Nederlandse professionele podia trokken in 2024 zo’n 23,5 miljoen bezoekers, blijkt uit cijfers van het CBS. Dat is ruim tien procent meer dan een jaar eerder, toen het totaal op 21,3 miljoen lag. In 2019 was dit zelfs 19,2 miljoen.

Voor muziektheater, waar musicals ook onder vallen, zien de cijfers er ook rooskleurig uit. In 2019 bezochten 3,6 miljoen mensen het theater. In de twee daaropvolgende jaren - tijdens de coronacrisis - waren dat er 0,7 miljoen. In 2023 krabbelde het weer op naar 3,2 miljoen. Maar met 3,5 miljoen in 2024 is het bezoekersaantal bijna weer op het oude niveau.

‘Een boost om op te teren’
Volgens Leen Cogghe, studieleider van de Academie voor Muziek- en Musicaltheater binnen Fontys Academy of the Arts, heeft het grote aantal bezoekers vooral te maken met de laagdrempeligheid van musicals en muziektheaters. “Wanneer je naar een musical gaat begrijp je altijd wat er gebeurt. Ook als je geen enkele achtergrond hebt in cultuur, toneel of muziek.”

Daarnaast is de muziek die gebruikt wordt vaak redelijk eigentijds, waardoor je het gevoel hebt dat je naar iets kijkt en luistert wat je kent, legt Cogghe uit. “Maar het belangrijkste is misschien nog wel dat zowel musicals als muziektheaters live entertainment zijn, en een direct gevoel hebben op hoe je je voelt als mens. Het geeft energie, een soort boost waar je op kunt teren.”

Vijfhonderd aanmeldingen per jaar
Dat beide genres enorm populair zijn onder de mensen, merkt Cogghe ook in de aanmeldingen voor de opleidingen Muziektheater en Musicaltheater. Al jaren melden ruim vijfhonderd potentiële studenten zich aan voor een van de twee opleidingen. Maar van die vijfhonderd mogen er maar 24 starten. “Daar gaat een heel proces aan vooraf. Zo hebben we hele zware audities en drie selectierondes. Een pittig proces”, aldus de studieleider.

Ook op open dagen is Fontys heel transparant naar de bezoekers. “Want hier een opleiding volgen is zwaar, zowel fysiek als mentaal. Je moet echt hard werken, en dat geldt ook voor het werkveld waarin je terechtkomt. Dat ligt niet iedereen, dus als mensen twijfelen tussen bijvoorbeeld musicalacteur of leerkracht worden, adviseren wij het tweede.”

Klaar voor het werkveld
De studenten die echter wel geselecteerd worden, worden zowel binnen Muziektheater als Musicaltheater klaargestoomd voor hetzelfde werkveld. “Maar met kleine nuances. Bij Muziektheater gaat het vooral om de combinatie zang met spel, en bij Musicaltheater gaat het over het totale pakket. Dus zingen, dansen en acteren tegelijk. Daar moet je ontzettend gepassioneerd en gedisciplineerd voor zijn.”

De zware selectie zorgt er echter ook voor dat iedere student afstudeert. En dat aan een opleiding die gerenommeerd is in zowel binnen- als buitenland. “Fontys staat in de musicalwereld bekend als een instituut met een uitstekend docententeam. Een team dat bestaat uit mensen die zelf uit de sector komen, op het podium hebben gestaan en studenten goed begeleiden. Niet alleen voor de klas, maar ook als gaat om welzijn. Want jezelf goed voelen is erg belangrijk wanneer je je voorbereidt op een harde wereld. En die cocktail van een goed curriculum en zachte discipline, werkt heel goed.”

Succes en onzekerheid
Dat blijkt, want een groot aantal alumni is inmiddels alom bekend. Denk bijvoorbeeld aan William Spaaij, Freek Bartels, Milan van Waardenburg, Tristan van der Lingen, Hugo Kennis, Janouk Kelderman en Rosanne Pits. “Bezoekers zien deze acteurs spelen, zoeken op waar ze gestudeerd hebben en zien wederom de naam Fontys staan.”

Toch gaat het succes van Fontys in musicalland ook gepaard met uitdagingen. Zeker als het gaat om het behouden van de positie. “Er wordt bespaard. Vanuit de overheid op cultuur, maar ook binnen het onderwijs. We hopen ten zeerste dat we binnen Fontys Academy of the Arts kunnen blijven doen wat we doen. Want zodra dat niet meer kan, gaat de kwaliteit achteruit en zullen we niet meer de alumni af kunnen leveren die juist zo goed zijn in wat ze doen. Hopelijk is en blijft Fontys dan ook trots op wat we neerzetten.”

De Jacques de Leeuw-prijs wordt ieder jaar uitgereikt aan twee studenten van Fontys Academy of the Arts, waarmee talentvolle kunstenaars zich verder kunnen ontwikkelen. Dit jaar wonnen studenten Ilse Groeneveld en Linh Búi Le Huyen. Zij ontvingen beiden een cheque van 10.000 euro.

Ilse Groeneveld, student Docent Beeldende Kunst en Vormgeving, won met haar project ‘Kijken doe je samen’. 

Kunst vanuit materiaal
Ze vat haar werk samen als een kunsteducatieve beschouwingsmethode waarin ervaring, materiaal en de dialoog over kunst centraal staan. “Het is een methode die begint vanuit materiaal waarbij leerlingen de kans krijgen naar kunstwerken te kijken zonder dat ze meteen moeten verwoorden wat ze zien.”

Daar is het huidige kunstonderwijs volgens de student voornamelijk op gefocust. “Maar met mijn methode, gebaseerd op de doelgroep vmbo-basis en kader, draai ik dat eigenlijk om. En is het materiaal wat gebruikt wordt juist een heel belangrijk uitgangspunt.”

Met het geldbedrag wil Ilse haar methode verder gaan ontwikkelen. Niet alleen voor de huidige doelgroep, maar ook voor bijvoorbeeld havo en vwo. “Zodat leerlingen op hun eigen niveau kunst kunnen ervaren, voelen, kiezen en vergelijken. ‘Kijken doe je samen’ maakt kunstbeschouwing toegankelijker voor iedereen.”

Toegankelijker
De tweede hoofdprijs van 10.000 euro was voor Linh Búi Le Huyen, student aan het Conservatorium. Met haar cellospel wist ze de jury op verschillende momenten compleet in te pakken. “Ze bezochten meerdere concerten van me waarin ik diverse stukken speelde van de zestiende tot twintigste eeuw, waardoor ik in aanmerking kwam voor de hoofdprijs”, vertelt Linh over de jury die de prijs simpelweg aankondigde met de reden: “Meer woorden zijn niet nodig”. 

Linh weet ook al waar ze haar prijzengeld aan uit gaat geven. “Onder andere aan doorontwikkeling van mijn eigen cellospel, maar ik wil ook dat klassieke concerten beter toegankelijk worden voor Tilburgers. Nu betaal je voor een concert in dit genre gauw twintig á dertig euro per kaartje, maar met het prijzengeld kan ik ook een concertreeks ontwikkelen waar een toegangsticket bijvoorbeeld maar vijf euro kost. Zo wordt klassieke muziek een algemener groter goed.”

Circus is een nomadisch vak dat onlosmakelijk verbonden is aan een rondreizend bestaan. Een circusartiest is eigenlijk nooit lang op één plek, en dat zorgt er volgens Josine Fontrodona, studieleider van de Fontys-bachelor Circus and Performance Art, voor dat deze studie bij Fontys voornamelijk buitenlandse studenten trekt. Maar, geeft ze toe: ook het aantal Nederlandse (en Belgische) studenten groeit.

Dat komt omdat de circuswereld in Nederland ook groeit. “Sinds 2008 hebben we in ons land twee bachelors circus. Er zijn twee circusfestivals en er komen sindsdien ook steeds meer makers, theaters en productiehuizen bij”, legt Fontrodona uit. “De circusmarkt is aan het groeien.”

Toch zijn we er nog lang niet, vindt Fontrodona. Want een circusvooropleiding die aansluit op de middelbare school, zoals je die in veel andere landen wel hebt, is er in Nederland nog niet. “We hebben al veel gewonnen, maar er is ook nog een lange weg te gaan. In Nederland moet de passie voor circus nu nog ontstaan bij een vrijetijdscircusschool, en moet je een voorprogramma in Rotterdam of in het buitenland volgen. In andere landen zoals Frankrijk en Duitsland is die stap veel kleiner. Wij maken er ons hard voor om die stap in Nederland ook minder groot te maken.”

Afstuderen
Twee studenten die zo’n vooropleiding in het buitenland hebben gevolgd, zijn Tara en Julia. Zij geven deze week hun eindshow bij Fontys en studeren daarna af. Tara (uit Noorwegen) in de categorie dance trapeze en Julia (uit Zwitserland) met het discipline aerial hoop. De passie voor het circus ontstond bij hen allebei al op jonge leeftijd. En allebei reizen ze al een aantal jaar door Europa om die passie te kunnen beoefenen. Vier jaar geleden kwamen ze bij Fontys terecht.

Ze wisten toen allebei dat ze hard zouden moeten werken om het te maken in de circuswereld. Want die wereld is klein en de baangarantie niet enorm. “Als je les wilt geven of met andere circussen mee wil doen, is het makkelijker om aan een baan te komen”, zeggen de twee. “Maar als je je eigen werk wil maken als artiest is het een stuk moeilijker. Je bent afhankelijk van subsidies en die zijn er niet zoveel. Sommige landen hebben er meer dan andere. En sommige landen erkennen het circus ook meer dan andere. Veel mensen denken nog steeds dat mensen die in het circus werken automatisch jonglerende mensen op een olifant zijn.”

Studieleider Fontrodona ziet dat clichématige beeld ook nog te vaak voorbijkomen. “Wij zijn een circusopleiding in combinatie met performance art; een combinatie die je nergens anders ter wereld ziet. Je moet bij ons niet denken aan het traditionele circus waarbij er in een tent allerlei kunstjes worden gedaan. Nee, wij combineren hedendaags circus met muziek, theater en dans. Dat maakt het een stuk exclusiever, waardoor je als maker flink wat jaren moet opbouwen om je in die wereld te kunnen vestigen. Zeker in Nederland, om dat de circuswereld hier nog niet zo groot is. Maar nogmaals: we zijn aan het groeien. Het gaat de goede kant op.”

Hoe zou het zijn als de dokter geen pillen, maar een ticket voor een concert of voorstelling voor zou schrijven als medicijn? Wandelen en hardlopen is goed voor je, maar wat als hetzelfde gebeurt wanneer je gaat genieten van kunst en cultuur? Het klinkt wellicht als een utopie, maar Falk Hübner en Mark van Bergen denken dat het kan.

Sterker nog, kunst en cultuur maken al verschil in onze samenleving als je het aan de twee experts vraagt. Want, zo stelt docent en onderzoeker Mark van Bergen, als mensen kunnen kiezen tussen werk of vrije tijd, kiest het overgrote deel voor de tweede optie. “Vroeger was veel geld verdienen en meer bouwen de grote drijfveer van onze samenleving, maar nu zijn we tot de conclusie gekomen dat we beter moeten zorgen. Voor onszelf, de samenleving en de planeet.”

Belangrijkere rol
Welzijn is daarin belangrijk. Op fysiek, sociaal, spiritueel, duurzaam, financieel, emotioneel en intellectueel vlak. “De mens komt steeds meer tot de conclusie dat kunst en cultuur daar een belangrijkere rol in heeft. Denk bijvoorbeeld aan muziek als stress- en pijnverlager. Aan kunst aan de muur in de wachtkamer, of het zingen van liedjes met mensen met dementie.”

Onderzoek bewijst dat die implementaties de kwaliteit van leven en het geluksgevoel verhogen. “Niet alleen op medisch vlak, maar ook daarbuiten. Alleen al van kunst en cultuur genieten is goed voor je en gaat het verouderingsproces tegen”, licht Van Bergen toe.

Integreren
Daarom presenteren zowel Falk Hübner als Mark van Bergen hun bevindingen als het gaat om het integreren van kunst en cultuur in de samenleving. Te beginnen met Hübner, lector Artistic Connective Practices. Hij onderzocht hoe kunstenaars direct met patiënten en verpleegkundigen samen kunnen werken om wederkerigheid te bewerkstelligen. “We willen kunst niet alleen iets voor de zorg laten doen, maar de zorg er ook voor de kunst laten zijn.”

Want, zo duidt de lector, kunst laat ons op een andere manier naar de wereld kijken. “In ons lectoraat werken kunstenaars dan ook niet voor een patiënt, bewoner of instelling, maar altijd mét. Daarin staat het artistieke proces en werk centraal, om zo ervaringen te verbeelden in artistieke media. Het gaat daarbij niet letterlijk om helpen, helen of beter maken, maar om het verkennen van elkaars werelden om zo tot een verdieping en meerwaarde van beiden te komen.”

Geboren met muziek
Mark van Bergen focust zich in zijn onderzoeksgebied juist op dancemuziek. Niet gek wellicht, want muziek komt in alle onderzoeken over kunst en welzijn en kunst en zorg terug. Maar hoe komt het dat muziek ons zo raakt? “Muziek heeft de unieke eigenschap om direct de ziel in te gaan. De interpretatie komt vaak pas achteraf, omdat het meteen de hersenpan in gaat en iets met je doet. Daarom kan het ook zoveel losmaken”, steekt de docent en onderzoeker af.

Volgens Van Bergen leeft muziek in de mens, al voordat we geboren worden. Een geluidsfragment van wat een embryo hoort in de baarmoeder lijkt daarbij verdacht veel op elektronische muziek. “Omdat dat geluid overeenkomt met de meest gangbare BPM (Beats Per Minute, red.) van elektronische muziek. Dus muziek leeft al in ons als we ter wereld komen.”

Drugs en positieve bijwerkingen
Hoewel de docent genoeg voorbeelden aandraagt van wat muziek kan betekenen voor de mens, is er volgens hem ook een enorme kloof. Die bestaat vooral tussen het omarmen van de dancecultuur en de negatieve toon die gezet wordt door verschillende media. Want ook al is de dancewereld een miljoenenbusiness waar veel mensen plezier uit halen, hoor je de media daar bijna nooit over.

Waar het dan wel over gaat? “Drugs, drugssmokkel of dieren in het safaripark die gek worden van het gebeuk van dancefestival Awakenings dat vlakbij plaatsvindt”. Daarom onderzoekt Van Bergen in zijn promotieonderzoek hoe de relatie tussen mens, dance en welzijn nu echt zit. En wat blijkt? Er zijn meer positieve dan negatieve neveneffecten.

De meeste positieve daarvan vinden plaats op het gebied van betekenis en zingeving. “Dan kom je bij de diepere lagen, zoals spiritualiteit, identiteitsvorming, gedeelde waarden, sociale verbinding, empathie en intimiteit.”

‘Laat kunst de wereld ontregelen’
Ook onderzocht de docent-onderzoeker wanneer het ervaren van welzijn begint bij dance-evenementen. “Dat is veel eerder dan op de dag zelf. En gebeurt al in chatgroepen en communities, en door eigen voorpret. En ja, ook drugs is een factor in de dancewereld als het gaat om welzijn. Maar als je dat holistisch bekijkt, is dat maar een marginale bijwerking in de totale beleving. Ook dat tonen veel onderzoeken aan, maar daar hoor je de media niet over.” 

Nu weegt Van Bergen alle gevonden aspecten tegen elkaar af om een eerlijk beeld te krijgen. En de eerste hypothesen liegen er niet om: er is een positief verband tussen dance-events en welzijn.

Dat is wellicht ook de kern van de avond, waarin tal van voorbeelden laten zien hoe kunst en cultuur bijdragen aan welzijn. Moet alle kunst daar in de toekomst dan ook om draaien? Nee, vinden beiden. “Maar kunst en cultuur hebben wel altijd een plek gehad in de samenleving”, aldus Hübner. Van Bergen: “Laat kunst vooral vrij zijn en de wereld ontregelen. Want anders kijken naar de wereld, is al heel veel waard.”

Foto bovenin: Falk Hübner (l) en Mark van Bergen tijdens het openbaar college

Het maakt niet uit in welke kunstsector je werkzaam bent. Of dat nou dans is, beeldende kunst, musical of vormgeving: het beruchte zwarte gat lonkt bij vrijwel elk kunstdiscipline. Drie kunststudenten maakten daar een korte documentaire over – genaamd ‘Hoe zwart is jouw gat? – die onlangs bij NPO Doc werd uitgezonden. Met daarin vijf kunstenaars uit verschillende disciplines.

Grease
Geen van hen heeft bij Fontys gestudeerd, maar een rondvraag bij verschillende alumni van deze hogeschool leert al snel dat vrijwel elke kunststudent met het zwarte gat te maken kan krijgen. Dat was in ieder geval wel het geval bij Tristan van der Lingen, die in 2023 de opleiding Musicaltheater afrondde. “Wat het zwarte gat voor mij verlichtte, was dat ik tijdens mijn afstudeerjaar meedeed aan het televisieprogramma Op Zoek Naar”, zegt hij.

Tristan won de show en kreeg daarmee de hoofdrol in de musical van Grease. Na zijn afstuderen liep de productie nog drie maanden door, waardoor hij nog even verder kon. “Maar daarna heb ik zes maanden niks gedaan”, aldus de student. “En ja: toen vroeg ik me wel heel erg af wat ik moest gaan doen. Ik zat veel thuis, wist niet wat mijn mogelijkheden waren en had weinig werk in mijn branche. Het was een pittige periode.”

Kinderopvang
Tijdens zijn studie is hem wel verteld dat je in zo’n situatie terecht kan komen, zegt Tristan. Maar toch kwam de klap best hard aan toen het eenmaal zover was. “Ik ben een paar maanden bij de kinderopvang van mijn ouders gaan werken en heb ondertussen ook een agent ingeschakeld. Die zei dat ik vooral geduld moest hebben, dat het er allemaal bij hoorde en dat het goed zou komen. Dat gebeurde inderdaad: we zijn nu drie jaar verder en ik krijg steeds meer vraag om dingen te gaan doen. Ik heb net de musical van Frozen afgerond en begin deze zomer weer met een andere productie.” 

Een andere student, Fem Waesberghe, is zover nog niet. Zij rondde precies een jaar geleden de studie ArtCoDe af en zit nog steeds in het zwarte gat waar Tristan inmiddels uit is geklommen. Inclusief de angst om geen leuke baan te krijgen, geldzorgen en een tijdelijke vermindering van haar grote passie. “Je afstuderen is een heel groot hoogtepunt”, zegt ze. “Daar leef je naartoe. Je hebt er keihard aan gewerkt, nodigt mensen uit voor je expositie, krijgt complimenten. En dan ineens, als je eenmaal bent afgestudeerd, valt dat allemaal weg.” 

De schoolopdrachten verdwijnen, deadlines zijn er niet meer. Dus wat blijft er dan nog over? “Ik moest in het begin heel erg mijn creativiteit terugvinden”, vervolgt Fem. “Dat gebeurde eigenlijk pas een half jaar na het afstuderen. Na een flinke pauze, een reset die ik echt nodig had om erachter te komen wat ik nu eigenlijk wilde.”

Horecabaan
Inmiddels maakt ze weer kunst, heeft ze hier en daar opdrachten en werkt ze in haar eigen praktijk. Maar omdat ze daar geen vol maandsalaris mee verdient - verre van zelfs - werkt ze ondertussen in de horeca om haar huur te kunnen betalen. Zoals het hoort, zegt ze: “Het is een beetje de norm in de cultuursector. Al mijn oud-klasgenoten werken in de horeca of retail om hun eigen kunstpraktijk te kunnen supporten. Je maakt kunst omdat je het leuk vindt, niet omdat je er winst uithaalt. En ja: dit wist ik van tevoren, maar je hoopt natuurlijk altijd op meer.”

Fem vindt zelf dat ze niet voldoende is voorbereid op de periode na haar afstuderen. Natuurlijk werden er opties gegeven voor het verdienen van geld in de cultuursector, zoals het aanvragen van fondsen en subsidies of het starten van crowdfundings. “Maar dat is geen doen”, vindt ze. “We kregen les in hoe het bedrijfsleven werkt en hoe je naar banen kunt zoeken, maar als je moet concurreren met tachtig andere sollicitanten, is dat niet te doen. De competitie is echt niet grappig meer.”    

Breed werkveld
Falk Hübner, lector Artistic Connective Practices, begrijpt dat studenten in een zwart gat kunnen vallen na een groot project. Of dat ze na hun afstuderen niet meteen de autonome kunstenaar zijn zoals ze misschien beoogd hadden toen ze begonnen met hun opleiding. Maar hij vindt ook dat ze verder moeten kijken dan dat. “Ik kom zelf uit de muziekwereld, waar studenten na hun afstuderen van alles kunnen doen. Koorgroepen leiden, in bandjes spelen, optreden, eigen werk maken, lesgeven. Het veld is heel breed. Eigenlijk kun je heel gemakkelijk ergens terecht.” 

Zelf deed hij dat vroeger ook zo. Al moet hij wel toegeven dat daar in ‘zijn tijd’ ook wat meer ruimte voor was. Nu zitten de curricula van de kunstopleidingen veel te vol, vindt hij, en zouden ze eigenlijk meer ruimte moeten creëren. "Toen ik in mijn laatste studiejaar zat, verdiende ik al geld in mijn branche. Gaf onder meer muziekles en maakte theatermuziek. Maar daar lijken de studenten van nu niet altijd tijd voor te hebben. Dat is zonde en geeft inderdaad meer onzekerheid met zich mee voor de toekomst.”

Wat je nu nodig hebt als maker, is anders dan vroeger, weet Alexander Beets. Hij werkt al 25 jaar bij Fontys en is zowel docent als coördinator van het startcurriculum binnen Rockacademie. “Het spelletje van de muziekindustrie werkt al veertig jaar hetzelfde, alleen de industrie zelf is veranderd”, zegt hij. "Vroeger had je de consument, industrie en de maker. Dat is helemaal op de schop gegaan. Tegenwoordig kun jij als maker heel veel zelf doen. Wij geven onze studenten dat graag mee in onze lessen.” 

Een perfect voorbeeld daarvan is Sam Beekwilder, artiestennaam Säm Wilder, die in zijn laatste jaar van Rockacademie zit. Hij doet zo’n beetje alles zelf. Schrijven, zingen, produceren en optreden. Maar ook het organiseren van shows, uitbrengen van muziek, regelen van artworks en communiceren naar fans vallen onder zijn takenpakket. “Dat zijn af en toe heel veel balletjes om hoog te houden, maar het is wel leuk”, zegt de student.

Strategie
Er liggen ontzettend veel kansen voor – zoals docent Beets dat noemt – nieuwe makers zoals Sam. Maar dat moeten ze dan wel zien. Ze hebben een strategie nodig, die gericht is op drie hoofdvragen: wie ben je, wie wil je bereiken en wat is je boodschap? “En vaak is daar social media voor nodig, zoals TikTok. Al sla je daar nog geen deuk in een pak boter mee”, aldus Beets. “Als je 1 miljoen views hebt op Spotify, krijgt je daar 4.000 dollar voor. Maar bij TikTok verdien je nagenoeg niks.” 

Als een artiest tien miljoen views heeft op een TikTok-filmpje, lijkt dat misschien veel. Maar je verdient er niet zoals bij Spotify direct geld mee. “Bij TikTok gaat het niet om de muziek, maar om het filmpje waar die muziek onder zit. Je moet TikTok gebruiken om je carrière vorm te geven. Je zet catchy filmpjes online om je muziek onder de aandacht te brengen. En die filmpjes gaan mensen vervolgens delen, met als gevolg hopelijk meer streams op Spotify, wat je dan uiteindelijk weer geld oplevert. Succes op TikTok betekent uiteindelijk succes op Spotify en YouTube.” 

Máár, en dat is een belangrijke maar, daar heb je dus wel een goede strategie voor nodig. Je moet je doelgroep uitkiezen en daarop inspelen. Beets: “Het succes van Jett Rebel kwam voort uit het feit dat hij elke dag zijn nagels lakte. Daar bereikte hij heel veel jonge meisjes mee, die hem vervolgens gingen volgen. Zijn muziek gingen luisteren. En uiteindelijk ook naar zijn concerten gingen.”

Landing page
Dat is niet hoe Sam zijn fans trekt, met nagels lakken. Nee, hij doet dat door een smaakmaker binnen de muziek te zijn en innoverende dingen te maken die de popmuziek kunnen beïnvloeden. En ja: daar gebruikt hij zijn socials voor, maar die platformen ziet hij vooral als middel, niet als doel. Zoals zijn docent Beets ook al aangaf. “Ik denk wel dat je een visitekaartje nodig hebt om mensen in te lichten over nieuwe muziek en je live optredens”, aldus Sam. “Daar gebruik ik het dan ook voor. Het doel van veel artiesten is om op een podium te staan, muziek te maken en te kunnen leven van die muziek. Een miljoen volgers op social media is slechts een bijkomstigheid.” 

En wat als er geen socials zouden zijn? Dan was Sam hoogstwaarschijnlijk ook op het punt geweest waar hij nu is. “Ik ben ooit in een studio in Los Angeles begonnen. Daar zong ik en dat vonden ze fijn, waardoor ik er meer kon gaan werken en uiteindelijk drie jaar in het hartje van de muziekindustrie in LA heb gezeten. Dat is gebeurd dankzij een netwerk en zonder socials.”

Het boek gaat over dans, maar vooral ook over mensen. Er komen veel spraakmakende figuren in voor van wie Joost Goutziers er in de afgelopen jaren veel sprak. “Ik wist dat als die verhalen niet zouden worden opgeschreven, ze niet bewaard zouden blijven”, zegt de journalist, die jarenlang voor het Brabants Dagblad schreef, onder andere voor de kunstredactie. “Nu vind je die verhalen alleen versnipperd in honderden krantenartikelen, maar het is nergens gebundeld.” 

Vorm van verzet
Goutziers zocht al die artikelen bij elkaar, zag zelf tientallen voorstellingen, ging op zoek in databanken, keek bij mensen op zolder, bezocht verschillende archieven en sprak met allerlei mensen uit de danswereld. Met na twaalf jaar werk als resultaat: het op 7 mei verschenen boek Dwarse Dansers. “Ik hoor van veel mensen terug dat het een feest van herkenning is”, zegt hij. “Maar het boek is ook geschikt voor de huidige generatie dansers; zij krijgen op school wel geschiedenisles over dans, maar niet veel over dans in Brabant.” 

Want dat is waar Dwarse Dansers over gaat: de geschiedenis van hedendaagse dans in Brabant tussen 1980 en 2025. “De dans in Brabant is altijd heel anders geweest dan in de rest van het land. In het grootste deel van het land, met name in de Randstad, werd er heel erg gekeken naar ontwikkelingen in Amerika, waar het vooral ging om ‘mooie pasjes’. Terwijl in Brabant juist werd gekeken naar ontwikkelingen in Duitsland en België, waar het ging om het vertellen van emoties. Een soort vorm van verzet, het afzetten tegen de burgerij.” 

Goutziers heeft het in zijn boek onder meer over het Dansers Collectief, een Tilburgs gezelschap waarvan alle vier de dansers bij de Dansacademie studeerden. Katja Heitmann wordt uitvoerig beschreven, die zelfs recent nog samenwerkte met Fontysstudenten. En hij heeft het over Villa Danthe uit Den Bosch, choreograaf Hans Tuerlings van het dansgezelschap RAZ, het internationale gezelschap t.r.a.s.h. en LaMelis. Met allemaal hun roots bij het vroegere Fontys. 

Streng regime
Het laatste hoofdstuk gaat volledig over de geschiedenis van de dansopleiding van Fontys, wat vroeger de Dansacademie Brabant heette en die tegenwoordig deel uitmaakt van Fontys Academy of the Arts. Dat begon met klassiek ballet, waar toen nog de Russische Vaganova-methode werd toegepast. Deze traditionele manier van balletonderwijs werd omarmd door de Dansacademie en dat had vooral te maken met Simon André, die ook op de Dansacademie lesgaf. Hij heeft zich sterk gemaakt om de Vaganova-methode bij de opleiding te integreren en deed dat op een vrij strenge manier.

“Als je met dansers over Simon André spreekt, zie je dat ze wel eens schrikken van zijn naam", aldus Goutziers, die ook met Lilian Bruinsma van het Dansers Collectief over de lesmethode sprak. Zij zegt in Dwarse Dansers geen problemen te hebben gehad met de Russische manier van lesgeven, omdat ze goed om kon gaan met de hardheid van de opleiding. Maar ze zegt ook dat docenten ‘krengen waren, keihard’. Ze gooiden volgens haar met stoelen naar je en ze omschrijft de opleiding als ‘bijna militair’.

Tegenwoordig zou deze strenge manier van lesgeven niet meer kunnen, zegt Goutziers. En gelukkig gebeurt dat ook niet meer. De verschillen tussen toen en nu zijn enorm. Dat heeft niet alleen met de veel uitgebreidere vormen van dans te maken, maar ook met de manier waarop er met dansers wordt omgegaan. 

“In de jaren ’80 had je als danser niks te vertellen en ging je mee in wat jou opgedragen werd. Je moest bepaalde passen doen en als je die niet deed, kreeg je het te horen. Dan werd je onderuit gemoffeld. Nu gaat het juist om de ontwikkeling van de individuele dans. Wat jij nodig hebt, heeft een ander misschien helemaal niet nodig. Er wordt heel goed gekeken naar de ontwikkeling van elke individuele danser en wat ervoor nodig is om bepaalde doelen te behalen.”

Roel komt uit Amerika en koos voor een studie in Nederland omdat het in zijn ‘eigen’ land Amerika veel duurder is om dezelfde studie te volgen. Omdat zijn vader hier vandaan komt bezocht hij Nederland al vaker. Nu woont en studeert hij in Tilburg.

Roel, vertel. Is studeren in Nederland beter of slechter dan je had verwacht?
“Het komt redelijk overeen met wat ik dacht. Het lijkt veel op studeren in Amerika, maar hier spreekt men een andere taal. Dat, en carnaval, zijn wat mij betreft de twee grootste verschillen.”

Wat vind je het leukste aan je tijd in Nederland? En wat valt tegen?
“Ik heb een hekel aan het woord ‘doei’. Vraag me niet waarom, maar ik vind het irritant. Het leukste aan Nederland zijn stroopwafels en het druilerige weer. Een impopulaire mening wellicht, maar ik hou van de sfeer die het met zich meebrengt. En veilig kunnen fietsen. In Amerika fietste ik ook, maar daar gilden omstanders vooral naar je.”

Als student heb je je natuurlijk ook aan moeten passen aan Nederland. Waar doe je je boodschappen, en wat schaft de pot het meest?
“Ik ga voornamelijk naar de Nettorama en Aldi om mijn boodschappen te halen, en ik maak voornamelijk soep. Ik vind het leuk om soep te maken, en hoewel ik het vaak eet als avondeten, is het natuurlijk niet echt een ‘diner’. Maar als student heb ik daar niet echt tijd voor. Wel voor soep en pasta.”

Welk typisch Nederlands gerecht heeft je verrast?
“Ik kende veel Nederlandse gerechten al omdat mijn vader hier vandaan komt. Toch heb ik dingen geproefd die ik nog nooit eerder op heb, zoals börek. Maar dat is niet typisch Nederlands.”

Heb je hier al vrienden gemaakt?
“Absoluut. Ik vond het op de middelbare school lastig om vrienden te maken, maar dat gaat hier makkelijker. En dat terwijl er ook echt ‘eigen groepen’ zijn. Zo zijn studenten van de dansacademie met elkaar bevriend, en geldt dat ook voor degenen die bij het conservatorium zitten of beeldende kunst studeren. Daarnaast is er ook een soort barrière tussen Nederlandse en internationale studenten. Desondanks heb ik hier vrienden voor het leven gemaakt.”

Ga je ook wel eens op stap?
“Soms. Niet vaak, ook zeker niet ieder weekend en misschien ook niet eens iedere twee weken. Ik vind dansen leuk, maar ben niet graag dronken en houd niet van de ‘scharrelcultuur’, dus dat vermijd ik liever dan dat ik het opzoek.”

In vergelijking met Amerika, hoe is het leven in Tilburg?
“Sommige dingen zijn hier duurder, zoals schoenen, noten en vlees. Maar de rest is allemaal een stuk goedkoper. Zo zou mijn studie in Amerika 20.000 dollar per jaar kosten. En om nu m’n hele leven met zo’n schuld te zitten, dat wil ik liever niet.”

Wat mis je het meeste vanuit huis?
“Als je in Amerika naar een diner (eetcafé of (weg)restaurant, red.) gaat, vullen ze continu je kop koffie bij, zonder te vragen. Hier moet je iedere keer weer vijf euro betalen voor een nieuwe cappuccino.”

Waarin wijken Nederlanders het meeste af van jouw cultuur?
“Een moeilijke vraag. Ik denk zelfs dat ik juist meer Nederlandse trekjes in mijn cultuur heb zitten dan andere Amerikanen. Zo zeg ik vaak ‘hè hè’, als ik ga zitten. Iets wat Amerikanen niet kennen. Dat is andersom net zo wanneer Nederlanders iets zien dat ik doe en zich afvragen waarom Amerikanen dat doen. Maar grote verschillen zijn er niet echt.”

Ben je van plan om na je opleiding nog in Nederland te blijven?
“Geen idee. Maar als ik een goede baan vind, zou ik overal kunnen wonen, ook in Nederland. Behalve in Sudan, Gaza, Rusland, Oekraïne en Noord-Korea. Dat wil ik niet.”

Ben je door je studie bij Fontys anders tegen de wereld gaan kijken?
“Ik ben tijdens mijn studentenleven wel anders naar de wereld gaan kijken, maar of dat nu echt komt door mijn studie bij Fontys weet ik niet zozeer. ”

Het begon allemaal in januari, tijdens een soort ‘speurtocht’ in het gebouw van Fontys Academy of the Arts aan het Zwijsenplein in Tilburg. Voor een training van Fontys Green Office moesten studenten op zoek naar hoe hun opleiding duurzaamheid integreert in het onderwijs en zo impact maakt op de Sustainable Development Goals. Iets wat de studenten zelf ook graag wilden.

En nee, voor de studenten was het niet goed genoeg om alleen een compositie te schrijven en zich daarnaast zorgen te maken over hun leven en het leven om hen heen als het gaat om duurzaamheid. Er moest meer verbondenheid komen, die ze willen creëren door zaterdag een concert in een kringloopwinkel te organisereen. Vier ensembles maken daarbij hun opwachting, waaronder jazz-zang studenten Mare Meijer en Evelien Slegers, beiden onderdeel van het duo LUPA.

Wolf als symbool
Zij voelen zich voornamelijk verbonden met de natuur, die voor hen een belangrijke bron van inspiratie vormt bij muziek en teksten. Ze kozen voor een duurzaamheidsdoel dat hen het meest aansprak: ‘Gender Equality’ en ‘Life on Land’.

“We zijn op zoek gegaan naar een overlap in deze twee thema’s, omdat ze op het eerste gezicht juist niet bij elkaar lijken te passen”, aldus Evelien. Toch vonden de twee een metafoor in de wolf. “Een symbool dat zowel vragen oproept over onze relatie met de natuur, maar ook over thema’s als toxische mannelijkheid, de onveiligheid van vrouwen en seksisme”, vult Mare aan. De zangeressen hebben twee composities gemaakt waarin deze thema's samenkomen.

‘Gevonden geluid’
Componist-student Frankie Lamberts slaat met zijn compositie ‘Totems’ een heel andere weg in. “Totems gaat over weggegooide herinneringen die verbonden zijn met de items die mensen naar de kringloopwinkel brengen. En voor mij staat muziek ook voor het gebruiken van gevonden geluid.”

Als componist had Frankie al een passie voor consumptie door recyclen. Daarom gebruikte hij voor zijn muziekstuk een aantal spullen uit de kringloop als instrument. Zo vond hij cassettebandjes en een bandrecorder met verschillende geluiden, die hun weg terugvinden in zijn compositie. “Oude spullen geven me veel inspiratie waardoor ik op dingen kom die ik anders niet had kunnen bedenken.”

Frankie wist die spullen te gebruiken omdat hij zelf ook vrijwilliger is in de kringloopwinkel waar komende zaterdag het concert plaatsvindt. Daar vond hij ook zijn inspiratie voor zijn stuk. “Hier liggen zoveel dingen die voor jou en mij nog niet van waarde zijn, maar waar wel een verhaal en ziel van iemand in zit. Wij laten die waarden zien van de herinneringen die weggegooid worden.”

Meer dan materiaal
Want, zo merkt de student in zijn omgeving, de maatschappij is vooral gericht op veel nieuwe spullen, fast fashion. “Maar in jouw oude schoenen zitten de paden die je hebt gewandeld en in je kussen hangen de dromen die je hebt gehad. Kijk eens goed naar de spullen die je hebt, want het is meer dan alleen materiaal.”

Na het optreden bij kringloopwinkel PortAgora, dat Frankie samen met medestudent Akis verzorgt, zijn alle instrumenten die hij nieuw leven ingeblazen heeft te koop.  “Mensen in de kringloop zijn vaak schattenjagers of zien het als hobby, maar wij zetten zo alle spullen hier in een ander licht. Niet zo duurzaam dat wij er de wereld mee gaan redden, maar we kunnen ze ook op een kleinere schaal impact maken.”

Het duurzaamheidsconcert vindt plaats in kringloopwinkel PortAgora in Tilburg en start om 14.00 uur. Toegang is gratis.

Lou-Ann (20) koos voor een studie in Nederland omdat ze in Frankrijk niet kon doen wat ze wilde. Tijdens haar zoektocht kwam een Engelstalige opleiding bij Fontys voorbij die haar enorm aansprak. Nu woont en studeert ze in Tilburg.

Lou-Ann, vertel. Is studeren in Nederland beter of slechter dan je had verwacht?
“Het is niet per se beter of slechter dan ik had verwacht, maar het is zeker anders. Ik verwachtte voordat ik begon bijvoorbeeld muzieklessen met een orkest of koor, maar die zijn er niet. Ook het ensemble waar we wel mee werken is anders dan ik me had voorgesteld. Maar dat maakt het niet beter of slechter.”

Wat vind je het leukste aan je tijd in Nederland? En wat valt tegen?
“Het leukste vind ik de andere Fontysstudenten die ook met muziek bezig zijn, maar ik heb een hekel aan het Nederlandse eten. Daar snap ik niets van, behalve van stroopwafels. Gelukkig kan ik zelf aardig koken.”

Als student heb je je natuurlijk ook aan moeten passen aan Nederland. Waar doe je je boodschappen, en wat schaft de pot het meest?
“Bij de Aldi, een minuut van mijn huis af, dus ik hoef niet zo lang te lopen. Soms ga ik na school nog even langs de Jumbo wanneer ik iets ben vergeten. Ik heb geen favoriet gerecht, maar ik wissel vaak af tussen pasta, rijst en aardappels met groenten.”

Welk typisch Nederlands gerecht heeft je verrast?
“Ik wist van het bestaan van bitterballen af, maar ik had echt geen idee dat er zoveel gefrituurde snacks zijn in Nederland. Ook in cafés lijkt het soms alsof er een frituur-tapaskaart bestaat.”

Heb je hier al vrienden gemaakt?
“Zeker, voornamelijk op de opleiding. Dat komt ook omdat onze klassen niet zo groot zijn. Ik hoop dat het vrienden voor het leven zijn, maar we weten ook van elkaar dat we na onze opleiding allemaal weer een andere route inslaan.”

Ga je ook wel eens op stap?
“Ik ga vaak naar de improvisatie-avonden in het Tilburgse jazzpodium Paradox, maar op stap ga ik bijna nooit. Ik sta iedere ochtend vroeg op om te oefenen, dus daar steek ik liever mijn tijd en energie in.”

In vergelijking met Frankrijk, hoe is het leven in Tilburg?
“De boodschappen zijn wat goedkoper, maar huisvesting is weer een stuk duurder. Net als het gebruik van het openbaar vervoer, vooral de treinen. Als ik in Frankrijk de trein neem en bij wijze van spreken een afstand reis waarmee ik heel Nederland zou hebben gehad, betaal ik 1 euro. Hier kost een reis naar Rotterdam 20 euro. Verschrikkelijk.

Ik voel me hier wel een stuk veiliger dan in Frankrijk. Ik denk zelfs dat de minst veilige plek in Nederland hetzelfde zou kunnen zijn als de meest veilige plek in Frankrijk. Thuis durf ik op 22-jarige leeftijd niet alleen van school naar huis te lopen. Hier kun je om 05.00 uur dronken naar huis fietsen, word je niet lastiggevallen en zie je misschien twee katten onderweg. That’s it.”

Wat mis je het meeste vanuit huis?
“Toch weer de Franse keuken, maar ook mijn twee katten. Die mis ik het meest.”

Waarin wijken Nederlanders het meeste af van jouw cultuur?
“Nederlanders zijn minder verwelkomend dan dat we in Frankrijk zijn. In het zuiden, waar ik woon, zeggen we iedereen gedag op straat. En er is altijd eten in huis voor het geval er iemand onaangekondigd langskomt. Nederlanders zijn zeker aardige mensen, maar soms ook een beetje ontmoedigend.

Nederlanders snappen vaak niet dat wij Fransen veel later avondeten en dat we zoveel koken. Ik ben niet gewend om iedere dag dezelfde lunch te eten, terwijl Nederlanders vaak iedere dag voor dezelfde saaie boterham gaan.”

Ben je van plan om na je opleiding nog in Nederland te blijven?
“Ik heb eerlijk gezegd nog geen idee, eerst maar eens afstuderen.”

Ben je door je studie bij Fontys anders tegen de wereld gaan kijken?
“Niet per se. Ik heb voor mijn studie bij Fontys ook al een jaar in Canada gestudeerd waardoor ik meer van de wereld heb ervaren. Ik geloof daarentegen nu wel in minder clichés over Nederland dan voorheen.”

Elke drie jaar wil de overheid van Ierland 2.000 kunstenaars uit verschillende disciplines een basisinkomen gaan geven. De proef die hieraan voorafging was volgens de Ierse overheid zeer succesvol: voor elke euro die in kunstenaars werd geïnvesteerd, kregen ze 1,39 euro terug: een win-win situatie. Nu krijgt de proef dus een vervolg.

Ilse, studente Docent Beeldende Kunst, vindt het een goed initiatief, maar het hoeft van haar niet per se naar Nederland te komen. “Het is fijn voor hen hoor, maar wat is de grens voor wie dat mag ontvangen?” Daarnaast vertelt ze dat er in Nederland ook manieren zijn voor (startende) kunstenaars om subsidie te krijgen. “Via het Mondriaan Fonds bijvoorbeeld, dan kun je ook gewoon 25.000 euro in een jaar krijgen.” 

Drie vragen
Je moet namelijk kunnen aantonen dat je ‘professioneel actief bent als kunstenaar’. Daar komen drie vragen bij kijken: wanneer ben je professioneel, wanneer ben je actief en wanneer ben je kunstenaar? Simone en Rune, studenten Docent Theater, zien net als Ilse de positieve kant ervan in, maar ook zij zijn sceptisch. 

“Ik vind dat andere landen een voorbeeld mogen nemen. Bij de meeste kunstopleidingen heb je echt geen baangarantie, maar wanneer mag je jezelf kunstenaar noemen?”, zegt Simone. Rune vertelt: “Het is een goed idee, want er is al genoeg bezuinigd in de kunstsector. Maar wat als iemand die AI gebruikt voor zijn werk wel kwalificeert en iemand die nog authentiek hard werkt niet?” 

Verhuizen
Ian zit op de Rockacademie en is er vooral enthousiast over. “Zullen we naar Ierland verhuizen? Het is echt goed dat ze dat doen. Kunst kost veel tijd voordat je er een goed inkomen mee verdient, dus dit is vooral voor starters heel fijn.” Over de kritiek van zijn medestudenten maakt hij zich niet zo’n zorgen. “Er is wel risico inderdaad, maar dat moet gereguleerd kunnen worden.” 

Volgens directeur van Fontys Academy of the Arts, René Bosma, is een vergelijkbare regeling in Nederland momenteel niet aan de orde. Verdere toelichting gaf hij niet. 

De kunsthogescholen willen in de spiegel kijken. De wereld verandert nogal snel. Hoe moeten ze hun studenten daarop voorbereiden? Ze vroegen advies aan een commissie onder leiding van voormalige PvdA-minister Jet Bussemaker.

Bussemaker staat vooral bekend als de minister van Onderwijs die de basisbeurs afschafte, maar als minister van Cultuur in diezelfde periode maakte ze zich hard voor het inkomen van kunstenaars. Voor dit nieuwe advies ging ze aan de slag met een groep directeuren en toezichthouders uit de cultuursector plus één recent afgestudeerde kunstenaar. Een van hun conclusies: er is een andere kijk op talent en excellentie nodig.

Zeer selectief
De kunstopleidingen beslaan ongeveer vijf procent van het hbo. Het gaat onder meer om kunstacademies, conservatoria, toneelscholen, architectuuropleidingen, designopleidingen, de filmacademie en diverse docentopleidingen. Het zijn zeer selectieve opleidingen met soms een groot aantal buitenlandse studenten.

Maar de selectie moet eigenlijk op de schop, vindt de commissie. De opleidingen zouden niet alleen naar artistieke kwaliteit en talent moeten kijken, maar ook naar “motivatie, omgevingsbewustzijn, samenwerkingsvermogen en leerpotentieel”. Dat zou bijdragen aan diversiteit, inclusie en ‘eerlijke talentontwikkeling’.

Maatschappelijke waarde
De commissie richt zich vooral op de maatschappelijke waarde van de kunsten. “Zij voeden de verbeelding, die juist in tijden van onzekerheid hard nodig is. Ze brengen mensen met elkaar in contact in een samenleving waarin isolement toeneemt en we ons steeds vaker in onze eigen bubbel terugtrekken.”

Tegelijk kampt de kunst wereldwijd met bezuinigingen en in diverse landen willen populisten de artistieke vrijheid inperken. Daar moeten de opleidingen en hun studenten zich toe verhouden, meent de commissie. De adviesschrijvers hebben er een afkorting voor bedacht: ACT. Dat staat voor assertief, collectief en transformatief. Dat laatste gaat om de rol van kunst in maatschappelijke verandering.

Samenwerking
De commissie ziet daarbij vooral kunstenaars voor zich die zelfbewust naar buiten treden. De opleidingen zouden hun studenten moeten leren samenwerken met partners van buiten de kunst. “Denk aan bedrijven, onderzoeksinstellingen, burgerinitiatieven, overheden zoals gemeenten en provincies en maatschappelijke organisaties zoals zorginstellingen en woningcorporaties.”

Daar horen dus ook studenten bij die hier gevoel voor hebben. Het kunstonderwijs kan “meer ruimte bieden aan studenten om uit te blinken in kwaliteiten die belangrijk zijn voor samenwerking en collectieve beroepspraktijken.”

Verbinding
Zal dit advies goed ontvangen worden? Dat is zeker niet vanzelfsprekend. Kunstenaars zijn vaak eigenzinnige types die helemaal geen zin hebben om zich voor het karretje van de maatschappij te laten spannen. Als het zelfs in de kunst al niet meer om artistiek talent gaat, waar dan nog wel?

Aan de andere kant weten de opleidingen ook dat hun afgestudeerden vaker werkloos zijn en veel minder verdienen dan de afgestudeerden van andere hbo-sectoren. In het vorige advies (uit 2010) speelde dat thema ook.

De Vereniging Hogescholen vat het in een persbericht zo samen: “Verbinding met andere disciplines, sectoren en regionale ecosystemen is essentieel. Ondernemersvaardigheden en technologie horen in de opleiding thuis.”

Minister
De opleidingen gaan hun eigen plan maken met dit advies in hun achterhoofd. Ze hoeven zich er dus niets van aan te trekken, als ze dat niet willen. Het rapport is vandaag aan minister Rianne Letschert overhandigd.

Twee weken geleden is het tweede seizoen van Project Dans van start gegaan met de eerste aflevering. Afgelopen maandag kwam de tweede op de buis en die overleefde Pleun ternauwernood. De dans die daarin aan bod kwam, was latin. “Ik dans al vijftien jaar vooral hiphop, dus dit was wel een beetje buiten mijn comfortzone”, zegt Pleun.

Veel twijfels
De alumna studeerde vlak voor de zomer af bij de opleiding Contemporary Urban bij Fontys Dance Arts in Context. In diezelfde periode begonnen ook de opnames voor Project Dans, een afvalrace waarin twaalf danstalenten de strijd met elkaar aangaan om de titel ‘Beste allround danser van Nederland’ te bemachtigen. Met als bijbehorende hoofdprijs een rol in de nieuwste voorstelling van ISH Dance Collective.

“Ik kende het programma al van het eerste seizoen”, vertelt Pleun. “Ik heb eerst heel lang getwijfeld of ik me op wilde geven, grotendeels omdat ik een tijdje niet wist of ik wel door wilde met dans. Tussen mijn derde en vierde schooljaar heb ik een tussenjaar gehad omdat ik echt even klaar was met alle moetjes die bij mij studie kwamen kijken. Maar na dat jaar wist ik zeker dat ik door wilde, en dat was ook het moment dat ik besloot me aan te melden voor Project Dans.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

Deuren geopend
Pleun kwam alle selectierondes door, daarbij honderden andere kandidaten achter zich latend, en belandde bij de laatste twaalf die uiteindelijk aan het programma mochten deelnemen. Onder hen ook Martijn, die net als Pleun bij Fontys is afgestudeerd. Hij viel in de eerste aflevering af. 

“Ik mag natuurlijk niet verklappen hoe het voor mij eindigt, maar wat ik wel kwijt kan, is dat Project Dans echt deuren voor me heeft geopend”, aldus Pleun. “Voor mijn deelname wist ik niet welke kant ik op wilde met dans. Ik struggelde veel met onzekerheden en vergeleek mezelf vaak met anderen. Het was mega eng om mezelf in het diepe te gooien door mee te doen, het was een enorme rollercoaster, maar wel eentje waar ik heel veel van heb geleerd.”

Project Dans heeft Pleun dé boost gegeven die ze nodig had om de keuze te maken om door te gaan met dansen. Ze weet nu wat ze wil: op het podium staan. “Mijn grote droom is om ooit met grote artiesten te mogen dansen”, zegt ze. “Zoals Yade Lauren bijvoorbeeld. Of als ik nog verder mag denken: Tate McRae.”

Het idee van Apple: markeer tracks met een AI-label wanneer een ‘substantieel deel’ van de muziek door AI is gegenereerd. Gebeurt dat niet, dan gaat het techbedrijf ervan uit dat er geen kunstmatige intelligentie is gebruikt. Opvallend is dat Apple het systeem voorlopig nog niet controleert en er ook geen straf staat op het ontbreken van een label. 

Het is een eerste stap van Apple om het groeiende gebruik van kunstmatige intelligentie in de muziekindustrie zichtbaar te maken. Andere diensten experimenteren daar al langer mee. Zo gebruikt Deezer een technologie om AI-muziek automatisch te herkennen. Het bedrijf stelt dat inmiddels bijna 40 procent van de muziek die ze ontvangen met AI is gemaakt. 

Transparantie is belangrijk
Onder studenten van de Fontys Academy of the Arts in Tilburg wordt het idee van AI-labels over het algemeen positief ontvangen, al zijn er ook zorgen. Zo vertelt Joaquim, net afgestudeerd aan de master Klassieke Percussie, transparantie een goede eerste stap te vinden. “Het is beter om er eerlijk over te zijn. Ik denk niet dat het gebruik van AI in muziek zal stoppen, maar het maakt mensen wel bewuster van waar ze naar luisteren.”

Zijn studiegenoot Flaivino ziet dat ook zo, maar betwijfelt of het effect groot zal zijn. “Het zal het gebruik van AI niet tegenhouden. Bovendien gaat het nu alleen om Apple. Bij Spotify is dat nog niet het geval.”

Vierdejaarsstudent Irra kijkt iets kritischer naar AI in muziek: “Alles rond AI en muziek spreekt mij eerlijk gezegd niet zo aan, zeker als het om zingen gaat”, zegt ze. “Het is prima dat technologie zich ontwikkelt, maar er moet een balans zijn. Muziek moet menselijk blijven.”  

Daarnaast geeft ze aan dat AI nauwelijks een rol speelt in het onderwijs. Tijdens zanglessen gaat het volgens haar vooral over expressie en het menselijke aspect van muziek: “We praten wel eens over waar AI naartoe gaat, maar echte lessen erover hebben we niet.”

Missen kaders
Ook docenten zijn nog zoekende. Docent Annigje de Winter ziet voordelen, maar mist duidelijke richtlijnen. “Ik denk dat ik dit wel handig vind. Zeker omdat we nog zó aan het ontdekken zijn wat het allemaal kan betekenen”, zegt ze. “Als docent zijnde voel ik me daar ook wel onthand in. Ik denk dat we meer begeleiding nodig hebben. Ik denk dat we daar ook kaders in missen hier op de opleiding.”

“Willen dat mensen creëren" 
Masterstudent klassieke en jazzsaxofoon Gines vindt eerlijkheid over AI-gebruik essentieel, maar vraag zich af of labels alleen genoeg zijn. “We zijn muzikanten en willen dat mensen creëren", zegt hij. “Als je AI gebruikt, wees er dan op zijn minst eerlijk over."

Of dat genoeg is, betwijfelt de student: “Alleen een label opplakken is niet genoeg voor het publiek. Ze kunnen het nog steeds luisteren, maar gelukkig wordt er in ieder geval iets aan gedaan.” 

Hij erkent de kracht van kunstmatige intelligentie: “Het is een zeer krachtig hulpmiddel voor mensen, ook voor muzikanten. Ik denk dat er bijvoorbeeld in de popmuziek veel gebruik van wordt gemaakt. Maar ben er wel altijd eerlijk over. Ik denk dat de muziekgemeenschap haar werk moet beschermen.”

Begin van groter debat
Het initiatief van Apple lijkt vooral het begin van een groter gesprek over de rol van kunstmatige intelligentie in muziek. Voor veel jonge muzikanten staat één ding vast: transparantie is belangrijk, maar het gesprek over hoe ver AI mag gaan, is nog lang niet voorbij. “Niet alleen qua muziek, maar ook in wat AI allemaal voor ons kan gaan betekenen”, aldus de Winter.