Nederlandse professionele podia trokken in 2024 zo’n 23,5 miljoen bezoekers, blijkt uit cijfers van het CBS. Dat is ruim tien procent meer dan een jaar eerder, toen het totaal op 21,3 miljoen lag. In 2019 was dit zelfs 19,2 miljoen.

Voor muziektheater, waar musicals ook onder vallen, zien de cijfers er ook rooskleurig uit. In 2019 bezochten 3,6 miljoen mensen het theater. In de twee daaropvolgende jaren - tijdens de coronacrisis - waren dat er 0,7 miljoen. In 2023 krabbelde het weer op naar 3,2 miljoen. Maar met 3,5 miljoen in 2024 is het bezoekersaantal bijna weer op het oude niveau.

‘Een boost om op te teren’
Volgens Leen Cogghe, studieleider van de Academie voor Muziek- en Musicaltheater binnen Fontys Academy of the Arts, heeft het grote aantal bezoekers vooral te maken met de laagdrempeligheid van musicals en muziektheaters. “Wanneer je naar een musical gaat begrijp je altijd wat er gebeurt. Ook als je geen enkele achtergrond hebt in cultuur, toneel of muziek.”

Daarnaast is de muziek die gebruikt wordt vaak redelijk eigentijds, waardoor je het gevoel hebt dat je naar iets kijkt en luistert wat je kent, legt Cogghe uit. “Maar het belangrijkste is misschien nog wel dat zowel musicals als muziektheaters live entertainment zijn, en een direct gevoel hebben op hoe je je voelt als mens. Het geeft energie, een soort boost waar je op kunt teren.”

Vijfhonderd aanmeldingen per jaar
Dat beide genres enorm populair zijn onder de mensen, merkt Cogghe ook in de aanmeldingen voor de opleidingen Muziektheater en Musicaltheater. Al jaren melden ruim vijfhonderd potentiële studenten zich aan voor een van de twee opleidingen. Maar van die vijfhonderd mogen er maar 24 starten. “Daar gaat een heel proces aan vooraf. Zo hebben we hele zware audities en drie selectierondes. Een pittig proces”, aldus de studieleider.

Ook op open dagen is Fontys heel transparant naar de bezoekers. “Want hier een opleiding volgen is zwaar, zowel fysiek als mentaal. Je moet echt hard werken, en dat geldt ook voor het werkveld waarin je terechtkomt. Dat ligt niet iedereen, dus als mensen twijfelen tussen bijvoorbeeld musicalacteur of leerkracht worden, adviseren wij het tweede.”

Klaar voor het werkveld
De studenten die echter wel geselecteerd worden, worden zowel binnen Muziektheater als Musicaltheater klaargestoomd voor hetzelfde werkveld. “Maar met kleine nuances. Bij Muziektheater gaat het vooral om de combinatie zang met spel, en bij Musicaltheater gaat het over het totale pakket. Dus zingen, dansen en acteren tegelijk. Daar moet je ontzettend gepassioneerd en gedisciplineerd voor zijn.”

De zware selectie zorgt er echter ook voor dat iedere student afstudeert. En dat aan een opleiding die gerenommeerd is in zowel binnen- als buitenland. “Fontys staat in de musicalwereld bekend als een instituut met een uitstekend docententeam. Een team dat bestaat uit mensen die zelf uit de sector komen, op het podium hebben gestaan en studenten goed begeleiden. Niet alleen voor de klas, maar ook als gaat om welzijn. Want jezelf goed voelen is erg belangrijk wanneer je je voorbereidt op een harde wereld. En die cocktail van een goed curriculum en zachte discipline, werkt heel goed.”

Succes en onzekerheid
Dat blijkt, want een groot aantal alumni is inmiddels alom bekend. Denk bijvoorbeeld aan William Spaaij, Freek Bartels, Milan van Waardenburg, Tristan van der Lingen, Hugo Kennis, Janouk Kelderman en Rosanne Pits. “Bezoekers zien deze acteurs spelen, zoeken op waar ze gestudeerd hebben en zien wederom de naam Fontys staan.”

Toch gaat het succes van Fontys in musicalland ook gepaard met uitdagingen. Zeker als het gaat om het behouden van de positie. “Er wordt bespaard. Vanuit de overheid op cultuur, maar ook binnen het onderwijs. We hopen ten zeerste dat we binnen Fontys Academy of the Arts kunnen blijven doen wat we doen. Want zodra dat niet meer kan, gaat de kwaliteit achteruit en zullen we niet meer de alumni af kunnen leveren die juist zo goed zijn in wat ze doen. Hopelijk is en blijft Fontys dan ook trots op wat we neerzetten.”

De vakbonden hadden voor de zomer gevraagd om wat uitstel om de tijd te hebben de plannen goed onder de loep te kunnen nemen. Ook omdat het een sociaal plan bevat dat niet alleen opgaat voor deze reorganisatie maar ook voor toekomstige veranderingen binnen de instelling. 

Met de toestemming van de bonden krijgt het al lang lopende proces rond de reorganisatie van marketing- en communicatie binnen Fontys nu ook echt handen en voeten. De tweede grote stap voor de dienst, nadat het afgelopen week, net als de andere diensten, ook al verhuisde van DLL naar Rachelsmolen. Daar is de voormalige hub op de tweede verdieping van R3/4 nu de nieuwe thuisbasis. 

Krimp
De reorganisatie is nog een stuk ingrijpender dan de verhuizing. Van de 160 fte (in werkelijkheid gaat het vanwege de vele parttimers om zeker anderhalf keer zoveel medewerkers) bij de huidige dienst M&C en bij de instituten blijven er na de reorganisatie nog 120 over. Een ‘krimp’ dus van 25 procent.

Een groot deel van de 40 fte die vervallen, wordt al gerealiseerd door het niet verlengen van tijdelijke contracten, (vervroegd) pensioen en vertrekkende medewerkers die niet worden vervangen. De komende twee jaar, zo lang duurt de reorganisatie, moeten daardoor nog 12,5 fte worden geschrapt. 

De medewerkers krijgen komende dinsdag tijdens een informatiesessie in R5 op campus Rachelsmolen nadere toelichting over hoe het nu verder gaat. 

Die dag wordt voor hen ook duidelijk of hun functie de kleur rood, geel of groen krijgt: rood betekent dat die functie wordt opgeheven, geel is voor functies die wel blijven bestaan maar waarvan een deel wordt geschrapt. Voor groene functies verandert niets.

“Er is veel gebeurd sinds de laatste keer dat we elkaar in januari spraken. We hebben er een hele periode op zitten en ook de laatste periode is al bijna afgelopen. In het derde blok zijn we druk bezig geweest met de gemeenteraadsverkiezingen. Het begin daarvan ging supergoed, maar op de dag van de verkiezingen overleed mijn oma, waardoor ik daar niet bij kon zijn.

Ik liep wat achterstand op. In de week van het overlijden van mijn oma zou ik namelijk mijn portfolio in moeten leveren, maar ik had twee van de drie opdrachten nog niet kunnen voltooien. Ik miste ook een feedbackmoment, maar gelukkig mocht ik mijn werk twee weken later alsnog opsturen en heb ik alles gehaald. Ik ging voor een ‘voldoende’, maar kreeg uiteindelijk een ‘goed’. Daar was ik echt heel blij mee.

En het was ook nodig, want ik wil in augustus stage gaan lopen in Curaçao en de hele reis daarvoor is al geboekt. Mijn stage gaat echter alleen door als ik mijn propedeuse haal, en daar moest ik zowel de derde als vierde periode voor halen." [Tekst gaat verder onder de foto's]

"De vierde periode is in volle gang en staat in het teken van de Europese Unie. In het kader daarvan zijn we een paar weken terug een dagje naar het Europees Parlement in Brussel geweest, waar we de persruimte mochten zien, een rondleiding door de plenaire zaal kregen en een persconferentie bij mochten wonen.

De persconferentie was leuk om mee te maken, maar duurde met anderhalf uur ook net iets te lang. Er waren tal van journalisten uit heel veel verschillende landen aanwezig die allemaal een andere taal spraken (al dan niet met een onverstaanbaar accent) en het hadden over onderwerpen waar ik niks vanaf wist. En ik had heel veel honger. Dus ik was er al snel uit dat dit niet iets is wat ik ambieer voor mijn toekomstige carrière.

Naast Brussel hebben we deze periode ook nog een ander tripje op de planning staan. Maandag vertrekken we met de klas naar Praag, waar we in contact willen komen met journalisten om het te hebben over de verminderde persvrijheid in Tsjechië. Maar uiteraard gaan we daarnaast ook lekker zwemmen en naar kroegjes, want het wordt prachtig weer.

Na Praag moeten we nog een weekje naar school, daarna hebben we vakantie. Het is nog wel even spannend of ik alles haal, omdat ik – zoals ik al zei – héél graag naar Curaçao wil. Maar ik doe echt mijn best en sta er redelijk goed voor. Ik heb vertrouwen in mezelf, nu maar hopen dat mijn docent dat ook heeft. Het plan is om op 21 augustus naar Curaçao te vliegen. Tot die tijd ga ik eerst nog naar Mallorca met mijn beste vriendin, werken, geld verdienen en een afscheidsfeestje geven. Ik hou wel van een feestje en dit lijkt me een goede reden om er een te organiseren!”

Nanny Kuijsters, onderzoeker Responsible Sport Econmy en docent Economie aan Fontys, werkt binnen het project samen met onderzoekers van onder andere de Universiteit van Amsterdam, Wageningen University & Research, Universiteit Twente en de hogescholen van Utrecht, Den Haag en Rotterdam. Volgens Kuijsters is juist die samenwerking bijzonder. “De combinatie van hogescholen en universiteiten is uniek, want we kunnen alles van de praktische en wetenschappelijke kant bekijken.” Binnen het project wordt ook samengewerkt met ruim dertig partners uit het werkveld, waaronder Nike, Robey, KNVB, NOC*NSF, Bol, ministerie van IVW en enkele gemeenten.

Het onderzoek ontvangt 2,2 miljoen euro subsidie van de overheid, aangevuld met ongeveer vier ton cofinanciën van de werkveldpartners. Binnen het project is Kuijsters projectleider van één van de zes werkpakketten: het onderdeel dat zich richt op sporttextiel. “De beoordelingscommissie, een internationale commissie, was met name positief over het feit dat we niet alleen naar fashion maar ook naar sporttextiel kijken.”

Amateurclubs
De onderzoekers gaan onder meer bekijken hoe de Nederlandse sportinfrastructuur duurzamer kan omgaan met textiel. Daarbij ligt de focus vooral op amateurverenigingen. Volgens Kuijsters zijn er al verschillende manieren waarop clubs duurzamer omgaan met textiel, maar is nog onduidelijk welke aanpak in de praktijk het beste werkt. “Er zijn een heel aantal manieren om binnen amateurclubs duurzamer met textiel om te gaan, en wij gaan onderzoeken welke manieren het meest praktisch haalbaar en opschaalbaar zijn.”

Studenten
Het onderzoek begint bij promovendi aan de universiteiten. Op basis van hun bevindingen worden vervolgens experimenten opgezet, waar ook studenten bij betrokken worden. “In de experimenten gaan we proberen om studenten zoveel mogelijk mee te nemen”, vertelt Kuijsters. “Ik heb nu al contact met collega’s die dit interessant vinden en ik ben zelf betrokken bij het vak ‘Sustainable Business Strategy’, waar studenten al hieraan werken in deelopdrachten die input geven aan het onderzoek.”

Een tournee, dat klinkt gezellig. En dat is het ook, want de medezeggenschap van Fontys wil op een laagdrempelige manier laten zien waar ze voor staat en doet dat door die twee weken elke dag met twee statafels, een rad van fortuin en allerlei kleine prijsjes op telkens een andere Fontyslocatie te staan.

Afkortingen
Venlo, de Witte Dame en Rachelsmolen zijn al geweest. Donderdag was Sport en Bewegen aan de beurt, waar Bron een kijkje ging nemen. Volgende week volgen nog Stappegoor, Academy of the Arts en Nexus. Bij elk bezoekje wordt de medezeggenschap vertegenwoordigd door iemand van de intituutsmedezeggenschapsraad (imr), opleidingscommissie (oc) en centrum voor medezeggenschap (cvm). Donderdag kwam ook Marije Dahmen nog langs, sinds dit jaar voorzitter van de centrale medezeggenschapsraad (cmr). 

Dat zijn een heleboel termen en afkortingen, maar waar staan ze voor? Tja, dat is dus precies waarom deze tour wordt gehouden. Om dat allemaal haarfijn uit te leggen aan eenieder die het wil horen. “Ik krijg heel vaak de vraag waar men naartoe moet als ze ergens mee zitten”, vertelt Marije Dahmen. “Ga je naar de opleidingscommissie, naar de imr of naar de directeur?”

Studenten, maar ook – volgens Dahmen ‘schrikbarend veel’ – medewerkers hebben niet goed in beeld wat elk orgaan doet. En dat moet anders. “We willen dat graag veranderen, maar we doen dit natuurlijk ook omdat we hopen dat we mensen enthousiast kunnen maken voor een rol in de medezeggenschap. Bovendien zitten we in een best wel roerige tijd waarin er allerlei besluiten moeten worden gemaakt. En die worden echt niet allemaal gemaakt door slechts één man die bovenin een ivoren torentje zit. Dat gaat echt langs heel veel schijven.”

Tekst en uitleg
Oké, leg uit. Die schijven dus, waar begint het mee? De opleidingscommissie, oftewel de oc. In principe moeten alle veranderingen die je wil doen in een opleiding eerst langs de oc. “Die heeft een hele belangrijke stem en die is dan weer super interessant voor studenten en medewerkers die vooral hun eigen opleiding graag naar een hoger niveau willen trekken. Elke opleiding heeft zo’n commissie en in elke commissie zitten zowel studenten als medewerkers.” 

Een stapje verder kom je bij de imr, die over de breedte van een compleet Fontysinstituut wordt getrokken en waar dus meerdere opleidingen onder vallen. Dahmen: “Dit orgaan kijkt naar de strategie van het instituut en naar de wens van de betrokken directeuren. Alles wat een directeur wil veranderen op personeelsgebied maar ook op beleidsstukken, wat ook studenten heel erg raakt, moet langs de imr.” 

Daarna volgt de hoogste verdieping van de medezeggenschap, namelijk de cmr, en die is dan weer Fontysbreed. Alle richtingen die het college van bestuur (cvb – hups, nog een afkorting) op wil en alle besluiten die zij wil maken, gaat langs de cmr. Soms gaat dat in overleg met de imr als het over een bepaalde opleiding gaat. “Wij hebben regelmatig contact met de imr's en de imr's heeft dat op hun beurt weer met de opleidingscommissies. Wij hebben als cmr geen directe link met die oc’s. De imr zit daar altijd tussen.”

De cijfers
Tijdens de tournee krijgen studenten en medewerkers de vraag of ze weten wat de medezeggenschap is. Zo’n beetje de helft antwoordt daar ‘ja’ op, maar dat is volgens Dahmen geen realistisch beeld. Want in hoeverre is dat een volledige ja? “Heel eerlijk… Ik denk eigenlijk dat 99 procent ‘nee’ zou moeten antwoorden. Met deze tour proberen we dat nee-percentage naar beneden te schroeven, maar ook na de tour moeten we continu iedereen blijven vertellen wie we zijn en wat we doen.”

Vorig jaar om deze tijd hadden zich 59.700 nieuwe studenten aangemeld voor een bacheloropleiding aan de Nederlandse universiteiten. Dit jaar zijn het er 59 duizend: een klein verschil.

De voorlopige aanmeldingen zijn altijd veel hoger dan het definitieve aantal eerstejaars studenten, want ongeveer een op de drie haakt alsnog af. Ze halen bijvoorbeeld hun eindexamen niet of besluiten toch iets anders te gaan doen. Vorig jaar telden de universiteiten uiteindelijk 40.500 eerstejaars. De aanmeldingen zeggen vooral iets over de trend.

De universiteiten geven ook cijfers over het aantal internationale aanmeldingen in de bacheloropleidingen. Als de voortekenen niet bedriegen, nemen die opnieuw af. De telling staat nu 6 procent in de min. Het aantal internationale eerstejaars kwam vorig jaar op 17.900 uit en kan dus dalen tot minder dan 17 duizend dit jaar.

Hbo
Bij de hogescholen is de krimp voelbaar: hun bacheloropleidingen tellen momenteel 4,6 procent minder aanmeldingen dan vorig jaar om deze tijd. Het gaat van 132 duizend naar 126 duizend.

Bacheloropleidingen in de techniek lijken bijna 8 procent minder studenten te trekken en de teller staat op 5,6 procent minder voor de vele economische hbo-studies. Alleen opleidingen voor het onderwijs en de gezondheidszorg staan nipt in de plus.

Maar ook in het hbo geldt dat de voorlopige aanmeldingen behoorlijk afwijken van het uiteindelijke aantal inschrijvingen. Van die 132 duizend aanmeldingen bleven er vorig jaar bij de start van het studiejaar slechts 88.500 over. Net als bij de universiteiten haakt een op de drie aanmelders dus af.

De cijfers kunnen de verkeerde indruk wekken. Vorig jaar leken de hogescholen ook enkele procenten te krimpen, terwijl er uiteindelijk evenveel eerstejaars waren als het jaar ervoor.

Fontys
Ook voor Fontys geldt dat zich minder studenten hebben aangemeld dan vorig jaar. Dat was voorzien: de demografische krimp is immers al een paar jaar groter in het zuiden van het land dan elders. 

Wel lijkt de afname minder groot dan gevreesd. Ook Fontysvoorzitter Joep Houterman toonde zich vorige week voorzichtig optimistisch: qua marktaandeel lijkt Fontys het juist iets beter te gaan doen. “In absolute aantallen dalen we nog steeds, maar minder hard dan anderen”, stelde hij in een interview met Bron.

Ook hier geldt: aanmeldingen zijn nog geen inschrijvingen. En per instituut of opleiding kunnen er grote verschillen zijn, zoals hier eerder is gemeld.

De twee studenten van Zuyd Hogeschool zijn afgelopen december verkozen als lid van de centrale medezeggenschapsraad (cmr). Maar ze zijn weggestuurd omdat ze niet in het Nederlands kunnen vergaderen.

Dat mag beslist niet, blijkt uit een juridisch advies van emeritus hoogleraar onderwijsrecht Paul Zoontjens. Op basis van nationaal en Europees recht mogen alle ingeschreven studenten zich kandidaat stellen voor de medezeggenschapsraad. En dan moet de onderwijsinstelling zorgen dat raadsleden hun werk kunnen doen, bijvoorbeeld via een tolk.

Het besluit is daarom teruggedraaid, maakte de hogeschool vrijdag bekend. Zoontjens boog zich over de kwestie op verzoek van Zuyd Hogeschool zelf. Het bestuur wilde graag het oordeel van een onafhankelijke deskundige over de kwestie.

Tolk
Voorzitter van de cmr Werner Eussen zegt blij te zijn met het advies. “Er moet gewoon een professionele tolk komen”, zegt hij. Volgens hem wilde het bestuur van Zuyd die eerst niet vergoeden en heeft de cmr er zelf geen budget voor.

Toch geeft Zoontjens ook de cmr en de verkiezingscommissie een veeg uit de pan. Die kunnen niet zomaar leden eruit gooien, anders wordt het te makkelijk om het democratische proces te verstoren. Eussen zegt in een reactie dat hij “naar eer en geweten heeft gehandeld, op basis van de regels die we beschikbaar hadden”.

De twee Italianen, Vito en Giuseppe, studeren international business en European studies. Ze zijn, volgens het persbericht van Zuyd, “blij met de uitkomst”.

Maar hoe zit het aan andere hogescholen en universiteiten? We peilden zestien hogescholen, waaronder vier kunsthogescholen, en veertien universiteiten.

Hogescholen
In het hbo mogen internationale studenten overal lid worden van de medezeggenschap, al komt het soms gewoonweg niet voor. De Hogeschool Leiden bijvoorbeeld heeft pas sinds vorig jaar een Engelstalige bachelor, en dat is ook nog eens een deeltijdopleiding. Dus is het Nederlands de voertaal in de centrale medezeggenschap en aan vertalingen of tolken is nog geen behoefte geweest.

Andere hogescholen vergaderen meestal in het Nederlands. Bij Saxion zit er een tolk bij, zodat ook internationals aan de gesprekken kunnen deelnemen. Bij de Hogeschool Utrecht is er soms behoefte aan een gebarentolk. Bij Fontys werken ze met vertaalapps of zogeheten buddy’s die helpen met de vertaling.

Toch lukt het niet overal. Bij Avans kwam er een buitenlandse student in de medezeggenschap. De vergaderstukken werden wel vertaald, maar de andere leden bleven Nederlands spreken. Er zijn diverse vertaalapps uitgeprobeerd, maar “uiteindelijk bleek een vertaling van gesproken Nederlands naar geschreven Engelse tekst helaas niet toereikend door de vertraging die er optreedt tijdens het vertaalproces”, laat de woordvoerder weten. “Daardoor kon de student helaas niet voldoende participeren.”

En bij de kunsthogescholen? Daar studeren veel studenten van buiten Nederland en spreken ze Engels in de medezeggenschap. Ze zijn er, zoals de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten het uitdrukt, playfully bilingual. Soms kunnen Nederlandstalige studenten of medewerkers het lastig vinden om hun punt in het Engels te maken en doen ze het in het Nederlands, legt de woordvoerder uit. Zo nodig vertaalt iemand anders het even.

Universiteiten
Playfully bilingual heet aan de universiteiten lingua receptiva, of receptieve meertaligheid. Het idee is dat verstaan vaak makkelijker is dan spreken. Nederlanders verstaan goed Engels, maar drukken zich toch beter uit in hun moedertaal, terwijl internationale medewerkers vaak Engels spreken terwijl ze best goed Nederlands verstaan. Dan kun je Engels en Nederlands dus door elkaar heen gebruiken.

In Utrecht, Nijmegen en Groningen werken ze hiermee, in Tilburg gaan ze ermee experimenteren. In Wageningen is de voertaal Nederlands, maar schakelen ze over op het Engels als iemand het niet begrijpt.

Sommige universiteiten doen alles in het Engels, zoals de Erasmus Universiteit. Er zijn ook universiteiten waar ze in het Nederlands vergaderen, zoals Delft en de Universiteit van Amsterdam, maar dan zitten er tolken bij.

Alleen in Leiden werpen ze een barrière op voor internationale studenten die in de medezeggenschap willen zitten: zij moeten Nederlands op B1-niveau beheersen, oftewel ‘eenvoudig Nederlands’. Stukken worden er niet standaard vertaald. Het gebeurt alleen indien nodig.

Drempel?
Mag je van medezeggenschappers eisen dat ze Nederlands spreken? Volgens Zoontjens mag je die eisen stellen als studenten zich inschrijven, en niet pas daarna. Zeggen dat alles in het Nederlands moet, wordt sowieso moeilijk te verdedigen als je internationale studenten trekt met Engelstalige opleidingen, stelt de jurist.

Studenten kunnen nog niet verplicht worden om een cursus Nederlands te volgen, waarschuwt Zoontjens. In ieder geval niet totdat het wetsvoorstel Internationalisering in balans (de WIB) is aangenomen.

In de WIB staat dat onderwijsinstellingen hun buitenlandse studenten Nederlands moeten leren, legt Zoontjens in een telefonische reactie uit. Dat is nieuw. Tot nu toe hoefden ze alleen bij Nederlandse studenten de taalvaardigheid te verbeteren. Als de nieuwe wet geldt, vallen zulke taaleisen wel te verdedigen.

De WIB ligt nu in de Tweede Kamer, maar moet nog besproken worden.

De aangescherpte bekwaamheidseisen moeten ervoor zorgen dat de startbekwaamheid van toekomstige leraren beter bewaakt wordt. Dat is nodig, want er zijn momenteel zo veel verschillende routes om leraar te worden, dat het lastig is om de kwaliteit van alle opleidingen in de gaten te houden, stelt de Onderwijsraad in haar advies. Er zijn simpelweg te veel verschillende kaders en kennisbases.

Joep Houterman denkt dat het advies van de Onderwijsraad daar een helpende hand in kan bieden. “Er zijn veel verschillende routes en er is veel verschil tussen lerarenopleidingen in het hbo en de universitaire opleidingen. De Onderwijsraad wil alles harmoniseren en uniformeren, en dat is interessant. De Onderwijsraad adviseert dat alles op één lijn komt te liggen”, zegt hij.

De voorzitter van het cvb voegt daar nog aan toe dat hij wel benieuwd is naar de technische details van het advies. De Onderwijsraad stelt namelijk ook voor dat er (meer) landelijke toetsen afgenomen gaan worden. Hoe gaan die toetsen er dan uitzien? “Dat wordt een ingewikkelder gesprek dat nog moet plaatsvinden. Niet alleen de theoretische kennis moet getoetst worden, er zou volgens het advies ook gekeken moeten worden naar de pedagogische kennis, didactische kennis en de vaardigheden van toekomstige leraren.”

Instroomtoetsen 
Mochten de landelijke examens er inderdaad komen, dan betekent dat mogelijk ook het einde van de instroomtoetsen voor de pabo, die in 2015 zijn ingevoerd en al vóór de start van een studie toetsen of studenten over genoeg kennis beschikken. Daarover zegt Houterman: “Het lijkt me logischer dat je mensen toetst voordat ze aan het werk gaan. Dat doen we eigenlijk bij alle opleidingen.”

De instroomtoetsen hebben er op landelijk niveau voor gezorgd dat minder scholieren en mbo’ers naar de pabo gingen. Kunnen de landelijke examens die de Onderwijsraad in het leven wil roepen daar een omslag in maken? Misschien. Houterman denkt in ieder geval niet dat de toetsen mensen ervan zullen weerhouden om aan een lerarenopleiding te beginnen. “Dat studenten aan bepaalde eisen moeten voldoen, lijkt me logisch. Dat geldt voor alle opleidingen, niet alleen voor de lerarenopleidingen.”

Een ander punt dat volgens Houterman nog wel interessant is om naar te kijken, maar waar het advies van de Onderwijsraad nu niet om draait, is het begeleiden van nieuwe docenten. “Best veel mensen vallen uit in het begin van hun loopbaan, wat bijdraagt aan het huidige lerarentekort. Ik denk dat dit een verantwoordelijkheid is van de ontvangende scholen, maar wij zouden als lerarenopleiding ook een bijdrage kunnen leveren aan de zogeheten inductiefase - de fase die zich richt op de ontwikkeling van de start van de startende leraar - om ervoor te zorgen dat ze snel en goed doorgroeien.”

“Niemand hoeft tegen me te zeggen dat ik mijn telefoon weg moet leggen”, was de eerste reactie van eerstejaarspedagogiekstudent Mirthe (22) toen ze hoorde dat ze was ingeloot voor het onderzoekstraject Fitphone. “Ingeloot ja, want niemand wilde hieraan meewerken.” Ook haar vriendinnen en medestudenten Iris, Julia en Tanja niet. 

“Ik denk omdat het te confronterend is”, aldus Iris (17). En toch zijn ze deze week in de hal van gebouw R13 op campus Rachelsmolen, waar een kleine expositie plaatsvindt van hun bijdrage aan Fitphone. Daaruit blijkt dat de zes weken waarin ze hun schermgebruik hebben geanalyseerd en de daaropvolgende zelfgekozen interventies levensveranderend voor hen zijn geweest. 

Fitphone is in september officieel gestart als een onderzoekstraject onder leiding van Herm Kisjes. “Het programma richt zich op het ontwikkelen van interventies die bijdragen aan gezond smartphonegebruik bij jongvolwassenen van 18 tot 25 jaar”, licht de professional doctorate (PD) toe, die zich al ruim een decennia bezighoudt met het thema. 

Gezonde gewoonten 
Hij vertelt dat Fitphone al enkele jaren wordt toegepast binnen het onderwijs van Fontys Mens en Gezondheid (FMG), maar nu een stap verder gaat met een praktijkgericht onderzoeksproject. “Binnen Fitphone dragen studenten actief bij aan het ontwerpen, testen en evalueren van interventies die gericht zijn op het stimuleren van gezonde smartphonegewoonten.” 

Naast FMG zijn Avans Hogeschool, de Technische Universiteit Eindhoven, Tranzo Universiteit Tilburg betrokken bij het onderzoek, net als enkele maatschappelijke partners. Samen streven zij naar het ontwikkelen van een breed toepasbaar interventieprogramma dat jongeren ondersteunt in hun persoonlijke en digitale welzijn. Het traject duurt in totaal vijf jaar. 

Een eerste verkenning van Fitphone en enkele studentenprojecten worden deze week gedeeld in een expositie. Kisjes: “Wat je hier ziet zijn enkel prototypes en ideeën. Het is de bedoeling dat we een aantal hiervan gaan uitwerken tot een werkbare tool, bijvoorbeeld die van het groepje van Mirthe en Iris. Zij deden onderzoek naar hun smarthphonegebruik en wat dit met hen deed." 

Schokkend 
“Dat was echt schokkend”, zeggen Mirthe en Iris. Ze zaten allebei gemiddeld zes uur per dag op hun telefoon, scrollend en filmpjes kijkend op sociale media. “We kwamen er al snel achter dat het allemaal bullshit was”, zegt Mirthe. “Omgerekend besteedde ik daar jaarlijks negentig dagen van mijn tijd aan!” De telefoon betekende afleiding tegen verveling of als ‘muurtje’ in sociale situaties. 

Niet dat de studenten er gelukkig van werden. Gevoelens van onrust en teleurstelling overheersten. Zowel Mirthe als Iris besloot tijdelijk enkele socialemedia-apps te verwijderen en daarna het gebruik drastisch te verminderen. Het resultaat verbaast ze nog altijd. Mirthe: “Ik slaap beter, sport vaker, heb meer contact met mijn moeder en mijn vrienden. En: het is eindelijk rustig in mijn hoofd.” 

Echt contact 
Iris had in het begin vooral moeite haar telefoon te laten liggen. Soms pakte ik hem wel 400 keer per dag op, zelfs als ik in gesprek was met mensen. “Sinds ik me hiervan bewust ben en weet hoe snel ik ben afgeleid, let ik erop dat ik in sociale situaties echt aandacht heb voor anderen. Het échte contact gaat voor online contact.” 

Mirthe en Iris raden iedereen aan het eigen smartphonegebruik in kaart te brengen. “Voor ons was bewustwording genoeg en wij zaten echt gekluisterd aan onze telefoon”, aldus Mirthe. "Wij maken het voortaan bespreekbaar.” 

Aimaze is een jaar geleden opgestart door vader Hans en zoon Jelte Schuurmans. Hun doel: een digitale medewerker creëren die werk van de normale collega uit handen kan nemen. “Er zijn heel veel verschillende AI-tools, maar veel mensen weten niet wat je daar precies mee kunt doen en hoe ze die moeten gebruiken”, vertelt Jelte Schuurmans. 

Met dat idee in het achterhoofd zijn de vader en zoon hun bedrijf gestart. “We ontwikkelen digitale medewerkers waarbij al die verschillende tools worden samengevoegd en waarmee het AI-doolhof simpeler wordt gemaakt. Je moet het zien als een normale medewerker die allerlei verschillende taken uitvoert. Iemand die nooit fysiek op het kantoor is en daarom wel wat saaier is, maar die wel hard werkt.” 

Wat die digitale medewerkers allemaal kunnen? Nou ja, alles eigenlijk. Als bedrijf kun je een aanvraag doen bij Aimaze, waarna het Eindhovense bedrijf voor jou aan de slag gaat met een op maat gemaakte collega. Je kan hem administratief werk laten doen, marketingtaken of HR-achtige dingen. “We zijn nu zelfs met een raadslid assistent bezig”, aldus Schuurmans. 

Samenwerking
Je zou denken dat een bedrijf met een onuitputtelijke bron van medewerkers geen extra kennis nodig heeft, maar niets is minder waar. Vlak voor de kerstvakantie is Aimaze een samenwerking gestart met Fontys ICT, waarbij Sjoerd de Man, onderzoeksmaster van het lectoraar Interaction Design en partner coördinator, de boel coördineert. Dat gebeurt via Sparc, een coöperatie waar bedrijven lid van kunnen worden door contributie te betalen, en waarbij hogerejaars studenten met projecten in verschillende thema’s samenwerken met het werkveld. 

“Binnen ons lectoraat doen we nu onderzoek naar empathische virtual humans. Je kunt daarbij denken aan een chatbot die sensitief is of zich adaptief aanpast aan degene met wie hij praat”, aldus De Man. “Met dit onderzoek in het achterhoofd ben ik in mijn rol als partnercoördinator op zoek gegaan naar partijen om gezamenlijke onderzoekstrajecten mee op te starten en zodoende kwam ik bij Aimaze uit.”

Vanaf februari gaan studenten van ICT aan de slag voor het Eindhovense bedrijf. “Het gaat vooral om derde en vierdejaars studenten, die al in hun eindfase zitten en al flink wat ervaring en bagage hebben”, aldus De Man. 

Omscholen
De studenten gaan dus aan de slag met het ontwikkelen van digitale collega’s, maar snijden ze daarmee uiteindelijk niet zichzelf in de vingers? Brengen ze hun eigen toekomst in gevaar met deze ontwikkeling? De Man denkt van niet. “Ik vrees niet voor de toekomst van onze studenten, maar ik denk wel dat het veld waarin onze studenten nu opgeleid worden, drastisch gaat veranderen. Waar ik me vooral zorgen over maak, is dat we onze docenten langzamerhand moeten gaan omscholen om om te kunnen gaan met alle nieuwe technieken.”

En die digitale collega’s, kunnen we die bij Fontys ook gebruiken? “Als ik kijk naar de dingen die ik de hele dag aan het doen ben, dan zitten daar ook taken tussen die ik uit kan besteden aan een digitale collega. Ik denk niet dat mijn baan helemaal overgenomen kan worden, maar het gaat dan toch zeker wel om twintig procent van al mijn taken.”

Goedkoop
Dat is precies wat Schuurmans met zijn bedrijf hoopt te bereiken. Werk uit handen nemen, niet overnemen. “Ons einddoel is dat de gemiddelde mens straks een werkweek van twintig uur heeft, waarbij de productiviteit een stuk hoger ligt. Met als resultaat dat we meer tijd overhouden voor onze families en hobby’s.”

Effectiever werken dus. Maar ook sneller én goedkoper. “Want waar een normale medewerker vaak een paar duizend euro per maand kost, betaal je voor een digitale medewerker maar 500 euro per maand. Met daarbij de garantie dat hij zich nooit ziek meldt, nooit op vakantie hoeft en zelfs ’s nachts kan doorwerken.”

Eind september ontvingen studenten 160 euro minder basisbeurs vanwege het vervallen van de koopkrachtmaatregel. Daarnaast is de rente op studieschulden omhooggegaan (2,56 procent), net als het collegegeld (10 procent). En alsof dit nog niet erg genoeg is, wil het kabinet een langstudeerboete invoeren. Die boete houdt in dat studenten die meer dan een jaar uitlopen met hun studie 3.000 euro boven op hun collegegeld betalen. Er zit volgens de studentenvakbond niets anders op dan ‘keihard actievoeren’. 

De voorzitters van alle 36 hogescholen in Nederland deelden woensdag met al hun 460.000 studenten een bericht waarin zij zich uitspreken tegen de bezuinigingen van het kabinet op het hbo. In een brief nemen zij met name de langstudeerboete op de korrel en roepen zij hun studenten op om op een speciale actiewebsite van de hogescholen bezwaar te maken tegen deze en andere bezuinigingen van het kabinet op het hbo.

Fontys liet vorige week al weten achter het protest te staan en spoorde studenten om vrijdag naar Den Haag af te reizen. Journalistiekstudent Odet Rosenkrantz maakt van deze gelegenheid gebruik. Ze vindt de langstudeerboete een bijzonder slecht idee. De zesdejaarsstudent hoopt bij de invoering ervan al te zijn afgestudeerd. Toch klimt ze op de barricaden, voor de generatie studenten die na haar komt.

Maar de meeste Fontysstudenten lijkt het weinig te interesseren. Boete? Demonstratie? Ze hebben geen flauw idee. Bron haalde een ochtend reacties op op campus Rachelsmolen, met als resultaat: veel schouderophalen. Geen enkele student die we aanspreken weet van de landelijke demonstratie, en maar weinigen hebben gehoord over plannen van het kabinet om een boete in te voeren voor langstudeerders.

“Een demonstratie? Nee, niet van gehoord”, zegt een student. “Waartegen? Een langstudeerboete? Ik heb geen idee”, zegt een andere student. Dit soort reacties kregen we aan de lopende band.

Verontwaardiging
Pas wanneer wordt uitgelegd waarom er wordt gedemonstreerd en met name wat de langstudeerboete inhoudt, klinken er enkele verontwaardigde reacties. Zoals van Nada: “Ik vind het wel een heel hoge boete. Daar zullen veel studenten last van hebben.” Voor zichzelf zou de langstudeerboete een stok achter de deur kunnen zijn om gemotiveerd te blijven, denkt ze. Maar voor de eerstejaarsstudent is het geen reden om te gaan demonstreren, ook niet nu ze van het initiatief afweet. “Demonstreren is niet mijn ding.”

Of van Esmee: “Veel studenten doen hun best en kunnen er vaak niets aan doen als het ze niet in vier jaar lukt om hun studie af te ronden. Een boete van 3.000 euro, dat is niet te betalen voor studenten.” Ze is het niet met Nada eens: “Een boete motiveert mensen niet om te gaan studeren.” De demonstratie vindt de student op zich een goed idee. “Het is altijd goed om je stem te laten horen als je het ergens niet mee eens bent.”

Ook studenten Fenne en Filip reageren verontwaardigd. Fenne: “Er zijn in Den Haag vast genoeg politici die zelf ook langer over hun studie hebben gedaan.” Filip noemt de boete ‘echt debiel’. “Er kunnen zich altijd omstandigheden voordoen waardoor je geen controle hebt over de duur van je studie.”

Wel verontwaardiging dus. Maar nauwelijks of geen bereidheid om te gaan demonstreren, zo moet Bron concluderen na een uitgebreide ronde over de campus.

Steeds meer mensen komen met de e-bike naar een Fontyscampus. Het opladen van de accu’s aan het stopcontact in de gebouwen is niet zonder gevaar. Ze kunnen oververhit raken en brand veroorzaken. Ook kunnen er giftige stoffen vrijkomen die slecht zijn voor je gezondheid.

Dat was vorig najaar reden voor Fontys om een pilot te starten met 24 rvs-laadlockers. Deze werden bij de fietsenstallingen op campus Stappegoor in Tilburg geplaatst. E-bikegebruikers kunnen sindsdien hun accu in een locker aan het stopcontact leggen en bij vertrek deze opgeladen weer op hun fiets plaatsen.  De lockers werken brandvertragend. 

De eerste maanden na de start van de pilot, tussen oktober en maart, werd er weinig gebruikgemaakt van de laadlockers door het aanhoudende slechte weer. Veel medewerkers en studenten lieten de fiets staan en kwamen met de auto of het openbaar vervoer.

Hierdoor bleek uit de evaluatie in maart van dit jaar dat de pilot nog niet het gewenste resultaat opgeleverd had, waardoor er destijds besloten is om vooralsnog geen vervolg te geven op de verdere uitrol binnen Fontys.

Aanpassing huisregels
Dit wil niet zeggen dat de laadlockers op de andere locaties in de toekomst niet geïmplementeerd gaan worden. Er wordt bovendien gekeken naar een aanpassing van de huisregels, waardoor opladen in de gebouwen niet meer mag plaatsvinden en Fontys het laden buiten de gebouwen faciliteert.

Ook kan er een heroverweging gemaakt worden wanneer dit wettelijk gezien of vanuit de verzekering verplicht wordt gesteld. Fontys blijft ondertussen het gebruik van de huidige laadlockers in Tilburg monitoren.

“Bij goed weer zien we een toename van het gebruik van de fiets en e-bike, en dus ook van de laadlockers”, aldus Sjack van Ekert, projectleider V&F Safety en Security. Hij benadrukt dat de brandveiligheid in de gebouwen zonder laadlockers niet in het geding is. “Maar het is beter om te voorkomen, dan te genezen.”

Begin dit jaar zijn Dave van Kann en zijn collega’s van het lectoraat Move to Be gestart met Actief Fundament, een vierjarig programma waarbij verschillende regio’s van het land samen met de praktijk een programma ontwikkelen dat maatwerk biedt om kinderen vanaf twee jaar veel vaker in aanraking te laten komen met simpele beweegmomenten.  

Want, stelt Van Kann, dat is hard nodig. “Het is voor jonge kinderen heel belangrijk om veel en afwisselend te bewegen, omdat dat leidt tot motorische vaardigheden”, aldus de lector. "In het basisonderwijs hebben leerkrachten pas vanaf groep 3 de verplichting om bevoegd te zijn in het geven van bewegingsonderwijs, terwijl juist in de jaren daarvoor de bouwstenen worden ontwikkeld om op te kunnen voortborduren.”  

Achterstanden voorkomen 
Het is volgens Van Kann belangrijk dat kinderen zo jong mogelijk een goede en actieve basis krijgen, zodat ze daar op latere leeftijd voordeel uit kunnen halen. “Je wil voorkomen dat kinderen achterstanden oplopen. Los van het feit of ze wel of geen ballen kunnen vangen, ontneem je hen ook plezier. Met als gevolg dat ze bepaalde motorische oefeningen vermijden; omdat ze niet geconfronteerd willen worden met datgene waar ze niet goed in zijn.” 

De boodschap is duidelijk: als je de basis goed legt, kun je die achterstanden bestrijden. En die basis moet op een zo jong mogelijke leeftijd bewerkstelligd worden. Op de basisschool, maar ook thuis en in de periode vóór het kleuteronderwijs. Juist daar. Van Kann: “De vele schermpjes hebben de achterstanden versneld, maar eigenlijk is dit een tendens die we al twee of drie decennia zien. Het wordt steeds meer genormaliseerd dat kinderen minder bewegen.” 

Elkaar verbinden 
Voor het project Actief Fundament werkt het lectoraat Move to Be samen met verschillende kennisinstellingen, integrale kindcentra in Nederland en opleidingen van Fontys. Sport en Bewegen en Pedagogiek zijn twee belangrijke partners. “Een student van pabo ALO stimuleert het bewegen bij kinderen, maar doet dat wel pas vanaf het basisonderwijs. Dan is het eigenlijk al te laat. Daarom kijken we ook naar wat pedagogische medewerkers kunnen doen. We willen het bewegen richting de jongste leeftijd krijgen en denken dat te kunnen doen door het pedagogische veld en het basisonderwijs sterker met elkaar te verbinden.”   

De ideale oplossing? Ervoor zorgen dat bewegen een win-winsituatie wordt. Kinderen hebben vaak een beperkte concentratieboog, maar hoe kun je bewegen als middel inzetten om die concentratieboog te verhogen? “Laat ze ontdekken, laat ze gaan, haal de rem eraf. We moeten kijken naar de meest simpele dingen, zoals het verkorten van langdurig zitten rondom eetmomenten op de kinderopvang, maar ook naar het inzetten van beweegprofessionals op de kinderopvang en het versterken van de integratie tussen verschillende disciplines.”  

De fusie van de drie instituten, die in het Nexus-gebouw huizen op het TU/e-terrein, moet op 1 januari 2026 een feit zijn. Dat is nodig, omdat de instituten de afgelopen jaren steeds intensiever zijn gaan samenwerken in onderwijs- en onderzoeksprojecten, maar niet altijd met succes.

“We hebben veel goede ideeën, maar het lukt ons niet altijd om ze goed van de grond te krijgen”, motiveert Maartje Damoiseaux, directeur van BeNT, namens de drie instituutsdirecteuren. “We lopen letterlijk tegen onze muren aan.” Het gevolg is dat de instituten onvoldoende in staat zijn om de grote vraagstukken uit de regio goed te beantwoorden. “Dat valt niet uit te leggen aan bedrijven, en ook niet aan onze studenten en potentiële studenten.”

De oorzaak ligt in het verleden, weet Damoiseaux, want Fontys is decentraal georganiseerd. De drie instituten hebben zodoende een eigen organisatie gebouwd, met eigen jaarplannen, budgetten, instroomcijfers en een eigen aansturing. “Op het moment dat je iets samen wilt oppakken, moet je ook gezamenlijk investeren, en het is ingewikkeld om dat instituut overstijgend te doen.”

Investeringsplan
De fusie is puur organisatorisch bedoeld, benadrukt Damoiseaux. “Alleen het Leven Lang Ontwikkelen willen we opschalen.” Tegelijkertijd zijn de instituten begonnen met het schrijven van een investeringsplan. Hoewel de fusie losstaat van Operatie Beethoven, zal deze rijkssubsidie voor de regio Eindhoven wel in de plannen worden meegenomen.

De subsidie, waarbij tientallen miljoenen zijn bedoeld voor talentontwikkeling in het onderwijs, moet ervoor gaan zorgen dat er de komende decennia voldoende afgestudeerden de arbeidsmarkt op komen die aan de enorme vraag naar personeel in de microchiptechnologie voldoen.

“Als we echt impact willen maken, dan moeten we de handen ineenslaan en meer gaan samenwerken”, aldus Damoiseaux. “Dit soort gelden maakt het voor ons mogelijk om ideeën sneller mogelijk te maken dan we van plan waren. Dat doen we overigens samen met andere instituten zoals Fontys ICT en het mbo en wo in de regio.”

Rol ICT
Dat roept de vraag op waarom ICT geen deel uitmaakt van de fusie tussen de Nexus-instituten. ICT kan immers niet meer los worden gezien van techniek, en andersom. Bovendien is Fontys ICT al gevestigd op verschillende Fontys-locaties, zoals Stappegoor en MindLabs in Tilburg, en Rachelsmolen en Strijp TQ in Eindhoven.

“Fontys ICT speelt in de fusie geen rol. De Nexus-instituten zijn onderling nauwer met elkaar verwant”, licht Damoiseaux toe. “Waar relevant werken we wel samen met ICT, net als in de vormgeving van het investeringsplan.”

Dat bevestigt ICT-directeur Frens Vonken. “Het feit dat ICT op Strijp en BIC zit, werkt goed omdat dit met name voor het bedrijfsleven een laagdrempelige locatie is. En Nexus ligt op een onderwijscampus, die lijntjes liggen er toch wel.”

Bovendien speelt digitalisering niet alleen een steeds belangrijkere rol in de technologiesector, maar in alle vakgebieden, benadrukt Vonken. “In dat licht zou ICT nog veel meer onderdeel kunnen zijn van alle instituten en opleidingen. Ik probeer dat aan te jagen en te stimuleren.”

Van start
De voorbereidingen voor de fusie zijn deze week gestart. Het bestuur heeft zijn fiat gegeven, de medewerkers zijn geïnformeerd, evenals de instituutsmedezeggenschapsraad (IMR). Het einddoel is duidelijk zegt Damoiseaux: “Samen een sterker collectief vormen binnen Fontys en in de Brainportregio.  De naam van het nieuwe instituut is nog niet bekend, maar Nexus bekt wel erg lekker.”

Twee docentonderzoekers van Fontys, Bart van Bezooijen en Jeroen Hairwassers, zijn vorige week een grootschalig onderzoek gestart naar online gokken onder studenten. Sinds de legalisering van de onlinekansspelmarkt eind 2021 is dit fenomeen onder deze doelgroep namelijk flink toegenomen.

Dat zien niet alleen docenten, maar ook studenten zelf, blijkt uit reacties die nu al in het onderzoek naar voren zijn gekomen. ‘Ik ben verslaafd geweest aan online gokken’, klinkt het bij een van de respondenten. ‘Ik heb hulp gezocht en ben nu bijna tien maanden clean. Mentaal gaat het ook veel beter.’ 

Staatslot
Een andere student koopt elke maand een staatslot in de hoop een groot geldbedrag te winnen en zo van zijn studieschuld af te komen. ‘De kans op miljoenen maakt dat ik speel. Daarmee hoop ik mijn studieschuld af te kunnen betalen, anders kom ik er nooit vanaf.’

Er zijn meerdere jongeren die aangeven online te gokken. Ze zetten dan, als tijdverdrijf tijdens een college of al wachtend op de bus, even snel een paar euro in op een voetbalwedstrijd. Maar of dat problematisch is? ‘Mensen in mijn omgeving vinden van niet. Ze zien het meer als een makkelijke manier van geld verdienen’, aldus een respondent.

Verzuipen
Student Bart van de Ven, die voor zijn opleiding SPECO betrokken is bij het onderzoek van Hairwassers en Van Bezooijen, ziet dat anders. Hoewel hij en zijn vrienden ook weleens geld inzetten op een voetbalwedstrijd, snapt hij waar de zorgen vandaan komen. “Online gokken is heel simpel en ik kan me goed voorstellen dat mensen erin kunnen verzuipen. Sommigen gaan er zo op in dat ze er financiële problemen door krijgen.” 

Dat gebeurt niet alleen bij het inzetten op voetbalwedstrijd, maar ook bij krasloten en online casino’s. “Via je telefoon kun je heel veel verschillende apps downloaden. Iedereen met een internetverbinding kan geld inzetten op van alles en nog wat. Het is echt heel simpel, ook voor minderjarigen. Die melden zich gewoon aan met een vals account.” 

De oplossing? Die is er volgens Bart (nog) niet. “Ik denk niet dat het opnieuw illegaal maken van de onlinekansspelmarkt zou helpen. Maar het toezicht moet wel strenger en beter, zeker voor minderjarigen.”

De effecten
Met dat laatste is Karin van Gompel het eens. Zij is nu docent bij Fontys, maar heeft een achtergrond in de kansspelbranche als Responsible Gaming Specialist en preventiemedewerker bij Novadic-Kentron. “Als preventiemedewerker heb ik een aantal jongeren van de SPECO-opleiding gesproken en daar maakte ik uit op dat er bij deze opleiding heel veel wordt ingezet op wedstrijden. Veel meer dan bij Toegepaste Psychologie, waar ik nu werk.”

Van Gompel weet dankzij haar werkervaring wat onlinegokverslavingen met jongeren kunnen doen. “Vaak begint het met het stelen van geld van mensen in het gezin. Maar ook mentaal is het een probleem: ze zijn in gedachten alleen nog maar bezig met daar waar ze verslaafd aan zijn. Verslaafden slapen slecht, lijden aan concentratieverlies en hebben minder sociale contacten. Een opleiding of andere zaken die belangrijk zijn, komen op een zijspoor te staan. De verslaving neemt het brein als het ware over.”

En wat het nóg gevaarlijker maakt, is dat een onlinegokverslaving lang niet altijd zichtbaar is. “Als iemand gedronken heeft, kun je dat ruiken. Als iemand drugs gebruikt, kun je dat zien. Maar iemand die online gokt, kan dat vaak langer verborgen houden. Wij als docenten hebben een signalerende functie en ik denk dat het heel belangrijk is dat we het onderwerp bespreekbaar maken. Negeer de gesprekken niet die je studenten hoort voeren in de klas. Vraag juist door.”

Sportkaarthouders zullen nog een paar maanden om de werkzaamheden heen moeten slalommen. Maar wie van fitness houdt of aan vechtsporten doet, kan sinds deze week zijn hart al ophalen. De nieuwe fitnessruimte is 2,5 keer zo groot als voorheen en telt 1200 vierkante meter vloeroppervlakte. Modern, ruim van opzet en logisch ingedeeld, van een beginnersdeel naar steeds meer gevorderd.

Niemand loopt elkaar nog in de weg, zoals in de drie oude fitnesshallen het geval was. Ook de akoestiek is sterk verbeterd. De muziek en stemmen gonzen niet meer om je heen. Er heerst rust, ondanks dat er in de ochtend al zo’n vijftig sporters bezig zijn. Ook wachten op een apparaat zal nog zelden voorkomen, van alles zijn er minstens twee. [Tekst gaat verder onder de foto's]

Daarnaast is de dojo volledig vernieuwd. De matten zijn fonkelnieuw en de muren zijn afgezet met houten panelen, die deels bestaan uit kasten om sportmaterialen in op te bergen. Liefhebbers van vechtsport hoeven ‘hun’ dojo binnenkort niet meer te delen met beoefenaars van yoga, pilates en andere stretchlessen. 

Zij krijgen een eigen ruimte, goed geïsoleerd en met ambianceverlichting. Van de bouwwerkzaamheden is hier nauwelijks iets te horen. Alleen de deur laat nog wat geluid door vanuit het aangrenzende fitnessdeel, maar dat wordt volgens bedrijfsleider Peter Geurts opgelost. Deze body- en mindzaal wordt medio februari opgeleverd.

In maart gaan ook de spinning- en paalfitnesslessen van start in een nieuwe opzet. Als we Geurts mogen geloven, ondergaan spinners straks een hele happening, met flashy verlichting in een theaterachtige opstelling. [Tekst gaat verder onder de foto's]

Wat verder opvalt, zijn de drie gerenoveerde sporthallen en er zijn grotere, moderne kleedruimtes bijgekomen met aparte douchecabines voor meer privacy. Ook komt er nog een genderneutrale kleedruimte. Geurts legt uit dat nu de nieuwbouw in gebruik is genomen, de vrijgekomen ruimtes verbouwd worden.

En ook de werkzaamheden aan het Sports Café gaan door, een ontmoetingsplek en horeca in één, waar je ook zonder sportkaart terechtkan. “De oude kantine was veel te klein geworden, vooral op drukke competitiedagen. Straks hebben we plek voor zo’n 500 mensen, dat zijn er twee keer zoveel als voorheen.”

Tot nu toe hebben de bouwwerkzaamheden en het korte tijd stilleggen van sportactiviteiten en faciliteiten geen klachten opgeleverd, weet Geurts. In juni is naar verwachting de gehele verbouwing achter de rug. Aan het begin van het nieuwe studiejaar volgt een feestje. [Marieke Verbiesen]

Het uittekenen van de ‘Atlas van Nederland 2040’ gebeurt in opdracht van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). Een denktank van opinieleiders – waaronder de Haagse burgemeester Jan van Zanen, NS-directeur Wouter Koolmees en hoogleraar Economie Barbara Baarsma – formuleert deze toekomstvisie, maar wordt bijgestaan door maatschappelijke organisaties, zoals Fontys.

Droom-wensdenken
Het projectteam dat de toekomstverkenning binnen Fontys begeleidt stelt juist studenten centraal. “De opzet is dat studenten van verschillende opleidingen gericht met elkaar in gesprek gaan over de toekomst”, zegt projectleider Nanny Kuijsters, docent-onderzoeker bij Fontys Marketing en Communicatie Tilburg.

Bij het formuleren van een langetermijnvisie draait het bijvoorbeeld om thema’s als natuur en klimaat, Artificial Intelligence en sociale onvrede. Na de zomer klinkt het startschot bij vijf instituten, waaronder Economie en Communicatie, Journalistiek en de Kunsten. “Deelnemers kiezen een thema, ontwikkelen onderzoeksvragen en gaan in gesprek met collega-studenten in techniek, ICT of zorg. Zo ontstaat een rijk palet van toekomstideeën en -mogelijkheden.”

In november komt alle door studenten opgehaalde informatie samen, en filtert het projectteam de grote lijnen eruit. “Het gaat vooral om onderling brainstormen wat de studenten doen, droom-wensdenken, verbeelden, maar ook bedenken welke ‘doorbraken’ dan nodig zijn.” Uiteraard krijgen de studenten hierbij coaching. “Begeleidende docenten zorgen dat ze gericht blijven denken binnen de context van hun eigen vak.”

Doorbraken
Eventuele toekomstvisies kun je niet los zien van problemen waaronder we nu gebukt gaan, zoals de klimaat- en woningcrisis. “Studenten ervaren die zelf. Zij weten dat er eerst grote veranderingen en doorbraken nodig zijn, om daarna weer vooruit te kunnen kijken.” Een toekomstvisie is dus geen vrijblijvend wensenlijstje, je moet ook realistisch nadenken over bestaande problemen en belangenconflicten. “We gaan ervan uit dat bij het leggen van die puzzel ook weer interessante inzichten ontstaan.”

Op 1 december brengt het Fontys-projectteam vervolgens verslag uit aan de VNG. “Die destilleert uit de input van ons en de andere deelnemende maatschappelijke organisaties één beeld voor de toekomst dat de basis vormt voor de ‘Atlas van Nederland 2040’.” Lobbyorganisatie VNG wil die inzetten in de aanloop naar de Europese Verkiezingen in 2024 en de Tweede Kamerverkiezingen in 2025.

Het is volgens Kuijsters de eerste keer dat Fontys betrokken is bij zo’n grootschalig visie-onderzoek. “We willen de uitkomsten uiteindelijk ook aanbieden aan ons college van bestuur. Het bevragen van de toekomstvisie van grote groepen studenten is best bijzonder. Daarom denken we dat dit onderzoek ook voor onze hogeschool waardevol kan zijn.” [Frank van den Nieuwenhuijzen]

Geen namen of opleidingen worden vandaag benoemd. “Collega’s zullen al snel weten dat, wanneer mijn opleiding genoemd wordt, ik degene ben die iets over hen of mijn situatie binnen mijn opleiding te zeggen heeft gehad. Dat wil ik niet, want daar word ik sowieso op aangesproken.”

Dat vat ook direct de kern van het probleem samen: medewerkers die deel uitmaken van de LHBTI-community voelen zich te vaak niet veilig op hun werk. Iets waar de Fontys Pride Community zich sinds 2019 juist zo hard voor maakt: een veilig klimaat voor iedereen.

Uitkijken naar community
Tijdens de meepraatsessie van vandaag mag iedereen vrijuit vertellen over de uitdagingen die men ervaart, maar ook mooie ervaringen mogen gedeeld worden. Een van de kartrekkers van de Pride Community deelt meteen een verhaal uit Venlo. “Een internationale student vroeg of hij toegevoegd kon worden aan onze community. Hoewel hij superenthousiast was, bleef een geplande ontmoeting toch uit.”

De student bleek veel te bang te zijn. “Dat is niet erg, want alles moet op eigen tempo kunnen. En als dat bestaat uit alleen maar kleine stapjes, is dat ook meer dan prima.” Na wat extra informatie over Pride Venlo en COC Limburg stuurde de student een dag later toch nog een bericht. “De afspraak had alsnog plaatsgevonden en de student keek er enorm naar uit om deel uit te maken van onze community.”

‘Niet hun probleem’
Hoe mooi deze ervaring ook is, de zorgen die anderen ervaren en vandaag delen, maken een groter deel uit van het verhaal. Zo zijn er bijvoorbeeld studenten die in transitie zitten en geen mondeling willen doen wegens stemverandering. “Veel instituten zoeken naar passende oplossingen, maar anderen zeggen weer dat het niet hun probleem is”, laat een medewerkster weten.

Ook onderwerpen als de Pride-vlag, arbeidsvoorwaarden voor medewerkers die deel uitmaken van regenbooggezinnen, namen op diploma’s, genderneutrale toiletten en het aanspreken van medewerkers en studenten met bepaalde gender pronouns passeren vandaag de revue. Joep Houterman luistert als voorzitter van het college van bestuur aandachtig mee.

 Anderen meenemen
“We moeten als organisatie nadenken over hoe we met deze zaken omgaan. Ik weet dat de arbeidsvoorwaarden bijvoorbeeld echt onze aandacht hebben. Wat kunnen we doen binnen ons cao om een eigen beleid hierover te ontwikkelen? En sterker nog, wat kunnen we aan de landelijke cao-onderhandelingstafel betekenen? Want dit betekent veel voor jou als individu, maar misschien kunnen we hier ook anderen in meenemen”, aldus Houterman.

Een van de grootste pijnpunten blijkt toch de integrale veiligheid. Veel aanwezigen merken dat collega’s een beetje ‘pride-moe’ zijn. Bij de vorming van genderneutrale toiletten bijvoorbeeld, of het vieren van Paarse Vrijdag. “Er worden opmerkingen gemaakt in de kantine waardoor ik het gevoel heb dat ik uitleg moet geven, mezelf moet verdedigen. Dat zorgt vaak voor juist meer weerstand en dat is allesbehalve fijn”, laat een docente weten.

Inclusieve schip gemist
Die weerstand blijkt bij studenten echter niet vaak te bestaan. “Misschien hebben onze collega’s wat dat betreft het inclusieve schip gemist en vraagt het juist om bijscholing over LHBTI+, want om hierover mee te praten heb je wel kennis over het onderwerp nodig.”

Eén ding is zeker: binnen Fontys moet men af van het taboe rondom LHBTI+. “Collega’s die hier niet vaak mee in aanraking komen, zuchten. Maar het zou juist mooi zijn wanneer zij om uitleg vragen. Het is niet erg om niet precies te weten hoe het zit, maar ben er dan ook niet meteen op tegen.”

Grote taak
Daar ligt volgens de groep nog een grote taak voor Fontys. “Het helpt wanneer je als instituut of organisatie uitspreekt dat we dit met z’n allen willen doen, dat inclusiviteit iets is voor ons allemaal. En die back-up is nodig, want nu voelen wij ons als activisten die alles zelf moeten doen.”

Voor de voorzitter, het college van bestuur en alle anderen van Fontys ligt er dus nog een flinke taak. Houterman: “Iedereen die wil studeren bij Fontys moet zich welkom voelen. Dat geldt ook voor onze medewerkers. Er zullen belemmeringen weggehaald moeten worden om dat de realiseren en dat kan vertaald worden in een aantal activiteiten, die we bijvoorbeeld standaard op kunnen nemen in onze jaarkalender.”

Meenemen in toekomst
Wat voor Houterman misschien wel het belangrijkste punt van de dag is, is het onderwijs. “Wij leiden toekomstige docenten en andere professionals op die straks in hun beroep in aanraking komen met seksualiteit en gender. Daar krijgen ze hoe dan ook mee te maken en dat raakt ook de professionalisering en het onderwijs van Fontys zelf. Wij moeten ervoor zorgen dat we de handelingsverlegenheid wat betreft dit onderwerp opheffen, zodat onze studenten dit mee kunnen nemen in hun toekomst.” [Noëlle van den Berg]

Vanaf 2024 mogen verhuurders alleen nog maar vaste huurcontracten aanbieden, zo luidt het initiatiefwetsvoorstel van de PvdA en ChristenUnie. En hoewel studenten juist ook een stabiele uitvalsbasis nodig hebben in plaats van dat ze steeds op zoek moeten naar andere woonruimte, worden zij als uitzondering op deze regel gezien, legt Bosman uit. “Dit probleem is vooral veroorzaakt door stress en paniekzaaierij onder verhuurders.”

Volgens Bosman maken verhuurders zich namelijk zorgen over deze en andere maatregelen, waardoor hun investering in studenthuisvesting steeds minder interessant wordt. “Zij dreigen hun studentenpanden te verkopen en dat is problematisch. Er is namelijk al een enorm kamertekort en we kunnen niet gebruiken dat dat nog verder op gaat lopen.”

Wegjagen van huisbazen
Toch is Bosman, binnen het LSVb verantwoordelijk voor huisvesting, van mening dat ook studenten een vast huurcontract zouden moeten krijgen, ook al zijn zij in het wetsvoorstel opgenomen als uitzondering. “We vermoeden dat dat is om de particuliere huisbazen niet compleet weg te jagen.”

Het huidige tekort aan kamers en starterswoningen speelt aldus Bosman een grote rol in het feit dat studenten geen vast contract kunnen krijgen. “Als een student afstudeert maar een vast huurcontract heeft, kan hij of zij in een studentenkamer blijven zitten. Dat zorgt ervoor dat andere studenten geen kamer kunnen vinden. Studentenhuisvesting is dus eigenlijk de bottleneck in dit probleem. De instroom is erg hoog, maar de uitstroom is lager omdat afgestudeerden lang niet altijd een starterswoning kunnen vinden.”

Geen zorgen over prijsstijging
Dat heeft weer alles te maken met het algemene woningtekort en de grote sommen studieschuld waar veel studenten na hun studie mee zitten. Studenten hoeven zich volgens het LSVb-bestuurslid in ieder geval geen zorgen te maken over eventuele huurprijsstijgingen in de toekomst. Naast deze wet is namelijk ook de wet goed verhuurderschap aangenomen. Dit houdt in dat er een woningwaarderingsstelsel komt, waarin de maximale huurprijs voor een kamer wordt vastgesteld. “Huisbazen zijn verplicht zich daaraan te houden. We verwachten dan ook dat de prijzen van kamers juist snel omlaag zullen gaan, omdat velen nu meer vragen dan straks toegestaan is.”

Mocht je als student toch graag een vast contract krijgen van je verhuurder, kan daar volgens Bosman alleen op aangedrongen worden. “Het is maar zeer de vraag of particuliere verhuurders hierin meegaan, maar heel veel meer dan dit kun je op dit moment niet doen.” [Noëlle van den Berg]

Met Opleidingsschool Eindhoven Regio (OSER) willen beide instellingen beter inspelen op nieuwe ontwikkelingen in het beroepsonderwijs. En dat is nodig, aldus Trees Sauer, programmamanager vanuit het Summa College. “Alleen opleiden is niet meer genoeg, we moeten professionaliseren.”

Een ander soort docent dan vroeger opleiden dat denkt in talenten, multicultureel onderlegd is en bereid om zich steeds te blijven ontwikkelen. Dat klinkt als een hele opgave, maar OSER moet juist zorgen voor meer aansluiting met het werkveld. Fontysstudenten kunnen binnenkort daarom stage lopen bij het Summa College en worden daarbij intensief begeleid. “We maken gebruik van verschillende inzichten over leren, de daarbij horende vormen en diversiteit in het mbo. Zo krijgen onze studenten meer keuzes binnen leertrajecten en kunnen we maatwerk aanbieden”, vult Maud Slaats als instituutscoördinator vanuit Fontys aan.

Het verschil maken
En ja, Fontys leidt natuurlijk al docenten op. Toch heeft de samenwerking met Summa echt een meerwaarde, vooral als het gaat om een ander soort docentschap. Slaats: “Deze samenwerking gaat het verschil maken omdat we daadwerkelijk samen op gaan leiden met het werkveld. Studenten die kunnen leren op een echte werkplek komen veel meer in aanraking met de daadwerkelijke werkcontext, in dit geval het mbo. Binnen de opleidingsschool hebben zij de mogelijkheid volop gebruik te maken van de rijkheid van die context."

Veel informatie uitwisselen met elkaar, gebruikmaken van allerlei contexten en Summa-breed activiteiten ondernemen. Het zijn een voorbeelden van hoe studenten van elkaar en van praktijkgerichte ervaringen kunnen leren tijdens hun traject bij de opleidingsschool. “Studenten kunnen vanuit hun eigen leervragen verschillende routes nemen binnen het traject. Het uiteindelijke doel daarbij is dat zij meer inhoud en bagage overhouden voor hun uiteindelijke docentschap in het mbo”, vervolgt Slaats.

Eigen aanpak
Een jaar geleden werd de subsidieaanvraag om aspirant-opleidingsschool te worden ingediend en afgelopen december werd deze toegekend. Dat vandaag de officiële opening van het samenwerkingsverband is, is volgens wethouder Monique Esselbrugge een heuglijk gegeven. “Om de studenten van deze tijd goed op te willen leiden voor de toekomst, hebben we een eigen aanpak nodig. Zo komen we tot docenten die er echt voor onze mbo-leerlingen zijn.”

Volgens de wethouder begint dat al met waardering geven aan diezelfde mbo-studenten door hen op dezelfde manier te behandelen als studenten met een hbo- of wo-opleiding. “Maar dat gegeven moet echt in de docent zelf zitten. Ik hoop dan ook dat dat meegegeven wordt vanuit deze fantastische opleiding. Want dat is het: een fantastische samenwerking, waarin twee ongelooflijk goede instituten verweven zitten die we zo hard nodig hebben in de regio. Want zonder Fontys en Summa kunnen we niet bestaan.”

Ambities
Tijdens de feestelijke kick-off werd ook het logo van de nieuwe opleidingsschool gepresenteerd: een trapje dat omhoog leidt. “Een mooie verbeelding van de stappen waarin je opgeleid wordt”, Aldus Sauer. “En bij dit trapje kunnen nog lekker veel treden bij, zo ambitieus zijn we. Maar nu eerst even de officiële lancering vieren.” [Noëlle van den Berg]

U bent van mening dat er bij Fontys al lange tijd aantoonbaar goed en gewaardeerd onderzoek wordt uitgevoerd?
“Inderdaad. In ons strategisch plan, Fontys for Society, hebben we een zestal inhoudelijke kennisthema’s benoemd. Die thema’s hebben we georganiseerd in centers of expertise en kenniscentra om ons onderzoek te versterken. Onze lectoren zijn zowel met de instituten verbonden als met deze centers of expertise en kenniscentra.”

Toch moet er vast nog wel het een en ander gebeuren?
“Een logisch vervolg op deze beweging is om beter te kijken naar de samenhang van lectoraten. Ook willen we onderwijs en onderzoek nog meer met elkaar vervlechten. En we gaan ervoor zorgen dat de kennisthema’s goed zijn afgedekt.”

Waar staat Fontys in de ontwikkeling van lectoraten?
“Op dit moment hebben we zo’n 41 lectoraten, 47 lectoren en nog 4 vacatures voor lectoren. De lectoraten staan niet allemaal op precies hetzelfde punt in hun ontwikkeling. Het ene lectoraat is verder ontwikkeld, en het andere is langer bezig.”

Hoe kijkt u tegen praktijkgericht onderzoek aan?
“Het is een primaire taak naast het bieden van onderwijs. Daarom stellen we lectoren aan, richten we lectoraten in en zijn we bezig met hybride leeromgevingen. We vinden het belangrijk dat iedereen bijdraagt aan onderzoek, net als aan het onderwijs, direct of indirect. Met onderzoek verbeter je je vak, jezelf, de student en werk je aan de beantwoording van maatschappelijke vragen.”

Wat gaat goed en wat kan er nog beter? 
“De kwaliteit is prima op orde. Dat checken we met de uitgangspunten van basiskwalificatie onderzoek, een landelijke richtlijn. We hebben een commissie lectoren en lectoraten die aanvragen voor lectoraten beziet en het College van Bestuur advies geeft. Er is steeds meer aandacht en oog voor onderzoek, van binnenuit en ook van buitenaf. Waar we aan werken is de samenhang, de betrokkenheid bij onderzoek, evenals het volume om onderzoek te vergroten.”

Er gaan stemmen op om de functie van lector te verankeren in de wet en lectoren een vergelijkbare waardering te geven ten opzichte van hoogleraren binnen universiteiten. 
“De functie van lector binnen het hbo is vergelijkbaar met die van hoogleraar binnen een universiteit. En omdat die functie is vastgelegd in de wet, moeten we daar met de lector ook naartoe. Wel heeft het hoger onderwijs in zijn algemeenheid nog een professionaliseringsslag te maken. De functie van lector is een eervolle functie die je via een aantal stappen bereikt, waarin je steeds meer je onderzoeksbekwaamheid en professionalisering laat zien. Dat is nog niet uniform vastgelegd en is vaak overal een beetje anders.”

Het hbo moet van ver komen.
“Je moet je voorstellen dat het eerste lectoraat in 2001 is geïnstalleerd, waar de universiteit al sinds mensenheugenis onderzoek doet. Toch vind ik dat er al best wat stappen zijn gezet: we hebben een lectorenraad, een lectoren- en lectoratencommissie, de lectoren hebben een positie en inschaling in het functiehuis en er zijn middelen voor de centers of expertise, kenniscentra en lectoraten. Tegelijkertijd hebben we daar als Fontys, net als andere hbo's, nog best wat stappen te zetten. En dat gaan we ook zeker doen, dat is onderwerp van gesprek.” [Marieke Verbiesen]

De afgelopen weken voerden studenten van de FHK actie tegen het verdwijnen van de mediatheek bij hun instituut. Donderdag hadden de actievoerders een overleg hierover met het management team (MT) van deze hogeschool en leden van de opleidingscommissie. Daarbij werden de studenten bijgepraat over de stand van zaken rond de mediatheek. Die wordt, net als de andere mediatheken binnen Fontys, gedigitaliseerd en gecentraliseerd. 

“Ons is nu duidelijk geworden dat het besluit al is genomen en helaas niet alles is terug te draaien. Maar dat er wel ruimte is voor het behoud van een deel van de mediatheek”, aldus Senna, een van de organisatoren achter de studentenactie. “Maar we hadden na het gesprek ook het gevoel dat het MT het ook allemaal nog niet precies weet en nog maar aan het begin van een traject staat. Ze weten zelf ook niet wat precies de concrete gevolgen zijn van de besluiten.”

Ruimte benutten
“Het maakt het voor ons des te belangrijker om ons geluid te laten horen en daarmee door te gaan. De boodschap was: ‘alles wordt digitaal, tenzij’.  Daar willen we nu de ruimte zoeken om de mediatheek zoveel mogelijk te behouden. Er is nog ruimte, en daar willen we nu op gaan inspelen. Voor ons is dit pas het begin. We willen zoveel mogelijk van de boekencollectie behouden zien. En hetzelfde geldt uiteraard voor de medewerkers van onze mediatheek, ook al worden die straks allemaal gecentraliseerd ondergebracht (bij de dienst Onderwijs & Onderzoek, red.)."

Tijdens het overleg van gisteren ging het ook over de gebrekkige communicatie over dit onderwerp. Daar heeft het wel aan geschort, zo stelt Senna. “Het MT zegt hierover wel degelijk gecommuniceerd te hebben. De grote hoeveelheid ondertekenaars van onze petitie geeft iets heel anders aan. En het eerste bericht op de portal kwam pas na anderhalf jaar en nadat we actie gingen voeren.”

Zij geeft wel toe dat die verantwoordelijkheid twee kanten uitgaat: betrokkenen dienen tijdig en goed geïnformeerd te worden, maar moeten zich ook zelf goed (laten) informeren. De afspraak is nu dat de actievoerders in gesprek gaan en blijven met het MT, de IMR en de Opleidingscommissie. 

Communicatie
De gebrekkige communicatie en het niet op de hoogte zijn van ontwikkelingen, kwam donderdagavond ook bovendrijven tijdens een vergadering van de centrale medezeggenschap. De voorzitter van de studentenfractie, Evangelia Fotiadis, stelde “ergens gehoord te hebben dat er een artikel was verschenen over acties van studenten” en vroeg het college van bestuur of deze hiervan wist.

Cvb-lid Hans Nederlof lichtte toe dat er inmiddels overleg is geweest met de teamleider van de mediatheek en de directeur van Fontys Hogeschool voor de Kunsten: “Op sommige plekken zijn mensen slecht geïnformeerd, zoals in dit geval. Het team waar in dit geval grote onrust is ontstaan, was kennelijk niet aanwezig bij de informatiesessies die over de mediatheekplannen zijn gehouden. Maar het heeft ook geschort aan de interne communicatie bij dat instituut.” [Jan Ligthart]

BIBI is een concept dat bedacht is door Esmee van Haasen, Yannick Snoek, Amber Rosenbrand, Arissa Quak en Nienke Versteeg. Voor hun studie Communicatie kregen ze de opdracht een oplossing voor een actueel probleem te vinden. Zij kozen ervoor iets te verzinnen om straatintimidatie tegen te gaan. Met succes: hun concept is in de prijzen gevallen tijdens de Dutch Creativity Awards.

“We waren het er al snel over eens dat we de focus wilden leggen op straatintimidatie”, vertelt Esmee. “We kwamen erachter dat er sleutelhangers bestaan die geluid kunnen produceren als je je onveilig voelt. Maar is een sleutelhanger wel de meest effectieve manier? Wat als je jezelf moet verdedigen en je je sleutelbos in je handen hebt? Je kunt je vingers breken.”

Mobiele telefoon
En dus gingen de dames op zoek naar iets anders. Iets wat nog niet bestaat en beter zou moeten werken dan een sleutelhanger met geluid. “We zijn na gaan denken over dingen die je naast je sleutels nog meer altijd bij je hebt. Een telefoon, dachten we al snel. Ons doel was om een klein apparaatje te maken met een herkenbaar geluid dat je achter op je telefoon kan bevestigen.” 

Het resultaat van die hersenspinsels is BIBI. “Over de naam hebben we lang na moeten denken”, vertelt Yannick. “BIBI heeft een dubbele lading. Het woord klinkt als een alarm, maar zou ook de naam van een vriendin kunnen zijn. Wij zien BIBI als de vriendin die je kan beschermen in situaties waarin jij je niet veilig voelt.”

De situaties waar ze het over heeft kunnen laagdrempelig zijn, maar ook gevaarlijk. “De stap is groot om het alarm af te laten gaan. Als je het idee hebt dat iemand je achtervolgt, zal je misschien niet meteen op die knop drukken. Maar dat hoeft ook niet. Het gaat meer om het veilige gevoel dat je hebt als je BIBI bij je draagt. Als het écht nodig is, bijvoorbeeld wanneer iemand je ongewenst aanraakt, kun je BIBI gebruiken.”

Dutch Creativity Awards
Met het idee wisten de vijf studenten de voorrondes van de Dutch Creativity Awards te bereiken, een wedstrijd die geïntegreerd zit in het curriculum van de studie Communicatie. Ze hielden een pitch, maakten indruk en kregen een ticket naar de finale. Daar namen ze het op tegen de Hogeschool Utrecht, HAN en Avans.

“De finalepitch hebben we in juni al moeten geven, maar vorige week hebben we pas te horen gekregen dat we hebben gewonnen in de categorie Future Student”, vertelt Yannick, die net als Esmee stiekem al op de winst hoopte. Esmee: “We dachten wel dat we op het podium terecht zouden komen, we staan immers allemaal heel sterk achter ons idee. Maar dat we zouden winnen? Dat was toch wel een verrassing.” 

Of de dames na het behalen van de winst nog verdergaan met het uitdenken van het concept, is nog niet helemaal helder. Esmee is inmiddels afgestudeerd en Yannick mag binnenkort ook haar diploma in ontvangst nemen. “We zijn allemaal druk met andere dingen. School, werk. Het is moeilijk om vrije tijd te vinden die we in BIBI kunnen stoppen”, zegt Esmee. “Het is een afweging die we moeten maken: gaan we door en zoeken we naar investeerders, of laten we het hierbij?” [Karen Luiken]

Zoals Bron eerder meldde, zijn er dit jaar fors minder aanmeldingen bij onder meer de educatieve opleidingen bij Fontys. Eerder schenen daar de directeuren van de twee lerarenopleidingen in Tilburg (-21 procent) en Sittard (-15 procent) al hun licht op. Ook bij de pabo's blijven de aanmeldingen nog flink achter. 

Na twee jaren van spectaculaire groei dalen de aanmeld- en inschrijfcijfers van Fontys Hogeschool Kind en Educatie (FHKE) voor het tweede jaar op rij. Waar de vijf pabo’s van FHKE in 2019 nog een dikke plus van 32 procent scoorden en in 2020 zelfs een plus van 35 procent, leverden ze in 2021 weer 16 procent aan instromers in. Voor komend studiejaar staat de teller tot nu toe op -26 procent. 

Extra inschrijvingen
Nus Waleson, directeur van FHKE, noemt de dalende instroom bij de pabo’s tragisch, maar nuanceert de cijfers wel. “Het betreft nu nog aanmeldingen, wat dit betekent voor de uiteindelijke inschrijvingen moet nog blijken.”

Waleson ziet twee zaken die de instroomcijfers nog een boost kunnen geven. De aangekondigde versoepelingen voor de eindexamens in het middelbaar onderwijs én het loslaten van de toelatingstoets aan de poort. Een experiment waarmee komend studiejaar gestart wordt om de doorstroom vanuit het mbo te bevorderen.

“Ik verwacht nog wel een extra golf aan inschrijvingen. Maar dat we minder instroom hebben dan voorgaande jaren is helder.” Dat betekent volgens hem overigens niet dat mensen bij FHKE voor hun baan moeten vrezen. 

“Er is nog genoeg herstelwerk te doen door achterstanden vanwege corona en er is ook nog voldoende geld, onder meer vanuit de NPO-pot (het Nationaal Onderwijs Programma kent een budget van 8,5 miljard euro waarmee in al het onderwijs leervertragingen door corona moeten worden weggewerkt, red.) .”

Imago-probleem
Dat de instroom bij pabo’s stokt komt volgens de directeur van FHKE voor een deel door die corona-effecten. “Studenten nemen eerder een tussenjaar omdat ze twee jaar ‘opgesloten’ hebben gezeten.”

Ook het feit dat pas in 2023 de studiefinanciering heringevoerd wordt speelt mee. Waleson: “Maar de belangrijkste factor voor de instroom is en blijft het imago van het beroep en dat is nu eenmaal aan veranderingen onderhevig.”

Vooral het beeld dat in de media wordt geschetst is bepalend, denkt Waleson. Hoewel ook het salaris een rol speelt. Het is volgens hem dan ook goed dat de salarissen in het basisonderwijs gelijk getrokken worden met die in het middelbaar onderwijs.

Schommelingen in cijfers
Waleson gaat ervan uit dat de instroomcijfers zich de komende jaren herstellen. “Niet alleen bij de pabo’s, maar hbo-breed. Ik werk al dertig jaar in het hoger onderwijs en maak al dertig jaar schommelingen mee in aanmeld- en inschrijfcijfers.”

Toch heeft het dreigende lerarentekort -in 2025 wordt een tekort van 420 fte verwacht- ook zijn aandacht. “Het is zaak dat we meer studenten trekken en studenten beter vasthouden. Vandaar dat we met de Transitie Educatieve Opleidingen (zie kader) werken aan aantrekkelijkere opleidingen.”

Nu zijn de opleidingen in de ogen van Waleson te gefragmenteerd, te verkokerd. Met meer flexibele opleidingen waarin studenten hun eigen leerroute kunnen bepalen, wordt een grotere doelgroep aangeboord, verwacht hij.

Ook ziet Waleson groeikansen bij de zij-instromers. “Maar dan moeten de regels wel versoepeld worden. Nu zijn de eisen nog te streng en worden er te veel drempels opgeworpen. Daardoor verliezen we een deel van de markt. Daar ligt een duidelijke opdracht voor de overheid, de Vereniging van Hogescholen en de po- en vo-raad.” [Ivo van der Hoeven]

Volgens de cao zijn de loonschalen in het hbo gebaseerd op de taken van medewerkers: ze krijgen meer salaris voor complexer werk. Vroeger waren er ongeveer evenveel docenten in schaal 11 als 12, maar inmiddels niet meer. De kloof wordt steeds wijder.

De gevolgen voor hbo-docenten zijn aanzienlijk. Aan de top van schaal 12 verdienen ze bijna 700 euro meer dan hun collega’s in schaal 11. Het scheelt ruim 1.400 euro met het maximumsalaris in schaal 10.

Gemiddeld zit 11 procent van de docenten in schaal 10. Het overige onderwijzend personeel in lagere schalen (zoals instructeurs) en in schaal 13 en hoger (bijvoorbeeld lectoren) laten we buiten beschouwing.

Maar de verschillen tussen hogescholen zijn enorm. Windesheim heeft bijna niemand in salarisschaal 10, terwijl de Hogeschool Leiden een op de vier docenten in die schaal houdt. 

Van de grote hogescholen heeft Leiden ook nog altijd de minste docenten in schaal 12, namelijk 22 procent. Overigens is Leiden bezig met een inhaalslag: de verdeling was daar tot voor kort nog schever. 

Bij Fontys is het aantal docenten in de schalen 10 en 11 licht gedaald ten opzichte van cijfers uit 2020, terwijl het aantal in schaal 12 juist is gestegen (38 procent tegenover 34 procent). 

Overigens zegt de salarisschaal niet alles over het salarisstrookje van de docenten, want de schalen overlappen. Het maximum in schaal 10 is bijvoorbeeld hoger dan het minimum in schaal 11.

 Een leerkracht in het basisonderwijs verdiende in 2020 gemiddeld 4.470 euro per maand. Dat is ongeveer het midden van schaal 11 in het hbo.

De trend dat steeds minder docenten in schaal 12 zitten, is al langer zichtbaar. De hogescholen wezen afgelopen september op de vergrijzing. Ze moesten nieuwe docenten aannemen die nog niet de taken van schaal 12 vervullen, terwijl oudere docenten met pensioen gingen.

Zowel de vakbonden als werkgevers zeiden dat het soms aan de taken ligt: als er minder docenten aan onderwijsontwikkeling doen en meer docenten vooral het programma uitvoeren, dan krijg je minder docenten in die hogere salarisschaal.

Volgens afspraken moeten hogescholen hun docenten aannemen in schaal 11, als er masterniveau vereist is. Dat doen ze lang niet altijd. De vakbonden overwogen zelfs juridische stappen. [Hoger Onderwijs Persbureau]

In 2007 deed de hbo-master zijn intrede in Nederland. Naast de academische onderzoeksgerichte wo-master konden hbo-afgestudeerden en werkende professionals vanaf dat moment ook kiezen voor de meer praktijkgerichte hbo-master.

De afgelopen jaren wonnen de hbo-masters gestaag terrein. Een van de snelste stijgers bij Fontys is de master Educational Needs die in 2007 is voortgekomen uit een post-hbo opleiding.

De tweejarige deeltijdmaster voor mensen in het onderwijs wordt gegeven door Fontys Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg (OSO). Vooral de laatste jaren is de opleiding aan een opmars bezig.

De master kent dit studiejaar een instroom van 479 studenten, allemaal werkende professionals uit het primair en voortgezet onderwijs, speciaal onderwijs, mbo en hbo. Daarmee realiseert de opleiding een groei van bijna 40 procent ten opzichte van vorig collegejaar.

Maatwerk
Peter Corstanje, mt-lid van OSO, is niet verbaasd over de groeiende populariteit van de master. “We leveren met deze opleiding maatwerk aan professionals uit de praktijk, daar staan ze om te springen.”

Mensen uit het werkveld kunnen zich tijdens de master op specifieke thema’s specialiseren in alle rollen en taken die je in het onderwijs maar kunt bedenken. Doel hierbij is om beter aan te sluiten op de individuele leerontwikkelingen van leerlingen (educational needs). Een belangrijk thema in tijden van passend onderwijs.

De master zorgt volgens Corstanje voor meer onderzoekend vermogen in het onderwijs. “We leiden professionals op die kritisch naar de praktijk én naar zichzelf kijken, en daar vervolgens op kunnen reflecteren. Zo krijg je mensen in het onderwijs die systematisch onderzoekend bezig zijn in de praktijk en nieuwe uitdagingen het hoofd kunnen bieden.”

Opvallende groei
Ook de masters Architectuur en Stedenbouw kennen de laatste jaren een opvallende groei. Het betreft vierjarige Engelstalige deeltijdmasters die worden verzorgd door Fontys Hogeschool voor de Kunsten in Tilburg.

De masters tellen dit jaar samen 103 studenten, een groei van bijna 30 procent ten opzichte van vorig jaar. “Het gaat goed in de economie, het gaat goed in de architectuur en dus ook met de architectenbureaus.  De vraag naar nieuwe mensen is groot”, zo verklaart community- en projectleider Ingrid Westendorp de populariteit van de opleidingen. 

De master Architectuur is bovendien erg in trek bij buitenlandse studenten. “De Nederlandse architectuur heeft met architecten als Rem Koolhaas en Ben van Berkel mondiaal een grote aantrekkingskracht”, stelt Westendorp. “We hebben dan ook studenten van over de hele wereld in huis.”

Nieuwkomer
Relatief nieuw in het aanbod van hbo-masters bij Fontys is de master Healthy Ageing Professional van de Sporthogeschool in Eindhoven. De master bestaat nu drie jaar en heeft jaarlijks rond de 35 inschrijvingen.

De opleiding wordt aangeboden als eenjarige voltijdmaster voor doorstromers en als tweejarige deeltijdmaster voor mensen uit de beroepspraktijk. Het thema van de master: gezond ouder worden.

Onderwijsmanager Dennis Arts: “Mensen worden steeds ouder. Vandaar dat wij ons in deze master bezighouden met dé toekomstvragen van de volksgezondheid. Dat kan gaan om kwesties rond langer thuis wonen, om duurzame inzetbaarheid bij organisaties, maar ook om het bevorderen van beweging voor 65-plussers.”

Praktijkgericht
De nadruk ligt bij deze master duidelijk op praktijkgericht onderzoek. Het is daarmee volgens Arts het schoolvoorbeeld van een hbo-master. “We zijn echt gericht op actieonderzoek, op ontwikkelingsgericht onderzoek. We kijken wat in de praktijk wel en niet werkt en hoe we zaken kunnen implementeren. Daarmee verschillen we duidelijk van masters in het wo.”

Ook Westerdorp benadrukt de praktijkgerichte aanpak van de master Architectuur. “Bij ons gaat werken en studeren hand in hand. De studenten verdienen de helft van de studiepunten in de praktijk. Zo leren ze tijdens hun studie het werkveld kennen en halen ze een groot deel van hun kennis uit de praktijk.”

Het grote voordeel hiervan is dat studenten zich na de master meteen mogen inschrijven in het architectenregister, een voordeel dat TU-studenten niet hebben.

Ook de master Educational Needs vaart wel bij de praktijkgerichte aanpak. Corstanje: “We brengen op een natuurlijke manier heel veel professionals uit het onderwijs bij elkaar. Mensen uit po, vo en het hoger onderwijs. Die vullen elkaar heel mooi aan. Juist die uitwisseling van kennis is heel waardevol.” [Ivo van der Hoeven]

De opdracht werd uitgevoerd in opdracht van de minor Embrace Technology Entrepeneurship & Creativity. “We wilden mensen die geen carnavalsachtergrond hebben op een leuke manier introduceren met het Brabantse feest”, zegt Saja Ahmed, die als afstudeerstudent van Fontys Pulsed bij het project betrokken is.

Leuk idee, maar zie die internationals eerst maar eens te vinden. “Dat hebben we gedaan via docenten en onze eigen sociale kringen”, vervolgt Saja. “Uiteindelijk heeft dat geleid tot tien deelnemers van verschillende nationaliteiten. Uit Peru bijvoorbeeld, maar ook uit Indië of Colombia.”

Carnavalsparade
De minor telt zo’n zeventig studenten die over tien verschillende groepen zijn verdeeld. Alle clubjes zijn vervolgens aan een international gelinkt, waarvoor een kostuum moest worden ontworpen. Het project begon een week of vier geleden en is gisteren afgerond met een carnavalsparade.   

“Aan de opdracht hing een aantal eisen vast”, legt Saja uit. “Voor de kostuums moest de achtergrond van de internationals worden gecombineerd met de Nederlandse cultuur. De anderhalve meter afstand moest in de pakken terugkeren en er moest sprake zijn van een technisch aspect, zoals lichtjes.” Plus, als het even kon: gebruik gerecycled materiaal.

Ouderwets vliegtuig
Eén van de pakken ging naar een vrouw uit Arizona. Saja: “Er is gekeken naar de geschiedenis van de staat en dat heeft geresulteerd in een kostuum van een ouderwets vliegtuigje, refererend aan de gebroeders Wright uit Arizona, twee pioniers in de geschiedenis van de luchtvaart."

Een ander kostuum is gebaseerd op Captain Marvel, bedoeld voor een vrouw die van superhelden houdt. “Het pak, gemaakt van gebruikte materialen, lijkt sprekend. Best wel vet om te zien hoe snel de studenten dit hebben kunnen maken. En dat op basis van een paar interviews met deze international; ze hebben haar nooit in real life gezien", zegt Saja.

Kleurrijk
Kaj Halmans is een van de studenten die zijn handen uit de mouwen mocht steken. Hij maakte samen met de rest van zijn groepje een kostuum voor een vrouw die half Duits, half Peruaans is. “We hebben bepaalde kleuren van deze twee landen samengevoegd met Nederlandse kleuren”, zegt hij. 

“Dat hebben we gedaan nadat we haar uitgebreid hebben gesproken over wat ze leuk vindt, waar ze zich mee bezighoudt. Ze vond het eindresultaat geweldig en we denken - hopen - dat ze het pak ook daadwerkelijk gaat gebruiken om de komende dagen carnaval te gaan vieren.” 

Dat is in ieder geval wel wat Kaj gaat doen. “Ik begin vanmiddag al”, zei hij donderdag na afloop van de carnavalsparade. “Zes dagen lang carnavallen. En daarna plak ik er nog een wintersport aan vast.” 

Het plan voor een herstart van voormalig Café 040 komt van Robin Witmer, vierdejaarsstudent ICT in Eindhoven. Hij pitchte zijn idee voor een Community Café in september bij de dienst Huisvesting en Facilitaire Zaken en mocht zijn plan verder uitwerken.

Samen met International Business-studenten Stan en Ivo heeft Robin de afgelopen maanden gewerkt aan de plannen voor het Community Café. Dit café moet een laagdrempelige plek worden voor alle mensen binnen Fontys: studenten, studieverenigingen en medewerkers.  

Plek voor verbinding
“Ik miste al langer een plek op de campus waar mensen samen kunnen komen voor evenementen en alledaagse gezelligheid. Een plek die studenten en medewerkers verbindt en waar studieverengingen een podium vinden voor activiteiten.”

Tot september 2020 bood Café 040 dat podium, maar toen uitbater Sodexo op 1 september 2020 voortijdig het cateringcontract opzegde, sloot ook het café de deuren. Sindsdien deed Café 040 vooral dienst als opslagruimte.

Nu de coronacrisis langzaam naar de achtergrond lijkt te verdwijnen, is het volgens Robin de hoogste tijd om het café weer open te gooien.

“Het wordt weer tijd voor gezelligheid op de campus. Tijd voor pubquizzen, evenementen en drankjes op het terras op een zonnige middag. Die gezelligheid hebben we te lang moeten missen.”

Plan gepresenteerd
Onlangs presenteerden Robin, Stan en Ivo hun plannen aan cateraar Appèl, de toekomstig uitbater van het café. De cateraar reageerde enthousiast en dus staat niets een herstart van Café 040 in de weg.

De exploitatievergunning voor het café – noodzakelijk om alcohol te mogen schenken – ligt inmiddels bij de gemeente. Het kan nog wel even duren voor die is goedgekeurd, maar toch opent het café de komende maanden af en toe alvast de deuren.

“We willen vanaf maart incidenteel alcoholvrije evenementen organiseren binnen de dan geldende richtlijnen voor covid”, vertelt Robin. “Zo kunnen we alvast proefdraaien.”

Vanaf het voorjaar gaat het café volgens de ICT-student deels open, bijvoorbeeld op de woensdagen en donderdagen. Dan kunnen studieverengingen er ook weer terecht voor bijeenkomsten. De laatste stap is vervolgens om het café weer volledig open te gooien, vijf dagen in de week en met bier uit de tap.

Community Team
De exploitatie is in handen van Appèl, maar ook Fontys heeft als partner iets te zeggen over hoe het café gerund gaat worden. Daarnaast is volgens Robin een belangrijke rol weggelegd voor het Community Team dat de richting van het café bepaalt en meehelpt met het organiseren van evenementen en bijeenkomsten. Dit team zal worden gevormd door enthousiaste studenten en docenten.

Robin zal hier waarschijnlijk geen deel van uitmaken, want hij hoopt binnen een half jaar af te studeren. En dus is het vooral aan de eerste- en tweedejaarsstudenten om de bal op te pakken en het café tot een succes te maken. [Ivo van der Hoeven]

Het nijpende tekort aan studentenkamers werd deze week besproken in de Eindhovense gemeenteraad. Deel van de oplossing is volgens wethouder Yasin Torunoglu een hospitaregeling waarbij leegstaande kamers aan één volwassene (student) met maximaal twee kinderen mogen worden verhuurd.

700 extra kamers
Torunoglu gaf aan dat de hospitaregeling slechts één maatregel is uit een pakket dat de gemeente moet helpen om meer grip te krijgen op de lokale woningmarkt. Zo wordt er ook ingezet op nieuwbouw, bijvoorbeeld op de TU/e Campus waar de komende jaren 700 kamers en studio’s worden gerealiseerd.

In het maatregelenpakket zit ook de zogenaamde opkoopbescherming. Die moet het beleggers moeilijk maken om woningen bedoeld voor starters en modale inkomens op te kopen. Hiermee moet een einde komen aan de ‘oneerlijke concurrentie’ van beleggers die meer kapitaal hebben en makkelijker aan financiering kunnen komen.  

Deze regeling gaat echter ten koste van het aantal kamers en etages dat verhuurd wordt in de stad, zo erkende Torunoglu eerder. De beleggers kopen de woningen immers om ze te verhuren.

Daarom zet de gemeente nu extra in op andere maatregelen zoals het bouwen van tijdelijke woningen, sneller bouwen en de nieuwe hospitaregeling.

Voorwaarden nieuwe regeling
Voor de verhuur van een lege kamer in hospita-situatie gelden wel enkele regels. Hiermee moeten ‘verkapte kamerverhuursituaties’ worden voorkomen. Zo moet de woning volledig in eigendom zijn bij een particulier of moet het om de hoofdhuurder van een huurwoning van een corporatie gaan. 

Ook worden verhuurders geacht op het gedrag van hun huurders te letten. En de eigenaar of huurder moet minstens één jaar in de woning wonen.

De nieuwe hospitaregeling is vastgelegd in een bestemmingsplan voor de hele stad. Het plan ligt inmiddels ter inzage. [Ivo van der Hoeven]