Fontys Engineering, Bedrijfsmanagement en Techniek (BenT), en Toegepaste Natuurwetenschappen (TNW): allemaal technische studies, allemaal bezig met verwante onderwerpen en onderzoeken. Maar tot nu toe ook allemaal apart.

Fusies kennen vaak voor- en tegenstanders. De een ziet de voordelen van samensmelting, de ander is bang voor identiteitsverlies of voor banen die mogelijk verloren gaan. Die laatste angst bestaat ook nu zeker wel onder de medewerkers die Nexus als standplaats hebben. Maar dat heeft weinig met de fusie te maken en veel met een combinatie van grote ontwikkelingen, zoals HARP, het harmonisatieproces van de diensten, TGO en Beethoven.

Dat die twee processen nu tegelijkertijd lopen, ziet Maartje Damoiseaux (directeur van BeNT en TNW) juist als een voordeel. “Beide processen hebben hetzelfde doel: de slagkracht vergroten. Per toeval gebeurt dat nu in hetzelfde tempo. Maar het is juist veel fijner dat het tegelijkertijd gebeurt in plaats van achter elkaar. Het vraagt alleen wel veel afstemming.”

Onrust
Dat onderschrijven ook Bart-Jan van Lierop, directeur van Engineering, en Miloe van Sprang, procesmanager van de fusie. Zij bevestigen alle drie dat er inderdaad onrust is onder de medewerkers, maar dat dit vooral te maken heeft met alles wat er momenteel speelt “Zoals je dat ook elders binnen Fontys ziet. De onrust hier, zo hebben wij het gevoel, is zeker niet fusie-gerelateerd.”

Van Lierop voegt toe dat ook andere processen helpen bij de samensmelting van de drie instituten. “In het verleden is vaker geprobeerd om samen te werken, maar dat bleek dan toch lastig. Voordat de covid-crisis uitbrak deden we ook al steeds meer samen. Maar dat is daarna verwaterd. HARP, maar ook Beethoven (het omvangrijke subsidieprogramma voor de Brainportregio, red.) en Talentgericht Onderwijs versterken nu juist dit proces.”

Loket
Het is, zo stellen zij, een hele logische koers die nu gevaren wordt. En eentje waarbij iedereen in Nexus op één lijn zit. Met niet als enige maar misschien wel grootste voordeel dat het werkveld straks één loket heeft waar het aan kan kloppen. 

Damoiseaux: “Het helpt enorm als we al die ‘silo’s’ weghalen. We krijgen nu bijvoorbeeld één LLO(Leven Lang Ontwikkelen)-loket: daar is geen werkveld op tegen. En ook als het gaat om de bedrijfsvoering: de krachten bundelen gaat zonder meer een positief effect hebben.”

En niemand hoeft, in elk geval vooralsnog, te vrezen voor veranderingen in onderwijs of onderzoek. “We wijzigen niets aan onderzoek en onderwijs. Dat houden we buiten de scope van dit proces. We moeten daarin doorlopen in het tempo zoals we dat al doen, ook vanwege het werkveld.”

Banenverlies
Fusies kennen vrijwel altijd voordelen omdat zaken en taken gebundeld kunnen worden. Vaak betekent dit ook dat je met minder mensen toe kunt komen. HARP mag dat misschien als een van de doelstellingen hebben, maar deze fusie niet, zo benadrukken Damoiseaux en Van Lierop.

“Nee, dat is nooit een uitgangspunt of intentie geweest achter deze fusie. Het gaat erom dat we meer slagkracht krijgen en dat we de juiste mensen op de juiste plaats krijgen”, stelt Van Lierop. “En iedereen hier droomt ook wel van die gemeenschappelijkheid.”

Slagkracht die hard nodig is in de steeds sneller veranderende wereld en waarin een wendbaardere organisatie nodig is. En over dromen gesproken… Van Sprang:  “Daarom hebben we ook ontwikkelteams samengesteld die bepaalde disciplines vormgeven. En die begonnen zijn met ‘droomscenario’s’: hoe zou het ideale plaatje eruitzien. Om van daaruit te gaan kijken wat daar realistisch van in de praktijk te brengen is. Daarin sluit HARP dus ook mooi aan. Zoals ook al die andere strategische projecten ons heel erg helpen.”

Ook de IMR’s en klankbordgroepen van studenten zijn betrokken bij het fusieproces. En op 1 januari, als de fusie een officieel feit is, wordt als het even kan ook éé nieuwe Raad van Advies opgericht in plaats van de drie die er nu zijn.

Krimp
Fontys kampt al een paar jaar met krimp, zoals inmiddels alle hoger onderwijsinstellingen. Ook bij de ‘technische’ opleidingen – en voor de goede orde: de naam van het nieuwe instituut is dus niet Fontys Techniek maar Fontys Technology – is sprake van krimp in de studentaantallen. Met name de twee kleinere instituten, BenT en TNW, hebben daarmee te kampen.

“TNW is bijvoorbeeld best wel een niche binnen Fontys. Het zijn kleine opleidingen. Maar ook die moeten we koesteren. En juist deze twee zijn ook gebaat bij meer slagkracht, halen veel voordelen uit het feit dat ze onderdeel van een groter geheel worden.”

Wel wordt gewerkt, los van de fusie, aan nieuwe portfolio’s en nieuwe curricula voor de opleidingen van de drie instituten. “Daarvoor zijn ook al andere zaken in gang gezet om dat proces te stutten”, aldus Damoiseaux. “Dat zal ook gaan helpen bij de werving, bij en voor de scholen waar onze nieuwe studenten vandaan komen.”

Van Lierop: “Je hebt àlle disciplines nodig in deze regio. We hebben alle best practices dan onder een dak zitten en kunnen nog meer sturen op vaardigheden en toepassen van kennis in de praktijk.” Om eraan toe te voegen: “Het is tijd voor nieuwe rituelen.”

Het afgelopen half jaar zat Reichardt iedere ochtend van half zes tot zeven uur achter haar laptop om te schrijven aan haar boek. Want dan is ze toch al wakker en staat haar creatieve brein aan. In haar boek ‘Kwestie van Geluk’, dat deze week uitkwam, staat alles wat ze na jaren van onderzoek te weten kwam over (werk)geluk. En dat wil ze niet voor zichzelf houden. Want gelukkig zijn of niet, zo weet ze inmiddels, heb je voor een groot deel zelf in de hand.

“Met ‘geluk is maakbaar’ bedoel ik niet fillers in je lippen spuiten of een pil nemen als je af wil vallen. Dat lost een probleem niet op, dat is instant happiness. Je kunt wel de regie pakken over je geluk door in de spiegel te kijken, maar zorg dan dat de buitenkant matched met de binnenkant.”

Geluksgevoel
Reichardt houdt daarom graag vast aan het model van Sonja Lyubomirsky. Daaruit komt naar voren dat je uiteindelijk voor een groot deel je eigen geluk bepaalt. 

“Hoe gelukkig je bent zit volgens dit model voor een deel in je genen en hoe je bent opgevoed. Natuurlijk heeft ook wat je overkomt in het leven invloed op de mate van geluk. Maar vooral de manier waarop je daarmee omgaat en de keuzes die je maakt, bepalen voor veertig procent je geluksgevoel.” 

Standje overleven
Dat dat heus niet makkelijk is, merkte ze toen zelf in ‘standje overleven” belandde. Vorig jaar werd haar twaalfjarige zoon in het ziekenhuis opgenomen. Een spannende tijd. Waarin juist haar zoon liet zien hoe je ook met ellende om kan gaan, toen ze hun geplande trouwdag af moesten zeggen.

“In eerste instantie voelde hij zich erg schuldig omdat door hem de bruiloft niet door kon gaan. Daarom regelde hij op de eigenlijke trouwdag op zijn ziekenhuisbed samen met de verpleging een ceremonie voor ons. Uiteindelijk hield hij er op deze manier toch een positief gevoel aan over.” 

Heppie de peppie
Ook Reichardt en haar man zijn vanaf die dag hun trouwringen gaan dragen, want zo zegt ze lachend “die datum stond er toch al in”. Toch is het niet haar boodschap om alleen naar de zonnige kant van het leven te kijken. Liever wil ze, ook door de opdrachten in haar boek, laten zien hoe je tijdens een lastige periode meer balans in je leven kunt krijgen.  

“Geluk gaat niet over iedere dag heppie de peppie zijn en altijd maar proberen om alles goed te doen. Het is veel belangrijker om erachter te komen wie je bent en wat je echt wil. Als je daar achter komt, weet je ook wat jou uiteindelijk blij maakt.” 

Ook als het gaat over werkgeluk is haar boodschap duidelijk; kijk vooral naar jezelf en niet naar anderen. In het openbaar college ‘Van werkstress naar werkgeluk’ dat ze volgende maand samen met haar collega Peter Bos geeft, wil ze mensen dan ook vooral helpen zelf het stuur te grijpen.

“Uit mijn eigen onderzoek blijkt dat slechts een kwart van het werkgeluk wordt beïnvloed door je leidinggevende, dat betekent dus dat je ook veel zelf te doen hebt.”

Weerstand
Naast haar werk bij Fontys heeft Reichardt ook een coachingspraktijk, waar ze met name ziet dat veranderingen op de werkvloer vaak voor veel onrust en weerstand zorgen. Iets wat ze nu ook om haar heen merkt. Niet voor niets gaat haar keynote tijdens het Fontys for Society event in september over werkgeluk in tijden van onzekerheid.

“Het zijn roerige tijden, niet alleen op het wereldtoneel maar ook binnen Fontys en veel andere organisaties. Niemand vindt veranderingen leuk. Dat kun je irritant en stom vinden. Maar ik zou vooral kijken naar wat jij nodig hebt om je goed te voelen op je werk. Daar kan je het gesprek over aangaan. Dan moet je natuurlijk wel weten wat dat is. Helaas weten veel mensen dat niet.” 

En dus is er werk aan de winkel, ook voor Reichardt zelf.  

“Mijn collega’s zeggen wel eens, jij bent toch miss werkgeluk dus hoezo heb jij een baaldag op je werk. Dat is natuurlijk onzin. Ook voor mij is het een zoektocht. Mijn boek heet ‘Kwestie van geluk’. Als je het mij vraagt, dan ben ik nog steeds bezig met mijn queeste naar geluk en daar neem ik anderen graag in mee.”

De fusie van de drie instituten, die in het Nexus-gebouw huizen op het TU/e-terrein, moet op 1 januari 2026 een feit zijn. Dat is nodig, omdat de instituten de afgelopen jaren steeds intensiever zijn gaan samenwerken in onderwijs- en onderzoeksprojecten, maar niet altijd met succes.

“We hebben veel goede ideeën, maar het lukt ons niet altijd om ze goed van de grond te krijgen”, motiveert Maartje Damoiseaux, directeur van BeNT, namens de drie instituutsdirecteuren. “We lopen letterlijk tegen onze muren aan.” Het gevolg is dat de instituten onvoldoende in staat zijn om de grote vraagstukken uit de regio goed te beantwoorden. “Dat valt niet uit te leggen aan bedrijven, en ook niet aan onze studenten en potentiële studenten.”

De oorzaak ligt in het verleden, weet Damoiseaux, want Fontys is decentraal georganiseerd. De drie instituten hebben zodoende een eigen organisatie gebouwd, met eigen jaarplannen, budgetten, instroomcijfers en een eigen aansturing. “Op het moment dat je iets samen wilt oppakken, moet je ook gezamenlijk investeren, en het is ingewikkeld om dat instituut overstijgend te doen.”

Investeringsplan
De fusie is puur organisatorisch bedoeld, benadrukt Damoiseaux. “Alleen het Leven Lang Ontwikkelen willen we opschalen.” Tegelijkertijd zijn de instituten begonnen met het schrijven van een investeringsplan. Hoewel de fusie losstaat van Operatie Beethoven, zal deze rijkssubsidie voor de regio Eindhoven wel in de plannen worden meegenomen.

De subsidie, waarbij tientallen miljoenen zijn bedoeld voor talentontwikkeling in het onderwijs, moet ervoor gaan zorgen dat er de komende decennia voldoende afgestudeerden de arbeidsmarkt op komen die aan de enorme vraag naar personeel in de microchiptechnologie voldoen.

“Als we echt impact willen maken, dan moeten we de handen ineenslaan en meer gaan samenwerken”, aldus Damoiseaux. “Dit soort gelden maakt het voor ons mogelijk om ideeën sneller mogelijk te maken dan we van plan waren. Dat doen we overigens samen met andere instituten zoals Fontys ICT en het mbo en wo in de regio.”

Rol ICT
Dat roept de vraag op waarom ICT geen deel uitmaakt van de fusie tussen de Nexus-instituten. ICT kan immers niet meer los worden gezien van techniek, en andersom. Bovendien is Fontys ICT al gevestigd op verschillende Fontys-locaties, zoals Stappegoor en MindLabs in Tilburg, en Rachelsmolen en Strijp TQ in Eindhoven.

“Fontys ICT speelt in de fusie geen rol. De Nexus-instituten zijn onderling nauwer met elkaar verwant”, licht Damoiseaux toe. “Waar relevant werken we wel samen met ICT, net als in de vormgeving van het investeringsplan.”

Dat bevestigt ICT-directeur Frens Vonken. “Het feit dat ICT op Strijp en BIC zit, werkt goed omdat dit met name voor het bedrijfsleven een laagdrempelige locatie is. En Nexus ligt op een onderwijscampus, die lijntjes liggen er toch wel.”

Bovendien speelt digitalisering niet alleen een steeds belangrijkere rol in de technologiesector, maar in alle vakgebieden, benadrukt Vonken. “In dat licht zou ICT nog veel meer onderdeel kunnen zijn van alle instituten en opleidingen. Ik probeer dat aan te jagen en te stimuleren.”

Van start
De voorbereidingen voor de fusie zijn deze week gestart. Het bestuur heeft zijn fiat gegeven, de medewerkers zijn geïnformeerd, evenals de instituutsmedezeggenschapsraad (IMR). Het einddoel is duidelijk zegt Damoiseaux: “Samen een sterker collectief vormen binnen Fontys en in de Brainportregio.  De naam van het nieuwe instituut is nog niet bekend, maar Nexus bekt wel erg lekker.”

Miriam Swaans (45) is ‘frontvrouw’ van tekstbureau Swaans in Tilburg, met in totaal tien medewerkers actief voor opdrachtgevers als Uitgeverij Zwijsen, Asito, CZ en Waterschap Aa en Maas. De ervaren tekstschrijfster is niet bang voor AI-concurrentie van bijvoorbeeld ChatGTP, dat in een paar tellen teksten genereert met een bedrieglijk ‘echte’ toon. “Ik geniet ervan om ermee te experimenteren. En soms denk ik dan bij een eenvoudige advertorial: holy crap, dat doe je beter dan ik.”

“Maar onze niche heeft ChatGTP niet in de vingers. Wij maken geen standaardtekstjes. Wij halen verhalen uit mensen en die vind je niet zomaar terug in computerdata.”

Plichtsgetrouw
Bij Fontys Economische Hogeschool Tilburg (nu: Fontys Economie en Communicatie in Eindhoven) volgt Miriam Swaans van 1998 tot 2000 de toenmalige opleiding hbo Bedrijfskader, tegenwoordig onderdeel van de studie Bedrijfsmanagement MKB. 

“Die studie bereidde je in brede zin voor op het ondernemerschap. Een vreemde eend, ook omdat de opleiding maar twee jaar duurde en ons klasje startte in januari.” Het curriculum is praktisch en generalistisch. “Van boekhouden tot hr en marketing. Veel dingen die ik nu doe hadden daar hun begin.”

Als student is ze zowel gefocust als relativerend. “Op de middelbare school was ik altijd het meisje dat precies deed wat gevraagd werd. Maar het plichtsgetrouwe weerhield me er niet van een leuke studententijd te hebben. Dat lag ook een beetje aan de sfeer bij Bedrijfskader. Veel klasgenoten waren elders afgehaakt en dachten: we zien wel…” Een klimaat overigens waarin ook creatieve bedrijfjes opkomen. “Sommige medestudenten handelden onder tafel met buitgemaakte toetsen.”

In die twee jaar drijft Swaans langzaam één kant op. “Ik merkte dat vakken als marketing en communicatie mij ook creatief uitdaagden. Sleutelen aan productlanceringen en communicatieplannen. Daar lag mijn hart.” Na Fontys volgt een studie Communicatie- en Informatiewetenschappen aan Tilburg University.

Haar carrière als tekstschrijfster begint klein, “met een laptop, telefoon en tweedehandsauto”. Nogal een verschil met wat Swaans – telg uit een ondernemersgezin – van huis uit gewend is. “Mijn vader en ooms hadden een internationaal transport- en logistiekbedrijf. Een deel daarvan, de verhuur van hoogwerkers, is inmiddels overgenomen door een neef en achterneef. Als tekstschrijver kun je gelukkig zonder zulke investeringen.”

Drang naar vrijheid
Echt ondernemer voelt ze zich pas als ze haar eerste medewerkers in dienst neemt. “Starten als zzp’er kwam denk ik voort uit mijn drang naar vrijheid. Zodra er personeel bij komt, verschuiven je verantwoordelijkheden.”

Wat vindt Swaans het fijnste aspect van haar werk? “Het begon ooit met schrijven, en dat was leuk. Maar nu put ik ook volop plezier uit de constatering dat collega’s hun creatieve talent inzetten voor onze klanten en onderling prettig samenwerken.” Zelf richt ze zich vooral op commercie en sales, en de strategische opstart van nieuwe projecten.

“Ik vind het geweldig om samen met een klant een project uit te zetten. Stel: je maakt een jaarverslag waarbij je verhalen van twintig verschillende mensen nodig hebt. Hoe creëer je de flow dat iedereen tijdig de gewenste output aanlevert? En vervolgens, dat die op ons bureau de ideale vorm krijgt? Het is fijn een klant achter te laten met het gevoel: het is geregeld.”

Buikpijn
“Doe vooral veel dingen. Ervaar, probeer…”, antwoordt ze op de vraag wat ze Fontys-studenten van nu wil meegeven. “Ook die dingen waarbij je ’s ochtends bij het opstaan buikpijn voelt omdat je ze zo spannend vindt.”

“Ik wil niet generaliseren, maar veel studenten stippelen nu al precies uit wat ze wel en niet willen. Mijn les: juist van dingen die niet leuk zijn, leer je. De drive om precies te gaan doen wat je wél zoekt, wordt dan alleen maar sterker.”

En, om helemaal in haar straatje te blijven: “Zorg ervoor dat je open en helder leert communiceren. Appen is het nu helemaal, maar je hebt juist zo veel aan telefoneren. Daarbij pik je veel beter op wat mensen willen en bedoelen. Bovendien: Je wordt steeds gedwongen direct op elkaar te reageren. Terwijl je een appje gewoon naast je neerlegt tot morgen.”

We leven toch al in een samenleving waarin we steeds meer op onszelf zijn. “Als je met elkaar praat, zie je ook de ander. Verbinding is een van de dingen die het leven leuk maken. Maar menselijk contact raakt in allerlei technische toepassingen weleens op de achtergrond. Goed communiceren en flexibel en invoelend op een ander reageren, is binnen elke loopbaan essentieel.” [Frank van den Nieuwenhuijzen]

De docent gastvrijheid en bediening bij de opleiding Consumptieve Techniek publiceerde het boek ‘Achter de smaak’, waarin hij op lichtvoetige toon uitweidt over eettradities. Wat betreft de Nederlandse Kerstdis is hij er snel uit: “Vooraf een garnalencocktail, de kalkoen als pièce de résistance en chocolademousse als nagerecht.”

Van Kerstgans naar kalkoen
De keuze voor gevogelte als hoofddis is niet vreemd. “Dat was het pronkstuk van elke aristocratische feestmaaltijd in de late Middeleeuwen. Hoe exorbitanter, hoe beter.” Naast de populaire fazanten en patrijzen verschenen er zelfs pauwen op tafel. Kunst was om de dieren in eetbare staat zo veel mogelijk te laten lijken op hun voorgangers bij leven.

De ‘armeluisvogel’ daarentegen werd de gans, die al sinds de oudheid in de pan belandt. “Ganzen scharrelden rond op het erf en werden het grijpbaar alternatief voor luxe gevogelte, ook met kerst.” Hoewel je op internet nog volop recepten kunt vinden, stierf de traditie van de kerstgans in ons land uit. In tegenstelling tot buurlanden als Duitsland en België. “Misschien komt dat door het grotere aanpassingsvermogen van ons Nederlanders. Dat we van oudsher een zeevarende natie zijn maakt ons bevattelijker voor andere (eet)culturen.”

Elvis
De kerstgans werd verdrongen door de ‘Amerikaanse’ kalkoen, met name na de Tweede Wereldoorlog. “Dit cultuurfenomeen reikt verder dan alleen de keuken”, weet Dekker. “Vanaf de jaren vijftig spreekt de Amerikaanse Way of Life zeer tot de verbeelding. Met de spijkerbroek en Elvis Presley komt ook de kalkoen in de smaak van een groot publiek.” 

Vaak werd de ‘adoptie’ van de kalkoen, in ons land al snel op grote schaal gekweekt, gezien als een ode aan de Amerikanen. Het waren tenslotte de Verenigde Staten die ons land (mede) bevrijdden, en tijdens de wederopbouw ruimhartig financiële hulp boden.

Eetemancipatie
Naast de toe-eigening van een gerecht uit een ander land is er nog een manier om een menu anders vorm te geven. Dekker: “De garnalencocktail is een typisch voorbeeld van ‘eet-emancipatie’, iets wat meer gerechten overkomt. Na de Franse Revolutie vluchtte veel Franse adel, waardoor privéchefs hun baan kwijtraakten en zelf een restaurant startten. Zo werd de Franse keuken steeds populairder, ook in ons land. Om zich te onderscheiden bedachten ze opvallende gerechten, waaronder garnalen in cocktailsaus.”

Uiteindelijk omhelzen ook Nederlandse arbeidersgezinnen dit van oorsprong chique gerecht. “Door de toenemende welvaart van de jaren zestig en zeventig werden ook doorsneeconsumenten gestimuleerd om de culinaire lat hoger te leggen.”

Ook de huidige gin-tonic-hype is een voorbeeld van zo’n emancipatieproces. “Die begon in driesterrenrestaurant De Librije van Jonnie en Thérèse Boer, waar zo’n vijftien jaar geleden exclusieve gins met veel aplomb werden uitgeschonken aan tafel. Vandaag de dag is het drankje doodgewoon.” 

Het is niet altijd even goed te begrijpen waarom dat gebeurt. “In het geval van de garnalencocktail speelt misschien ook mee dat garnalen aan onze Noordzeekust ruim voorradig zijn, en dus relatief goedkoop. Bovendien is dit gerecht niet ingewikkeld om te maken, terwijl je er altijd mee scoort.”

Dessert
De achtergrond van de chocolademousse is volgens Dekker minder kleurrijk. “Ik denk dat we dan terug moeten naar de Saroma-puddinkjes uit onze jeugd. In tegenstelling tot de garnalencocktail zit chocolademousse vrij ingewikkeld in elkaar. Alleen al omdat je chocola smelt bij een specifieke temperatuur, wat de kookvaardigheden van velen overstijgt.” 

Fabrikanten sprongen in het gat met kant-en-klare puddinkjes die leken op het origineel. “Het verschil in smaak is voor veel mensen niet zodanig om je al die moeite te getroosten voor een originele chocolademousse.”

Kerststol
Traditioneel zijn er, in Nederland en omringende landen, veel gelegenheden die worden gevierd met het bakken en eten van koeken. Zoals de Abraham- en Sara-koek en de Sinterklaasbaksels zoals speculaas.

“Het paasbrood en de kerststol liggen in dezelfde traditie - je kunt ze zien als luxe broden waarmee gewone mensen willen uitpakken. Ingrediënten als suiker, spijs en krenten waren duur en golden als bijzonder. Een normaal brood bevatte in vroeger tijden geen gist en je kon er haast iemand mee doodslaan. Maar het fijne, zachte stol was eigenlijk een pure luxe, bedoeld voor een bijzonder moment.”

Generatieding
Studenten houden evengoed van lekker eten, toch merkt Dekker dat ze minder warm lopen voor menu-achtergronden en culinaire tradities. “Echte liefhebbers zien de gastronomie als kunstvorm, een soort Hogere Eetkunde. Misschien dat dit afschrikt, net als klassieke muziek.”

“Daarbij komt dat eten vluchtig is. Hoe exquise ook, uiteindelijk slik je het door en dan is het weg. Daardoor zijn er sowieso weinig mensen die zich erin verdiepen. Waarom zou je soep willen onderzoeken?, redeneren de meesten. Toch is eetonderzoek interessant omdat het een reflectie is van onze normen en waarden, van de maatschappij. Tijdens Kerstmis, maar eigenlijk altijd.” [Frank van den Nieuwenhuijzen]

Een gedeelte van de informatie uit dit artikel komt van de Academie Streekgebonden Gerechten (ASG) in België, waarvan Rémy Dekker lid is.

Als er iemand is die veel over techniek kan vertellen, dan is het Geert-Jan Evers. Hij geeft als docent Werktuigbouwkunde al vier jaar les over alles wat met deze branche te maken heeft en ziet welke ontwikkelingen op dit vlak plaatsvinden.

Welke banen zijn populair onder Techniek-studenten?
“Studenten komen binnen de Brainport-regio vaak bij het MKB of de High Tech-sector terecht. Bij MKB kun je denken aan allerlei typen bedrijven die bezig zijn met bijvoorbeeld tractoren. Banen in de High Tech-sector vind je veel bij bedrijven als Philips of ASML.”

Welke verschuivingen zie jij in het werkveld?
“Een van de dingen die ik zie gebeuren is dat studenten veel meer multidisciplinair moeten werken, ook in het werkveld. Ze zijn vaak met maatschappelijke thema’s bezig, zoals: hoe kunnen we bepaalde robots inzetten als er te weinig werknemers zijn in de landbouw? Studenten zijn niet langer alleen met techniek bezig, maar ook met de context.”

Welke banen zie jij verdwijnen in deze sector?
“De ontwikkelingen gaan niet zó snel dat bepaalde banen binnen drie jaar verdwijnen, maar ik denk wel dat er veel wordt geautomatiseerd. De banen waarbij dingen bedacht moeten worden, komen er steeds meer bij, terwijl het daadwerkelijke uitvoeren binnen bijvoorbeeld een fabriek juist minder wordt. Als er een vliegtuigvleugel ontworpen moet worden, dan zet je daar tegenwoordig kunstmatige intelligentie voor in. Techneuten ontwerpen dingen niet altijd meer zelf; dat wordt voor ze gedaan.”

Welke nieuwe banen ontstaan er juist?
“Er gaat veel meer gebeuren op het gebied van automatisering en kunstmatige intelligentie. Je ziet dat bijvoorbeeld bij Philips dat in de medische industrie opereert. Daar zie ik een verschuiving: ze zijn meer bezig in het verwerken van gegevens dan met het maken van dingen.

Voorbeeldje: hoe kunnen we alle beelden van een MRI-scanner op een goede manier verwerken zodat we snel een diagnose kunnen stellen? Je zit als techneut tegenwoordig minder aan de voorkant en meer aan de achterkant. Je bent niet bezig met het maken van de scanner, maar wel met wat zo’n scanner kan.”

Zijn er technologische ontwikkelingen die banen in gevaar brengen?
“We hebben vaak een beeld dat robots almachtig zijn en de wereld overnemen, maar volgens mij valt dat wel mee. Robots worden vooral toegepast door samen met de mens iets te doen, niet individueel.

De plekken waar robots goed hun werk kunnen doen, zijn voorspelbare situaties. In een magazijn bijvoorbeeld, maar in de zorg is het een ander verhaal. De enige robots die daar weten te overleven, zijn robots die zijn ontwikkeld in samenspraak met artsen en hen ondersteuning bieden.”

Wat gaan studenten verdienen?
“Vanwege de grote vraag naar techneuten heb je in deze branche zo een baan. De salarissen zijn hartstikke goed. Organisaties en bedrijven in de Brainport-regio bloeien, dus die hebben ook een hoop uit te geven.” [Karen Luiken]

De monteurs uit Noorwegen, Zweden, Finland en Denemark zijn inmiddels allemaal geslaagd en moe maar voldaan teruggereisd naar Scandinavië. Maar als het aan mede-initiatiefnemer Frits Hurkmans ligt komt er zeker een vervolg op het project.

“In samenwerking met DAF hebben we een fantastische pilot ontwikkeld. Met dit opleidingstraject kunnen we monteurs uit het buitenland op locatie opleiden tot het hoogste niveau binnen die functie, dat van Master Technician.”

Intensieve samenwerking
Het pilotproject is het nieuwste initiatief in de vijftienjarige samenwerking tussen Fontys en DAF. Volgens Hurkmans, docent van Fontys Hogeschool Bedrijfsmanagement, Educatie en Techniek, profiteren beide partijen optimaal van deze intensieve samenwerking.

“Wij leiden monteurs op voor DAF en in ruil daarvoor kunnen we gebruik maken van de kennis en materialen van de Eindhovense truckbouwer. Zo blijven we op de hoogte van de nieuwste technieken en ontwikkelingen in de branche en zitten we dicht bij het vuur. Dat biedt ons een enorm netwerk voor stageplekken en dat soort zaken.”

Focus op Scandinavië
Dat de pilot Fast Track Technician zich specifiek richtte op de Scandinavische landen is volgens Hurkmans geen toeval. “In deze landen heeft DAF een minder groot marktaandeel en dus is het kennisniveau van de monteurs ook minder hoog. Het was de wens van DAF om daar wat aan te doen en het kennisniveau van deze monteurs te verhogen. En dat is heel aardig gelukt.”

In twee weken tijd werd de technici een grote hoeveelheid kennis bijgebracht over de steeds complexer wordende techniek van de DAF-trucks. Daarnaast werden de monteurs op verzoek van  Hurkmans en zijn collega’s ook nadrukkelijk in de watten gelegd.

Erkenning voor monteurs
“Monteursopleidingen zijn normaal gesproken heel sober. Het zijn echte blue collar opleidingen. Wij hebben ons er hard voor gemaakt om deze monteurs ook in de watten te leggen, want zij zijn heel belangrijk binnen de organisatie. Daar mag best wat meer erkenning voor komen.”

En dus bezochten de monteurs gezamenlijk het DAF Museum, maakten ze een testrit in het nieuwste DAF-model en gingen ze lekker uit eten. “Ook voor de groepsbinding was dit heel belangrijk”, stelt Hurkmans. 

Of de pilot een vervolg krijgt is nog niet zeker, maar Hurkmans hoopt van wel. “We kunnen nog veel meer monteurs uit alle delen van de wereld opleiden, gewoon hier in Eindhoven. Dat is goed voor DAF én voor ons onderwijs.” [Ivo van der Hoeven]

Zoals Bron vorige week al meldde,  is het landelijk slecht gesteld met de aanmeldingen voor het hbo. Dat aantal ligt sinds deze week op -8 procent vergeleken met vorig jaar. Met name de opleidingen in het educatieve en het zorgdomein blijven achter. Een studie en later een baan in het onderwijs of in de zorg, daar voelen aankomende studenten minder voor. 

In die twee domeinen scoort Fontys tot nu toe aanmerkelijk lager nog dan het landelijk gemiddelde: -20 procent. Maar de forse achterstand in aanmeldingen beperkt zich niet tot die twee domeinen. Gemiddeld is het aantal aanmeldingen bij Fontys over de hele linie 19 procent lager dan een jaar eerder.  

Het zijn tussentijdse cijfers en pas in mei zal duidelijker worden of de soep echt zo heet gegeten wordt. Maar uiteraard zijn er zorgen, zo zegt bestuurslid Hans Nederlof. “Het heeft zeker onze aandacht. We hebben er deze week met het college van bestuur over gesproken en gaan binnenkort nog een keer met de dienst Marketing en Communicatie om de tafel zitten.  Nee, er is geen paniek. Maar wel ongerustheid.”

Doorstroming
Naast de cijfermatige zorgen, zit de ongerustheid vooral in het feit dat er geen aantoonbare oorzaak is waarom op dit moment in het jaar Fontys zoveel achterloopt op het landelijk gemiddelde.  

Voor sommige opleidingen en instituten valt het overigens mee: ICT, HRM en Toegepaste Psychologie, en International Business School zitten nauwelijks in de min. Andere zoals Academy for the Creative Economy (ACE), Pedagogiek, Toegepaste Natuurwetenschappen en Bedrijfsmanagement, Educatie en Techniek zitten daarentegen dik in de dubbele rode cijfers, tot zelfs -52 procent aanmeldingen.  

Soms zijn daar specifieke verklaringen voor te geven, zoals ACE dat zichzelf herpositioneerde na de coronacrisis. En voor álle opleidingen zijn oorzaken aan te wijzen die ook landelijk spelen. De komst van de basisbeurs in 2023 zorgt er bijvoorbeeld voor dat meer scholieren nu een tussenjaar overwegen. Het aantal havisten dat doorstroomt naar hbo daalt landelijk, mede omdat een groter deel kiest voor het mbo. 

En er zijn regionale factoren. De demografische ontwikkeling speelt het hele zuiden van het land parten. Het mbo en het vwo laten landelijk een daling zien in aanmeldingen die in Zuid-Nederland nog groter is. 

In de Fontysregio is de daling onder mbo'ers bovendien nog groter. Een van de redenen daarvoor is dat het bedrijfsleven hard aan deze mbo4-groep trekt, en dat die groep daardoor vaker kiest voor een baan in plaats van een vervolgstudie.  

Uitstelgedrag
Een andere oorzaak van het lagere aantal aanmeldingen is dat veel scholieren de keuze voor hun studie later maken. “Dit uitstelgedrag horen we ook terug van de decanen die wij spreken”, zegt Daan van der Velden van de dienst Marketing en Communicatie van Fontys. “Daardoor zijn ze wat apathischer als het om de studiekeuze gaat.”

Dat heeft ook te maken met de coronacrisis. Veel scholieren hebben de afgelopen twee jaar niet lekker in hun vel gezeten, hadden stress en/of liepen achterstanden op. Daardoor zijn ze nu vooral bezig met het halen van hun diploma. En de verwachting is dat er dit jaar minder scholieren in het voortgezet onderwijs dat diploma zullen halen.

Geen reden
Maar al deze factoren en oorzaken, enkel of gecombineerd, verklaren niet waarom Fontys het zo veel slechter doet dan andere hbo-instellingen. Niet alleen is het verschil met de landelijke cijfers groot; ook bij een vergelijking met alleen de hbo-instellingen in het zuiden steekt Fontys schril af.

Zo staat Avans nu op -10 procent en Hogeschool Arnhem en Nijmegen op -5 procent. Hogeschool Zuyd ziet verrassend genoeg niet eens krimp: daar is het aantal aanmeldingen tot nu toe even groot als vorig jaar rond deze tijd.

“Wij hebben er als enige ook voor gekozen om in november geen fysieke open dagen te organiseren”, ziet bestuurslid Nederlof als een mogelijke factor. “Dat was op dat moment een weloverwogen besluit vanwege corona. Andere hogescholen hielden wel een fysieke open dag. Daar hebben we dus wel iets laten liggen dat voor een deel het verschil kan verklaren.”

Misschien. Voor een deel. Feit is dat er geen sluitende verklaring is, zo geeft ook Van der Velden toe. “Op veel van die factoren hebben we helaas gewoon geen invloed. Decanen weten wel precies te zeggen waarom scholieren in het algemeen minder doorstromen of nog niet met hun studiekeuze bezig zijn. Maar ook zij kunnen niet verklaren waarom Fontys het dan nog zoveel slechter doet dan andere.”

Draaien aan knoppen
Uit onderzoek komt niet naar voren dat het aan de voorlichting, de open dagen of de campagnes ligt. Een inmiddels gehouden imago-onderzoek leverde ook niets op dat deze forse daling enigszins kan verklaren. Van der Velden: “Omdat we de oorzaak niet kennen, weten we ook niet aan welke knoppen we moeten draaien."

"In mei, zo is de verwachting, zal een nivellerend effect optreden als meer scholieren alsnog een keuze hebben gemaakt. Maar zeker weten doen we het niet. Het zal echt niet die -19 procent blijven, denken we. Maar we gaan er op achteruit. Zo'n grote achterstand op de landelijke cijfers krijgen we niet meer weggewerkt.”  

Gevolgen
Maar wat als er weinig of geen nivellering optreedt? Betekent dit, om maar iets te noemen, gedwongen ontslagen of opleidingen die de deuren moeten sluiten? Zo somber ziet Nederlof het zeker niet in. “We zijn de afgelopen zeven jaar ook heel erg gegroeid, en ook in die periode waren er opleidingen die het wat minder goed deden.”

“We hebben een flexibele schil en er zijn andere ‘instrumenten’ die we tot onze beschikking hebben. Zo'n vaart zal het dus niet lopen voor Fontys, zelfs niet als we als instelling bijvoorbeeld duizend nieuwe studenten minder zouden krijgen."

"Wel is het jammer dat we bij deze cijfers ook merkbaar marktaandeel verliezen. En dat er bij sommige instituten ongerustheid is, ja dat snap ik. Op dat niveau kan de problematiek heel indringend zijn of worden. Daar kijken wij als bestuur dus ook met zorg naar.” [Jan Ligthart] 

Het is 1993. Vanwege zijn wielerprofambities benadert Davy van Iersel zijn Fontys-carrière in Tilburg ‘zo minimalistisch mogelijk’. “Ik fietste meer dan ik studeerde. Een studentenleven was er evenmin. Ik woonde thuis en lag elke avond om kwart voor tien in bed.”

Omslag
Als zoon van een semi-profvoetballer die daarnaast dagelijks moest aanpoten in de NS-werkplaatsen in Tilburg, wist hij wat discipline was. “Maar ik kwam fysiek te kort voor het grote werk - ook mentaal was ik nog te onvolwassen.”

De omslag komt als Davy beseft dat hij zijn opleiding niet steeds met de hakken over de sloot wil doen. “Studeren was me altijd vlot afgegaan. Maar de gemakzucht moest eruit. Ik was 22 - tijd voor een realistische keuze. Ik besloot het beste te gaan maken van mijn maatschappelijke carrière.”

In 1998, na vijf jaar, studeert hij af bij Technische Bedrijfskunde, dat tegenwoordig is ondergebracht bij Fontys Hogeschool Bedrijfsmanagement, Educatie en Techniek in Eindhoven.

SAP-consulent bij toeval
Dat studie hem gemakkelijk afgaat, illustreert het verhaal hoe hij in de IT terechtkomt, een sector waarin hij nu zo’n twintig jaar actief is. Sinds begin januari in de rol van Managing Director bij Fujitsu Nederland, de Nederlandse tak van een wereldwijde leverancier van IT-infrastructuur.

“Een buurman pochte dat ie het helemaal ging maken in de IT. Een week later was de glunder weg: het bleek dat hij de verplichte cognitieve testen niet had gehaald. Maar 10 procent van alle sollicitanten komt daar doorheen, zei hij.”

Die uitdaging volstond. “Ik meldde me aan om die testen ook eens te proberen. Ik slaagde en kreeg direct een contract als SAP-consultant voor mijn neus.” Hoewel hij eigenlijk gewoon de buurman wilde pesten, besluit Davy toch te tekenen: “Ik had amper affiniteit met IT en wist ook niet goed wat SAP was.”

Maar hij leert al snel dat er onnoemelijk veel afhangt van soepel draaiende systemen. “Als vuurdoop mocht ik naar een fabriek in Darmstad waar door een systeemfout geen vrachtorders geprint konden worden. Een legertje wachtende chauffeurs wilde al met elkaar op de vuist...”

“Dan ben je je er gelijk van bewust dat jouw ingrepen moeten werken. Zo denk ik nog steeds: Wanneer je iets wilt verkopen moet je precies weten welke gerichte oplossingen een klant nodig heeft.”

Wedstrijd
Bij het bedenken van zulke oplossingen doet Davy graag een trapje extra. Fujitsu levert computersystemen en software aan grote partijen als Qantas Airlines Limited, ING en de overheid. 

“Zo’n klant heeft bijvoorbeeld een nieuw datacenter nodig, maar het budget voor die investering ontbreekt. Ik kan ze dan toch een oplossing bieden, bijvoorbeeld met cloud computing in de vorm van een leaseconstructie.”

“Ik vind het fijn om dóór te denken, en tot een onverwachte uitkomst te komen waarbij iedereen gebaat is.” En dit is volgens hem ook waardoor je als manager kunt opvallen: “Door problemen niet te aanvaarden en verder te denken. Zo kom je tot andere, onverwachte oplossingen.”

“Het is een vorm van intuïtie die ik ook op de fiets al had. De impuls: Als iemand mij voorbij fietst, schakel ik een tandje bij. Ik doe dat gewoon, zonder na te denken. Kennelijk zit het in mij om me steeds de vraag te stellen: Hoe kan ik winnen? Hoe kan ik net even verder reiken dan de concurrentie? Onbewust beschouw ik veel zaken als een wedstrijd en zoals bekend telt plek twee niet.”

“Ik heb van nature een overwinningsdrang. Daarbij weet ik: de basis moet goed zijn. Het stapje extra daarbovenop ˗ de creativiteit, de scherpte, het doortastende of vasthoudende ˗ zorgt dat je het verschil maakt.”

Prima leerschool
Het wielrennen was een mooie leerschool met als voornaamste les: Wil je iets bereiken, dan moet je daarin investeren. “Dat betekent ook dat je duidelijke keuzes maakt en doelen stelt voor jezelf. Discipline en focus, en soms een tikkeltje egoïsme.”

Dat is ook wat hij Fontysstudenten van nu wil meegeven. “Als je iets doet, doe het voor de volle honderd procent. Wed niet op twee of drie paarden tegelijk, maar doe één ding gewoon heel goed.”

“Ik staarde me nooit blind op geweldige ambities. Ik wil graag mezelf blijven en van daaruit de logische keuzes maken. Ik heb ook in de sollicitatieprocedure hier gezegd: geen opsmuk, what you see is wat you get. Ik blijf mezelf, met mijn beide voeten op de vloer. Net als de wedstrijddiscipline zit die nuchterheid er diep in bij mij.” [Frank van den Nieuwenhuijzen]