Eenzaamheid, verminderde motivatie en beperkte concentratie. Tijdens de coronapandemie ondervonden veel studenten mentale problemen. De meesten konden goede ondersteuning gebruiken, bijvoorbeeld van het destijds piepjonge initiatief Fontys ACE Student Plus bij Fontys Academy for the Creative Economy (ACE) in Tilburg. Met geld van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) kon snel meer en gerichtere ondersteuning worden geboden. 

ACE Student Plus is eind 2017 opgericht door docenten ten behoeve van studenten met bepaalde beperkingen, met als doel om inclusiviteit in het onderwijs te bevorderen. Fontys ICT kent een vergelijkbaar initiatief: Student+ in Tilburg en Eindhoven. Dat werd al eerder opgericht vanwege de roep om (extra) ondersteuningsbehoefte en de inclusieve gedachte dat iedereen moet kunnen studeren. Denk aan studenten met ADHD, autisme, (faal-)angst, dyslexie of lichamelijke en/of psychische klachten. 

Digitale studieruimte 
Maar toen kwam corona en werd de vraag groter, en anders. Studenten kwamen lange tijd thuis te zitten, veel van hen raakten in een sociaal isolement en hadden moeite om zich op hun studie te blijven richten. Onder de vlag van Fontys ACE Student Plus werd een digitale studieruimte ingericht, een idee van een vierdejaarsstudent Trend Research and Concept Creation in Lifestyle (TLC). Ze mistte haar studiegenoten voor de uitwisseling van ervaringen en om te sparren. Via Teams konden ze ondanks de afstand toch samen zijn. 

De digitale studieruimte werd zo gewaardeerd dat Fontys ACE Student Plus besloot om dit initiatief in samenwerking met studenten door te ontwikkelen. Hier kwam SWAT uit voort, het Student Wellness Awareness Team. Meer initiatieven volgden, zoals een informatieve website, lezingen met inspirerende sprekers, workshops en sport- en spelactiviteiten.

Een deel van de kosten voor deze activiteiten werd betaald met geld uit het Nationaal Programma Onderwijs (NPO). Sinds januari 2021 heeft Fontys ACE 18 procent van de totaal beschikbare NPO-gelden besteed aan ACE Student Plus. “De gelden zijn voornamelijk besteed aan het oprichten van SWAT, het programma en de activiteiten”, licht ACE-docent Natascha van den Meijdenberg toe. “Hiermee is de behoefte aan welzijnsverbetering beantwoord. We zien dat studenten zich meer betrokken voelen bij hun studie en bij elkaar.” 

Tijdelijke regeling 
Onderwijsinstellingen hadden nog tot en met 2023 om de extra financiële ondersteuning in te zetten, met 2024 als uitloopjaar. Maar binnenkort loopt de regeling dan echt af. Voor ACE Student Plus is het nog niet helemaal duidelijk welke gevolgen dit heeft. Van den Meijdenberg: “We zijn ons er vanaf het begin van bewust geweest dat de regeling tijdelijk zou zijn. Maar we zien ook dat de ondersteuningsbehoefte onder studenten nog groot is. Gelukkig hebben we een solide basis staan en samen met SWAT werken we aan een doorstart met een zelfredzame formule.” 

Wat de situatie nog onduidelijk maakt, is de op handen zijnde fusie van Fontys ACE met Fontys Marketing en Communicatie (FMC). “Bij een fusie gaan aan onderwijs gerelateerde zaken voor, dat is begrijpelijk”, zegt Van den Meijdenberg. “Toch zou het jammer zijn als er geen ruimte meer is voor extra ondersteuning vanuit Student Plus. We maken ons hier hard voor, maar er moeten voor medewerkers natuurlijk wel uren voor vrijgemaakt kunnen worden.” 

De foto bovenin is een uitwerking van een creatief moodboard dat gemaakt is door een student tijdens een van de activiteiten van ACE Student Plus. 

Van Bergen noemt zichzelf een ‘insider’. Sinds dance zo’n 35 jaar geleden in Nederland zijn intrede deed, is hij erbij betrokken, eerst als dj en organisator en later ook als kenner in zijn rol van schrijver en journalist. Sinds acht jaar is hij als docent-onderzoeker bij Fontys Academy for the Creative Industry (ACE) verbonden aan de door hem opgerichte minor Dance Industry. Hij leidt studenten op die zich willen verbreden of verdiepen in de branche van de elektronische dansmuziek.

Dance is allang geen niche meer, weet Van Bergen. “De cultuur rond elektronische dansmuziek als house, techno, trance en hardcore, beter bekend onder de verzamelnaam dance, brak rond 1990 door in Europa, waarbij Nederland uitgroeide tot mondiale koploper. Toch kampt de dancecultuur door grootschalig gebruik van partydrugs en geluidsoverlast door evenementen nog steeds met een overwegend negatief beeld in de media en bij overheden.”

Kern van waarheid
Er zit soms een kern van waarheid in de berichtgeving, erkent de docent-onderzoeker, maar volgens hem is er een disbalans ontstaan. “In de media, en ook in de politiek en de wetenschap, gaat het bijna alleen over de negatieve aspecten. Waarom jongeren - de grootste groep liefhebbers - naar clubs, festivals en feesten gaan en wat deze precies voor hen betekenen, is lang onderbelicht gebleven. In Nederland is niet voor niets een complete industrie ontstaan, waardoor elk jaar een miljoenenpubliek naar dance-events gaat en daar blijkbaar heel veel plezier uit haalt.”

Het belang om de positieve impact van events van elektronische dansmuziek te begrijpen en te onderzoeken nam de afgelopen jaren een vlucht, vertelt Van Bergen. Het eerste duwtje in de rug kreeg hij tijdens de coronapandemie. “Voor het eerst sinds hun oorsprong mochten fysieke, live dance-events niet plaatsvinden. In vergeefse pogingen de regering ertoe te bewegen de dansvloeren te heropenen claimden onder andere festivalorganisatoren, clubs, dj’s en liefhebbers dat deze evenementen van levensbelang zijn voor het welzijn van bezoekers.”

Zelf klom Van Bergen in die tijd meerdere keren in de pen en beklom hij meer dan eens de podia om een statement te maken. Zo schreef hij opinieartikelen, waaronder een in dagblad Trouw, en sprak hij tijdens het landelijke protest Unmute Us een vol plein in Eindhoven toe om te betogen dat het nachtleven van heel grote waarde is voor heel veel mensen. “Als insiders weten we dat wel, maar het was echt nodig dat de buitenwereld dit ook hoorde.”

Nieuwe inzichten
De gebeurtenissen leidden ertoe dat Van Bergen drie jaar geleden voor Fontys een pilotstudie begon naar de relatie tussen het participeren in evenementen rond het dancegenre techno en welzijn onder zeven frequente bezoekers in Nederland. Daarnaast las hij zich in over bestaande literatuur op het gebied van dance/muziek en welzijn. De resultaten van deze studie leverden nieuwe inzichten op ten opzichte van bestaande studies. 

Zo bleek dat de periode voor en na afloop van een evenement bijdraagt aan het ervaren van welzijn van bezoekers. De positieve effecten bleken op langere termijn zelfs aan te houden. Van Bergen: “Alle geïnterviewden gaven aan dat het bezoeken van dance-evenementen een aanjager is voor hun sociale relaties, de vorming van hun identiteit en hun blik op de wereld.”

Deze uitkomsten riepen meer vragen op: gelden deze positieve effecten ook voor een grotere groep bezoekers en hoe draagt de participatie in dance-evenementen bij aan het welzijn van bezoekers in Nederland? De laatste is de centrale onderzoeksvraag geworden van een (maximaal) vijfjarig promotieonderzoek waar Van Bergen recent mee is gestart aan Tilburg University. De promotiebeurs is toegekend door Fontys Hogeschool.

Belang voor het onderwijs
Het promotieonderzoek bestaat uit een uitgebreid literatuuronderzoek, interviews met bezoekers, een enquête en een VR-experiment. Van Bergen verwacht dat de onderzoeksresultaten niet alleen van belang zijn voor de dancesector en de wetenschap, maar ook voor het hoger onderwijs.

“Het onderwijs, ook binnen Fontys, richt zich steeds meer op het groeiende belang van brede welvaart en het maken van sociale impact als (aanstaand) professional. Daar sluit dit onderzoek naadloos op aan. We weten inmiddels wel hoe je een succesvol evenement organiseert en er geld mee kunt verdienen, maar hoe je er precies betekenis aan geeft voor bezoekers is minder bekend.”

Tot slot rijst de vraag of de docent-onderzoeker niet enigszins bevooroordeeld is als liefhebber en kenner om dit onderzoek te leiden? “Ik kan de positieve impact van dance op mijn leven alleen maar beamen. Als insider ga ik mijn ogen zeker niet sluiten voor de negatieve kanten, maar het wordt hoog tijd voor een gebalanceerd beeld van dance-evenementen en de positieve effecten die ze ook hebben op het welzijn van bezoekers. Dit academisch aantonen, is het doel van mijn proefschrift.”

Bovenste foto: Mark van Bergen maakt zijn statement voor een vol plein tijdens het protest Unmute Us in Eindhoven, 2021.

Het is de tweede dag van de minor Design 360 bij Fontys Creative Concepts for Communications wanneer een groep studenten het lokaal van docent Piet van Beurden binnenstapt. Van Beurden staat aan het roer van de workshop en laat studenten iedere periode opnieuw uit een lijst met honderden waarden tot een aantal kernwaarden komen die voor hen belangrijk zijn. “Daarvan maken ze een illustratie of symbool dat staat voor wie ze zijn, wat ze belangrijk vinden in het leven of iets dat ze uit willen dragen.”

Dat ontwerp moet volgens van Beurden zo krachtig zijn dat ze er bij wijze van spreken een tattoo van zouden laten zetten. “Nou ja, bij wijze van spreken… , dit jaar gebeurde het dus echt”, aldus de docent. Hij belde voordat de workshop startte een aantal tattoo-artiesten met de vraag of zij een tattoo ter beschikking wilden stellen. “Iedereen wilde meewerken. Zo werd onze workshop nog prikkelender dan normaal.”

‘Best heftig’
Hoewel in eerdere sessies studenten al overwogen om hun eigen ontworpen symbolen te laten tatoeëren, werden tijdens de laatste ronde daadwerkelijk vier tattoos weggegeven. “Dat vond ik uiteindelijk toch best heftig”, geeft Van Beurden toe. “Ik heb alle studenten dan ook op het hart gedrukt dat ze niets verplicht zijn, er geen druk is en dat zij elk moment uit kunnen stappen. Deze tattoeages moeten echt een eigen keuze zijn.”

De docent had die waarschuwingen wel honderd keer kunnen geven, maar toch gingen er heel wat studenten helemaal voor. Zo ook Yannick en Nanouk. Zij zijn twee van de vier winnaars en lopen sinds een paar maanden met een gratis tattoo rond waarvan de oorsprong ligt in de Fontys minor.

“Ik ben er nog steeds heel blij mee”, steekt Yannick direct van wal. Hij liet een zwemmend poppetje tatoeëren dat in een cirkel rond zijn arm zwemt. “Een idee dat ik al heel lang had en geïnspireerd is op een album van de overleden artiest Mac Miller: Swimming in Circles.”

‘Komt altijd goed’
Yannick is niet alleen fan van de artiest, maar herkent ook zijn eigen leven in de tattoo die hij heeft laten zetten. “Ik heb een aantal dieptepunten meegemaakt waar ik gelukkig weer bovenop gekomen ben. Daar staat deze tattoo voor: soms gaat het wat minder, maar als je doorgaat komt het altijd weer goed.”

Yannick voegde zijn idee toe aan eerdere kunstwerken op zijn lichaam. “Ik heb een gekko voor mijn opa die in Spanje woont en een astronaut met koptelefoon aan de maan vanwege mijn liefde voor muziek. Ik heb nog meer ideeën, maar dat ik deze als arme student gratis mocht laten zetten was ontzettend gaaf.”

Medestudent Nanouk had nog geen enkele tattoo. “En dat terwijl ik de opleiding voor docent beeldende kunst en vormgeving studeer.” Tijdens de workshop kwamen voor haar de waarden creativiteit, dromerigheid en verbeeldingskracht als sterkste naar voren. "Die heb ik samengevoegd in een wolk met daarin een oog, waar weer rook en vlinders uitkomen. Een soort surrealistisch, dromerig beeld.”

Duwtje in de rug
Hoewel Nanouk eerder al droomde van een tattoo, vond ze het zetten ervan toch ontzettend spannend. “Ik had al wel een tattoo in de planning, maar deze heeft me uiteindelijk het duwtje in de rug gegeven dat ik nodig had. Ik ben er ontzettend blij mee en was zonder de workshop nooit op dit idee gekomen. Dat maakt het wel heel speciaal.”

Hoewel de studenten hun tattoos altijd bij zich zullen dragen, is dat volgens Yannick niet het enige wat telt. "De workshop heeft ervoor gezorgd dat ik een betere band met mijn medestudenten heb. Al op de tweede dag leerde ik de mensen om me heen zo goed kennen doordat we emotionele verhalen met elkaar deelden. We zijn hierdoor dichterbij elkaar gebracht.”

Geïnspireerd
Dat is volgens Van Beurden ook precies de strekking van zijn workshop. “De studenten hebben deze sessie diepere gesprekken gevoerd, zichzelf beoordeeld en ontzettend hard gewerkt om samen iets moois neer te zetten. Dat is enorm waardevol.” 

Zelf heeft de docent nog geen tattoos. “Maar ik heb er dankzij deze studenten wel heel veel over nagedacht. Misschien dat ik er binnenkort ook aan begin. Ik heb al een idee, maar zoek nog wel naar het juiste ontwerp.”

Het festival, een initiatief van Brabantkennis en Fontys Academy for the Creative Economy, bleek een middag vol sprekers, workshops, optredens en exposities, waarin allerlei onzekere zaken werden aangepakt. 

Dat begon bij binnenkomst al met de bonbons op tafel. Allemaal dezelfde uitstraling, maar met vier verschillende smaken. “Zo worden we meteen geprikkeld”, merkte een van de gasten op. “En het is een goed excuus om meerdere bonbons te proberen!”

Na een korte kennismaking tussen de gasten was het tijd om het Onzekere Festival officieel te openen. Dat gebeurde met een ‘spoken word’ van Joshua Snijders, waarin hij al rijmend zijn angst en onzekerheid over de toekomst uitte. Want hoe gaan we verder in een tijd waar de ene crisis wordt opgevolgd door de ander? En waar onze oceanen eerder plastic soep zijn dan mooie plekken?

Hoe nu verder?
Het festival is volgens Tessa Cramer, lector Designing the Future bij Fontys, niet alleen leuk maar ook noodzakelijk. “Onzekerheid speelt een belangrijke rol in het hedendaagse leven, maar ook in de toekomst. Daarom is het van groot belang om onzekere zaken als instrumenten te leren gebruiken, zodat we daar verder mee kunnen komen.”

Cramer is een van de grondleggers van het project Onzekere Zaken, dat in 2020 opgestart werd. “Toen de coronapandemie net uitbrak kreeg ik veel vragen van ministeries en provincies. De vraag die het meest naar voren kwam was: hoe nu verder? Dat zette me aan het denken. Want hoe benaderen we onze eigen onzekerheid? En wat moeten we doen om de toekomst dichterbij te halen en tastbaar te maken, inclusief die onzekerheden?”

Basis en vertrouwen
Dat waren volgens de lector moeilijke vragen. “Ik realiseerde al snel dat je een basis en vertrouwen moet hebben om door te kunnen pakken. Want onzekerheden zijn nu eenmaal onderdeel van onze alledag. Tijdens dit festival hebben we laten zien dat je wel degelijk aan de slag kunt met onzekere zaken, zodat je daarna zélf kunt bepalen hoe je verder wilt.

Die onzekerheden werden getackeld tijdens verschillende workshops. Zo was er onder andere een workshop ‘Serious Play’, waarin door middel van LEGO-steentjes werd gebouwd aan een ideale leefomgeving in verschillende situaties. Voor nu, de nabije toekomst én voor over 100 jaar. Ook het zien en duiden van toekomstsignalen, het schrijven van een trendrede en het omarmen van onzekerheid werden in workshops behandeld.

Fontys gaat door
Na een lezing van schrijver Kiza Magendane, die vertelde over zijn boek ‘Met Nederland in therapie’, werd de dag en daarmee ook de eerste twee jaar van Onzekere Zaken afgesloten. BrabantKennis nam met het festival afscheid van de verkenning. Fontys gaat daarentegen wél door.

Hoe dat precies gaat gebeuren, is volgens Cramer nog de vraag. “We hebben alle aanwezigen gevraagd hun ideeën rondom Onzekere Zaken met ons te delen. Want we zijn nog op zoek naar een nieuwe invulling. Je kunt dus eigenlijk stellen dat ook onze toekomst nog onzeker is. Maar wat we ook gaan doen: alles komt goed!” [Noëlle van den Berg]