De pilot richt zich op mbo- en hbo-omgevingen, waar jongvolwassenen relatief vaak in aanraking komen met online gokken. Door kennis uit onderzoek te combineren met ervaringen uit de onderwijspraktijk willen de partners een aanpak ontwikkelen waarmee studenten sneller in beeld komen wanneer gokken problematisch dreigt te worden. 

Gokken steeds zichtbaarder onder studenten 
Volgens docentonderzoeker en promovendus Jeroen Hairwassers van SPECO Sportmarketing bij Fontys Economie Tilburg is de pilot hard nodig. Samen met zijn collega en co-promotor Dr. Bart van Bezooijen zien ze in hun dagelijkse werk en onderzoek dat online gokken steeds normaler wordt onder studenten. 

“De enorme zichtbaarheid van gokken speelt een grote rol. Door marketing en sociale media wordt het steeds normaler gevonden. Jongeren hebben het er met elkaar over en delen vooral succesverhalen”, vertelt Hairwassers. “Verliezen of andere negatieve gevolgen worden veel minder besproken.”  

Dat kan het moeilijker maken om problematisch gedrag te herkennen. Zeker in de beginfase, wanneer studenten zelf nog niet het gevoel hebben dat er iets misgaat of zich niet bewust zijn van latere gevolgen.   

Problemen blijven vaak lang verborgen 
Gokproblemen zijn bovendien vaak minder zichtbaar dan andere verslavingsproblemen. Financiële schade is bij studenten lang niet altijd het eerste signaal. “In het begin gaat het vaak niet om grote schulden”, legt Hairwassers uit. “Het zit eerder in dingen zoals slecht slapen, ‘s nachts door het gokken, te moe zijn voor studie of werk, of geld gebruiken dat eigenlijk voor iets anders bedoeld was.”  

Daarnaast duurt het vaak jaren voordat jongeren hulp zoeken. “Het duurt tussen de twee en acht jaar voordat iemand hulp zoekt. Dat betekent dat (beginnend) problematisch gokgedrag soms een groot deel van de studententijd aanwezig kan zijn.” Juist daarom is vroegsignalering in het onderwijs volgens hem belangrijk.   

Vroeger signaleren binnen het onderwijs 
Met het project GamblingLess willen de betrokken organisaties - daarover later meer - ervoor zorgen dat studenten sneller ondersteuning kunnen krijgen wanneer gokken een risico begint te vormen. “We willen de drempel verlagen om erover te praten en de bewustwording vergroten”, zegt Hairwassers. “Docenten en begeleiders komen dagelijks met studenten in contact. Door hun handelingsbekwaamheid te vergroten kunnen signalen eerder worden herkend.” 

Zo reageerde Fontys Technology direct op de oproep voor deze pilot. Elles Gnodde vertelt dat ze de zorgketen binnen Fontys Technology rondom het thema gokken graag wil professionaliseren. “We hebben ons ondersteuningsteam binnen Fontys Technology al goed op orde. Toch lijkt het online gokken een blinde vlek waar nog veel winst te behalen valt met het project GamblingLess.” 

Binnen de pilot wordt onder andere gewerkt aan trainingen voor docenten en studentbegeleiders, informatie en kennismodules en een screeningtool waarmee studenten zelf kunnen nagaan of hun gokgedrag mogelijk problematisch wordt. 

“Zo’n tool kan studenten helpen om te checken of je te veel gokt, en helpen om ondersteuning te vinden.” Daarnaast wordt gekeken hoe instellingen hun beleid en bestaande begeleidingsstructuren kunnen versterken en beter kunnen aansluiten op externe hulpverlening.   

Samenwerking tussen onderwijs en zorg 
Ook wordt er gekeken naar hoe bestaande programma’s rond middelengebruik kunnen worden uitgebreid met het thema gokken, en lopen er gesprekken met het Summa college, vertelt Hairwassers. “Binnen het mbo is er weer een andere dynamiek dan in het hbo. We gaan dus ook kijken hoe het mbo dit aanpakt”, vertelt Hairwassers.    

Tegelijkertijd brengen onderwijsinstellingen hun eigen ondersteuningsstructuren in kaart. “Als onderwijsinstelling kunnen we studenten begeleiden, maar bij zwaardere problematiek moet je ook weten hoe je goed kunt doorverwijzen”, legt Hairwassers uit. 

Daarom wordt er samengewerkt met het Trimbos Instituut - dat veel ervaring heeft met preventieprogramma’s in het onderwijs - het Amsterdam UMC en andere externe partijen, zoals verslavingszorg en huisartsen. De krachten zijn gebundeld met ggz-instelling Arkin, verslavingskliniek SolutionS, onderzoekers van het Amsterdam UMC, Deakin University, de stichting Raad voor de Kansspel Spelers en Mediacollege Amsterdam. 

Bewustwording vergroten 
Uiteindelijk hopen de betrokken onderzoekers en onderwijsinstellingen dat het project bijdraagt aan meer bewustwording rondom gokken onder studenten. “Veel jongeren denken ‘het kan mij niet gebeuren’”, zegt Hairwassers. “Maar bij gokproducten worden allerlei technieken gebruikt die juist bedoeld zijn om mensen zo lang mogelijk te laten doorspelen." Door eerder in gesprek te gaan over gokken en studenten beter te ondersteunen hopen de partners problematisch gedrag eerder te herkennen en gokschade te voorkomen.   

Naast onderzoek en ondersteuning krijgt het onderwerp ook een plek in het onderwijs. Binnen een minor Waardecreatie binnen de topsport van SPECO Sportmarketing en Sportcommunicatie bespreken studenten bijvoorbeeld de maatschappelijke en economische impact van gokken op de maatschappij. “We leiden studenten ook op kritisch naar de gokindustrie te kijken: naar de belangen, de marketing en de mogelijke maatschappelijke kosten."   

Meer informatie over de risico’s van gokken vind je op de informatiepagina openovergokken.nl

Die onrust was er vooral onder medewerkers van de SPECO-opleidingen (FMC), omdat ze daar in een gezonde situatie zaten met positieve instroomcijfers, terwijl er aan de andere kant, de ACE-kant, juist sprake was van het tegenovergestelde. Zouden ze dat bij SPECO gaan merken, was de vraag die onder veel medewerkers heerste.  

Het antwoord een jaar later: deels, zegt SPECO-docent Lars Hagen. “We zijn nu onderdeel geworden van een groter geheel, ook op financieel gebied, en dat brengt uitdagingen met zich mee”, klinkt het. “Als opleiding kunnen we niet meer zomaar mensen aannemen terwijl dat eerst wel makkelijker kon omdat we in een gezonde situatie zaten. Er werd tegen ons gezegd dat de fusie niet ten koste zou gaan van ons, en op zich klopt dat ook want er is niemand ontslagen en tijdelijke contracten zijn gewoon verlengd. Maar er zijn er in het afgelopen jaar wel drie zelf vertrokken. Niet noodgedwongen, maar misschien wel indirect vanwege de fusie.”  

Meer expertise 
De extra handjes die nodig zijn bij de SPECO-opleidingen worden niet langer extern maar intern gezocht. Onlangs zijn er zes docenten van wat eerst ACE heette, ‘overgestapt’ naar SPECO, wat volgens onderwijsmanager Enno van der Graaf een positief effect is van de fusie, omdat je nu dubbel zoveel expertise in huis hebt die uitgewisseld kan worden. “De ene opleiding stijgt veel meer in studentenaantallen, maar financieel zijn we niet in de gelegenheid om onbeperkt mensen aan te nemen. Het is dus heel fijn dat we mensen van oud-ACE naar oud-FMC kunnen sturen.”  

Collega-onderwijsmanager Sander Frerichs, werkzaam bij Sport Marketing, ziet dat ook als een groot voordeel. “De pijn die ik ooit voelde voor de fusie, is er niet meer. Dit is de nieuwe realiteit en ik zie heel veel mogelijkheden die de fusie ons gebracht heeft. Het belangrijkste voordeel is dat we nu meer vaardigheden onder éék dak hebben waar we gebruik van kunnen maken. Ik heb een aantal docenten van ACE over kunnen nemen voor Sport Marketing, dat zijn echt toppers waar ik onwijs blij mee ben.”   

De docenten zijn gedeeltelijk vrijwillig ‘overgestapt’, bekent Frerichs. “Omdat er bij ACE te veel docenten waren en bij SPECO te weinig, hebben bepaalde docenten van ACE de opdracht gekregen om bij SPECO gesprekken te gaan voeren. Dat is gebeurd, uiteindelijk wel op een positieve manier en met een goede uitkomst. Zo’n overstap gaat natuurlijk alleen als iedereen erachter staat; je hebt niks aan een collega met weerstand.” [Tekst gaat verder onder de foto]

Paul de Greef is als manager bedrijfsvoering en integratiemanager voor de fusie nauw betrokken geweest bij die ontwikkelingen. Hij beaamt dat de gesprekken gevoerd moesten worden omdat er aan één kant sprake was van overformatie. “Aan de ene kant hebben we te veel docenten, aan de andere kant te weinig. Wij voeren gesprekken met onze medewerkers om te kijken of ze bereid zijn vacatures bij een andere opleiding in te vullen. Het is soms best lastig om een goede match te vinden, maar daar streven we wel naar.”     

Volgens Simone Wolfert, sinds januari officieel benoemd als directeur van FET, gaat dat proces redelijk soepel. “Ik ben echt onder de indruk van de veerkracht van de organisatie. Als je ziet wat er gebeurd is, hoeveel vragen er zijn gesteld, dan vind ik het echt bewonderingswaardig hoe alle FET-collega’s erin staan en hoe FET er nu voor staat”, zegt ze.   

Van P4 naar P1 
Een andere grote verandering sinds vorig jaar, is de verhuizing van FMC van P4 naar P1. Iets wat los van de fusie overigens ook gebeurd zou zijn, omdat P4 inmiddels eigendom is van de gemeente Tilburg en (tijdelijk) wordt bewoond door De Nieuwste School. SPECO zit nu verspreid over twee verschillende vleugels in P1, terwijl de rest van het nieuwe instituut in P8 zit.  

Dat heeft zowel voor- als nadelen, zegt docent Nout van Beckhoven. Een voordeel is het verhuisbudget dat SPECO kreeg voor het vullen van ‘hun vleugels’ met sportaankleding. Daarmee zijn posters, voetbalshirtjes en sportvisuals opgehangen. Heel fijn, maar het creëert geen algemeen FET-gevoel. En dat hoeft er volgens Van Beckhoven ook nóg niet te zijn. “Toen we richting de fusie gingen, ging het tijdens bijeenkomsten heel vaak over hoe we één FET-gevoel konden laten ontstaan. Maar waarom is dat belangrijk? Je komt in een groot team van medewerkers terecht, die je nooit allemaal gaat zien. Dus waarom zou je die kruisbestuiving in dat opzicht heel geforceerd moeten laten ontstaan?”

Van Beckhoven ziet dat liever organisch gebeuren, en daar is tijd voor nodig, zegt ook Van der Graaf. “Er zijn twee instituten samengevoegd die allebei een eigen achtergrond hebben. We werken er al anderhalf jaar heel hard aan om daar één geheel van te maken en we zien nu dat er een verschuiving aan het plaatsvinden is. Wat een positieve ontwikkeling is, maar je merkt wel dat er nog steeds vragen zijn. En dat is begrijpelijk.”  

Grote veranderingen 
Daar komt nog eens bij dat er ook nog allerlei andere grote projecten lopen. Naast de fusie heb je ook nog HARP, dalende studentenaantallen, TGO-doelstellingen en twee bestaande opleidingen die tot één nieuwe CE- en één nieuwe CO-opleiding geïntegreerd worden en in september van start gaan. “Er vinden heel veel verschillende dingen tegelijk plaats”, zegt Wolfert daarover. “Het zijn allemaal geen kleine projecten en als je dan ziet hoe FET het nu doet, daar ben ik echt van onder de indruk.”  

“Ons doel nu is om het overzicht weer terug te brengen binnen de organisatie”, vervolgt ze. “Het fundament is gelegd, maar we zijn nog niet één FET-organisatie. Daar is het te vroeg voor, dus dit is iets waar we verder aan moeten bouwen en waar we naartoe aan het werken zijn.” Volgens Paul de Greef verwacht FET vanaf 2028 weer financieel gezond te kunnen zijn. “Alleen moet het dan wel meewerken met de studentaantallen, en de demografische krimp is echt wel fors. Dus dat blijft spannend, maar natuurlijk blijven we daar heel hard aan werken.”  

Stel je voor: je bent sounddesigner en om je inkomsten te vergroten klus je na jouw studie bij als geluidstechnicus van een poppodium. Of je bent afgestudeerd conceptontwikkelaar die het eigen inkomen vergroot door af en toe social media post's te schrijven voor commerciëlere klanten. Grote kans, waarschuwt de Sociaal Economische Raad (SER), dat je inkomsten vanwege AI gaan dalen. 

De SER onderzocht welke risico's AI met zich meebrengt voor werk- en inkomen in de creatieve sector en publiceerde dit in een rapport. Voor het onderzoek sprak de SER met de Kunstenbond, vakbond van de creatieve en culturele sector. De Kunstenbond maakt zich zorgen over de effecten van AI op het (vaak) 'gestapelde inkomen' van creatieve zzp'ers, op de bescherming van het auteursrecht én over de kwaliteit van het gegenereerde werk t.o.v. authentiek werk. 

De creatieve sector kenmerkt zich door sterk gespecialiseerd taken maar is breder dan je zou denken. De sector omvat naast artiesten, kunstenaars en ontwerpers ook technici, ondersteunende diensten en bruggenbouwers vanuit allerlei achtergronden. De SER waarschuwt voor het risico op werk- en inkomensverlies doordat AI voor steeds meer artistieke taken wordt ingezet. 

Lager tarief
AI vervangt specifieke werkzaamheden die (creatieve) zzp'ers uitvoeren om het - vaak gestapelde - inkomen (m.a.w. opgebouwd uit meerdere inkomstenbronnen) stabiel te houden, door diezelfde taken gegenereerd en digitaal uit te voeren. Voor specifieke taken krijgen zzp'ers dan een lager tarief omdat ook AI ingezet kan worden. 

Ook het auteursrecht baart de Kunstenbond zorgen. Normaal gesproken worden kunstwerken auteursrechtelijk en intellectueel beschermd. Generatieve AI-toepassingen kunnen het werk veel goedkoper produceren: 'gescraped van het internet'. Het gegenereerde werk concurreert met het werk van de levende kunstenaars, zowel in betaling als in kwaliteit. Fair pay (eerlijke betaling) en fair practice (goed werkgeverschap) gelden nog niet voor de inzet van technologie. 

Met behulp van AI-technologie zijn ook nieuwe artistieke uitingen mogelijk met nieuwe manieren om inkomsten te genereren, zoals het voorbeeld van de gegenereerde (stem-) geluidproductie in het onderzoek van de SER. "AI is ook een kans, hoor....", lijkt de SER in een kleine paragraaf genuanceerd te willen zeggen. En inderdaad, AI is ook een kans voor sommigen, omdat het specifieke kennis, een strategie en inventiviteit vraagt om van je vakgebied, in combinatie met AI, een verdienmodel te maken. De SER benadrukt daarom nu het risico voor de groep zzp'ers die leven van meerdere opdrachtgevers en diverse klussen, waarvoor 'verdienmodel-gebruik' niet per se opgaat. 

Probleem
AI is écht interessant voor een specifieke groep mensen, waarvan de professionele link met AI voor de eigen professionele praktijk geheel voor de hand ligt. Maar als je naast je creatieve praktijk bijverdient als technicus, online marketeer of teksteditor is strategische kennis van AI voor die taak misschien bijzaak. Voorkomen dat jouw te dure taak geautomatiseerd wordt gaat ook niet. En daar schuilt precies het probleem. 

Half Fontys Academy of the Arts hangt van gestapelde inkomens aan elkaar. Dat geldt voor docenten, en zeker voor onze studenten, die uitstromen in een hybride beroepspraktijk met gestapelde - en dus kwetsbare - inkomens. Ik verzacht deze tekst daarom even niet met ook het beschrijven van de bejubelde AI-kansen. AI kan eerlijke concurrentie en behoud van inkomsten ondersteunen in de sector, als afspraken over fair pay en wettelijke regels ook in dat domein nageleefd worden. 

Mariska van Zutven is docent Beeldende Kunst & vormgeving en Fotografie & designstudio's bij Fontys Academy of the Arts in Tilburg.