar ook daar zien we dat een aantal van hen oorspronkelijk uit andere landen zoals Polen, Zuid-Afrika, Canada, Engeland en China komt. Nederlandse vrouwelijke engineeringdocenten zijn er maar een handjevol.”

De beeldvorming van de ‘harde’ technische opleidingen zoals elektrotechniek, IT en werktuigbouwkunde werkt ook niet mee. “Mensen zien niet hoe sterk deze technische vakgebieden zich ontwikkeld hebben de laatste jaren en dat is oprecht treurig.” Ook worden technische opleiding niet als iets creatiefs gezien. Een aspect waar vrouwen vaak in floreren. “Techniek is juist heel creatief en techneuten zijn ontzettend goed in het bedenken van oplossingen. Je maakt dan wel geen schilderij, maar je ontwerpt en produceert nog steeds dingen en moet originele oplossingen zoeken voor complexe vraagstukken. Zonder creatieve geest lukt dat niet en dat aspect wordt te weinig benadrukt in onze sector.”  [Noëlle van den Berg]

Binnen de instituten Engineering, Bedrijfsmanagement, Educatie en Techniek en Toegepaste Natuurwetenschappen zag Herman met enige regelmaat dat zowel studenten als medewerkers bij techniekbedrijven binnenwandelen voor stages en medewerkingen. “Zo’n 75 procent daarvan zit allemaal bij dezelfde bedrijven. Dat weten we soms niet van elkaar, en dat is jammer. Dat gaan we dankzij deze overeenkomst een stuk gecoördineerder maken.”

Meer body en slagkracht, opdrachten die elkaar op kunnen volgen ten behoeve van kennistoevoeging en roadmaps en agenda’s koppelen staan daarbij centraal. “Zo weten wij waar we vanuit Fontys bij aan kunnen haken en omgekeerd, en hoeven we niet pas een maand van tevoren nog allerlei zaken te gaan regelen.”

Helpen en versterken
Het Fontys Techniekdomein is vaak leverancier van toekomstig personeel voor de elf bedrijven die de samenwerkingsovereenkomst tekenen. Daar maken grote namen als VDL, ASML, DAF en Philips ook deel van uit. Herman: “In het kader van Fontys for Society willen we partners zijn van en voor elkaar. Zo kunnen we elkaar niet alleen helpen tijdens opdrachten en stages, maar kunnen we elkaar ook versterken en opvolging geven. We leveren niet alleen nieuw personeel, maar worden ook echte kennispartners voor deze bedrijven.”

Dat werkt andersom net zo. Waar Fontys studenten levert aan de bedrijfstak, leveren de bedrijven ook een bijdrage aan het onderwijs. “Door het geven van een gastcollege of het inzetten van hybride docentschap bijvoorbeeld. Docenten zijn welkom bij een partner als VDL om inzichtelijk te krijgen wat daar speelt. Die kennis kan weer meegenomen worden in hun colleges. Zo zorgen we er gezamenlijk voor dat onze studenten tijdens de opleiding juist datgene hebben geleerd wat aansluit bij de arbeidsmarkt, dat we elkaar beter begrijpen en complexe vraagstukken aan kunnen pakken.”

Intensief samenwerken
Komende woensdag staat de officiële ondertekening met de elf technische bedrijven op het programma. Met die elf bedrijven werken minstens twee van de drie instituten al samen. Een bewuste keuze dus, legt Muriël Keuning-Scheffers uit. “Als we dit aan nog twintig bedrijven hadden gevraagd hadden zij ook allemaal ‘ja’ gezegd, maar intensief samenwerken met dertig bedrijven gaat nu simpelweg nog niet omdat het onderwijs het aan moet kunnen om afspraken met bedrijven na te komen. De partners waar we nu mee in zee gaan zijn bewust gekozen omdat ze bereid zijn te investeren in de relatie met Fontys, waarbij we gelijkwaardig als partner kunnen optreden. Ze willen niet alleen de beste afstudeerders aan zich binden, maar het onderwijs echt ondersteunen.”

Hoe de toekomst er voor beide kanten na het tekenen van het convenant uit gaat zien, is nog iets om uit te zoeken aldus Keuning. “We hebben een rode draad opgesteld en gaan vooral ervaren wat wel en niet werkt. We gaan in ieder geval samen met de Techniekpartners aan de slag voor een betere aansluiting tussen onderwijs en werkveld en voor het versterken van de regio.” [Noëlle van den Berg]

Bij het te bouwen ‘Robotlab’ slaan onder meer Fontys ICT, Fontys Engineering, expertisecentrum Fontys High Tech Systems & Materials en universitaire chemiegroepen de handen ineen. Sinds kort doet ook Fontys Hogeschool Toegepaste Natuurwetenschappen mee.

“Naast ICT en mechatronica heeft dit onderzoek overduidelijk een chemiekant”, vertelt Tilde Pellegrini, docente Chemie bij ‘TNW’. “Momenteel verkennen we onderling de mogelijkheden van samenwerking. Grootschaligere proeven zijn interessant voor ons instituut en we hebben de expertise en faciliteiten, bijvoorbeeld om chemicaliën op een veilige manier te behandelen.”

Unieke combinatie
Lector High Tech Embedded Software Teade Punter en intern projectleider Cees van Tilborg (beiden verbonden aan Fontys ICT) zitten ook aan tafel. “Het Fontys-team telt nu acht onderzoekers”, zegt Van Tilborg. “Binnen Fontys onderhoud ik de contacten met alle betrokken partijen en regel praktische zaken, zoals de inrichting en bemensing van het onderzoek.” Het project met een looptijd van zeven jaar is een paar maanden onderweg.

Het automatiseren van chemische experimenten is niet nieuw. Lambooij: “Er zijn grofweg twee vormen. Een ‘moleculaire machine’ is een soort vitrinekast uit de snackbar waarin een ‘kermis-grijparm’ 24/7 testen uitvoert. Daarnaast heb je sinds kort de mobiele robot als alternatief voor een laborant.”

In het eerste geval is een standaard-proefneming geautomatiseerd; in het tweede de laboratoriummedewerker. “Wat ons project ook internationaal uniek maakt, is dat we niet specifiek focussen op één van die twee”, zegt Punter. “Bij ons staat het experiment met alle bijkomende variabelen centraal. Ons robot-chemielab moet kunnen omgaan met onvoorspelbaarheid.” Dat houdt verband met de academische context waarin de toepassing actief wordt. “In chemie-onderzoek wil je vooral flexibel zijn. Het verloopt grilliger dan een vooraf gedefinieerde workflow zoals die vaak in de industrie voorkomt.”

Snel én slim
Geautomatiseerde labsystemen werken 800 tot 1000 keer sneller dan de mens. Snelheid is essentieel, omdat je zo eerder tot oplossingsrichtingen komt. Punter: “Voor onderzoekers gaat het erom om in een experiment zo snel mogelijk aanknopingspunten te vinden voor toegespitst vervolgonderzoek.”

Maar het onderzoeksteam wil niet alleen de handelingen versnellen, ook het denkwerk daarachter. “Door artificial intelligence (AI) te integreren in ons onderzoek kan dat”, zegt Lambooij. “Stel: er ontstaat vlokformatie bij een experiment, wat betekent dat een reactie niet goed verloopt. Daarvan maak je dan een camerabeeld, op grond waarvan AI het experiment automatisch afkeurt. Op die manier kun je een reeks van zinloze vergelijkbare vervolgproeven vermijden.” [Tekst gaat verder onder de foto]

Big chemistry-data kan bovendien worden gebruikt bij het onderzoek naar fasediagrammen. “In het verleden was een promovendus soms jaren bezig om de grenzen tussen ordeningen in een mengsel in kaart te brengen. De activiteit ‘aan de rand’, waar de ene vorm de andere ontmoet, is daarbij het interessantst. Je kunt AI vragen om vooral daar zo efficiënt mogelijk te onderzoeken. Hiermee bespaar je enorm veel tijd.”

Van ‘ChemGPT’ – als broertje van ChatGPT – is volgens Lambooij voorlopig geen sprake. “Stel dat je ‘ChemGPT’ vraagt hoe je experimenten inricht om milieuvriendelijke verf te ontwikkelen. Voor die suggesties zijn werkelijk ontstellende hoeveelheden data nodig, die er momenteel nog niet zijn.” Maar wie weet hoe dit zich verder ontwikkelt: zoals gezegd loopt dit onderzoeksproject zeven jaar.

Uitdagingen
“Digitale technieken spelen ook een belangrijke rol in de integratie van de benodigde apparatuur bij een experiment”, geeft Van Tilborg aan. “De huidige machines zijn lastig te ontsluiten, in die zin dat data niet eenvoudig getransporteerd kunnen worden naar een ander apparaat.” De betrokken onderzoekers hebben er volgens hem een flinke kluif aan om deze interactie straks soepeler te laten verlopen.

Uiteindelijk moet het ontwikkelde Robotlab ook op de markt komen. “Bij ons onderzoek kijken nu al bedrijven als Heineken, DSM Firmenich en Solvay mee”, zegt Punter. “Dat gaat van enzymen, tot biotechnologie naar polymeren. De brede chemiekant, zeg maar.” Doordat sommige deelnemende bedrijven elkaar beconcurreren, moeten onderzoeksresultaten goed afgeschermd blijven. “We moeten ervoor waken dat bijvoorbeeld DSM geen inzicht krijgt in de onderzoeksvragen van Solvay. In het juist sturen van de enorme hoeveelheid data die vrijkomt ligt zeker ook een uitdaging.”

Rode kool
Fontys ICT is gewend om onderzoeken meteen te vertalen naar studentprojecten. “Hoewel we pas begonnen zijn, werken er toch al drie bachelorgroepen en een mastergroep mee”, zegt Peter Lambooij. 

Bij één zo’n deelexperiment testen studenten rode kool als PH-indicator, met gebruik van veilige chemicaliën als azijn en huishoudsoda. “Een camera houdt bij hoeveel soda je toevoegt en welke verkleuring er plaatsvindt. Daarbij komt de vraag hoe je met zo min mogelijk opslagcapaciteit van beeld toch de kenmerken van zo’n proces vangt. Dat facet nemen we mee in het vervolg van ons onderzoek. Omdat we met zo veel data te maken gaan krijgen, is ook de efficiënte opslag daarvan een punt.” [Frank van den Nieuwenhuijzen]

In de Toekomstverkenning (‘Vandaag is het 2040’) noemt Dijkgraaf als een van de mogelijke oplossingen het Zweedse model voor het tegengaan van de arbeidstekorten in tekortsectoren zoals techniek, onderwijs en zorg. In dit model wordt de keuze voor een opleiding gekanaliseerd, onder meer door zorgvuldige selectieprocedures bij numerus-fixusopleidingen. Een goed idee?

“Jonge studenten zouden volgens mij de ruimte moeten krijgen om zich breed te oriënteren op een vervolgopleiding en niet gedwongen worden om al vroeg te kiezen”, vindt Karen Cox, directeur van Fontys Mens en Gezondheid.

“Er zijn natuurlijk altijd studenten die al heel vroeg weten welke vervolgopleiding ze kiezen en zij zouden zich hier in het voortgezet onderwijs al op kunnen voorbereiden.” Deze optie is volgens Cox ook mogelijk in het Zweeds model. “Beide opties bieden zou een mooie invulling zijn van ons onderwijsmodel.”

Uitval
Wat betreft het invoeren van een beperkte toelating van studenten tot een opleiding is zij minder enthousiast. “Je moet je afvragen of jonge studenten die noodgedwongen een zorgopleiding kiezen vanwege een numerus fixus op de gewenste opleiding, op hun plek zijn in een zorgopleiding en uiteindelijk de opleiding vroegtijdig verlaten. Daar is niemand bij gebaat, het onderwijs niet, het werkveld niet en bovenal de student niet.”

Martin de Wolf, directeur van Fontys Lerarenopleiding Tilburg (FLOT), kan zich de gedachtegang van de minister wel voorstellen, maar hij is van mening dat er twee nadelen kleven aan keuzebeperking. “Allereerst vind ik dat studenten moeten kunnen studeren waar hun hart naar uit gaat. Het is namelijk niet zo dat de opleiding allesbepalend is voor wat je in de rest van je leven doet. Er is ook nog een leven lang ontwikkelen. Daar gaat deze gedachte aan voorbij.”

Daarnaast wijst De Wolf op het feit dat het aantal studenten jaarlijks fluctueert. Hij vraagt zich af hoe je in het geval van een numerus fixus een bestendig opleidingsteam neer kunt zetten. “We kunnen ook andere keuzes maken om toch de toegankelijkheid van opleidingen in tekortsectoren te vergroten. Dat zit volgens mij in het aansluiten tussen opleidingen met verdere professionaliseringstrajecten in het kader van een leven lang ontwikkelen.”

Anton van den Brink, directeur van Fontys Lerarenopleiding Sittard (FLOS), hinkt evengoed op twee benen. De keuzevrijheid van studenten beperken, dat wil hij liever niet. “Ik denk wel dat we kunnen kijken naar wat bredere opleidingen. Zodat je als student niet in een smalle koker terechtkomt, maar nog mogelijkheden hebt om daarbinnen te kiezen voor een profilering.”

Laag-hoger-hoogst
Het werken met numerus fixus, daar gelooft Van den Brink niet in. Hij ziet liever dat de doorstroomsituatie in het onderwijs verbetert. “Er is een groot aantal studenten dat niet op zijn plek zit in het middelbaar en hoger onderwijs.

Dat komt volgens Van den Brink doordat we het onderwijssysteem hebben onderverdeeld in laag-hoger-hoogst. Mensen denken daardoor onterecht dat hoe hoger je bent opgeleid, hoe beter de banen zijn en hoe meer geld je verdient. “De gevolgen hiervan zien we terug in de uitvalcijfers en in de doorstroom van opleidingen naar de arbeidsmarkt.”

De FLOS-directeur vindt dat er iets moet gebeuren aan deze beeldvorming. Hij sluit zich wat dat betreft aan bij demissionair minister Dijkgraaf die af wil van de termen lager en hoger en toe wil naar praktisch en theoretisch onderwijs. Hij beseft dat verandering van beeldvorming tijd kost. “De overheid zou dit proces kunnen versnellen door er meer campagnes op te zetten.”

Brede opleidingen
Ella Hueting ziet een oplossing in brede opleidingen, net als haar collega van FLOS. “Wat je ziet is dat er door studenten nog altijd vrij stereotiep gekozen wordt voor een studie. Zo zijn rechten en psychologie bijvoorbeeld heel populair, kiezen steeds minder vrouwen voor techniek, terwijl de gezondheidszorg bijna helemaal is gefeminiseerd. Ik stel voor om studenten vakken en kennis mee te geven die ze ook kunnen toepassen in de tekortsectoren.”

Zo zou het volgens de directeur van Fontys Engineering mogelijk moeten zijn om vanuit de opleiding scheikunde, ook leraar scheikunde te kunnen worden. “Of dat je als afgestudeerd psycholoog eveneens aan de slag kunt gaan in de gezondheidszorg. Techniek kun je op deze manier ook integreren in de zorg en het onderwijs. En dit alles zonder dat studenten worden gedwongen te kiezen voor een studie die ze liever niet willen volgen.”  [Marieke Verbiesen]

De brand ontstond waarschijnlijk doordat isolatiemateriaal vlam vatte tijdens werkzaamheden aan de dakbedekking. Nog voor de brandweer aanwezig was, hadden de dakdekkers het grootste vuur geblust. De brandweer hoefde daarop alleen nog na te blussen. Hoe groot de schade aan de machinekamer van de transportlift is, is nog onduidelijk. Wel is bekend dat alles nog werkt. 

In het Nexus-gebouw zijn de Fontys-instituten Engineering, Toegepaste Natuurwetenschappen (TNW) en Bedrijfsmanagement, Educatie en Techniek (BeNT) gehuisvest.

“Gelukkig is het goed afgelopen en is er enkel materiële schade”, zegt directeur Ella Hueting van Fontys Engineering, nadat studenten en medewerkers na twee uur elders te zijn ondergebracht, weer terug mochten naar het Nexus-gebouw. “Er is uiterst bekwaam gehandeld. Door de dakdekkers, de brandweer en onze eigen mensen. Iedereen was zich heel bewust van zijn eigen rol.”

Snel onder controle
Volgens de directeur ontving facilitair medewerker Steven Koster een telefoontje dat er brand was op het dak. Toen hij van de buitenzijde de vlammen zag, aarzelde hij geen moment en belde hij de hulpdiensten. Brandweer en politie waren er binnen 7 minuten. “Omdat de dakdekkers volgens protocol een brandblusser bij zich hadden, was het vuur snel onder controle en is erger voorkomen", aldus Hueting. [tekst gaat verder onder de video]

De directeur van Fontys Engineering is sinds kort gebouwbeheerder van Nexus, wat betekent dat zij eindverantwoordelijke is voor de veiligheid, gezondheid en het onderhoud van het pand. Dit was de eerste keer dat er onder haar verantwoording brand uitbrak. Hoewel ze enorm geschrokken is, houdt ze toch een goed gevoel over aan het incident. Ze vindt het een hele geruststelling dat de veiligheid van personeel en studenten is gegarandeerd. 

Professioneel optreden
“Ik ben onder de indruk van het professionele optreden van onze eigen mensen. De bhv'ers hebben het vier verdiepingen tellende gebouw, waarin dagelijks tientallen medewerkers en zo'n 2000 studenten aanwezig zijn, zonder problemen in zeer korte tijd ontruimd. Ook de studenten verdienen complimenten. Ze hebben uitstekend naar de instructies geluisterd.” 

Na twee uur mochten de studenten en medewerkers het Nexus-gebouw weer in en konden ze hun bezigheden voortzetten.  [Marieke Verbiesen]

Om precies te zijn: 32 procent van de internationale afgestudeerden heeft een jaar na diplomering werk in Nederland. Eerder schommelde dit rond de 22 procent, maar het CBS meldt nu dat het bij de lichting afstudeerders van 2018 hard omhoog ging.

Een deel van die laatste lichting kwam in de coronacrisis de arbeidsmarkt op. Misschien bleven ze daardoor vaker in Nederland werken, in wat voor baan dan ook. “We onderscheiden niet of iemand werk heeft dat past bij de studie of dat iemand bij wijze van spreken in een supermarkt werkt”, zegt CBS-woordvoerder Tanja Traag.

Mocht het inderdaad om een corona-effect gaan, dan zal dit percentage hierna weer dalen. “Een alternatieve theorie is de krapte op de arbeidsmarkt”, oppert Traag. “Dan verwachten we dat dit hoge aandeel blijft of misschien zelfs verder stijgt.” Nog dit jaar maakt het CBS de cijfers over de lichting van 2019 bekend, kondigt Traag aan.

Richting
Hoe dan ook heeft de arbeidsmarkt wel invloed op de ‘blijfkans’. Volgens het CBS zijn de opleidingsrichtingen met de meeste blijvers bijna allemaal technisch van aard. De techniek is een zogeheten ‘tekortsector’, waar veel mensen nodig zijn. Dat is deels ook te merken bij Fontys, waar hogescholen als Engineering (foto boven: het Nexus-gebouw waarin dit instituut is gehuisvest) en ICT hoog scoren als het om de ‘stayrate’ - om maar eens een lelijk Engels woord te gebruiken - gaat van hun buitenlandse studenten.  

Specifieke Fontysbrede cijfers over die stayrate zijn er niet; de hogeschool kent geen algemeen alumnibeleid, dat wordt aan de instituten zelf overgelaten.  Van al die instituten kent minder dan de helft internationale studenten, bij sommige (leraar Nederlands om maar een overduidelijk voorbeeld te noemen) zijn nauwelijks of geen internationals ingeschreven.  

Dat er zoveel buitenlandse studenten van de ‘technische’ opleidingen na het afstuderen in Nederland blijven, is niet zo verwonderlijk gezien de krapte op de arbeidsmarkt in het algemeen en voor deze doelgroep in de Brainportregio in het bijzonder. 

Wel is opmerkelijk dat buiten deze groepen ook de buitenlandse studenten van de International Business School in Eindhoven in meerderheid na hun studie in Nederland aan het werk gaan. 

Ook is het zo dat bij Fontys, maar dit geldt waarschijnlijk ook landelijk, de stayrate wel aanzienlijk daalt in de loop van de tijd. Waar bij sommige opleidingen 70 tot 80 procent van de buitenlandse studenten in eerste instantie hier aan het werk gaat, blijkt dat aantal na vijf jaar een flink stuk kleiner te zijn.  

Beteugelen
Er zijn steeds meer internationale studenten in Nederland, met name in de masteropleidingen van universiteiten, dus studeren er ook steeds meer af. In 2019/2020 waren het er bijna twintigduizend. In de politiek gaan veel stemmen op om de toestroom van buitenlandse studenten te beteugelen, mede omdat de overheid te veel geld kwijt zou zijn aan studenten die hier toch niet blijven. 

Anderen wijzen op de economische voordelen van internationalisering. Onder de streep leveren ze de schatkist geld op, stelt internationaliseringsorganisatie Nuffic. Het zou om ongeveer 1,5 miljard euro per jaar gaan. Met name universitaire studenten van buiten Europa zijn lucratief. De overheid bekostigt hun studie immers niet, terwijl de blijvers dankzij hun hoge salarissen naar verhouding veel belasting betalen.

Populairste studierichtingen
De meeste internationale studenten kiezen overigens een universitaire bachelor in de sector gedrag en maatschappij, meldde het CBS vorige week. In het hbo zijn vooral de kunststudies in trek. In die sectoren is ongeveer één op de vier een jaar na afstuderen in Nederland aan het werk. 

Ter vergelijking, in de techniek, informatica en dienstverlening is dat bijna één op de twee. [HOP/Jan Ligthart]

Het aantal zelfdodingen onder jongeren neemt nog altijd toe. Ook Fontys Engineering heeft te maken met studenten die denken aan zelfdoding. Het kwam wel erg dichtbij toen begin dit jaar de zoon van een medewerker een suïcidepoging deed met ernstige lichamelijke gevolgen.

De gebeurtenis was aanleiding om deze collega een hart onder de riem te steken, vertelt Jitske Cornielje, projectmanager van Bèta Ritme en initiatiefnemer van deze suïcidepreventiewandeling. “Het is Wereld Suïcide Preventie Week en dit vonden we een geschikt moment.”

Nog voor het krieken van de dag verzamelen dinsdagochtend zo’n dertig medewerkers en stagiaires van Fontys Engineering en een enkeling van ICT zich onder de trappen van het Nexus-gebouw in Eindhoven. Op hun witte bovenkleding zit een geel lintje geprikt. Het symbool van hoop, waarmee je kunt laten zien dat je wilt helpen om te voorkomen dat mensen eenzaam en radeloos een einde aan hun leven maken.

Walk into the light
De ochtendwandeling haakt aan bij Walk into the Light, een landelijk initiatief om stil te staan bij de mensen die door suïcide om het leven zijn gekomen en om aandacht te geven aan de nabestaanden. De Fontys-medewerker voor wie deze wandeling is georganiseerd, wordt liefdevol omringd door collega’s. Ze voelt zich gesteund, maar is er nog niet aan toe om haar verhaal te delen met de buitenwereld.

Daan Moons, deze zomer afgestudeerd aan Fontys-ICT, wil er wel graag over praten. Hij wil het onderwerp uit de taboesfeer halen. In de coronaperiode kampte hij met een depressie. Hij trok zich steeds meer terug en raakte achterop met zijn studie. Toen hij dreigde te blijven zitten, schakelde hij hulp in. “Praten over mijn negatieve gedachtes heeft me enorm geholpen”, zegt Daan. Hij vond hulp bij Marlou Heskes, projectleider en Fontys-jobcoach bij Career Jumpstart.

“Zij heeft in eerste instantie mijn verhaal aangehoord, wat heel belangrijk voor me was. Daarvoor sprak ik met niemand over mijn mentale gezondheid. Marlou heeft me vervolgens geholpen met mijn planning en ze daagde me spelenderwijs uit om mijn bed uit te komen. Doordat ik weer dingen gedaan kreeg, ben ik me steeds beter gaan voelen. Deze zomer ben ik alsnog binnen 4 jaar afgestudeerd.” Heskes, die naast hem loopt met haar beide honden, zegt supertrots op hem te zijn.

Prestatiedruk
Een van de eersten die vanochtend arriveerde, is Mechatronica-docent Eric de Haas. Hij maakt zich zorgen over de veranderende maatschappij en de druk die jongeren voelen om te presteren en aan het ideale plaatje te voldoen. “Ik zie regelmatig studenten van wie ik vermoed dat het niet goed met ze gaat. Ik spreek ze aan en schakel daarna bijna altijd hulp in van collega’s binnen Fontys. Meestal kunnen ze dat waarderen, soms niet. Maar ik wil niet het risico lopen dat hen iets overkomt.”

Halverwege de wandeling van een uur staat de groep stil aan de rand van het water van de Karpendonkse Plas. De zon komt op achter de bomen en laat haar lichtstralen schitteren op het wateroppervlak. Vijf wandelaars leggen een steentje in het gras met de tekst: 1k z1e j3, wat verwijst naar 113 Zelfmoordpreventie. Een minuut stilte volgt. Dan zet de groep de terugtocht in.

De stoet wordt aangevoerd door twee studentcoaches van Bèta Ritme, Fleur Uittenhout en Guusje van Riel. Het tweetal merkt op dat na de coronaperiode meer studenten kampen met negatieve gedachtes. “In die tijd waren ze nog heel jong. Ze hebben een stukje ontwikkeling gemist, waardoor ze nu moeite hebben met sociale contacten en verplichtingen.”

Gatekeeperstraining
Bèta Ritme telt 5 medewerkers en 12 stagiaires van de opleidingen Toegepaste Psychologie en HRM. “De stagiairs doorlopen in de eerste maand van hun stage een online 113-suïcidemodule en 4 van de 5 medewerkers gaan volgende maand een gatekeepers suïcidetraining volgen”, aldus projectmanager Jitske Cornielje. “Daarin leren we onder meer hoe we een gesprek kunnen voeren met iemand die aan zelfdoding denkt.”

“Ook richten we ons op de studiecoaches binnen Engineering”, vervolgt Cornielje. “Zij zijn veelal de personen die het dichtst bij de student staan. Zij kunnen signaleren, waarna Bèta Ritme in actie kan komen. Om dit proces te verbeteren, geven we op korte termijn een workshop aan de studiecoaches van de opleiding Mechatronica. Als projectmanager van team Bèta Ritme vind ik dat een zeer belangrijke ontwikkeling.”

De eerste medewerker van Bèta Ritme die een suïcide gatekeeperstraining heeft gevolgd, is Niek van der Gaag. Dat was nodig, want tijdens de coronaperiode groeide het aantal kwetsbare studenten. “Wij mochten bij hoge uitzondering wel studenten ontmoeten en persoonlijk begeleiden in deze periode”, vertelt Van der Gaag. “Dat heeft vermoedelijk erger voorkomen.”

Praat erover
Zijn boodschap deze ochtend is duidelijk: praat erover, maak echt contact met de mensen om je heen. “Zelfdoding lijkt een beladen onderwerp, maar voor degenen die er 24 uur per dag mee bezig zijn, is het heel normaal. Vaak willen ze er heel graag over praten, maar beginnen ze er zelf niet over. Veel mensen denken dat als je het onderwerp aansnijdt, je de kans vergroot dat iemand suïcide pleegt, maar het tegenovergestelde is waar.”

Na afloop van de wandeling houdt Van der Gaag tijdens het ontbijt een mini-college over suïcidepreventie. Daarin vertelt hij over de korte lijntjes die Bèta Ritme heeft met de huisarts, en over het belang van 113 Zelfmoordpreventie. Deze landelijke organisatie is schrikbarend gegroeid de afgelopen jaren, weet hij. “Er is dus nog veel te winnen.” [Marieke Verbiesen]

Een mijlpaal. Want dit is voor het eerst in de vijf jaar waarin Fontys meedoet dat een studententeam zijn concurrenten van HAN University of Applied Sciences, organisator achter de HAN Ecomarathon, verslaat. De efficiencyrace vond eind juni voor de veertiende keer plaats op het Midlandcircuit in Lelystad.

Naast de eerste plek in de categorie drie- en vierwielers eindigde team 17 op de derde plek in het overall-klassement, met een score van 528,5 kilometer. Ook Fontys-team 20 viel in de prijzen, en wel voor het meest innovatieve voertuig. In de werkplaats van Automotive bij Fontys Nexus in Eindhoven krijgen de studenten van team 17 twee weken na de race een wisselbeker overhandigd.

Op deze plek hebben ze hun bloed, zweet en tranen gegeven. Zes weken lang, wel 60 uur per persoon. Dat is bij elkaar 480 uur, een half manjaar. De aanwezige docenten, hun tutor en het tweekoppige hoofd werkplaats hebben dan ook niets dan bewondering voor deze prestatie.

Doorzettingsvermogen
Al die weken zagen zij door de ramen een verdieping hoger de studenten ontwerpen, sleutelen, bouwen en verbeteren. “Vooral de onderlinge samenwerking heeft bijgedragen aan dit succesvolle resultaat”, concludeert tutor Robert Jansen. “Jullie enthousiasme en doorzettingsvermogen waren ongekend. Dat heb ik zelden gezien.”

Ook de studenten erkennen dat de samenwerking heeft bijgedragen aan de overwinning. “Ieder van ons heeft zijn eigen expertise en heeft bijgedragen aan het resultaat”, aldus coureur Mees Coenen. “We hebben heel veel van elkaar opgestoken”, vult Ruben Hirs aan. 

Alles wat de studenten tot nu toe hebben geleerd zit in dit voertuig. Het valt op om zijn eenvoud: niet te groot en strak afgewerkt. Naar eigen zeggen heeft hun driewieler gewonnen vanwege de goede aerodynamica, de stuurinrichting en de ‘stijfheid’, alleen de achterkant beweegt enigszins mee.

Kracht van een kampioen
Toch valt er wat te verbeteren, vinden de studenten. De aerodynamica zou bijvoorbeeld nog beter kunnen, met bijvoorbeeld een kap over de wielen. Om hem nog zuiniger te maken, denken ze onder meer aan het beter verdelen van het gewicht en het plaatsen van een andere, minder krachtige motor.

Kritisch blijven kijken, dat is de kracht van een kampioen. Maar vraag je wat de studenten het leukste vonden, dan is dat niet de race. “Het helemaal zelf bedenken en bouwen van een voertuig en het dan voor het eerst zien rijden. Dat is geweldig”, zegt Lucas Winkel. Zeven hoofden knikken instemmend. [Marieke Verbiesen]

“Ik ben er klaar voor”, zegt Joris Otten (25) na zijn laatste training voor de wedstrijd op de Europese Spelen, die plaatsvonden van 21 juni tot en met 3 juli. Joris doet aan kanoslalom en komt voor Nederland uit in de categorie canoe single, waarbij hij op zijn knieën met één steekpeddel zijn kano bestuurt. De bedoeling is dat hij zo snel mogelijk een wildwaterparcours aflegt met zo min mogelijk fouten.

"De training van vanochtend ging goed, maar ik voel wel wat druk door de invloeden hier in het ‘dorp’ waar we met de sporters verblijven. Daar moet ik mee leren omgaan, want als ik naar de Olympische Spelen wil, krijg ik er ook mee te maken.”

Dat is zijn doel met de Europese Spelen: kwalificeren voor de Olympische Spelen in Parijs volgend jaar. Daar heeft hij vier jaar keihard voor getraind, hij is er drie jaar geleden zelfs voor naar Frankrijk verhuisd, waar hij zich aansloot bij een Franse trainingsgroep en hun coach. [Tekst gaat verder onder de foto's]

“Vanaf dat moment heb ik grote stappen gemaakt”, vertelt Joris. Tegelijkertijd studeerde hij journalistiek bij Fontys. Dat hij deze studie in april na 5,5 jaar met succes heeft kunnen afronden, heeft hij te danken aan het topsportbeleid van de hogeschool. “Daardoor heb ik in mijn eigen tempo kunnen studeren.”

Ook corona heeft hem een zetje gegeven. “Ik was eigenlijk van plan om een halfjaar naar Frankrijk te gaan, maar door corona kon ik niet terug. Mijn studie kon ik vanaf dat moment online voortzetten. Een perfecte combinatie met mijn sport, dus een geluk bij een ongeluk.”

Lerarentekort
Op het moment dat Joris zijn laatste training deed, streed beachhandbalster Marit van Ede (21) in Polen met haar team tegen de Noren in de kwartfinale nadat het in de poolfase had gewonnen van Portugal, Griekenland en wereldkampioen Duitsland. “Hoewel we goed in de wedstrijd zaten, maakten de Noren geen fouten.” [Tekst gaat verder onder de foto]

TeamNL verloor en werd uiteindelijk vijfde. Marit baalde flink, want ‘het goud was heel dichtbij’. Op dit moment staat de beachhandbalster alweer voor de klas. Ruim twee weken geleden is ze afgestudeerd aan De Nieuwste Pabo. Nu maakt ze haar stage af tot de zomervakantie. Net als beachhandbal vindt ze dit werk het leukste wat er is.

Marit is van plan fulltime aan de slag te gaan in het basisonderwijs en blijft daarnaast op hoog niveau handballen. “Ik heb mijn diploma gehaald en vind dat ik mijn bijdrage moet leveren aan het lerarentekort.” Zelf vindt ze het niet zo’n uitzonderlijke prestatie dat ze topsport combineert met studie of werk.

“Ik heb het altijd al gedaan, ook op de middelbare. Het is een kwestie van goed plannen samen met Fontys en mijn stageschool. En verder niet te veel nadenken, gewoon doen en doorzetten.” Met deze houding heeft Marit al veel bereikt.

Olympische Spelen
Levi Weidmann (23) raakte vijf weken voor de Europese Spelen geblesseerd aan zijn knie. Met een aangepaste brace kon hij toch meedoen aan de wedstrijden Freestyle BMX. Door een val in de laatste vijf seconden van de finale werd hij negende. “Ik had een mooie score kunnen neerzetten, maar ik mag - gezien mijn blessure - niet klagen”, is zijn nuchtere reactie. [Tekst gaat verder onder de foto]

De BMX’er noemt de Europese Spelen een bijzondere ervaring. “Het is een veel groter evenement dan ik had verwacht.” Net als Joris hoopt Levi volgend jaar mee te mogen doen aan de Olympische Spelen in Parijs. Donderdag staat hij alweer op de trappers tijdens de World Cup BMX Freestyle in Brussel. “Elk punt dat ik haal voor de wereldranglijst telt.”

Levi reist voor zijn sport de wereld over. Het hele jaar rijdt hij wedstrijden. En dat combineert hij met een studie Werktuigbouwkunde aan Fontys. “Ik ben soms wekenlang in het buitenland, dan mis ik lessen of tentamens. Met docenten kan ik altijd regelen dat ik tentamens op een ander moment inhaal of een vervangende opdracht kan doen.”

Over een halfjaar hoopt Levi af te studeren. “Ik ben heel blij dat ik mijn sport kan combineren met mijn studie. Het maakt me niet uit dat ik er daardoor langer over doe.”

Spannend
Joris Otten miste uiteindelijk twee poortjes in de halve finale waardoor hij als 29ste eindigde. Wel is hij als ‘twaalfde land’ geëindigd, wat betekent dat hij de helft van de NOC*NSF-kwalificatie voor Parijs 2024 binnen heeft en een realistische kans maakt op een landenplek. “Het blijft dus nog even spannend”, aldus de kanoër. [Marieke Verbiesen]

Fahim zit in de hoofdstad van Engeland als we hem bellen voor een interview. Hij is daar nu een kleine drie weken en verblijft er de komende twaalf maanden om onderzoek te doen voor een universiteit in Londen. Daarover later meer. We gaan eerst terug naar 1998, het jaar waarin Fahim als 5-jarig jongetje als vluchteling naar Nederland kwam.

“Mijn ouders, broer, zussen en ik hebben het eerste jaar in drie verschillende asielzoekerscentra gezeten”, zegt Fahim. “Daarna kregen we een woning in Nederweert, een dorpje in Limburg. Vanaf dat moment hadden we een heel stabiel leven. Ik ben naar de basisschool gegaan, naar de middelbare school en vervolgens naar Fontys.”

Moeilijke vragen
Fahim begon in 2010 aan de toen nog nieuwe opleiding Mechatronica. Geen verrassende keuze, aangezien de interesse in techniek al sinds jonge leeftijd sterk aanwezig was. “Ik kan me nog herinneren dat ik als 8-jarig kind in de auto zat en allerlei moeilijke vragen stelde. Ik wilde bijvoorbeeld weten hoeveel omwentelingen een wiel per minuut maakte, was altijd bezig met het begrijpen van de techniek.”

Het waren passies waar de Limburger zich tijdens zijn studietijd vier jaar lang in kon ontwikkelen. Daarna studeerde hij cum laude af met een 10 voor zijn afstudeerproject. Tijd voor meer uitdaging dus. En die vond hij bij de Technische Universiteit Eindhoven (TU/e), waar hij de master Systems & Control volgde. Wederom zonder problemen.

Van Limburg naar Londen
Toen de toenmalige student in 2017 zijn master afrondde, startte hij met zijn PhD, een wetenschappelijk promotieonderzoek waarbij de combinatie van leren en onderzoeken centraal staat. “Mijn specialisatie is de regeltechniek, waarbij je strategieën ontwerpt om bijvoorbeeld machines en robots aan te sturen zodat ze de door jou gewenste bewegingen uitvoeren. Ik heb in mijn onderzoek nieuwe methodes bedacht die ons inzicht geven in hoe zo’n machine of robot zich nou eigenlijk gedraagt, essentieel voor het maken van regelstrategieën." 

Na het doen van een PhD kun je volgens Fahim twee dingen doen. Of je gaat bij een bedrijf werken, of je begint aan een academische carrière. Fahim koos voor de tweede optie en doet nu onderzoek bij het Imperial College in Londen. Dat neemt een jaar in beslag. “Het onderzoek is in dezelfde lijn als het onderzoek waar ik bij de TU/e aan werkte. Ik ben nu drie weken bezig en zal hier het komende jaar nog zoet mee zijn.” 

Snelheid van het leven
Wat hij daarna gaat doen, weet hij nog niet precies. Maar Fahim heeft wel een droom voor in de verre toekomst: studenten uit ontwikkelingslanden zoals Afghanistan helpen. “In mijn geboorteland zitten veel mensen die weinig kansen krijgen. Kansen die ik wel heb gekregen en waar ik heel dankbaar voor ben. Ik heb veel waardering voor hoe wij het hier hebben, maar tegelijkertijd weet ik ook hoe het leven in Afghanistan is. De moeilijke kanten, maar ook de positieve."

In Afghanistan heb je volgens Fahim niet de werkdruk die hier wel heel erg heerst. Het leven is er veel rustiger, veel meer gericht op familie. "De snelheid van het leven is compleet verschillend.” [Karen Luiken]

Radiografische wagens besturen, gamen, muziek componeren met codes, wandelen op de hoogste gebouwen dankzij een VR-bril en op de foto met PSV-icoon Luuk de Jong. Het kan woensdag allemaal tijdens Night of the Nerds, een evenement dat bol staat van de laatste technische ontwikkelingen.

Die technische ontwikkelingen hebben alles te maken met Dutch Technology Week, waar deze dag onderdeel van uitmaakt. De missie: jongeren op een aantrekkelijke manier inspireren, bewustmaken en enthousiasmeren voor de kracht en impact van technologie, creativiteit en maken. Iets waar oud Mechatronica-student Bart zich graag voor inzet. “Zelf heb ik als leerlingen nooit zulke events gehad, maar het is onwijs gaaf om de nieuwe generatie op deze manier kennis te laten maken met alle mogelijkheden die Fontys op het gebied van techniek biedt.”

Automotive scoort
Zo staat er een stand met 3D-geprinte hulpstukken vanuit de Mens en Techniek-opleiding Orthopedische (schoen)technologie, klopt het gekleurde GLOW-hart wanneer mensen op bedieningspanelen staan en staat er een racesimulatie vanuit de opleiding Automotive. “Die laatste scoort als een trein. Helemaal wanneer we vertellen dat deze simulatie gewoon op school staat, vinden de leerlingen dat geweldig.”

Toch zijn er ook wat leerlingen die moeite hebben met de middag, zoals Diede, Hannah en Myrthe. “We hebben nog niet heel veel gedaan vandaag, want het is superdruk. De escaperoom was al vol en we hebben nog maar een uur, want daarna komt de volgende groep alweer binnen.”

Toekomst met of zonder technologie
Dat het tijdslot van de meiden bijna ten einde is, vinden ze niet heel erg. Werken in de technologie is niet voor ze weggelegd. “Dat weten we wel zeker na vandaag, maar het was wel leuk om te zien wat er allemaal mogelijk is.”

Wie zichzelf wél in de technologische wereld ziet werken, is Brian. Samen met klasgenoot Marlon struint hij alle stands af, ook op zoek naar iets om uit te proberen. “Alles is bezet en ik mis de gaming-stations. Ik ben wat dat betreft best wel kieskeurig, want ik speel het liefst spellen waarbij ik meteen de actie op kan zoeken of mijn digitale werelden uit kan breiden. Wie weet doe ik vandaag nog wel wat inspiratie op, zodat ik later de perfecte game kan ontwikkelen.” [Noëlle van den Berg]

In zijn derde jaar volgde Luca de minor Arabische taal. Daar wilde hij tijdens zijn stage graag gebruik van maken. Al snel kwam hij dankzij zijn vader, die werkzaam is bij Canon Nederland, in contact met de servicemanager van de Arabische afdeling van het bedrijf. “Toen is het idee ontstaan om drie maanden mee te lopen bij de servicedienst om daar technische problemen op te lossen.”

Mochten printers gerepareerd of vervangen worden kon Luca vanuit Dubai alles regelen. Maar drie maanden was niet genoeg, aangezien de stages vanuit zijn opleiding eigenlijk vijf maanden in beslag moeten nemen. Die laatste twee maanden loopt hij stage bij Canon in Venlo. “In Dubai heb ik ook marktonderzoek gedaan naar het klantcontact en de beleving van de bevolking. Wat verwachten zij van Canon en wat willen ze? Die onderzoeksresultaten analyseer en verwerk ik terwijl ik in Venlo zit.”

Van de haven naar de oude stad
Daar is hij inmiddels een goede week mee bezig, nadat hij zijn avontuur in Dubai afsloot. De stad heeft zeker indruk op hem gemaakt, maar hij is blij dat hij terug is. “Van tevoren denk je aan de hoogste toren van de wereld, de sjeiks en de rijkdom en luxe. Dat is er ook allemaal wel, maar het grotere deel van de stad leeft in grote armoede. Die kant heb ik ook ervaren, omdat ik daar tussenin heb geleefd.”

Luca moest namelijk alles zelf betalen terwijl hij in de Arabische stad verbleef. “Ik kreeg wel een stagevergoeding waar ik mijn slaapplek van kon betalen, maar al het andere heb ik zelf gefinancierd. En na de eerste zeven weken in een appartement in de haven ben ik daarna verhuisd naar een hotel in de oude stad, waar ook veel arbeiders uit India en Pakistan woonden.”

Lastig om vrienden te maken
Hoewel hij de eerste maand zijn ogen uit heeft gekeken wat betreft de luxe auto’s, gebouwen, merkwinkels, shopping malls met pinguïns en de wereldberoemde skihal, begon hij Nederland enorm te missen. “Als je veel geld hebt is een sociaal leven daar leuk, maar ik heb het als 21-jarige heel lastig ervaren om vrienden te maken, terwijl ik die thuis juist veel heb."

"Hier gingen veel mensen werken en meteen naar huis. Even naar een bar gaan voor een biertje was ook geen optie. Niet alleen omdat alcohol sowieso een ding is in Dubai, maar ook omdat één glas al een tientje kostte. Dan is een biertje drinken echt niet leuk, laat staan alleen.”

Luca zijn drie maanden stage duurden dus erg lang voor zijn gevoel. Maar hij heeft er ook erg veel van geleerd. “Je moet sterk in je schoenen staan en je moet echt door kunnen zetten. Ik ben mijn thuissituatie en de kleine dingen in het leven ook veel meer gaan waarderen én ik kan nu beter voor mezelf zorgen.”

Of Luca een stage in Dubai andere studenten aan zou raden? “Ja, maar zoek van tevoren wel contact met een sportvereniging of andere groepen, zodat je al sociale contacten hebt wanneer je daar aankomt. Het is heel lastig om dat ter plekke nog te regelen, waardoor je je echt eenzaam kunt voelen.” [Noëlle van den Berg]

Vorige week werd bekend dat het bedrijf achter de zonneauto grotendeels failliet is verklaard. Daardoor verliezen 620 medewerkers hun baan. Een doorstart is nog onzeker. Lightyear zit op de Automotive Campus in Helmond, waar ook Fontys Engineering is gevestigd.

Lightyear is ontwikkeld door een studententeam van de Technische Universiteit Eindhoven en zag in 2016 het levenslicht. In de jaren daarna is de start-up explosief gegroeid. Lightyear kampte met hoge kosten en had nog geen inkomsten. Het stond te springen om financiering, maar die kwam niet op tijd.

Hoewel Fontys Engineering en Lightyear beiden op de Automotive Campus zijn gevestigd, is het niet tot een nauwe samenwerking gekomen. Behalve in samenwerkingsprojecten met andere bedrijven, weet Paul Janssen, opleidingsmanager bij Fontys Engineering. Zoals in het Automotive Center of Expertise (ACE), een samenwerking van Fontys Hogeschool, Hogeschool Arnhem en Nijmegen en de automotive industrie.

Geen tijd
“Door het tempo waarop het bedrijf zich heeft ontwikkeld en de manier waarop ze dat hebben aangepakt, is het aantal concrete projecten waarin we samenwerkten of waar onze studenten in participeerden heel beperkt gebleven”,  aldus Janssen. “Het bedrijf had simpelweg geen tijd om studenten te kunnen ontvangen en te begeleiden. Wel hebben veel van onze studenten een baan gevonden bij Lightyear.” 

Gepensioneerd Fontys-docent Rob Kluivers is ervan overtuigd dat deze mensen snel weer een nieuwe baan hebben. "Het gaat om topengineers waar de regio Brainport om zit te springen.”  In het verleden heeft hij als afstudeerbegeleider twee studenten begeleid bij het zonneautobedrijf, maar daar is het bij gebleven. “Er was geen tijd om onze studenten goed te begeleiden en de expertise zat niet altijd op de juiste plek.”

Volgens huidig stagecoördinator Frank Steeghs lopen er op dit moment  geen studenten stage bij Lightyear, ook studeert er nu niemand af. [Marieke Verbiesen]

Hoewel de passie voor alles wat rijdt er al vroeg ingebakken zat bij Matty, wist hij na zijn middelbare schooltijd niet goed welke richting hij moest kiezen. Er waren drie keuzes: werktuigbouwkunde, technische bedrijfskunde of Automotive. “Technische bedrijfskunde viel al snel af en bij werktuigbouwkunde merkte ik dat ik meer met auto’s wilde doen. Toen bleef er maar één over, en toen ik die keuze eenmaal had gemaakt wilde ik ook echt de autosport in.”

Matty had geluk: alle projecten in zijn eerste jaar waren allemaal motorsport gerelateerd. Ook kwam hij in een vriendengroep terecht die gek waren van driften. “Ik sloot me daarbij aan om te sleutelen aan de wagens en te repareren waar nodig. Daar heb ik verschillende contacten opgedaan, onder andere met de technisch directeur van Van Amersfoort Racing. Toen is het balletje gaan rollen.”

Kansen omarmen
Tijdens een F4-kampioenschap in Duitsland viel de oud-Automotive-student op bij een team dat hulp nodig had in Nederland met kampioenschappen. “Al snel volgde een race in het Belgische Spa waar een teammanager van een nóg groter team me aansprak. Wat ik daar aan het doen was met alle data zagen ze in hun eigen team niet eens gebeuren. En toen ik de vraag kreeg om me bij hen aan te sluiten, heb ik die kans meteen omarmd. Dat is de aanzet geweest van waar ik nu sta als race-engineer.”

Maar wat doet zo’n engineer dan precies? Het takenpakket is enorm divers. Denk daarbij aan het bekijken van weerberichten, video’s analyseren van teams die een race al hebben gereden en het berekenen van de beste racelijnen om een wedstrijd zo effectief mogelijk te rijden. 

En dat zijn dan alleen nog maar de voorbereidende zaken. “Tijdens een raceweekend analyseer ik de verzamelde data zodat ik deze kan vergelijken met de verwachtingen en eventuele aanpassingen door kan geven waardoor we tijdens een race beter uitkomen.”

Aston Martin, Ford en Porsche
En is een race afgelopen? Dan is Matty nog lang niet klaar. “Daarna spit ik alle data door om te kijken of we de goede beslissingen hebben gemaakt, wat de concurrentie gedaan heeft om te winnen, hoe we tijdsverlies kunnen voorkomen en welke leermomenten we nog meer uit een gereden race kunnen halen.”

Tekst gaat verder onder de foto.

Die werkzaamheden voert Matty niet voor maar één team uit. Sinds 2018 werkt hij bij klantenteams van Aston Martin, waarbij hij verantwoordelijk is voor het runnen van de verkochte racewagens. Daarnaast werkte hij voor een Nederlands team met Porsche en bij een Belgische renstal met Ford. “Zo kan ik meer ervaring en kennis op doen. Niet alleen van de wagens, maar ook van de kampioenschappen en de verschillende niveaus.”

Vlieg- en werkuren
Dat is soms best pittig. Dit jaar bezoek Matty bijvoorbeeld 32 evenementen, terwijl een F1-seizoen er bijvoorbeeld ‘maar’ 24 kent. Van Zuid-Afrika tot Dubai en van Engeland tot aan Barcelona en Maleisië; de engineer kom echt overal. “Dat is gelijk ook het mooie van het zzp-schap. Ik maak veel vlieg- en werkuren en geniet er allemaal van.”

Hoewel Matty pas twee jaar is afgestudeerd, zit hij al erg dicht bij de top. “Sterker nog, als we over twee weken in het Midden-Oosten goede resultaten behalen krijgen we gratis inschrijving tot de 24 uur van Le Mans. Dat is de grootste endurance race ter wereld, waar ik dan als 26-jarige gewoon bij aanwezig mag zijn. Dat is mega vet.”

Droombaan in Formule 1
Of dat ook meteen het hoogtepunt zal zijn van zijn carrière, is nog maar de vraag. Is werken in de Formule 1 dan misschien nog een droom? Daar twijfelt de engineer nog over. 

“In de F1 ben je bijvoorbeeld engineer van de rechtervoorband. Ik heb nu veel meer vrijheid en meer overzicht van wat ik aan kan passen aan een auto. Werken in de Formule 1 is wat dat betreft wel een doel, maar het ligt wel aan de taken ik daar mag vervullen. Mijn werk is nu zo divers en leuk, dat ik goed moet overwegen of ik dat in wil ruilen voor Formule 1. Dat is een surreële luxepositie, maar daar zit ik zit wel in.”

Wie denkt dat dit drukke bestaan het enige is waar Matty zich mee bezighoudt, heeft het mis. Hij maakt tijd voor zijn vriendin, die hij zelf zijn steun en toeverlaat noemt, en geeft ook nog eens een dag per week les bij de minor Motorsport van Fontys. 

“Zo kan ik andere studenten kennis laten maken of door laten groeien in de motorsport. Soms analyseren we ook data van een race die dat weekend ervoor pas plaatsgevonden heeft en dat vinden de studenten super gaaf. Om deel uit te maken van hun enthousiasme voor de motorsport, is ontzettend mooi.” [Noëlle van den Berg]

Het aantal vrouwen dat aan FE studeert, is niet om over naar huis te schrijven, vindt Hueting. Toch was ze blij verrast toen ze recent de cijfers van het aantal vrouwelijke studenten aan haar instituut onder ogen kreeg. Het aandeel vrouw is sinds 2014 gegroeid van bijna 3 naar ruim 11 procent. Telde de FE 9 jaar geleden nog 49 vrouwen van de 1.700 studenten, nu zijn dat er 275 van de 2.429.

“We gaan de goede kant op”, zegt de directeur. “Maar het zijn er nog altijd veel te weinig.” Een van de redenen voor de stijging is de toevoeging van Toegepaste Wiskunde, die opleiding trekt traditioneel meer vrouwen aan. En ook het aantal vrouwelijke buitenlandse studenten is toegenomen. Procentueel telt FE inmiddels zelfs meer buitenlandse dan Nederlandse studentes. [tekst gaat verder onder de tabel]

Overal ter wereld volgen minder vrouwen dan mannen een techniekopleiding, maar Nederland doet het echt heel erg slecht, weet Hueting. “We staan onderaan alle internationale ranglijsten. We doen het slechter dan andere landen in de EU en de VS, en zeker slechter dan Azië en de Oost-Europese landen. Slechts een paar landen doen het nog minder goed dan wij, waaronder Pakistan. Maar dat is geen land waarmee we ons op dit gebied zouden moeten vergelijken.”

Geen wetenschappelijk bewijs
Er worden veel redenen opgevoerd waarom er zo weinig vrouwen een technische opleiding volgen, maar geen ervan is wetenschappelijk onderbouwd. Zo zou ons basisonderwijs zijn gefeminiseerd, waardoor er weinig aandacht is voor techniek en IT.

Ook zou het ermee te maken hebben dat leerlingen op de middelbare school al vroeg een profiel moeten kiezen. Meisjes zitten dan midden in de overgang van meisje naar vrouw. Bovendien zouden veel bèta-leraren in het voortgezet onderwijs meisjes afraden om de techniek in te gaan.

Zelfs de Eerste Wereldoorlog wordt opgevoerd. Terwijl in de landen om ons heen veel vrouwen gingen werken in de industrie omdat hun mannen naar het front gingen, was Nederland neutraal en bleven onze vrouwen nog decennia thuis om voor het huishouden en de kinderen te zorgen.

Handen ineengeslagen
Lange tijd werd er laatdunkend gedaan over de inzet van meer vrouwen in de techniek en IT, is de ervaring van Hueting. Er werd gezegd dat het onzin was. De directeur van FE merkt dat deze houding is gekanteld. “Het onderwijs, het bedrijfsleven, de hele keten is er inmiddels van doordrongen dat we meer vrouwelijke afgestudeerden nodig hebben als we het grote aantal arbeidsplaatsen in techniek en IT willen invullen.”

Binnen Brainport hebben Fontys, TU/e, Summa College en het bedrijfsleven de handen ineengeslagen om meer vrouwen voor technische opleidingen te interesseren. De partijen willen een verbetering doorvoeren in de hele keten. Zo moet het bedrijfsleven de deuren gaan openzetten voor vrouwen, die vaker nog dan mannen parttime willen werken.

Eigen verantwoordelijkheid
Binnen de opleidingen valt ook het een en ander te verbeteren, aldus Hueting. “We moeten ons afvragen of het studiemateriaal en de lessen aansluiten bij de belevingswereld van vrouwen, en of er voldoende vrouwelijke rolmodellen binnen het docententeam zijn. Je kunt hele goede voorlichting en leuke workshops geven op de basisschool, maar als dat niet is terug te zien binnen de opleidingen, dan loop je de kans dat vrouwen alsnog hun studie afbreken.”

Tot slot doet Hueting een dringend appel op vrouwen zelf. Zij hebben volgens haar ook een verantwoordelijkheid om een maatschappelijke bijdrage te leveren. “Technologie heeft zo’n enorme impact op onze samenleving. De ontwikkelingen in deze sector liggen aan de basis van grote maatschappelijke vernieuwingen. Denk aan de energietransitie, circulariteit, de stikstofcrisis. En wij staan aan de kant, wij doen nu niet mee.” [Marieke Verbiesen]

RIFT (Renewable Iron Fuel Technology) zet ijzerpoeder om in energie, oftewel ijzerbrandstof: een duurzame oplossing die fossiele brandstoffen moet gaan vervangen voor industrieën die anders niet kunnen verduurzamen.

Ook de systemen die deze verduurzaming waar moeten maken worden ontwikkeld door het Eindhovense bedrijf. Dion is daarbij verantwoordelijk voor de mechanische tekeningen. “Samen met collega’s teken ik de machines en onderdelen uit. Vervolgens regel ik dat het gemaakt wordt en controleer ik of dat gebeurt volgens de specificaties.”

Bill Gates
De werktuigbouwkundestudent is pas twee maanden geleden begonnen nadat hij gebeld werd door Mark Verhagen, een van oprichters van RIFT. Verhagen is onlangs naar Amerika geweest om andere ondernemers en Bill Gates zelf te ontmoeten. “Dat was een hele ervaring.”

Bij alleen een investering van de Amerikaanse zakenman blijft het niet. Volgens Verhagen krijgt RIFT ook mentorship aangeboden zodat het bedrijf nog meer groeit en naar verwachting in 2025 de commerciële markt op kan. “Tot die tijd zetten we volop in op ontwikkeling, maar de eerste testsystemen staan al klaar.”

Bijzonder werk
In maart wordt een van deze testsystemen geopend in Arnhem, waar Dion met zijn team de 3D-tekening voor maakte. “Het is heel bijzonder om mijn tekening uiteindelijk werkelijkheid te zien worden. En dat past wel bij RIFT, want we zijn hier ook echt met iets bijzonders bezig.”

Dat beaamt ook de oprichter nog eens: “Het is de bedoeling dat de zwaardere industrieën zoals bijvoorbeeld Friesland Campina, Veolia en Shell straks allemaal overstappen op ijzerbrandstof. En wanneer wij in ons proces ook onze doelstellingen bereiken, staan we met het hele team te stralen.”

Win-win
Dat het complete team van RIFT hart voor de zaak heeft is duidelijk. Dion is graag op zijn werk wanneer hij bijvoorbeeld even geen colleges heeft. “Het werk is leuk en ik krijg veel vrijheid en verantwoordelijkheid. Daarnaast zie ik hier dingen voorbijkomen die ook binnen mijn opleiding behandeld worden. Daar word ik alleen maar wijzer van, dus dat is ook nog eens mooi meegenomen.” [Noëlle van den Berg]

Als er iemand is die veel over techniek kan vertellen, dan is het Geert-Jan Evers. Hij geeft als docent Werktuigbouwkunde al vier jaar les over alles wat met deze branche te maken heeft en ziet welke ontwikkelingen op dit vlak plaatsvinden.

Welke banen zijn populair onder Techniek-studenten?
“Studenten komen binnen de Brainport-regio vaak bij het MKB of de High Tech-sector terecht. Bij MKB kun je denken aan allerlei typen bedrijven die bezig zijn met bijvoorbeeld tractoren. Banen in de High Tech-sector vind je veel bij bedrijven als Philips of ASML.”

Welke verschuivingen zie jij in het werkveld?
“Een van de dingen die ik zie gebeuren is dat studenten veel meer multidisciplinair moeten werken, ook in het werkveld. Ze zijn vaak met maatschappelijke thema’s bezig, zoals: hoe kunnen we bepaalde robots inzetten als er te weinig werknemers zijn in de landbouw? Studenten zijn niet langer alleen met techniek bezig, maar ook met de context.”

Welke banen zie jij verdwijnen in deze sector?
“De ontwikkelingen gaan niet zó snel dat bepaalde banen binnen drie jaar verdwijnen, maar ik denk wel dat er veel wordt geautomatiseerd. De banen waarbij dingen bedacht moeten worden, komen er steeds meer bij, terwijl het daadwerkelijke uitvoeren binnen bijvoorbeeld een fabriek juist minder wordt. Als er een vliegtuigvleugel ontworpen moet worden, dan zet je daar tegenwoordig kunstmatige intelligentie voor in. Techneuten ontwerpen dingen niet altijd meer zelf; dat wordt voor ze gedaan.”

Welke nieuwe banen ontstaan er juist?
“Er gaat veel meer gebeuren op het gebied van automatisering en kunstmatige intelligentie. Je ziet dat bijvoorbeeld bij Philips dat in de medische industrie opereert. Daar zie ik een verschuiving: ze zijn meer bezig in het verwerken van gegevens dan met het maken van dingen.

Voorbeeldje: hoe kunnen we alle beelden van een MRI-scanner op een goede manier verwerken zodat we snel een diagnose kunnen stellen? Je zit als techneut tegenwoordig minder aan de voorkant en meer aan de achterkant. Je bent niet bezig met het maken van de scanner, maar wel met wat zo’n scanner kan.”

Zijn er technologische ontwikkelingen die banen in gevaar brengen?
“We hebben vaak een beeld dat robots almachtig zijn en de wereld overnemen, maar volgens mij valt dat wel mee. Robots worden vooral toegepast door samen met de mens iets te doen, niet individueel.

De plekken waar robots goed hun werk kunnen doen, zijn voorspelbare situaties. In een magazijn bijvoorbeeld, maar in de zorg is het een ander verhaal. De enige robots die daar weten te overleven, zijn robots die zijn ontwikkeld in samenspraak met artsen en hen ondersteuning bieden.”

Wat gaan studenten verdienen?
“Vanwege de grote vraag naar techneuten heb je in deze branche zo een baan. De salarissen zijn hartstikke goed. Organisaties en bedrijven in de Brainport-regio bloeien, dus die hebben ook een hoop uit te geven.” [Karen Luiken]

Dinsdag stond er op de Automotive Campus een razendsnelle bolide te schitteren in de zon. De auto heeft dezelfde waarde als een meer dan prima woonhuis, maar die vergelijking werd door de vele voorbijgangers niet gemaakt. Zij liepen in bewondering rondjes om de auto, waar Julian alleen maar trots op kan zijn. “Gaaf toch dat ik deel uit heb mogen maken van dit ontwerp.”

En dat heeft de vierdejaarsstudent zeker. De afgelopen maanden liep hij stage bij Jasper, die beter bekendstaat als SpykerEnthusiast en meer dan vijftien sportwagens van de voormalige autofabrikant Spyker in zijn bezit heeft. “Ik solliciteerde eigenlijk op een andere functie, maar Jasper had het idee dat ik iets met mijn handen moest doen. Zodoende dat ik bij dit project betrokken werd.”

Iconische stijl
Wat dat project precies inhoudt? De verlichting van de Spyker B6 Venator coupé vanaf het prille begin ontwerpen. Julian haalde zijn inspiratie uit eerdere ontwerpen van Spyker. “Daarin zag ik dat Spyker altijd twee ronde verlichtingsdelen in koplampen heeft zitten en gebruikmaakt van een zogenaamd driehoekje om de koplampsproeier in uit te laten komen. Die heb ik samen met een ledstrip gecombineerd in een nieuw ontwerp, dat goed past bij de iconische stijl van Spyker.”

De B6 Venator is de enige ter wereld, maar rijdt nog niet. “De motor wordt gereviseerd, mijn koplampen worden toegevoegd en de binnenbekleding moet nog worden aangebracht. Maar dan is de auto een heel stuk af”, aldus Julian.

Anders dan andere afstudeerprojecten
De student sloot zijn afstudeerproject na een succesvolle presentatie af met een 8. “Het was een project dat compleet anders was dan alle andere afstudeeropdrachten, dus het was nog maar de vraag of school dat zou waarderen.” 

Daar hoefde Julian zich achteraf gezien geen zorgen over te maken, verklaart docent Marc Mussaeus. “De meeste studenten studeren af op een klein techniekonderdeel dat in een auto verstopt zit. Maar Julian is zover ik weet de eerste student die een bijdrage heeft geleverd aan een ontwerp dat meteen te zien is.”

Julian scoorde ook nog eens met de tentoonstelling van de sportbolide. “De meeste studenten laten een demo of een stukje hardware zien, maar Julian nam gewoon de hele auto mee. En dat deze op ons terrein te bewonderen was, was toch ook wel echt bijzonder.” [Noëlle van den Berg]

Met een zelfgebouwd elektrisch motorvoertuig een parcours afleggen met zo min mogelijk energieverbruik. Daar draait het om bij de Ecomarathon. Het maximale budget voor de bouwsels was 1.000 euro en dus is er een groot beroep gedaan op de inventiviteit en creativiteit van de tweedejaarsstudenten.

En dat is terug te zien in de race. De meest vreemde voertuigen zoeven over het asfalt op het kartcircuit in Lelystad. Maar hoe gek ze er ook uitzien, ze halen bijna allemaal snelheden tot 50 kilometer per uur, én ze zijn allemaal loeizuinig. Een verbruik van 1 op 400 is geen uitzondering.

The A-Team
Voor Fontysstudent Joep is de Ecomarathon hét hoogtepunt van zijn eerste studiejaren. “Wat we de eerste anderhalf jaar hebben geleerd, kunnen we in deze wedstrijd toepassen. Dat is super gaaf. We hebben de afgelopen maanden zelf onze wagen ontworpen en gebouwd en hebben echt een half jaar lang naar deze race toegeleefd. Vandaag moet het gebeuren.”

Joep is onderdeel van The A-Team dat verder bestaat uit Jari, Robur, Roel, Willem, Jesse, Gijs, Leroy, Max en Bram. De eerste heat hebben ze een verbruik gerealiseerd van 1 op 477 en daarmee liggen ze op een derde plaats. Tussen de heats door sleutelen ze in de paddock verder aan hun voertuig om hem nóg zuiniger te maken.

Gijs is door het team gebombardeerd tot woordvoerder. Hij legt uit: “We hebben echt ingezet op aerodynamica. Daarvoor hebben we een speciale kap ontwikkeld zodat we zo min mogelijk last hebben van de wind. Bij een open model heb je namelijk veel meer last van turbulentie.”

Duct tape
Om de luchtstromen naar binnen af te sluiten wordt de kap dicht getapet met duct tape. Dat scheelt weer een procentje in het verbruik. Nadeel is wel dat het daardoor 35 tot 40 graden wordt in de wagen van glasvezel en polyesterhars. En dat is niet zo fijn voor Jesse. Hij is de kleinste en lichtste van het hele stel en daarom de coureur deze dag. Toch hoor je hem niet klagen. Een beetje zweet heeft hij wel over voor een mooi resultaat.

Na drie heats staat The A-team aan het eind van de middag nog steeds op de derde plaats. Ze zijn wel zuiniger gaan rijden, maar dat geldt ook voor de twee HAN-teams die bovenaan staan. De vierde en laatste heat kan daar geen verandering meer in brengen. Toch gaat het team nog een keer all-in. Ze verhogen de bandenspanning naar 7,5 en 7 bar en realiseren hun beste score van de dag: een verbruik van 1 op 525.

Daarmee zijn ze met afstand het beste Fontysteam. Maar hun score verbleekt bij de winnende score van het beste HAN-team. Dat realiseert een verbluffend verbruik van 1 op 838. Daarmee wint HAN voor het vijfde jaar op rij van Fontys, en dat steekt wel een beetje. “Sjoemelsoftware”, grapt Joep en hij lacht als een boer met kiespijn.

Gezonde rivaliteit
Ook Bas de Waal, projectcoördinator en docent bij de opleiding Automotive, baalt van de uitslag. “We doen nu vijf jaar mee aan de Ecomarathon en hebben nog nooit die trofee gewonnen. Dat doet wel een beetje pijn. Maar het belangrijkste is natuurlijk dat we weer een prachtige dag hebben beleefd hier in Lelystad. Die gezonde rivaliteit pusht de studenten tot het uiterste. Dat is mooi om te zien. En wie weet, misschien gaat de trofee volgend jaar mee naar Eindhoven.”  [Ivo van der Hoeven]

Van de 1000 aanmeldingen die dit instituut ieder jaar krijgt is zeker een kwart internationaal. Uiteindelijk zijn er zo’n 700 studenten die zich daadwerkelijk inschrijven. Een derde daarvan komt niet uit Nederland. Of kwam uit Nederland, want komend jaar zal het aantal internationale studenten drastisch afnemen.

Maar liefst 205 van de 250 aangemelde internationale studenten ontvingen afgelopen week een brief met de boodschap dat er geen huisvesting voor hen te vinden is. Een probleem dat niet alleen Fontys, maar de gehele Nederlandse economie uiteindelijk raakt, aldus directeur Ella Hueting. “De meeste internationale studenten die bij Fontys Engineering afstuderen, blijven in Nederland om te werken. Het feit dat wij ze nu geen onderdak kunnen bieden, zorgt ervoor dat die tak echt in de problemen komt.”

Geen mensen
Die problemen zijn er volgens de directeur nu al. Een groot deel van de bedrijven waar de Fontys-studenten na hun studie aan de slag gaan zit in de Brainportregio, waar het gebrek aan mensen nu al een grote belemmering vormt. “Bedrijven als ASML moeten hun werknemersaantal verdubbelen om alle marktvraag bij te kunnen houden, maar er zijn simpelweg geen mensen om die plekken te vullen.”

Dat heeft volgens Hueting nog grotere dillema’s tot gevolg. “Wij kunnen zeker 500 internationale studenten per jaar opleiden. Maar zolang dat onmogelijk is wegens de huisvestingsproblemen, vindt niemand zijn of haar weg naar de in Nederland gevestigde bedrijven. En dat beperkt uiteindelijk ook de economische groei van ons land.”

Zoeken naar oplossingen
Ook Nederlandse studenten worden volgens haar door dit probleem getroffen. “Veel van hen kiezen ervoor om een Engelstalige opleiding binnen Engineering te volgen. Niet alleen omdat dit beter aansluit op het bedrijfsleven, maar ook omdat ze zo kennismaken met mensen uit andere landen en verschillende culturen. Ook dat valt nu weg.”

Hueting vindt dat er op korte termijn een oplossing moet komen. Daarom zet zij alles op alles om toch woonruimtes in de buurt te regelen. “We zijn bijvoorbeeld in gesprek met de gemeente Helmond, omdat zij graag studenten op willen nemen en wij ook een locatie hebben op de  Automotive Campus die zich daar bevindt. Daarnaast hebben we ook contact met de directeur van Brainport en met een bedrijf dat aspergestekers huisvestigde. Wie weet zijn de woonruimtes die door arbeidsmigranten gebruikt werden een goede tijdelijke oplossing voor onze studenten.”

Samen verder
Het team Internationalisering en het College van Bestuur van Fontys zetten zich eveneens hard in om oplossingen voor het woningtekort te vinden. Maar ook zij kunnen volgens Hueting geen ijzer met handen breken. “En dan krijg je ook nog eens te maken met theorie en praktijk. Want in theorie is er genoeg ruimte in de omgeving om bijvoorbeeld tijdelijke woonunits als tiny houses te plaatsen, maar in de praktijk is dat een veelomvattend proces.”

Toch wordt er van alle kanten geprobeerd om de huisvestingskwestie op te lossen. “We hebben al onze medewerkers gevraagd of iemand woonruimte beschikbaar heeft, en een student liet mij dinsdag weten dat in zijn huis wat kamers vrijkomen die misschien wel geschikt zijn. Mochten anderen nog een idee hebben, laat dat dan vooral weten via engineeringcommunicatie@fontys.nl. Zo kunnen we zoveel mogelijk internationale studenten alsnog de kans geven om bij Fontys te studeren.” [Noëlle van den Berg]

Met nog maar een aantal lesweken te gaan en een stageperiode die na de zomervakantie voor veel studenten te wachten staat, is het hoog tijd om een stage te regelen. Of, in het geval van Anne van Proosdij, een plek waar ze haar afstudeeronderzoek kan uitvoeren. De student Toegepaste Psychologie begint in september aan haar laatste studiejaar.

De stress voor het vinden van een plek waar ze haar afstudeerproject kan uitvoeren – gericht op het veranderen van het gedrag van mensen – begint lichtelijk toe te slaan. Heel veel eisen heeft ze niet. Want, zo vertelt ze, het is ‘moeilijker dan je denkt om een bedrijf te vinden’. Via LinkedIn doet ze een poging. ‘Afstudeeropdracht gezocht’, klinkt het. 

Horizon verbreden
“Ik zou het tof vinden als de opdracht binnen mijn interesses ligt, maar dat is geen must”, vertelt Anne. “Ik vind het belangrijker dat ik überhaupt een opdracht krijg, dan dat ik een bedrijf vind dat naadloos op mijn wensen aansluit. Natuurlijk heb ik wensen, maar door er open in te staan kun je je interesses ook verbreden of er juist achter komen wat je niet wilt.”

Lars Kros besloot in zijn zoektocht naar een stage ook social media in te schakelen. Hij spreidde zijn kansen en deelde zowel op Facebook als LinkedIn een oproep. “Maar ik heb ook rondgevraagd bij vrienden, familie en bekenden. Van klasgenoten weet ik dat ze via het stagesysteem van Fontys een poging doen.”

Lars, student ICT & Media Design, hoopt een stage in Tilburg of Den Haag te kunnen vinden. Dat zijn namelijk de plekken waar hij als topsporter vaak te vinden is. “De locatie van mijn stage bepaalt hoeveel tijd ik kwijt ben aan reistijd”, vertelt hij. “Hoe dichter ik bij mijn trainingslocatie zit – voornamelijk Den Haag – hoe makkelijker ik mijn trainingen in kan plannen.”

Niks concreets
De reden dat hij LinkedIn en Facebook uitkoos als manier om een stage te vinden, heeft alles te maken met het netwerk dat hij daar heeft opgebouwd. “Dankzij mijn sport heb ik een vrij groot netwerk. Ik zou het fijn vinden om via via een stage te kunnen vinden.”

En, lukt dat al? “Ik heb een aantal reacties gekregen en ook al contact gehad met mogelijke stageplekken.” Tot iets concreets heeft dat vooralsnog niet geleid. In tegenstelling tot Anne vindt hij een bedrijf dat bij zijn wensen past namelijk belangrijker dan überhaupt iets vinden. “Het heeft invloed op mijn toekomst en bovendien wil ik me graag fijn voelen bij een stage.”

Dat laatste geldt ook voor Yigit Kocaaga, die Automotive Management in Eindhoven studeert. “Een stage is een leermoment waarbij je erachter komt wat je leuk vindt. En natuurlijk is het ook handig als je lekker in je vel zit, want dit reflecteert op je stageopdracht."

Via via 
In zijn branche blijkt LinkedIn – daar hebben we ‘m weer – wederom een gouden platform voor het delen van een oproep. “Ik heb hiervoor gekozen omdat ik weet dat daar veel HR-medewerkers actief op zoek zijn naar stagiaires”, zegt Yigti.

Zijn post leverde drie privéberichten op. Toch vond Yigit zijn stage uiteindelijk op een andere manier. De ouderwetse maar nog altijd effectieve via-via-manier. “Mijn neef, die ook student van Automotive Management is geweest, heeft me uiteindelijk geholpen.” [Karen Luiken]

De studenten maken allemaal deel uit van team NovaFAST, ontstaan vanuit de minor Elektrisch Rijden. Teammanager Oskar Kolman en PR-manager Harm Spanjers zijn laaiend enthousiast over de voortgang die het team inmiddels heeft geboekt. “Ons project laat zien dat we mobiliteit duurzamer kunnen maken, dat het beter kan. Er zijn nu auto’s op de markt vol chips en snufjes. Maar is dat wel nodig om mobiliteit waar te maken? Wij weten zeker van niet!”

Hergebruik en efficiëntie
Daarom maakt NovaFAST een simpelere, goedkopere én minder milieubelastende auto. “Deze is volledig elektrisch en heeft zonnepanelen op het dak om de efficiëntie te vergroten. Daarnaast is de auto zo gebouwd dat we na de levensduur verschillende onderdelen opnieuw kunnen gebruiken.”

Met die auto wordt in het weekend van 17 en 18 september gestreden tijdens de iLumen European Solar Challenge. Maar voordat het zover is, moet er nog veel getest worden. “Dat doen we aan de hand van een testauto, de Dragon 1, waarmee we steeds verschillende uitdagingen oplossen. De verschillende componenten integreren we uiteindelijk in ons definitieve ontwerp. Dat wordt een praktische en bruikbare vierdeurs met ruimte voor vier personen.”

Circuit Zolder
Hoewel de World Solar Challenge in Australië voor velen bekender klinkt, zijn beide heren maar wat blij met de Europese variant in België. “In Australië moet je 3000 kilometer afleggen in een woestijn, in de volle zon. Dan wekken je zonnepanelen natuurlijk altijd stroom op. Maar op Circuit Zolder heb je te maken met weeromstandigheden waarin je normaal ook je auto gebruikt. Dat is veel reëler.”

Daarnaast gaat het tijdens de European Solar Challenge niet alleen om het afleggen van de meeste afstand. “Ook efficiënt rijden, de aantal oplaadbeurten en het aantal personen in de auto worden meegeteld in de uiteindelijk score. Dat geeft een duidelijker en completer beeld van wat jouw auto aankan.”

Duurzaamheid voorop
Meer dan tien teams dingen tijdens de challenge mee voor de hoofdprijs: een grote beker en veel naamsbekendheid. “Er doen teams uit heel Europa mee. Winnen zou voor team NovaFAST betekenen dat we onszelf op de kaart zetten bij grote bedrijven die ons in de toekomst wellicht kunnen helpen. Zoals techniekbedrijven die software leveren om onze auto nog beter door te berekenen of zonnepanelengiganten.”

Het uiteindelijke doel van NovaFAST is niet perse het winnen van de race, maar wel winnen op het gebied van duurzaamheid. “We willen aan de auto-industrie bewijzen dat je ook auto’s kunt maken die minder impact hebben op het milieu. Niet alleen in gebruik, maar ook tijdens de fabricage. Wij laten met onze auto zien dat het ook echt anders kan.”

'Leren van fouten'
Het gehele team is in september aanwezig tijdens de race. Daarna maken de leden plaats voor nieuwe fanatiekelingen. Maar zowel Oskar als Harm blijven nog wel betrokken. “Al is het maar in een adviserende rol. Zo kan het nieuwe team leren van onze fouten en bouwen aan een nóg betere oplossing voor mobiliteit.” [Noëlle van den Berg]

De opdracht is helder: ontwerp en bouw een transportdrone from scratch. De weg ernaartoe, die moeten de mbo- en hbo-studenten helemaal zelf uitdokteren. Nou ja, met een beetje hulp van de mannen van New Business Creators en bedrijven op de Brainport Industries Campus (BIC).

De Drone Challenge, die op de BIC zijn thuishaven heeft, is nieuw dit jaar en als het aan mede-initiatiefnemer Mark Aelmans ligt een blijvertje. Volgens de project- en programmamanager van de opleiding Engineering biedt de challenge studenten een mooie, concrete ontwerpopdracht in de minor Engineering.  

“Vijf maanden lang kunnen onze studenten samen met studenten van  het Summa College nadenken over en sleutelen aan de optimale transportdrone. Daarmee koppelen we de ontwerpkracht van de hbo-studenten aan de maakkracht van mbo-studenten. Samen kunnen ze hele mooie producten tot stand brengen.”

Gedachtegoed van BIC
Die samenwerking en de samenwerking met het bedrijfsleven sluiten volgens Aelmans perfect aan bij het gedachtegoed van BIC. Op deze campus ontwikkelen onderwijsinstellingen en bedrijven in vijf fieldlabs samen innovaties voor de maakindustrie.

“Die kant gaan we steeds meer op met ons onderwijs. Het ideaalplaatje voor de opleiding Engineering is een hybride leeromgeving waarin een team van professionals uit het werkveld en studenten van verschillende opleidingen samenwerken en ontwerpuitdagingen aangaan.”

De Drone Challenge is volgens Aelmans een mooi pilotproject. “New Business Creators begeleidt dit project. Zij zijn voor de studenten het dagelijkse aanspreekpunt. Wij kijken op afstand mee en onderzoeken hoe we die hybride leeromgeving verder vorm kunnen geven.”

Vliegles
Inmiddels zijn de studenten al enkele maanden onderweg. De ontwerpen zijn klaar en de studenten hebben ook al vliegles gehad van een professioneel droneteam. De volgende stap is het bouwen en testen van de prototypen.

Dat niet alle drones de eerste testvlucht overleven, ondervond ook Bram, derdejaarsstudent Mechatronica. “Onze drone met houten frame is bij de eerste vlucht helaas gecrasht, maar we hebben inmiddels een nieuwe gemaakt en we bouwen ook nog een kleiner model van aluminium.”

Het liefst had het team van Bram de drone gebouwd met carbon fiber, sterk en toch heel licht materiaal. “Maar dat was veel te duur. Dan zou ons budget in één keer op zijn geweest.” 

Finaledag
De komende maand hopen Bram en zijn teamgenoten de definitieve transportdrone te bouwen waarmee ze op 7 juli tijdens de finaledag de strijd aangaan met de andere negen teams. Toch maakt winnen of verliezen hem weinig uit.

“Het gaat mij om het proces, om het zelf ontwerpen en bouwen van zo’n drone. Die weg naar een concreet eindproduct, daar leren we heel veel van.” 

Een puntje van kritiek heeft hij wel: “De samenwerking met de mbo-studenten kan een stuk beter. We werken op verschillende dagen aan de drones, dat maakt het lastig om dingen echt samen op te pakken. Dat zou anders gepland kunnen worden.”

Voor Aelmans een belangrijk leerpunt, want het is de bedoeling dat de Drone Challenge een jaarlijks terugkerend project wordt. “Zo kunnen we doorbouwen op de opgedane kennis, zoals we dat al jaren doen met de Solar Challenge .” [Ivo van der Hoeven]

Terug naar vorige week, die voor het uit Eindhoven afkomstige roboticateam Rembrandts, met 75 leden waarvan bijna 30 (oud-)Fontysstudenten, in het teken staat van de FIRST robotics competition, een wereldkampioenschap met 450 teams uit verschillende landen.

Kleine uitleg
Het spel zit voor buitenstaanders ingewikkeld in elkaar. Het toernooi begint met een oefendag op woensdag en gaat op donderdag en vrijdag verder met de kwalificatierondes. Daarvoor worden alle 450 deelnemende teams verdeeld over zes divisies. Rembrandts komt met 75 andere teams in de poule ‘Roebling’ terecht.

Ze doen het goed. De groep eindigt na tien kwalificatiewedstrijden op de tiende plek, komt in een zogenoemde ‘alliantie’ terecht en mag daarom meedoen aan de kwartfinales binnen de divisie. Bedoeling daarvan: drie wedstrijden spelen. Ze winnen er helaas slechts één en zien de halve finale daarom aan hun neus voorbij gaan. 

Doelen behaald
Teleurgesteld? Een dubbel gevoel, zegt Wouter Levering. “De doelen die we wilden behalen, zijn behaald. We wilden bij de regionale wedstrijden, die in februari plaatsvonden, zelf de controle in handen hebben. En we wilden met één van de vier beste teams uit de divisie de kwartfinales spelen. Dat is allebei gelukt."

Zijn teamgenootje Mert Ates blijft ook positief. “We hebben ons best gedaan”, vertelt hij. “We moeten niet vergeten dat we hier tegen de beste teams van de wereld spelen. We hebben de kwartfinales gehaald en ik denk dat we trots mogen zijn op wat we hebben bereikt.”

'Overweldigend'
Tweedejaars Mechatronica-student Laurens Verbruggen vindt het iets moeilijker om het te verwoorden. Hij probeert alles wat er in de afgelopen dagen gebeurd is, nog op zich in te laten werken. “Het is overweldigend”, zegt hij over het WK. 

“Je kijkt heel lang uit naar zo’n evenement. Als je er dan eenmaal bent en tussen teams staat waar je constant mensen over hoort praten, denk je: mijn god, wat gebeurt er nou? Maar voordat je het weet is het ook weer voorbij. Ik moet het volgende week even allemaal verwerken.”

Laurens heeft vrede met het feit dat Rembrandts de kwart- maar niet de halve finales heeft bereikt. “Het is natuurlijk balen, maar we wisten van tevoren al dat de kans heel klein was dat we iets zouden winnen. Er zijn hier twintig teams die allemaal wereldkampioen zouden kunnen worden.”

Met een mooie reis naar Amerika en een flinke brok ervaring rijker stapt hij zondag in het vliegtuig terug naar huis. “Wat we in het afgelopen jaar hebben neergezet en het enthousiasme van het team... Ik heb er bijna geen woorden voor. Het is echt supervet. Geweldig gewoon.”

Award gewonnen
Helemaal met lege handen gaat Rembrandts overigens niet naar huis. Naast de wereldtitel vallen er op het WK ook andere awards te winnen. Eén daarvan: de Excellence in Engineering Award, die dit jaar naar het team uit Eindhoven gaat. Volgens Wouter ‘op technisch gebied de belangrijkste prijs die je kunt winnen'. [Karen Luiken]

Lees ook: 

Jong en wereldvreemd, maar wel naar Amerika

Een WK met robots, wat houdt dat precies in?

‘Originals’ van Rembrants draaien al wat jaartjes mee

Roboticateam Rembrandts bereidt zich voor op WK

Roboticateam Rembrandts is deze week in Houston voor de FIRST robotic competitions.  Vandaag is de beslissende kwalificatie; morgen wordt duidelijk of het team dit weekend  in de finale van het WK staat. 

Schoolopdracht
Niet minder dan 75 leden telt het team, waarvan ruim een derde van Fontys afkomstig is. Jongste van het stel is de zestienjarige Corné. Hij zit in het vijfde jaar van het Heerbeeck College en begint volgend schooljaar aan de Fontysstudie Mechatronica.  Corné is via een schoolopdracht bij Rembrandts terechtgekomen. 

“Er zijn hier geen buitenstaanders. Zelf vind ik het soms lastig om me in nieuwe groepen te mengen, maar daar had ik hier geen last van. Iedereen is gelijk en heeft dezelfde interesses. Ik heb op sociaal gebied al veel geleerd." 

Afgelopen maandag stapte Corné voor de tweede keer in zijn leven in het vliegtuig. De eerste keer was voor een regionale wedstrijd van Team Rembrandts, dit keer voor het WK. “Ik merk weinig cultuurverschil”, zegt hij. “Ze spreken een andere taal en je hebt hier overal de auto voor nodig, maar dat is het dan ook.”

Zonder ouders
Teamgenootje Gijs komt ook van het Heerbeeck College. Hij is nu zeventien jaar oud en zit in zijn eerste jaar van de studie Mechatronica bij Fontys. “Dit is de tweede reis die ik samen met Rembrandts maak”, vertelt hij enthousiast. 

De eerste was een paar maanden geleden naar het zuiden van Florida. "Toen kreeg ik corona en heb ik de helft van de tijd in quarantaine gezeten. Ik zie deze reis als een compensatie. Het is mijn eerste WK. Het gaat stressvol zijn met korte nachten en lange dagen, maar dat is het waard.”

Zonder ouders is Gijs – los van de vorige reis naar Amerika – nog nooit weggeweest. “Maar het bevalt prima. Minder stress.” En dan lachend: “Geen moeder die constant aan me vraagt of ik niks vergeten ben.”

In films
Door naar Anne, achttien jaar oud en net als Gijs een eerstejaars Mechatronica-student. Texas vindt ze ‘wel leuk’. “Ik had verwacht dat Houston meer zoals in de films zou zijn. Droger, meer zand. Maar eigenlijk is de omgeving heel groen.”

Als haar wordt gevraagd wat ze van de cultuurverschillen vindt, heeft ze het vooral over het verkeer. “Er wordt hier heel veel getoeterd. En mensen halen zowel rechts als links in. Het is heel chaotisch op de weg." 

Op het WK is Anne vooral in de ‘pit’ te vinden. Daar is de robot van Rembrandts als er geen wedstrijden worden gespeeld. “Als er iets kapotgaat, zorg ik voor de reparatie. Of ik dat spannend vind? Totaal niet. Ik heb alle vertrouwen in dit toernooi.”

Veilig gevoel
Tot slot is er nog Maxime. De achttienjarige zit nu vier jaar bij Rembrandts en is voor de tweede keer met het team mee naar Amerika. “Ik was vijftien toen ik voor de eerste keer meeging. Mijn ouders vonden dat toen spannender dan ikzelf.”

Dat komt onder meer omdat ze zich zo veilig voelt in de groep. Dat ze een van de weinige vrouwen is binnen de groep maakt voor haar geen verschil. “Op mijn opleiding zit ik ook voornamelijk tussen de mannen. Ook al zijn er binnen Rembrandts niet veel dezelfde types als ik, meisjesmeisjes, je vindt je draai wel.” [Karen Luiken]

Lees ook: 

Een WK met robots, wat houdt dat precies in?

‘Originals’ van Rembrants draaien al wat jaartjes mee

Roboticateam Rembrandts bereidt zich voor op WK

Als je met Team Rembrandts praat, passeren allerlei moeilijke en technische termen de revue. Toch proberen Laurens Hoogendijk en Mert Ates de uitleg zo simpel mogelijk te houden. 

Ze vertellen dat FIRST, zoals het evenement heet, uit drie onderdelen bestaat. Je hebt de FIRST Lego League voor leerlingen van de basisschool, de FIRST Tech Challenge voor middelbare scholieren en de FIRST Robotics Competition voor oudere middelbare scholieren onder begeleiding van studenten.

Team Rembrandts valt onder de laatste categorie. Het uit Eindhoven afkomstige team stapte afgelopen maandag in het vliegtuig richting het WK in Houston. De eerste dagen staan in het teken van voorbereiden, donderdag en vrijdag vinden de kwalificatierondes plaats. Als Rembrandts zich daarin weet te bewijzen, krijgen ze zaterdag een plekje in de grote finale. 

Zes weken
Deelnemers van de competitie kregen begin dit jaar zes weken de tijd om een robot te maken. Is dat te doen? Ja, dat is te doen. “Heel veel dingen kunnen we vooraf al voorbereiden. Je weet – ongeacht wat de spelregels zullen zijn – dat een robot rond moet kunnen rijden”, legt Laurens uit. 

De eerste stap is dus al ruim van tevoren gezet.  “Sterker nog: als we terugkomen beginnen we vrijwel direct met de voorbereidingen voor volgend jaar. We blikken terug op het afgelopen WK en kijken vooruit naar het volgende." 

Compact en gelikt
Een robot ziet er, in tegenstelling tot wat veel mensen misschien denken, niet uit als een bewegend poppetje. “Ons exemplaar is oranje, zwart, compact en gelikt. Dat is de look waar we meestal voor gaan”, zegt Mert.

“Bij iedere competitie zijn er andere eisen waar je exemplaar op technisch vlak aan moet voldoen. Dit jaar draait het grof gezegd om het schieten van ballen, het vangen van ballen en klimmen.”

Rollen verdelen
Van de ongeveer 25 Rembrandts-leden die in Houston aanwezig zijn, krijgt iedereen een eigen taak. “Sommigen zijn verantwoordelijk voor het besturen van de robot, anderen voor het onderhoud”, legt Laurens uit. “Maar je hebt ook mensen die foto’s en video’s maken of voor de communicatie zorgen.”

Dat de techneuten van Rembrandts regelmatig het stempeltje ‘nerds’ krijgen, vindt Laurens maar niks. “Daar is niets van waar. Zonder techniek kunnen we niks. Robotica wordt vaak als het ondergeschoven kindje gezien, maar eigenlijk zou het net als voetbal en basketbal onder de tak sport moeten vallen.”

Want dat is het volgens hem. Een sport. “Het is kei- en keihard werken. We maken lange dagen, korte nachten. We geven er een groot deel van onze vrije tijd voor op.”

Gaat dat zijn vruchten afwerpen? Oftewel: gaat Rembrandts net als in 2019 voor de wereldtitel? Met een klein twijfel in zijn stem: “Ik denk dat we de kwart- en halve finale wel kunnen halen, maar verder durf ik niet te dromen. Er kan heel veel gebeuren. Drie jaar geleden zagen we de titel ook niet aankomen.” [Karen Luiken]

Lees ook: 

‘Originals’ van Rembrants draaien al wat jaartjes mee

Roboticateam Rembrandts bereidt zich voor op WK

Ron Visser, door veel aanwezige Fontysstudenten ook wel omschreven als ‘de meester’, is de oprichter van Team Rembrandts. Hij begon in 2011 op 17-jarige leeftijd met de studie Mechatronica en kreeg al snel het verzoek om samen met andere enthousiaste studenten een team voor FIRST Robot Competition (FRC) te starten.

Van de twintig aanmeldingen bleven er uiteindelijk vijf tot acht over. Vol goede moed ging Ron aan de slag, om er vervolgens in september achter te komen dat de interesse bij andere studenten als sneeuw voor de zon was verdwenen. “Drie maanden voor de start van het seizoen stond ik er in m’n eentje voor.”

Toegegeven: hij kreeg hulp van twee docenten, maar die hadden meer een begeleidende rol dan dat ze dagelijks werk verzetten voor het team. “Gelukkig wist ik een paar interessante jongens te porren die via een EXPO-project van Fontys de vraag kregen om samen met een aantal middelbare scholieren een robot te bouwen.”

Aantal leden
Die paar studenten werden er al snel meer. Het aantal geregistreerde mensen staat inmiddels op 75. “Het project is als een delicaat kaartenhuis opgebouwd met vooral in de eerste paar jaar veel vallen en opstaan.”

In 2013 werd het eerste WK gespeeld. Daarna volgden er heel veel meer wedstrijden, zowel regionaal als internationaal. Ron was er twaalf keer bij. Het WK in Houston moet hij helaas missen vanwege een positieve coronatest.

Zijn absolute hoogtepunt? “Het winnen van onze eerste regionale wedstrijd in 2017. Dat was heel speciaal. Het gaat bij ons totaal niet om de robot maar om de mensen in ons team. Een team waar iedereen gewaardeerd wordt en op zijn eigen manier gewaardeerd wordt. Zonder stempeltjes van ADHD, nerd, hoogbegaafd, autisme of whatever”, vertelt Ron.  [Tekst gaat verder onder de foto]

Een ander team lid van (bijna) het eerste uur is Jeroen Kox, voormalig Fontysstudent Mechatronica. Hij is in 2012 bij Team Rembrandts terechtgekomen dankzij een verzoekje van Ron en is er na al die tijd nog steeds niet weg te slaan. “Wat mij betreft blijf ik mijn hele leven lid”, zegt hij. 

“De wedstrijden zijn iets waar ik het hele jaar naar uit kan kijken, maar ik ben ook blij als ze weer achter de rug zijn. Het zijn vier loeidrukke maanden. Eerst heb je de regionale wedstrijden, dan het WK. Je bent er constant mee bezig.”

Jeroen probeert – ‘als zijn rekening het toelaat’ – zoveel mogelijk tripjes van Rembrandts bij te wonen. Hij was er bij tijdens het WK in 2013, 2014, 2015, 2017, 2018 én 2019. “De reis naar Californië in 2019 was de beste. Toen hadden we veel vrije tijd en hebben we twee weken lang langs de kust gereden."

Elf tripjes
Dat het bij Team Rembrandts heus niet alleen werken maar net zo goed genieten is, weet ook Wouter Levering. Hij begon als student Werkbouwkunde tegelijk met Jeroen aan zijn Rembrandts-avontuur.

“Ik ben sinds 2013 al elf keer in Amerika geweest. Ik heb Washington gezien, New York, Richmond, Orlando, Myrtle Beach, Saint Louis, Detroit, Los Angeles, San Diago en nu dus Texas.”

Het gaat dan zowel om regionale wedstrijden als om wereldkampioenschappen. Het WK waarvoor hij nu in Texas is noemt hij extra bijzonder. Het is immers voor het eerst sinds zijn Rembrandts-geschiedenis dat er één grote wedstrijd gespeeld wordt. Voorgaande jaren werden WK’s opgedeeld in twee delen.

“Ik zou iedereen aanraden om bij Team Rembrandts te komen. Het is de beste levenservaring die je ooit gaat krijgen. Vanwege het team, de manier waarop mensen zich ontwikkelen, maar ook de kennis die je hier kan opdoen.”

Studiepunten
Tot slot nog Rob van Oirschot, wederom iemand die al flink wat jaartjes meegaat. Hij is in 2015 als tweedejaarssttudent Mechatrronica via Fontys bij het team terechtgekomen. Wat begon met één project is inmiddels een groot deel van zijn leven geworden.

“Het was in eerste instantie een schoolopdracht waar ik een goed punt voor wilde halen, maar ik kwam er al snel achter dat het veel meer was dan dat. Ik vond het heel mooi om te zien dat kinderen geïnspireerd raakten door techniek. Mooi dat je jouw kennis en kunnen over kunt dragen op een volgende generatie”, vertelt hij.

En over kennis gesproken; die nam Rob vanuit Fontys mee. “Op mijn opleiding heb ik geleerd hoe je dingen structureel aanpakt. In Amerika zie je dat veel mensen beginnen met een prototype, maar wij doen het andersom. Wij beginnen met het uittekenen van de robot.”

De kansen voor dit WK schat hij hoog in. “Meestal doe ik dat niet, maar ik heb er dit jaar veel vertrouwen in.”  [Karen Luiken]

Lees ook: 

‘Originals’ van Rembrants draaien al wat jaartjes mee

Roboticateam Rembrandts bereidt zich voor op WK

De docent aan Fontys Hogeschool Engineering in Eindhoven raakte als kind al in de ban van de discipline trial, waarbij een coureur hindernissen moet bedwingen zonder een corrigerend voetje aan de grond te zetten. 

“Ik houd van alle motorsporten”, zegt Kerstjens (30). “Maar de controle en behendigheid die worden gevraagd bij trial fascineren me. De variaties van obstakel, wisselende weersomstandigheden en technische vaardigheid zijn oneindig. Voor de snelheid heb ik ook een cross- en wegmotor, maar trial vormt de echte uitdaging.”

Gevoel voor twee wielen
In 2015, 2018, 2019 en 2021 was de Venlonaar zijn concurrenten in de hoogste klasse ‘Inters-1’ de baas. Afgelopen weekend won Kerstjens in Arnhem alweer de eerste wedstrijd in het nieuwe seizoen.

Uitblinken in deze discipline is volgens hem een kwestie van aanleg, durf en ‘serieus trainen’. “Ik ben er wekelijks 10-15 uur mee bezig. Ik zit geregeld op de mountainbike, waarbij behendigheid en balans ook een grote rol spelen. Bovendien houd je zo de conditie op peil. Daarnaast doe ik cardio en fitness, omdat je explosiviteit moet hebben. Bijvoorbeeld wanneer je met de motor in één beweging naar een hooggelegen punt moet. Daarbij ruk je extreem hard aan het stuur.”

Evenwichtsgevoel kun je niet echt trainen. “Dat is een kwestie van aanleg en vlieguren maken op je motor. Zo leer je de machine optimaal aanvoelen.” Een laatste ingrediënt is durf: “Je moet een sprong of actie ook altijd wagen… Soms is het experimenteren hoe je een obstakel bedwingt. Dat kan ook misgaan.”

Onbekend
Zowel voor Nederlandse kampioenschappen als voor internationale toernooien is er weinig aandacht in de media. “Doordat veel wedstrijden achter de betaalmuur zitten, mist de Studio Sport-kijker het. Zo blijft trial onderbelicht, vergeleken met bijvoorbeeld motorcross. Dat is zonde.” [Tekst loopt door onder foto]

Kerstjens relativeert ook: waar Nederlandse crossers als Jeffrey Herlings zich kunnen meten met de wereldtop, is dat bij de trial anders. “Daar ligt het niveau lager. Ik rijd weleens internationaal, maar dan hoef ik me geen illusies te maken over een podiumplaats.”

Visualiseren
Gezien het subtiele samenspel van mens en motor wordt trial wel de ‘hogeschool van de motorsport’ genoemd. Toepasselijk voor een Fontys-docent. Wat ziet hij als de voornaamste link met zijn docentschap? “Uiteraard de techniek, de mechanica. Het sleutelwerk aan de motor doe ik zelf, samen met mijn vader. Die praktische ervaring neem ik mee naar Fontys.”

Ook mentaal zijn er raakvlakken. “Deze sport vraagt een hoog concentratieniveau, net als lesgeven. Ook ben je continu in control: je weifelt niet en hebt nagedacht over een vraagstuk en hoe je dat gaat oplossen.”

Zowel voor de klas als op een trialparcours heeft Kerstjens baat bij het visualiseren van oplossingen. “Als ik met studenten een assemblagelijn met robots bouw, weeg ik vooraf verschillende scenario’s af van hoe een en ander eruit komt te zien. Ik hak snel knopen door en visualiseer het eindresultaat, net als ik bij een hindernis op een trialparcours doe. Mede door mijn sport is dat visualiseren van een aanpak ˗ van hoe iets optimaal zou moeten werken ˗ sterk ontwikkeld bij mij.”

Voor een techneut moet het een machtig gevoel zijn om daadwerkelijk één te zijn met een machine. “Klopt. Voor mij is motorrijden net als lopen. Ik denk er niet bij na. Tijdens wedstrijden voel ik die harmonie: ik weet wat ik moet doen om de motor optimaal te gebruiken. Vooraf denk je na over hoe je een obstakel benadert, hoe kom ik erop en hoe ga ik verder, maar de uitvoering gaat honderd procent automatisch.” [Frank van den Nieuwenhuijzen]

Foto's: John Lenders Fotografie