Voor die voorbereiding gebruikten ze onder andere YouTube, AllTrails en Gemini. Vooral die laatste hielp bij het maken van hun plan. Ze vroegen AI naar de route, hoeveel eten en water ze moesten meenemen en wat ze onderweg het beste konden eten. Gemini adviseerde bijvoorbeeld eenvoudige koolhydraten en raadde vet eten af, omdat dat te lang zou duren om te verteren.

Het plan zag er overzichtelijk uit. Ze vertrokken om drie uur ’s nachts en rekenden op een tocht van ongeveer acht uur.
De werkelijkheid liep anders.

Om twaalf uur hadden ze eigenlijk moeten omkeren als ze de top nog niet hadden bereikt. Rond één uur bespraken ze nog of ze terug zouden gaan. Ze besloten door te lopen. Pas om zeven uur ’s avonds bereikten ze de top.
Zestien uur na vertrek.

En toen moesten ze nog terug.

Tijdens de afdaling raakten ze van de route en kwamen ze terecht in Mud Creek Canyon. Telefoons en powerbanks vielen uit, één van hen raakte geblesseerd aan zijn knie en ze hadden te weinig warme kleding bij zich om de nacht goed door te komen. Uiteindelijk moesten ze worden gered.

Achteraf zei een van hen: “We relied too much on AI rather than our own critical thinking.” Pijnlijk, want onderweg waren er genoeg signalen. De acht uur uit de planning waren allang voorbij. Het tijdstip waarop ze moesten omkeren ook. Toch gingen ze verder.

Ik moest bij dit verhaal vooral denken aan hoe makkelijk het inmiddels is geworden om AI om advies te vragen. Over werk, gezondheid, geld, reizen en blijkbaar ook over het beklimmen van een berg.

En natuurlijk over onderwijs. Studenten vragen AI hoe ze een opdracht moeten aanpakken, laten een tekst controleren of vragen om uitleg als ze iets niet begrijpen. Dat hoort inmiddels bij hun dagelijkse gereedschap.

Zo’n antwoord ziet er altijd overtuigend uit: strakke bullet points, logische stappen, heldere deadlines. Een prompt intikken voelt immers verdacht veel als het werk al gedaan hebben.

Maar een gegenereerd plan zweet niet, krijgt geen knieblessure en raakt niet onderkoeld in het donker. AI bedenkt de route fluitend in vier seconden, jij bent degene die daarna nog zestien uur door de vrieskou moet sjouwen.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is AI-expert. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron.

Begrijp me niet verkeerd: ik vind dat fantastisch. Wil je een script maken dat automatisch je mailbox opruimt? Prima. Wil je een prototype bouwen om een idee te testen of aan collega's te laten zien? Nog beter.

Maar een recente gebeurtenis in Zwitserland laat zien waar het mis kan gaan. Een medisch professional bouwde met behulp van AI een eigen patiëntensysteem. Patiëntgegevens werden geïmporteerd, consulten werden doorgestuurd naar AI-diensten en het systeem werd online gezet. Vervolgens bleek dat een securityspecialist binnen korte tijd toegang kon krijgen tot alle patiëntdossiers.

Het systeem werkte. Dat was juist het probleem. Omdat het werkte, werd het gebruikt.

Romano Roth verwoordde het treffend op LinkedIn: dit is niet de democratisering van software, maar de democratisering van aansprakelijkheid. Zodra software echte persoonsgegevens verwerkt, houdt het verhaal niet op bij een werkende applicatie. Dan gaat het over beveiliging, privacy, wetgeving, toegangsrechten, beheer en verantwoordelijkheid.

Dat sluit mooi aan bij een recent artikel van onderzoekers Arvind Narayanan en Sayash Kapoor. Zij beschrijven softwareontwikkeling als veel meer dan code schrijven. Eerst moet je bepalen wat je gaat bouwen. Daarna volgt de uitvoering. Vervolgens moet je controleren of het veilig, betrouwbaar en verantwoord gebruikt kan worden. Juist die eerste en laatste stap blijken vaak het meeste werk te kosten.

Dat zie ik ook terug in het onderwijs. Studenten kunnen tegenwoordig in korte tijd indrukwekkende dingen maken. Een chatbot, een dashboard of zelfs een complete applicatie. Maar tijdens gesprekken met studenten merk ik dat de interessantste vragen steeds minder over code gaan. Waar worden gegevens opgeslagen? Wie heeft toegang? Welke risico's zitten er in het systeem? Wat gebeurt er als een AI-model een verkeerde beslissing neemt? En wie is daarvoor verantwoordelijk?

Misschien is dat wel de grootste misvatting van dit moment. Dat AI ervoor zou zorgen dat we minder ICT'ers nodig hebben. Terwijl het tegenovergestelde gebeurt. Hoe makkelijker het wordt om software te bouwen, hoe belangrijker het wordt dat er mensen zijn die begrijpen hoe systemen werken, risico's herkennen en de gevolgen van keuzes kunnen overzien. Alleen moet ict-onderwijs zich dan ook hierop aanpassen! Zo snel mogelijk.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is AI-expert. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

“Jammer dat het WK in de Verenigde Staten is.”

Niet veel later kwam ik een onderzoek tegen waarin de examenresultaten van miljoenen Engelse scholieren werden geanalyseerd tijdens WK’s en EK’s. De onderzoekers vonden dat de kans om een belangrijke onderwijsmijlpaal te halen tijdens een toernooi gemiddeld met 12 procent daalde. Bij leerlingen die veel interesse hadden in voetbal liep dat zelfs op tot 28 procent.

Op zich niet heel verrassend. Een groot toernooi vraagt aandacht. Wedstrijden kijken, voorbeschouwingen, nabeschouwingen, gesprekken met vrienden en eindeloos scrollen langs voetbalcontent.

Ook de reacties op het onderzoek waren vermakelijk. Iemand stelde voor om de Champions League ook mee te nemen. Een ander vroeg zich af of docenten tijdens een WK niet net zo afgeleid zijn als leerlingen.

Eerlijk gezegd vermoed ik dat daar een kern van waarheid in zit. Wie herinnert zich niet die lessen waarbij de tv aanstond en de docent minstens zo aandachtig naar de wedstrijd keek als de klas?

Toch is dit WK anders. Veel wedstrijden worden voor Nederlandse kinderen juist erg vroeg of laat uitgezonden. Ik vraag me daarom af of het grootste effect dit keer niet door iets anders komt: slaapgebrek. Hoeveel kinderen gaan straks zeggen: “Ik kijk alleen de eerste helft” om vervolgens de volgende ochtend met kleine oogjes in de klas te zitten?

Misschien moeten onderzoekers daar tijdens dit WK ook eens naar kijken.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is AI-expert. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Het gaat inmiddels veel verder dan alleen die fabrieksvloer. Ik las over mensen die hun hele privéleven verkopen aan AI-bedrijven: hun telefoongesprekken, WhatsApp-berichten en zelfs hun dagelijkse wandelingen. Ze filmen zichzelf terwijl ze de was doen, een ei bakken of een pakketje aannemen. Niet voor de likes op TikTok of Instagram, maar puur zodat een algoritme kan leren hoe een mens zich gedraagt in zijn eigen huis.

Dat beeld blijft bij me hangen, ook in mijn eigen werk. Ik vraag me weleens af wanneer ik zelf aan de beurt ben. Als hbo-docent of coach: wat blijft er van mijn rol over als een AI-model straks elke student persoonlijk kan helpen, alle vragen beantwoordt en nooit een off-day heeft?

De angst om overbodig te worden, de Fear of Becoming Obsolete, is heel menselijk en logisch. Als een bedrijf of een opleiding iets kan versnellen of goedkoper kan maken met techniek, dan gebeurt dat gewoon. Of het nu gaat om die kledingmaker of om iemand die voor de klas staat.

Maar juist als je ziet wat die camera’s op die hoofden registreren, zie je ook wat ze missen. Een AI kan informatie overdragen, maar het heeft geen oordeelsvermogen. Het voelt niet aan of een student vastloopt door de stof, of als er thuis iets speelt waardoor het hoofd er niet naar staat. Een computer kan duizenden suggesties doen, maar hij heeft geen smaak. Hij voelt niet aan welke toon op dat moment de juiste is om iemand echt te motiveren.

De waarde verschuift van puur "kennis hebben" naar hoe je die kennis gebruikt. In een ruimte staan en een groep aanvoelen. Verbanden zien die niet direct logisch lijken. De rust hebben om een knoop door te hakken als er geen duidelijk antwoord is.

Uiteindelijk gaat het erom dat we die menselijke dingen blijven doen die niet in een dataset passen: echt contact maken, patronen herkennen tussen de regels door en simpelweg de boel vooruithelpen. We worden misschien geoogst voor onze data, maar de manier waarop we mensen echt in beweging krijgen, dat laat zich niet zomaar vangen in een filmpje.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is AI-expert. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

De CEO liep vrijwel direct een E. coli-infectie op door een salade en bracht een groot deel van de week door aan een infuus in zijn hotelkamer. Ondertussen moesten medewerkers bij 40 graden militaire oefeningen doen onder leiding van een oud-Navy SEAL, insecten eten tijdens bizarre opdrachten en omgaan met zandvlooien, uitdroging en overvolle kleine vliegtuigen. Een medewerker kreeg een stekelvarken door het plafond van haar douchecabine heen. Een ander belandde tijdens een oefening midden in een mierennest en kreeg vervolgens een injectie in haar bil, omdat er geen antihistaminepillen beschikbaar waren. Op de terugweg strandde een grote groep medewerkers op een eiland, omdat de landingsbaan geen verlichting had.

Toch kijken veel van deze medewerkers er jaren later met verbazing én plezier op terug. Niet omdat alles zo strak georganiseerd was, maar omdat het zo absurd uit de hand liep dat het een verhaal werd dat iedereen blijft onthouden.

In het onderwijs gaat het gelukkig meestal iets minder extreem. Toch slaan studiedagen en teambuildingsdagen ook daar regelmatig de plank mis. Schapendrijven, boogschieten, escaperooms, vlotten bouwen of een middag kleien, zijn op zichzelf helemaal niet verkeerd. Het gaat vooral mis wanneer organisatoren vergeten naar de context te kijken. Wat speelt er in een team? Hoe zit iedereen erbij? Is er sprake van werkdruk, reorganisaties, personeelstekorten of frustratie? Een verplicht vrolijk uitje kan dan juist averechts werken.

Veel studiedagen voelen bovendien alsof ze georganiseerd worden, omdat het nu eenmaal moet. Docenten zitten urenlang in een zaal te luisteren naar externe sprekers met algemeenheden, terwijl ze ondertussen denken aan nakijkwerk, lessen voorbereiden of de stapel mails die nog wacht. Vaak zijn het dagen vol post-its, energizers en “denk eens na over je kernwaarden”, terwijl veel mensen vooral behoefte hebben aan praktische zaken: minder werkdruk, betere roosters, duidelijkere communicatie of concrete tips waar ze morgen iets aan hebben. Niemand wordt echt enthousiast van een middag waarop je met drie collega’s een marshmallow op een stapel spaghetti moet balanceren om “de kracht van samenwerking” te ontdekken.

Een geslaagde studie- of teambuildingdag hoeft niet perfect, hip of spectaculair te zijn. Mensen willen zich gezien voelen. Ze willen dat er rekening wordt gehouden met hun situatie, hun werkdruk en hun behoeften. Soms bereik je meer met een goede lunch, een eerlijk gesprek, een praktische workshop of gewoon een middag waarin mensen even geen vergadering hebben.

Je kunt nooit iedereen tevreden stellen. Er zal altijd iemand zijn die een pubquiz kinderachtig vindt, een wandeling saai, een workshop inspirerend of juist verschrikkelijk. Organisaties zouden zichzelf wel vaker de vraag mogen stellen: doen we dit omdat medewerkers hier echt iets aan hebben, of vooral omdat het leuk klinkt op papier?

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is AI-expert. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Er is alleen één probleem: Bixonimania bestaat helemaal niet. 

Onderzoeker Almira Osmanovic Thunström bedacht de nepziekte om te testen hoe AI-modellen omgaan met informatie die er geloofwaardig uitziet, maar complete onzin is. En dat ging verrassend makkelijk. Zodra er een paar nepbronnen online stonden, begonnen AI-systemen de ziekte zonder twijfel als feit te presenteren.

Wat het extra opvallend maakt, is dat de nepbronnen vol zaten met duidelijke aanwijzingen dat het om een grap ging. De artikelen stonden op naam van Lazljiv Izgubljenovic, wat vrij vertaald neerkomt op iets als ‘leugenachtige verlorene’. In de dankwoorden werd de Starfleet Academy genoemd en zou het onderzoek zijn uitgevoerd aan boord van de USS Enterprise. Ook werd verwezen naar de Professor Sideshow Bob Foundation als financier.

Voor de meeste mensen zijn dat duidelijke signalen dat er iets niet klopt. Toch namen verschillende AI-systemen de informatie serieus. Binnen korte tijd gaven onder andere Copilot, Gemini en ChatGPT medisch advies over een ziekte die nooit heeft bestaan.

Het experiment laat zien dat AI niet bepaalt wat waar is, maar vooral kijkt naar wat waarschijnlijk klinkt. Als iets vaak genoeg online staat en eruitziet als een betrouwbare bron, dan neemt een AI-model het sneller over.

Misschien nog gekker is dat ook echte onderzoekers Bixonimania begonnen te noemen in serieuze artikelen. Niet omdat ze zelf bewijs hadden gevonden, maar omdat AI de referenties had aangedragen en niemand blijkbaar de moeite nam om even verder te kijken.

En dan hebben we het niet over subtiele hints. In de nepstudies werd verwezen naar de Starfleet Academy, de USS Enterprise en zelfs de Fellowship of the Ring als universiteit en financier. Dat is ongeveer hetzelfde als een onderzoek serieus nemen omdat het is goedgekeurd door Zweinstein en betaald door Willy Wonka.

Toch trapten zowel AI-systemen als sommige onderzoekers erin. En dat maakt dit verhaal minder grappig dan het lijkt.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is AI-expert. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Wat ik daar aantrof, was op z'n zachtst gezegd bizar. Zo zag ik een clementine die zijn zoon het huis uit zet omdat hij verliefd is op een aardbei (goed voor 1,8 miljoen views). Even verderop dook een broccoli op die haar kind weggooit, om jaren later huilend via FaceTime om vergiffenis te smeken (meer dan 2 miljoen views). En de klap op de vuurpijl was een video waarin 'Strawberrina' haar eigen baby in een blender stopt en opdrinkt. Alles is verpakt in een vrolijke, kleurrijke animatiestijl, maar dan met dit soort donkere verhaallijnen.

Het deed me direct denken aan die Italian Brainrot-trend uit 2025, misschien herinner je je die nog wel. Een haai op sneakers die wartaal uitslaat, Ballerina Cappuccina, Bombardiro Crocodilo... Dat was vooral heel raar, druk en snel gemonteerd. Dit nieuwe fenomeen voelt als een zeer vreemde volgende stap. Dezelfde stijl, maar met verhalen die ineens zwaar leunen op relaties, schuld en spijt. Totaal niet subtiel, gewoon direct en overdreven.

Tijdens een AI-workshop die ik onlangs gaf aan groep 8 in Veldhoven, besloot ik dit als voorbeeld te gebruiken. Ik liet de filmpjes niet eens zien, ik omschreef alleen kort wat het was en hoe het gemaakt wordt. Tot mijn grote verbazing herkende de helft van de klas het direct. Ze keken dit gewoon al.

Dat moment in Veldhoven bleef bij me hangen. Wat voor mij voelt als een absurde uithoek van het internet, is voor deze kinderen de dagelijkse realiteit. Ze consumeren massaal dit ‘algoritmisch nihilisme’: content die niet is bedacht door een mens, maar is berekend door een machine om maximale shockwaarde te genereren.

In het onderwijs moeten we deze digitale cultuur niet alleen begrijpen, we moeten er middenin gaan staan. Onze taak verschuift van het overdragen van kennis naar het zijn van een gids in een wereld vol AI-gegenereerde koortsdromen. We moeten studenten leren om de menselijke maat te herkennen in een stroom van machinale ruis. Alleen zo blijven we echt verbonden met hun belevingswereld, hoe absurd en donker die digitale werkelijkheid soms ook aanvoelt.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is AI-expert. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Het onderzoek is simpel maar pijnlijk helder. Zweedse onderzoekers volgden 307 studenten voor en tijdens de pandemie. Onafhankelijke jury’s beoordeelden de studenten op aantrekkelijkheid. Wat bleek? Tijdens de fysieke lessen kregen aantrekkelijke vrouwelijke studenten beduidend hogere cijfers in vakken waar veel interactie was tussen docent en student. Maar zodra de lessen naar Zoom en Teams verhuisden en de camera’s uitgingen, verdampte dit voordeel volledig. Hun cijfers daalden naar het niveau van hun minder 'fotogenieke' studiegenoten.

Dit noemen we het halo-effect: de onbewuste neiging om iemands uiterlijk te verwarren met hun bekwaamheid. Als iemand er goed uitziet, denken we blijkbaar dat ze ook wel slim zullen zijn.

Interessant genoeg bleef dit effect bij kwantitatieve vakken, de vakken met harde cijfers en formules, nagenoeg afwezig. Daar telt het antwoord, niet de glimlach. Het probleem zit hem in de subjectieve vakken, waar de docent meer ruimte heeft voor interpretatie. Zodra de evaluatie anoniemer werd door de lockdown, verschoof de focus van perceptie naar prestatie.

In het hbo praten we veel over objectief toetsen en eerlijke kansen. Maar dit onderzoek laat zien hoe fragiel onze 'objectiviteit' is zodra er een menselijke klik in het spel komt. Het zegt eigenlijk minder over schoonheid en veel meer over onze eigen menselijke bias. We laten ons, vaak zonder dat we het doorhebben, leiden door indrukken in plaats van criteria.

Na het lezen van dit onderzoek vraag ik me af: hoeveel van onze 'onderbuikgevoelens' over een student zijn gebaseerd op talent, en hoeveel op die onbewuste eerste indruk bij de koffieautomaat? Echte eerlijkheid begint blijkbaar bij het erkennen dat we niet zo objectief zijn als we zelf graag denken.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is AI-expert. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

De muziek was gemaakt met Suno. De bandleden waren verzonnen, inclusief namen, achtergrondverhalen en foto's. En niemand had het door. Of bijna niemand.

Totdat mensen beter gingen kijken. In de video's klopten handen niet helemaal. Details zaten net iets fout. Online speurders kwamen erachter dat de maker niet in Japan zat, maar ergens in Europa. Het verhaal viel uit elkaar.

Dan verwacht je dat het stopt. Dat de maker verdwijnt, een excuus plaatst, het project offline haalt. Hij deed iets anders. Hij zocht echte muzikanten in Tokio, vond er zeven, en liet hen de AI-nummers live spelen. De band die nooit had bestaan stond ineens op een podium. Met echte mensen en echte instrumenten. Ze hebben inmiddels meerdere optredens gedaan.

Wat blijft hangen is hoe bizar de volgorde eigenlijk is. Eerst fans, dan een band. Eerst de muziek, dan de muzikanten. Alsof je eerst een film kijkt en daarna pas de acteurs worden gecast.

Voor het hbo is dit geen randverschijnsel. Studenten kunnen dit ook. Iets maken dat overtuigt, dat goed genoeg is om te delen, zonder dat zichtbaar is wat van henzelf is. Als je alleen naar het eindresultaat kijkt, mis je iets essentieels.

Dat betekent dat we scherper moeten kijken naar het proces. Naar keuzes. Naar wat iemand zelf kan uitleggen, aanpassen en verdedigen. Niet omdat AI een probleem is, maar omdat Neon Oni laat zien hoe snel de volgorde kan omdraaien.

Eerst iets maken. En dan pas bedenken hoe echt het eigenlijk is.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is AI-expert. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Een paar jaar geleden werkte ik met Nao-robots. Die kleine witte robots die je vaak in het onderwijs zag. Ze konden dansen, simpele opdrachten uitvoeren en studenten vonden het fantastisch. Totdat ze weer eens omvielen. Dat gebeurde namelijk best vaak. Een klein duwtje, een oneffen vloer of gewoon pech, en daar lag hij weer. Charmant, maar ook was duidelijk: dit was vooral educatief speelgoed met potentie.

Als je nu filmpjes ziet van humanoids, voelt dat als een andere wereld. Groepen robots die synchroon dansen. Machines die dozen tillen, magazijnwerk doen, balans houden terwijl iemand ze duwt. Robots die een vaatwasser uitruimen of kleding opvouwen. Het tempo waarin dat vooruitgaat is opvallend. Niet alleen in China, maar ook bij bedrijven als Tesla en Boston Dynamics. Het verschil met een paar jaar geleden is niet subtiel, het is groot.

Thuis levert dat interessante gesprekken op. Mijn vrouw zegt dat ze meteen een robot wil zodra er eentje is die kan wassen, strijken en stofzuigen. Mijn zoon van zestien heeft een film gezien waarin robots mensen aanvallen en vertrouwt het voor geen meter. Hij zou zo’n ding het liefst opsluiten in een kast. Die twee reacties samen zeggen eigenlijk alles over waar we nu staan: fascinatie en wantrouwen tegelijk.

Voor het hbo is dit geen verre toekomst meer. Studenten komen straks terecht in organisaties waar robots onderdeel zijn van het werkproces. In de logistiek zie je het nu al gebeuren. In de zorg komen ondersteunende robots eraan. In hospitality, retail en industrie wordt ermee geëxperimenteerd. Dat betekent dat afgestudeerden niet alleen met software werken, maar ook met fysieke systemen die bewegen en handelen in de echte wereld. Studenten zullen het niet vreemd vinden om met een robotcollega samen te werken. Voor ons voelt dat nog nieuw, voor hen waarschijnlijk niet.

Dat verandert het werk. Minder handmatige uitvoering, meer aansturing en samenwerking. Studenten zullen processen moeten begrijpen waarin mens en machine samen opereren. Ze moeten leren hoe je een robot instrueert, controleert en corrigeert. Hoe je verantwoordelijkheid organiseert als een systeem een fout maakt. Wie grijpt in als iets misgaat? Wie is aansprakelijk? Dat zijn vragen waar onderwijs aandacht aan moet geven.

Een interessant punt zit ook bij veiligheid en overheid. Robots worden al jaren ingezet bij bomverkenning en gevaarlijke situaties. Drones zijn inmiddels een vast onderdeel van militaire operaties. Autonomie in systemen is dus geen science fiction meer. Met humanoids wordt het alleen zichtbaarder en tastbaarder voor het grote publiek, en daarmee ook maatschappelijk gevoeliger.

Als het zo doorgaat, staat er over een paar jaar misschien echt een robot bij ons thuis die de was doet. Mijn vrouw zou dat geweldig vinden. Mijn zoon controleert waarschijnlijk eerst waar de uitknop zit.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en verdiept zich vooral in AI. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Simpel. Wat mag wel? Wat mag niet? Waar moet je op letten? We zijn inmiddels drie jaar verder na de opkomst van ChatGPT op 30 november 2022. En toch heeft meer dan de helft nog steeds geen AI-beleid. 

Wat je dan vaak hoort: “We zijn ermee bezig.” Of: “Het beleid is er wel, maar de directie moet het nog goedkeuren.”

De tweede vraag die ik stel: Kent iedereen het beleid? Dat levert soms ongemakkelijke momenten op. Zo stonden er ooit twee mensen uit hetzelfde ziekenhuis voor me. De één zei: “Ja, we hebben beleid.” De ander keek hem verbaasd aan: “Hebben we dat? Sinds wanneer?”

Dus zelfs als er beleid is, is het vaak niet bekend bij medewerkers. Dan hoor je verklaringen als:
“Het staat op intranet.”
“We hebben er een nieuwsbrief over gestuurd.”
“We hebben posters opgehangen.”
“Het is besproken in de teamvergadering.”
Die teamvergadering waar iemand driftig zit te knikken, terwijl hij ondertussen zijn mail bijwerkt en alvast een boodschappenlijstje maakt.

De derde vraag die ik stel: Wanneer is het AI-beleid voor het laatst geüpdatet?
Dan hoor je soms letterlijk krekels. Alsof beleid, eenmaal vastgesteld, voor altijd klopt. Terwijl AI zich razendsnel doorontwikkelt.

En dan vraag ik: Hebben jullie al jullie medewerkers getraind?
Dat antwoord is meestal nog pijnlijker. Of mensen zijn helemaal niet getraind. Of ze zijn twee jaar geleden een keer getraind. Of er is een e-learning module.
E-learning… ik geloof daar steeds minder in. Mensen gebruiken AI om door die e-learning heen te klikken. Klaar.

Dan hoor je het praktische bezwaar: “Maar hoe ga je 5.000 collega’s elk jaar trainen?” 
Het eerlijke antwoord: dat is lastig. Maar het is vooral een keuze. Bij Fontys hebben we AI-beleid. En we zijn er ook echt serieus mee bezig. Toch zit de grootste uitdaging niet in het opstellen van beleid of het actualiseren ervan.

De grootste uitdaging is iets anders. In de dagelijkse drukte zijn er heel veel mensen die simpelweg niet bezig zijn met beleid. Niet omdat ze het niet belangrijk vinden, maar omdat hun werk doorgaat. Colleges, zorg, deadlines, overleg, administratie. Beleid verdwijnt dan al snel naar de achtergrond.

En ondertussen communiceren we ons suf. Via e-mail. Teams. WhatsApp-groepen. SharePoint. Intranet. Nieuwsbrieven. Schermen in de hal. En waarschijnlijk nog een paar kanalen die ik vergeet. Het ironische is: we hebben meer communicatiemiddelen dan ooit, maar het lijkt alsof we elkaar steeds minder bereiken.

Misschien ligt de echte vraag dus niet bij AI-beleid.
Maar bij hoe we, in deze wirwar aan kanalen, nog zorgen dat belangrijke dingen mensen daadwerkelijk bereiken.

Want als niemand het beleid kent, leest of herkent, dan maakt het weinig uit hoe goed het is opgeschreven. Of het er is…

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en verdiept zich vooral in AI. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Sneeuw zorgt altijd voor verwarring. Niet door de sneeuw zelf, maar alles eromheen. Wel school. Geen school. Wel online. Niet online.

Je wordt wakker, kijkt naar buiten en ziet wit. Je weet meteen: dit wordt zo’n dag. Treinen die “mogelijk” rijden. Wegen die “plaatselijk” glad zijn. Berichten die “zo snel mogelijk” volgen. En ondertussen moet jij beslissen. Ga ik? Wacht ik? Draai ik me nog één keer om?

Pas rond half negen komt het bericht uit crisisteam Fontys: we gaan online. Op dat moment zijn sommige mensen al onderweg. Anderen zijn net omgekeerd. Weer anderen staan ergens daartussenin, met koude handen en lichte ergernis.

Het is niet uniek. Andere instellingen deden hetzelfde. Maar er waren er ook die sneller kozen. De Hogeschool van Amsterdam besloot direct: online onderwijs. De Universiteit Utrecht deed dat ook. Dat haalde zelfs het nieuws. Dat vond ik mooi. Niet omdat het perfect was, maar omdat het duidelijk was.

Je ziet sneeuw. Je ziet dat mensen moeite hebben. Je ziet dat reizen stress geeft. Dan kun je ook zeggen: we doen het anders. Twee dagen online. Drie dagen. Desnoods een week. Onderwijs gaat door, maar veiligheid en rust ook.

We doen soms alsof alles altijd door moet. Alsof pauze nemen gelijkstaat aan falen. Terwijl duidelijkheid vaak meer oplevert dan eindeloos afwegen. Zeker op dagen waarop iedereen al genoeg aan zijn hoofd heeft.

Misschien is dat ook iets wat we in het onderwijs mogen leren. Dat snel kiezen soms beter is dan lang twijfelen. En dat een warm kopje koffie thuis, in plaats van glibberen naar school, niemand slechter maakt. Soms zelfs beter.

Onderwijs mag best even meebewegen met de werkelijkheid. Die ligt er soms gewoon… wit bij.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en verdiept zich vooral in AI. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Piekeren is voor sommige mensen bijna een fulltimebaan. Of een hobby. Bij de psycholoog krijg je soms het advies om alleen op een vast moment te piekeren. Een “piekeruurtje”. Of ze zeggen, schrijf het op, waarover je piekert, op een velletje of in een schriftje. En als je later weer begint te piekeren, kun je er even naar kijken en denken: oh ja, daar heb ik al over nagedacht. Het is al de tiende keer in twee uur dat ik hetzelfde rondje draai.

Want piekeren is een soort vicieuze cirkel. Je denkt aan iets, dan koppel je er weer iets anders aan, en nog iets, en zo blijf je maar doorgaan. Meestal zonder oplossing. Want vaak pieker je over iets dat óf in de toekomst ligt (heb je geen controle over), óf in het verleden, en daar kun je meestal niets meer aan veranderen.

Wat ik echt bewonder, is dat er mensen zijn die níet piekeren. Wat voor hersenen hebben die mensen? Natuurlijk kun je mindfulness doen. Of mediteren. Of sporten. Dat helpt allemaal. Maar ik herinner me een mindfulness-cursus waarin ik minutenlang moest nadenken over een rozijn. Ik moest hem bekijken, ruiken, voelen, en dan langzaam kauwen, twintig keer, met mysterieuze muziek op de achtergrond.

En nogmaals, ik bagatelliseer dat niet. Ik geloof echt dat veel mensen baat hebben bij even stilstaan en genieten van het moment. Maar hoe vaak doen we dat eigenlijk nog? Gewoon even kijken naar het opkomen van de zon. Naar een vlinder die voorbij fladdert, of een lieveheersbeestje dat langzaam over je hand kruipt. Of naar je kinderen in het park, die zonder zorgen spelen. Eigenlijk moet je altijd een kind blijven, zegt mijn vader altijd. Geen zorgen. Lekker simpel.

Een geleerde zei ooit: als er een oplossing is voor een probleem, hoef je niet te piekeren. En als er geen oplossing is, heeft piekeren geen nut. En ja, ik snap dat, en ik probeer het mezelf ook vaak te herhalen. Maar toch begint dat hoofd dan weer te draaien.

Misschien daarom dat zoveel mensen zich kapotwerken of zich continu bezighouden, om maar niet te hoeven piekeren. Alsof druk zijn een manier is om je hoofd stil te houden.

En dan is er nog het piekeren over werk. Zeker met al die bezuinigingen en reorganisaties. Een collega zei laatst: “Weet je wat het is, Erdinç? Bij ons werk gaat in elk geval niemand direct dood als er iets misgaat.”

Misschien is dat ook de les voor het onderwijs: we nemen alles zo bloedserieus, terwijl leren juist mag misgaan

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en verdiept zich vooral in AI. Onlangs verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

De conferentie duurde twee dagen en vond plaats in St. John’s College en Pembroke College. Alleen al de setting was indrukwekkend: eeuwenoude gebouwen, formele diners “op z’n Engels”, en een sfeer die bijna vanzelf academisch aanvoelt.

De meeste sprekers waren promovendi of hoogleraren. Hun presentaties waren heel wetenschappelijk opgebouwd: onderzoeksvragen, methodes, data en voorstellen voor vervolgonderzoek. Waardevol, maar ook een andere wereld dan ik gewend ben vanuit het hbo. Mijn verhaal was juist praktisch: wat kan AI in het onderwijs, wat kan het niet, en hoe pak je dat concreet aan? Precies die tegenstelling maakte het interessant.

Maar er zat nóg een onverwachte twist aan mijn Oxford-avontuur. Het was namelijk helemaal niet zeker of ik überhaupt kon gaan. Ik zat midden in een kidneystorm, een niersteen die wel pijnlijk was, maar gelukkig niet zó pijnlijk dat ik moest afzeggen. Met pijnstillers in de tas ben ik toch gegaan. 

Tijdens mijn presentatie vertelde ik daar luchtig iets over, en achteraf hoorde ik van een Nederlandse collega dat een aantal mensen in de zaal hun hand voor hun mond sloegen van verbazing. Typisch Nederlands natuurlijk, om zoiets persoonlijks zomaar te delen. 

Daar leer je ook weer van. Wat ik vooral meeneem: het besef dat we vanuit het hbo een belangrijke rol spelen in het toegankelijk maken van AI. Het gaat niet alleen om theorie en onderzoek, maar ook om de vertaling naar de praktijk.

Ik twijfelde lang: moeten we kinderen niet gewoon leren omgaan met hun telefoon, óók op school? Maar na een paar uur op een middelbare school zonder mobieltjes was ik om.

Wat ik zag, raakte me. In de gangen, in de aula, op de trappen – overal waren leerlingen met elkaar in gesprek. Ze lachten, maakten grapjes, daagden elkaar uit. Niemand keek naar een scherm. Oogcontact, stoeien, kletsen. Het leek zo normaal, maar in de wereld van vandaag voelt het bijna bijzonder.

Veel scholen zijn al gestart met een telefoonverbod, maar er zijn er ook nog genoeg die het niet hebben ingevoerd. Juist daarom gun ik álle leerlingen zo’n plek: een school waar je even niet hoeft te swipen, maar gewoon met elkaar kunt zijn.

Thuis of op vakantie zie je vaak het tegenovergestelde: kinderen op het strand of bij het zwembad met hun blik vastgeplakt aan een scherm, soms zelfs tijdens een voorstelling. En ouders doen vrolijk mee. Natuurlijk mag iedereen zijn eigen keuzes maken, maar ik gun elk kind een plek waar het niet hoeft. Waar offline contact vanzelfsprekend is.

En ja, thuis moeten ouders hun eigen afspraken maken. Maar op school? Daar heb ik nu geen twijfel meer: de telefoon hoort in de kluis.

Als hbo-docent denk ik zelfs: misschien moeten we dit ook in het hoger onderwijs overwegen. Want ook daar zouden studenten baat hebben bij momenten zonder telefoon, waarin alle aandacht naar elkaar gaat.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en verdiept zich vooral in AI. Onlangs verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Je wilt niet weten wat voor koude douche dat is. En ik zat ook nog eens in een andere stad. Anders had ik alles laten vallen en was ik erheen gerend. Tien minuten later starten had alles nog kunnen redden. Maar nu was er geen redden aan.

Ik bood meteen mijn excuses aan. Nog twee keer keek ik in mijn agenda, maar nee: het stond er écht niet in. Is dit nou het effect van leven volgens je agenda? Of juist van je agenda je leven laten leiden? Het bleek een miscommunicatie, misschien versterkt door de vakantieperiode. Maar het liet me niet meer los.

Gelukkig reageerde degene die me had uitgenodigd mild. “Ik had jou ook nog een dag van tevoren kunnen bellen,” zei ze. En dat klopte. Een bevestigingsbericht had misschien alles voorkomen.

Deze zomer las ik Don’t mention the VAR van Rens van der Vorst. Hij beschrijft hoe technologie en systemen ons soms in de steek laten, juist omdat we ze blind vertrouwen. Dat herken ik: ik liet me leiden door mijn agenda, in plaats van zelf de regie te houden.

Op Instagram kom je vaak posts tegen over wat nou écht rijkdom is. Niet het hebben van geld, maar wakker worden zonder wekker, leven zonder constante druk van tijd. Dat klinkt heerlijk, maar de werkelijkheid is dat onze samenleving draait op afspraken en structuur.

En juist daarom moeten we in het onderwijs verder kijken dan alleen roosters en deadlines. Studenten leren meestal wel plannen, maar zelden hoe je omgaat met de momenten dat iets misgaat: een gemiste afspraak, een verkeerde inschatting, of simpelweg een teleurstelling. Juist daar zit de echte vaardigheid: niet perfect plannen, maar leren herstellen wanneer de planning je in de steek laat. Want het leven laat zich niet altijd in een agenda vangen.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en verdiept zich vooral in AI. Onlangs verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Je hebt ze overal. Die mensen op bruggen boven de snelweg. Met een camera in de aanslag. Wachten op een Ferrari, Porsche of die ene speciale AMG. Autospotters. Ze posten daarna trots: “Gespot op de A2. Kenteken geblurd. Respect.”

Of de vliegtuigspotters, met hun scanner en app, precies wetend wanneer er een bijzondere kist landt. Vliegtuigen zijn hun Pokémon. Alles voor die ene Dreamliner.
En natuurlijk de vogelspotters. Die staan uren doodstil in een bos, met een verrekijker zo groot als een frituurpan. Voor een zeldzaam vinkje. Letterlijk én figuurlijk.

Maar laten we eerlijk zijn: het onderwijs kent ook spotters.

• De toetsenspotter: ruikt van kilometers afstand een onverwachte quiz.
• De rubricsnuffelaar: zoekt obsessief naar de geheime criteria in je woorden.
• De Ziek-maar-nog-wel-online-spotter: ja hoor, camera uit, maar wel ineens ‘aanwezig’ in de chat.
• De AI-spotter: die na 3 seconden “Dit is ChatGPT!” roept bij elke inleveropdracht.
• En natuurlijk de vakantiespotter: die al sinds Pinksteren de zomervakantie aan het aftellen is.

Die laatste groep is nu op z’n best. Ze kennen het vakantierooster beter dan hun eigen lesrooster. Ze plannen hun paklijst vóór het studieplan. Ze hebben op Google Maps al vier routes vergeleken. Dus als je ze deze week een beetje dromerig uit het raam ziet kijken… laat ze.

Want of je nu auto’s spot of kansen in het onderwijs: het begint met goed kijken.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en verdiept zich vooral in AI. Onlangs verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Ik weet niet hoe het bij jou is, maar ik heb dus best wat collega’s die simpelweg níét reageren op een mail. Je stuurt een bericht en dan… stilte. Geen antwoord. Geen “dank je”, geen “komt goed”, geen “ik kijk ernaar”. 

Zelfs geen like. En ja, we kunnen tegenwoordig likes geven op mails. Voor wie dat gemist heeft: Microsoft stuurt je daar zelfs wekelijks een rapport over. “Iemand heeft je mail geliket.” Nou, dan voelt het bijna alsof ik een WhatsAppje heb gestuurd.

Misschien had ik een WhatsApp bericht moeten sturen. Of Signal. Ook zoiets. Steeds meer collega’s stappen ineens over naar Signal. Zelfs Fontys heeft dit geadviseerd. Maar wat er dan niet bij wordt gezegd: dat je ook andere apps van je telefoon moet verwijderen. Want ja, Signal gebruiken voor de privacy, maar ondertussen vrolijk doorgaan met LinkedIn, TikTok of apps van Chinees maakwaar… Dat wringt een beetje.

Maar goed, we hadden het over collega’s die niet mailen. Ik sprak er laatst een aan. “Ja,” zei hij, “ik ben niet zo’n goede mailer.”
Waarop ik vroeg: “En als een student jou mailt?”
“Ja, dat is lastig,” zei hij.

Tja, interessant. Want je bent er toch voor studenten? En er staat een communicatiekanaal open. Op jouw naam, jouw voornaam. Dan mag je daar ook even op reageren. Toch? Ik begrijp het: iedereen druk, hoofd vol, duizend taken. Maar een ‘ontvangen, dank je!’ of ‘ik kom erop terug’ is vaak al genoeg.

Dus bij deze, collega’s: als je dit leest, voel je niet aangesproken.
Of juist wel.

En stuur me dan vooral een like. 

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en verdiept zich vooral in AI. Onlangs verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en verdiept zich vooral in AI. Onlangs verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Laatst was ik op ‘exchange’ in Zwitserland, in de prachtige stad Bern. Ik had een uitwisseling met de Bern Fachhochschule (Bern University of Applied Sciences), maar mocht ook een kijkje nemen bij de Bern University. En natuurlijk dacht ik: laat ik het duurzaam aanpakken. Dat probeer ik sowieso vaak te doen, zeker als ik binnen Europa reis. Als het enigszins past qua tijd, kies ik voor de trein.

Zowel op de heen- als de terugreis had ik flinke vertraging, waardoor ik mijn aansluitingen miste. Het blijft frustrerend dat het Europese spoorwegsysteem nog steeds zo gefragmenteerd en onbetrouwbaar is. Waarom is er bijvoorbeeld geen directe treinverbinding van Amsterdam naar Rome? Dat zou zoveel vlieg- en autoverkeer schelen. 

Maar goed, daar wil ik het nu niet over hebben. Ik was twee dagen te gast in Bern, sprak met docenten en gaf een workshop aan studenten over de ethische kanten van kunstmatige intelligentie. Wat me opviel: lessen duren daar standaard vier uur. Studenten zitten dus vier uur lang in de collegezaal, meestal luisterend naar theorie. Veel zenden, weinig interactie of doen. Ook werken fulltime docenten daar 42 uur per week.

De universiteit had nog echte ouderwetse hoorcolleges: grote zalen met 400 studenten. Eén van die zalen bevond zich in een prachtig oud pand, met indrukwekkende versieringen. En ja, ook daar zaten een paar studenten achterin een beetje te gamen tijdens het college.

In de gesprekken met docenten merkte ik dat de uitdagingen overal hetzelfde zijn: hoe motiveer je studenten, hoe zorg je voor betere didactiek? En dat is precies de waarde van een uitwisseling. Dankzij programma’s als Erasmus (en nationale varianten, zoals in Zwitserland) kunnen docenten en studenten van elkaar leren, over landsgrenzen heen. Zwitserland hoort dan wel niet bij de EU, maar heeft een eigen goed gefinancierd uitwisselingsprogramma.

Mijn advies aan elke docent: ga minimaal eens in de twee jaar op exchange. Het hoeft niet ver te zijn. Je leert ontzettend veel, en je brengt ook iets mee terug naar huis. En natuurlijk geldt dat net zo goed voor studenten. Hoe meer cultuur je elders opsnuift, hoe wijder je blik wordt.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is enthousiast over heel veel dingen, waaronder AI, hackathons en uitlegvideo's op YouTube. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Wat ik een interessant fenomeen vind, en daar zijn vast al onderzoeken naar gedaan door sociologen of psychologen, is dit: foto’s en selfies maken bij bezienswaardigheden. Niet gewoon een snelle klik en door, nee… het is bijna een ceremonie geworden.

Wij waren laatst in Londen. Daar stond zo’n klassieke rode telefooncel op een plek waar je op de achtergrond de Big Ben perfect in beeld hebt. Wat denk je? Er stond een rij van zeker honderd mensen. Eén voor één gingen ze die telefooncel in of ervoor staan. Niet voor een snelle kiek, maar voor een complete fotoshoot. 

Ik hield het bij eentje bij: vijf minuten. Voor één foto. Of nou ja, niet één natuurlijk, horizontaal, verticaal, close-up, van onderen, met één voet naar voren, serieus, lachend, nog een keer met zonnebril op. En ik had oprecht medelijden met degene die al die foto’s moest maken.

Waarom doen we dit met z’n allen? Waarom op exact diezelfde plek, op exact dezelfde manier? En het gebeurt niet alleen in Londen. Bij het Louvre in Parijs, voor de Mona Lisa. In Florence bij het beeld van David. Bij de Sultan Ahmed moskee in Istanbul. Je ziet het overal. Ik heb zelfs eens meegemaakt dat een tweetal vijftien minuten bezig was met foto’s maken, terwijl er een rij stond van mensen die precies daar ook een foto wilden maken. Er ontstaan zelfs irritaties en ruzies hierdoor. Dan krijg ik vaak de neiging om die mensen te fotograferen die de foto maken. Of helemaal geen foto meer te maken.

Wat is die drijfveer? Wat maakt dat we onszelf willen vastleggen op plekken waar miljoenen mensen exact dezelfde foto hebben gemaakt? Is het als bewijs dat we er zijn geweest? Is het om te laten zien dat we onderdeel zijn van iets groters? Is het gewoon kuddegedrag?

Of is het iets anders? De invloed van Instagram en TikTok misschien? Zoveel mensen laten zich leiden door wat influencers hen vertellen. Of het nou die éne foto is die je móet maken, of die ene wafel met Nutella en aardbeien waarvoor je drieënhalf uur in de rij staat terwijl honderd meter verderop dezelfde wafel ligt. Misschien iets minder gelikt, maar net zo lekker.

Ik snap het wel, hoor. We willen herinneringen vastleggen. We willen delen wat we meemaken. Maar moeten we daarvoor allemaal precies hetzelfde doen? Op precies dezelfde manier? Wellicht is het tijd om iets vaker af te wijken van het script. Om een foto te maken van iets onverwachts. Of gewoon even zonder camera te kijken. Te zij. Te genieten.

En misschien geldt dat ook wel voor het onderwijs. Laten we niet iedereen door hetzelfde strakke kader of dezelfde ‘pose’ duwen. Iedere student heeft eigen talenten, kansen en dromen. Onderwijs zou geen rij moeten zijn waarin iedereen op dezelfde manier moet poseren, maar een plek waar je jezelf mag laten zien, op jouw manier.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is enthousiast over heel veel dingen, waaronder AI, hackathons en uitlegvideo's op YouTube. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Het is niet te geloven dat we in 2025 nog steeds worstelen met schermen, bekabeling en bluetoothverbindingen. Of het nou HDMI is of niet, het blijft een uitdaging. Als spreker met veel sessies door heel Nederland heb ik op de meest bijzondere plekken gestaan: van stallen en garages tot gymzalen, cafés en kerken. Maar keer op keer kom ik dezelfde problemen tegen.

Een laptop die niet werkt door beveiligingsinstellingen. Een scherm dat flikkert of helemaal uitvalt. Kapotte kabels, bejaarde beamers met kleuren zo flets dat je je afvraagt of je dia’s uit de jaren ’80 bekijkt. 

En soms is het nog erger: voor 50 man mijn laptopgeluid moeten gebruiken omdat het zaalgeluid niet werkte. Of een presentatie gegeven voor 15 mensen die noodgedwongen op mijn laptopscherm moesten meekijken omdat het grote scherm het niet deed.

Dan denk ik: hoe kan dit in een tijd van technologische vooruitgang? We praten over AI in het onderwijs, over gepersonaliseerd leren en digitale transformatie, maar als een simpele presentatie al niet vlekkeloos verloopt, wat zegt dat dan over onze digitale infrastructuur? Innovatie moet niet alleen gericht zijn op de toekomst, maar ook op het nu. Goede technologie is geen luxe, het is een basisvoorwaarde. Want hoe kunnen we onderwijs slimmer maken als de beamer uit 2005 nog steeds de norm is?

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is enthousiast over heel veel dingen, waaronder AI, hackathons en uitlegvideo's op YouTube. En soms dus wat minder enthousiast over de digitale prakijk van nu. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

De vraag welke beroepen toekomstbestendig zijn, duikt regelmatig op tijdens mijn gesprekken over AI. Of ik nu voor een klas met 5 HAVO- of 6 VWO-leerlingen sta of bij bedrijven zoals ING en Mexx: iedereen lijkt erover na te denken. Dit is ook niet nieuw. Al decennia speculeren we over beroepen die wel of niet zouden verdwijnen door technologische innovaties – eerst met de computer, daarna met het internet, en nu met AI en robotisering. 

Mijn vrouw kijkt bijvoorbeeld al jaren uit naar een robot die thuis de was doet en strijkt. Laatst zag ik een video van een robot die heel netjes was kan vouwen; wie weet komt die robot er toch nog. Mijn oudste zoon zou daar niet zo blij mee zijn – hij vreest rampzalige scenario’s (te veel films gezien) waarin robots bewustzijn ontwikkelen.

Maar goed, terug naar de beroepen. Met de opkomst van generatieve AI lijkt het erop dat een aantal beroepen, of misschien zelfs alle beroepen, waarbij het geschreven woord of cijfers een rol spelen onder druk staat. In mijn familie zijn er tolken en vertalers, en zij hebben nu al moeite om opdrachten te vinden. Waar ze vroeger 25 cent per woord ontvingen, is dat nu gedaald naar 3 tot 5 cent. Als ze al werk kunnen vinden. 

Recente onderzoeksresultaten laten zien dat generatieve AI direct impact heeft op de werkgelegenheid in dit soort ‘automatiseringsgevoelige’ sectoren. Het aantal opdrachten voor online freelancers die betrokken zijn bij schrijf- en programmeertaken daalde met maar liefst 30% na de introductie van ChatGPT, terwijl grafische ontwerpers een daling van 17% zagen na de komst van beeldgenererende AI-tools zoals DALL-E en Midjourney

Vaak worden de volgende beroepen genoemd: marketeers, content creators, copywriters, journalisten, boekhouders, notulisten, beleidsmedewerkers, communicatiespecialisten, HR-medewerkers zoals degenen die profielschetsen en vacatures opstellen, schrijftolken, etc. Verder zien we dat designers (logo’s, kaarten, uitnodigingen, reclamecampagnes), muziekcomponisten (voor bijvoorbeeld radiocommercials), stemacteurs en auteurs worden beïnvloed. Platformen zoals Bol.com en Amazon staan vol met boeken die door AI zijn geschreven, vaak met veel fouten.

Zelfs traditionele ambachten, zoals metselaars, zien de invloed van technologie. Door de komst van metselrobots kan één metselaar het werk doen van tien anderen. Ook in de landbouw worden AI en robots gebruikt, bijvoorbeeld bij het telen van appels.

Het wordt complexer wanneer we praten over beroepen waarbij men normaal gesproken een mens verwacht. Zo zijn er jongeren die al met een AI-psycholoog praten, wat mogelijke risico’s met zich meebrengt. Dit toont echter wel aan dat er een behoefte bestaat, gezien de lange wachtlijsten voor behandelingen. Een huisarts vertelde me onlangs dat er mogelijk binnenkort geen radiologen meer nodig zijn, omdat AI tumoren zeer nauwkeurig kan herkennen.

Hoewel AI steeds meer taken kan overnemen, betekent dit niet dat alle banen verdwijnen. AI kan juist dienen als aanvulling op menselijke vaardigheden en opent de deur voor beroepen die we ons nu nog niet kunnen voorstellen. AI kan tevens zorgen voor verbeteringen in diverse processen. 

En dan zijn er ook beroepen waarvan het minder waarschijnlijk is dat ze snel door AI zullen worden overgenomen. Dit zijn vaak beroepen die vragen om complexe handvaardigheden, persoonlijk contact, of specialistische kennis en creativiteit die moeilijk door technologie te repliceren zijn. Voorbeelden van zulke beroepen zijn loodgieter, verpleegkundige, elektricien, timmerman, fysiotherapeut, cybersecurity specialist, etc.

In het onderwijs moeten we kritisch kijken naar de toekomstbestendigheid van opleidingen. Bieden we nog wel de juiste vaardigheden aan? Hebben studenten na hun opleiding nog een kans op werk? En wanneer gaan we nu echt focussen op soft skills in plaats van harde skills? Een opleiding zoals Media Design, waarin studenten leren om te designen voor de front-end, zouden mogelijk korter kunnen, met meer nadruk op menselijke interactie. In plaats van een vierjarige opleiding kan het wellicht in één jaar, gefocust op user experience.

Dit roept belangrijke vragen op voor het onderwijs en de toekomst van deze beroepen: zijn de huidige opleidingen nog nodig en bieden ze studenten na afloop perspectief op werk?

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is enthousiast over heel veel dingen, waaronder AI, maar ook hackathons en uitlegvideo's op YouTube. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Sinds de pandemie, misschien iets daarvoor, maar zeker daarna, klagen veel universiteiten en hogescholen over de hele wereld dat studenten niet meer naar colleges komen, dat ze minder snel naar school gaan. Wat zou daar de reden voor zijn?

Ik heb er zelf zo mijn gedachten over. We hebben ooit geprobeerd de term "sticky campus" te introduceren. Dan had je campussen met bijvoorbeeld bankstellen, een voetbaltafel, wat arcade games, een plek waar jongeren konden chillen zonder dat docenten hen lastigvielen. Maar wie van de studentenpopulatie zit daar echt op te wachten?

Ik ben ook benieuwd of er onderzoeken zijn waarin studenten hierover bevraagd zijn. Misschien is het gewoon gemakzucht. Mensen willen achter hun laptop het een en ander doen. Of ze denken: "Het lukt me toch wel zonder aanwezig te zijn, want de docent leest alleen maar de slides voor." En dat klopt soms ook wel. Daarom zijn we bij Fontys ICT gestopt met hoorcolleges. 

Heel af en toe halen we een groep studenten bij elkaar om een workshop te geven of een inspiratiesessie van 15 tot 30 minuten. En zelfs dan zie je dat niet iedereen aanwezig is. Want er zijn jongeren die zeggen: "Ah, dat weet ik al." of "Dat leer ik zelf wel." Of ze kijken naar YouTube-filmpjes van beroemde docenten die inmiddels veel fans hebben. Denk bijvoorbeeld aan de biologie- en wiskundedocenten. Mijn oudste zoon van 15 heeft zelfs een keer 1 euro gedoneerd aan een van die docenten. Niet te geloven, dat is heel veel geld voor een jongen van 15 jaar.

Bij ons proberen we studenten te trekken met gratis lunches. Ik doe er soms ook aan mee. Als ik weet dat er lunch is op school, neem ik geen lunch van thuis mee. Dan ga ik tussen de studenten zitten om gezellig samen te lunchen. Lunchen betekent dat je wat brood krijgt, wat beleg, kartonnen bordjes en plastic messen en vorken. En dan ga je met z'n allen lekker smeren, op z'n oer-Hollands. We hebben ook veel internationale studenten die dan bijvoorbeeld leren pindakaas met jam te eten. Of nog vreemder: pindakaas en hazelnootpasta. Ja, dan lijkt het op een Snickers. Stiekem vind ik het ook heel lekker.

Wat zou de oplossing kunnen zijn? Ik vraag me af: waarom zou ík naar school gaan? Ten eerste om vrienden te zien, klasgenoten te ontmoeten, een hele leuke leraar te spreken, of als ik me ergens thuis voel. En wat is dat dan hè, jezelf ergens thuis voelen? Is dat een ruimte waar je lekker achterover kunt leunen, of heeft het meer te maken met het gezelschap en de gezelligheid? 

Ik denk ook dat we af moeten stappen van het idee dat je 8 uur per dag op school moet zitten of 4 jaar over een studie moet doen. Zeker in het tijdperk van AI zou je een studie in 2 jaar kunnen afronden, omdat we moeten focussen op kritisch denken, empathisch vermogen, fact-checken, en filosofische discussies over authenticiteit, creativiteit en intelligentie. Heerlijk, terug naar de tijd van Socrates en Plato. Doen jullie mee?

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is enthousiast over heel veel dingen, waaronder AI, hackathons en uitlegvideo's op YouTube. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Veel mensen schrijven over smartphoneverslaving. Ik ook. Ik heb meerdere keren geprobeerd te detoxen. Soms lukte het me drie maanden waarbij ik de social media apps van mijn telefoon had verwijderd en mijn schermtijd drastisch omlaag ging. 

Toch lukt het me niet om dit vol te houden en stop ik weer een aantal social media apps, die ik ook voor mijn werk gebruik, terug op mijn telefoon. Misschien is dat maar een smoes. De gedachte dat ik die apps voor mijn werk nodig heb en daar informatie vandaan haal, houdt me gevangen. Zeker nu de ontwikkelingen van bijvoorbeeld Artificial Intelligence zo snel gaan.

Tijdens de zomervakantie verbaasde ik me over ouders die hun kinderen bij het zwembad op hun smartphone lieten gamen of video's lieten kijken. Kinderen van 5, 6 jaar die TikTok, YouTube Shorts, en Instagram Reels eindeloos scrollen, niet alleen bij het zwembad, maar ook langs het strand, in het pretpark, en zelfs in musea. En ik heb het niet eens over de hoeveelheid kinderen die ik scrollend heb gezien in een restaurant of cafetaria. Dat begrijp ik nog een beetje. Ouders willen rustig eten, dus geven ze de telefoon maar aan hun kinderen.

In een opiniestuk van Jona van Loenen (NRC), pleit hij juist voor méér schermtijd voor kinderen. Volgens hem is schermtijd niet per se slecht, maar juist essentieel om kinderen voor te bereiden op een toekomst waarin de digitale wereld centraal staat. Hij ziet schermtijd als een kans voor kinderen om vaardigheden te ontwikkelen die hen klaarstomen voor een wereld vol technologieën zoals AI en Mixed Reality.

Maar terwijl Van Loenen een punt heeft over de waarde van schermtijd als leermiddel, geloof ik dat het ook essentieel is om kinderen te leren wanneer ze de schermen moeten loslaten en de echte wereld moeten ervaren. Hoe mooi is het als je als docent of onderwijsinstelling een juist voorbeeld kan geven? Dat een docent zegt: "Vandaag laten we de laptops in onze tassen en gaan we naar buiten." 
Buiten in de tuin, debatteren, discussiëren, of op excursie gaan – niet slechts één keer per jaar, maar regelmatig. Bijvoorbeeld naar een verzorgingshuis om met ouderen te praten of naar een kleuterklas om samen met jonge kinderen een oplossing voor een probleem te vinden.

Misschien moeten we gewoon zorgen dat we af en toe de schermen neerleggen en nog weten hoe we zonder GPS dat ene leuke parkje vinden.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is enthousiast over heel veel dingen, waaronder AI, hackathons en uitlegvideo's op YouTube. En soms dus ook iets minder. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Voordat generatieve AI opkwam, had ik al gesolliciteerd bij bedrijven zoals Netflix en Google in Amsterdam. Zelfs toen vroegen ze niet om een sollicitatie- of motivatiebrief. Ze waren alleen geïnteresseerd in je CV of je LinkedIn-account.

Sommige bedrijven of instellingen overwegen een online sollicitatiegesprek om toch een idee te krijgen van wie iemand is. Er zijn echter al veel voorbeelden van mensen die AI gebruiken tijdens een online sollicitatiegesprek. De vragen van de werkgever worden dan door AI beantwoord en de sollicitant leest het antwoord op.

Volgens een artikel in Trouw heeft ChatGPT vooroordelen tegen cv’s die een beperking vermelden, zoals doofheid of autisme. Nu recruiters steeds vaker AI gebruiken, moeten ze hier alert op zijn. AI kan de selectie van cv’s versnellen, maar hierdoor kunnen cv’s van mensen met een beperking of ondersteuningsbehoefte onterecht worden gefilterd. 

Volgens professor Janneke Oostrom van Tilburg University heeft een cv weinig voorspellende waarde. Elke recruiter denkt anders over wat een goed cv is, en eigenschappen zoals leiderschapskwaliteiten zijn moeilijk af te lezen aan een cv. Daarbij kan irrelevante informatie of zelfs discriminatie invloed hebben op hoe een cv wordt beoordeeld. Het werving- en selectiebureau Prematch vraagt daarom niet meer om cv’s. In plaats daarvan geven ze sollicitanten de vrijheid om zelf te bepalen hoe ze willen solliciteren, en voeren ze korte gesprekken om een beter beeld van de kandidaat te krijgen.

En dat is denk ik ook meteen de oplossing: fysieke gesprekken. Dit betekent dat bedrijven tijd moeten vrijmaken en hun processen moeten aanpassen.

Dus hoe nu verder? Weg met cv's, sollicitatiebrieven en motivatiebrieven, en ga voor speeddaten! Heb je een vacature? Organiseer een vet speeddate-evenement met live shows, gratis koffie, thee en een hapje. Dit creëert een ontspannen en authentieke sfeer voor goede gesprekken met recruiters. Zullen we zoiets al invoeren bij Fontys?

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is enthousiast over heel veel dingen, waaronder AI, hackathons en uitlegvideo's op YouTube. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Het tweede boek realiseerde ik met steun van Sandra Verhoeven, destijds marketingmanager bij Fontys ICT. Ik zocht contact met meer dan 40 personen uit binnen- en buitenland om hun inzichten over inclusieve artificial intelligence te verzamelen. Dit boek, Inclusieve Artificial Intelligence, is gratis beschikbaar in zowel Nederlands als Engels, uitgebracht onder beheer van Fontys.

Mijn meest recente werk, "Leven en leren met AI," is onlangs gepubliceerd. Ik werd benaderd door Noordhof om een toegankelijk boek te schrijven voor studenten en mensen zonder technische achtergrond. Het schrijven van een boek in je eentje is een enorme uitdaging, dus heb ik medeauteurs gezocht. Met de hulp van Ruud Huijts, Danny Bloks en Koen Suilen hebben we dit boek tot een succes gemaakt. Het behandelt thema’s als generatieve AI en de ethische aspecten van AI, en is verrijkt met praktische opdrachten.

Docenten en auteurs hebben veel gemeen; beide groepen zijn gedreven om hun kennis te delen. Bij Fontys zijn er meerdere collega's die ook hun expertise delen door middel van boeken, zoals Twan Arts, Brigit Kolen, Rens van der Vorst, Ingrid Oonincx, Bart Wernaert, Iris van Hest, Boudewijn Raessens, Bas Jongenelen, Herm Kisjes,  en nog veel meer. Of het nu gaat om het verstrekken van informatie via een boek of het onderwijzen van studenten, beide rollen vullen elkaar goed aan.

Nu mijn jongste zoon zijn zwemdiploma B heeft behaald, kijk ik uit naar de zomervakantie om wat tijd aan het zwembad door te brengen, een perfect moment om enkele boeken te verslinden. Ik wens iedereen een gezonde en boekrijke zomer toe.

Fontys staat op een kritiek punt, geconfronteerd met demografische veranderingen, politieke bezuinigingen, en technologische ontwikkelingen zoals AI. Deze factoren bieden een kans voor vernieuwing in het onderwijs, waarbij Open Learning als één van de modellen wordt overwogen.

Dit model, waar Fontys al ervaring mee heeft, promoot toegankelijkheid en flexibiliteit en stimuleert interdisciplinaire samenwerking. Het bereidt studenten voor op een onvoorspelbare toekomst en is slechts één van de manieren om aan de huidige onderwijsbehoeften te voldoen.

Een sterke focus op ICT en AI kan bestaande programma's als HARP en 'Fontys for Society' versterken, gepersonaliseerd leren mogelijk maken en samenwerking over studiegrenzen heen bevorderen.

Transdisciplinair onderwijs doorbreekt academische grenzen en is cruciaal voor het aanpakken van complexe vraagstukken zoals klimaatverandering en technologische ethiek. Fontys heeft de capaciteit om hierin voorop te lopen, door onderwijs aan te bieden dat studenten uitdaagt om problemen vanuit diverse perspectieven te benaderen.

De groei van de ASML-campus en de ontwikkelingen in de Brainportregio onderstrepen de behoefte aan goed voorbereide professionals die kunnen omgaan met verandering. De toekomst is ongewis, maar Fontys kan een solide basis bieden voor studenten die geconfronteerd worden met toekomstige uitdagingen. Dit is het moment om te investeren in onderwijsmodellen die actief bijdragen aan het vormen van de toekomst.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is enthousiast over heel veel dingen, waaronder AI, hackathons en uitlegvideo's op YouTube. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

De spanning steeg toen we uiteindelijk in Istanbul landden. Op de luchthaven werd onze aandacht getrokken door een man in pak die luid onze namen riep voor de vlucht naar Düsseldorf. Onze groep bestond uit mijn gezin en een bevriend gezin, in totaal tien mensen waaronder zes kinderen. We volgden hem snel en konden via een prioriteitslijn bij de politiecontrole.

Maar juist daar vertraagden systeemproblemen ons zo'n twintig minuten. Toen we eindelijk door waren, maande een andere medewerker ons om naar de gate te rennen. We leken wel de familie uit 'Home Alone', haastig onderweg naar onze vlucht. Toch was bij aankomst de gate al gesloten. Ondanks onze smeekbedes, bleef de deur gesloten — regels zijn regels.

Bij de klantenservice leek het alsof men al rekening had gehouden met deze mogelijkheid; we waren automatisch omgeboekt naar een vlucht de volgende ochtend. De kinderen grapten, geïnspireerd door de film 'The Terminal' van Tom Hanks, dat we misschien wel op het vliegveld moesten overnachten. Gelukkig kregen we netjes een vijfsterrenhotel toegewezen met een transfer en verzorgde maaltijden. Een vertraging van bijna een dag, maar alles kwam goed.

Deze ervaring doet mij denken aan het onderwijssysteem. Net zoals de strikte regels bij het boarden van een vliegtuig, hebben scholen ook hun regels. Zoals de vaststelling van een 5,4 als een onvoldoende. 

Maar wat is de impact van deze striktheid op een student? Zorgt het voor betere resultaten, of voegt het enkel stress toe? Bij Fontys ICT hanteren we geen cijfers; een student krijgt een voldoende of een onvoldoende. Dit systeem probeert meer rekening te houden met de menselijke aspecten van leren. 
Misschien is het tijd om binnen het onderwijs breder na te denken over hoe flexibiliteit en ondersteuning niet alleen het leerproces kunnen verbeteren, maar ook de algehele ervaring van de student.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is enthousiast over heel veel dingen, waaronder AI, hackathons en uitlegvideo's op YouTube. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Recent leerde ik via VRT dat de Universiteit van Gent (UGent) een belangrijke aanpassing heeft gemaakt in hun onderwijsbeleid, specifiek gericht op het gebruik van artificiële intelligentie (AI) zoals ChatGPT door studenten. UGent gaat er nu standaard van uit dat studenten tools zoals ChatGPT gebruiken in hun studieproces. 

Dit heeft geleid tot een volledige herziening van de evaluatiemethoden om dit gebruik te accommoderen en te integreren in het beoordelingssysteem. Dit beleid wordt nu toegepast over alle faculteiten met als doel een gelijke technologische toegankelijkheid voor alle studenten te garanderen en docenten worden getraind in de bijgewerkte evaluatiemethoden.

Na het delen van deze informatie op LinkedIn, waar veel reacties op kwamen, stuurde ik een e-mail naar de rector van UGent. Hij reageerde positief en ik ontving uitgebreide documentatie die het nieuwe beleid en de richtlijnen uitdiept. Dit is ook gedeeld en veel mensen reageerden er positief op.

Bij Fontys zijn we ook proactief te werk gegaan met het opstellen van AI-gericht beleid. In januari 2023 werd met steun van het College van Bestuur de werkgroep Generatieve AI opgericht. Deze groep werkt nu samen met het Scrum Team Blended Learning aan trainingen die consistent uitverkocht zijn, wat wijst op een hoge vraag en belangstelling voor AI-onderwijs. Bovendien werken we aan een nieuw, Fontysbreed fraudebeleid waarbij ook aandacht wordt besteed aan AI, om integriteit en eerlijkheid binnen ons onderwijs te waarborgen.

Een van de grootste uitdagingen is niet alleen het ontwikkelen van AI-beleid binnen afzonderlijke onderwijsinstellingen, maar vooral het vinden van manieren om onze kennis en ervaringen te delen, zodat we samen kunnen optrekken. Dit voorkomt dat we telkens opnieuw het wiel moeten uitvinden en bevordert een gestroomlijnde aanpak in de integratie van AI binnen diverse onderwijsomgevingen.

Bijvoorbeeld: het Kenniscentrum AI en collega's van Fontys ICT verkennen momenteel de mogelijkheid om een BKAI-traject op te zetten, wat zou bijdragen aan een verdere versterking van onze benadering van AI in het onderwijs. 
Laten we daarom actief blijven samenwerken en van elkaar blijven leren.

Een beladen woord: onderwijsvernieuwing. Tegenwoordig kun je trouwens veel meer woorden opnoemen die voor tweestrijd zorgen, ofwel polarisatie. In het licht van recente gebeurtenissen is het echter cruciaal om een duidelijk onderscheid te maken tussen onderwijsdisruptie en onderwijsvernieuwing.

Neem de Corona-pandemie; een perfect voorbeeld van onderwijsdisruptie. Scholen werden gedwongen om over te schakelen naar online onderwijs. Een maatregel die meer uit noodzaak dan uit keuze voortkwam.

De opkomst van AI daarentegen, brengt een andere soort urgentie met zich mee. Een die ons vraagt of we echt begrijpen wat het 'alternatief' is en hoe we deze technologie kunnen integreren in ons onderwijs. De noodzaak voor een onderwijsvernieuwing.

Terwijl technologie zich razendsnel ontwikkelt, is het debat over of het onderwijs deze ontwikkelingen wel of niet kan bijbenen een complexe. Er is een variatie in hoe scholen reageren. Sommige zijn actief: in de ‘Fight’-modus, proberen aan te passen en te innoveren. Andere lijken in de 'Flight'- of ‘Freeze’-modus te staan: traag of terughoudend in het reageren op deze veranderingen.

De transitie naar AI in het onderwijs lijkt moeizamer te verlopen dan de snelle omschakeling naar online onderwijs tijdens de pandemie. Deze overgang vereist een doordachte benadering. Hier komt het concept van onderwijsvernieuwing naar voren. Ik geloof in een vorm van vernieuwing waarbij het goede behouden blijft en er ruimte is voor innovatie. Zoals mijn voormalige directeur ooit zei: het moet evolutionair zijn, niet revolutionair. Dus geen onderwijsvernieuwing die binnen een half jaar door de strot van docenten wordt geduwd. Maar een stap voor stap aanpak.

Een collega zei tegen mij: "We leiden niet meer op, studenten komen niet naar school om iets te leren, het draait om het certificeren. Om het papiertje. Hoe kunnen we allemaal zo snel mogelijk dat papiertje halen? Hoe kunnen we die kennis of die denkwijze veranderen?" In deze context wordt onderwijsvernieuwing nog crucialer. Hoe maakt de school het verschil? Gelukkig zijn er wereldwijd genoeg ideeën, experimenten, beleidsdocumenten, analyses en artikelen te vinden over AI-proof onderwijs. Wie zoekt, zal vinden.

(Dank aan Carlijn Moed voor haar feedback)

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is enthousiast over heel veel dingen, waaronder AI, hackathons en uitlegvideo's op YouTube. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

LinkedIn is sinds de oprichting in 2003 uitgegroeid tot een onmisbaar platform met meer dan 900 miljoen gebruikers wereldwijd. Het biedt ongekende mogelijkheden voor professionele netwerken, leren en carrièreontwikkeling.

LinkedIn toont vaak hoe succesvol anderen zijn in hun vakgebied, wat kan leiden tot gevoelens van onzekerheid en onvoldaanheid bij gebruikers. Dit wordt versterkt door de sociale vergelijkingstheorie van Leon Festinger (1954), die stelt dat mensen van nature zichzelf vergelijken met anderen. 

Op LinkedIn, waar profielen openbaar zijn, is het makkelijk om jezelf minderwaardig te voelen. Mensen delen vaak hun successen, maar zelden hun mislukkingen, wat een vertekend beeld geeft. Onderzoek toont aan dat frequent gebruik van LinkedIn kan leiden tot verhoogde niveaus van depressie en angst, vooral bij jongvolwassenen. Het platform benadrukt voortdurend professionele successen, wat kan leiden tot een constante druk om te presteren.

Met zo'n enorme gebruikersbasis, rijst de vraag: hoe kun je opvallen in deze zee van professionals? Eén effectieve manier om op te vallen op LinkedIn is door unieke en opvallende functiebenamingen te gebruiken. Dit kan niet alleen je zichtbaarheid vergroten, maar ook een gesprek op gang brengen of een blijvende indruk achterlaten. Kijk maar naar deze creatieve individuen:

• Manuel Veronesi: The Human-AI Solopreneur
• Hendrik van Zwol: AI Magician
• Rens v/d Vorst: Technophilosopher
• Lody Aeckerlin: Digital Philosopher
• Derya Özugur: Professioneel Duwtje in de Rug-gever
• Jack Esselink: Data & AI Evangelist
• Kris Kashtanova: Creative Evangelist
• Marjolein Pijnappels: Futures Ecologist
• Dr. Rumman Chowdhury: Responsible AI Mercenary
• Guido van Gageldonk: Technalist
• Ron Simpson: Creative Business Fixer

Veel studenten maken er ook gebruik van, maar er zijn er ook (vooral ICT studenten) die door recruiters zo lastig worden gevallen dat ze zelfs hun Linkedin profiel weghalen. Recruiters die dus studenten spammen met onpersoonlijke, soms zelfs foutieve benamingen.

Hoewel het nastreven van succes en zelfverbetering positief is, is het belangrijk om bewust te zijn van eigen grenzen en welzijn. Het is essentieel om gezondheid en welzijn voorop te stellen en te erkennen dat succes voor iedereen anders is en niet altijd meetbaar is op één platform. En zoals de creatieve functietitels laten zien, is er altijd ruimte voor een beetje humor en originaliteit in de professionele wereld!

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is enthousiast over heel veel dingen, waaronder AI, hackathons en uitlegvideo's op YouTube. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

2023 werd gedomineerd door AI. Er was zelfs een video die viral ging over een keynote-spreker met als titel “Elke keynote in 2023”. De spreker betrad het podium, schraapte zijn keel, zei ineens heel enthousiast 'AI', knikte en verliet onder luid applaus het podium.

2023 was ook het jaar waarin het onderwijs flink in paniek raakte door AI, en misschien is dat in sommige delen nog steeds zo. Ik hoorde onlangs van mijn neef dat hij thuis een tekst moest schrijven met pen en papier en deze daarna op school moest intikken. Waarom zou een docent zo'n opdracht geven? Mijn neef zei dat hij gewoon ChatGPT had gebruikt. Hij schreef het thuis over en tikte het op school in. 

En toen Fontys in september besloot te stoppen met de AI-cheatcheckers, stuurden sommige collega's e-mails met de vraag of er echt geen andere manieren waren om studenten te betrappen. We proberen bij elke nieuwe ontwikkeling toch niet te veranderen.

Tijdens een sessie zei een docent: "Dan gaan we toch lekker mondeling toetsen?" Een student antwoordde: "Maar die vragen kan ik ook aan ChatGPT stellen: Welke mondelinge vragen kan een docent mij stellen? En die kan ik dan uit mijn hoofd leren." Toen zei ik: "Dat is toch juist wat we willen? Dat je iets leert?" Het blijft een interessant fenomeen. Zeker als ik ook naar mijn omgeving kijk, waar mensen helemaal niet bezig zijn met AI.

Waar ik zelf erg blij mee ben, is het feit dat steeds meer mensen het belang van face-to-face contact inzien. Het gesprek aangaan, naast de student of collega staan, proberen te begrijpen wat er speelt en wat de ander voelt, en op die manier het onderwijs vormgeven. Hopelijk wordt 2024 een jaar waarin we nog meer tijd zullen hebben voor dialoog met elkaar, met respect voor elkaar, en proberen we in goede gezondheid het beste ervan te maken.

 Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is enthousiast over heel veel dingen, waaronder AI, hackathons en uitlegvideo's op YouTube. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Laatst sprak ik een collega die met een actueel dilemma kwam. Ze hadden voor een vak een toets waarvan de leeruitkomsten het opstellen van een schrijfopdracht vereiste.

Vroeger gaf je zo'n opdracht aan de studenten, waarna ze naar huis werden gestuurd om eraan te werken. Sommigen lieten de opdracht door hun ouders, neven of nichten maken. Anderen kopieerden en herschreven teksten in hun eigen bewoordingen, terwijl weer anderen de taak geheel zelfstandig volbrachten. 

Vanwege de risico’s op gebruik van GAI en het korte tijdsbestek waarbinnen de toets moest plaatsvinden, de opdracht moest binnen twee weken worden volbracht, besloot de school alle studenten on-campus de schrijfopdracht te laten maken. 

Dit betekende dat ze op de een of andere manier honderden computers - die alleen als tekstverwerker kunnen worden gebruikt - moest regelen, ruimte beschikbaar moest stellen en de studenten moest inplannen. Ook het inplannen van surveillanten was noodzakelijk.

Paniekvoetbal. Maar hoe pakken we dit aan in het volgende semester? Gaan we het opnieuw op deze manier uitvoeren? Collega gaf aan dat ze momenteel nog geen antwoord hebben op deze vraag.

Nu benader ik een cruciaal onderwerp, dat in feite de kernboodschap van mijn blog vormt. Zolang het management, het bestuur of de directie van een opleiding zich niet bewust is van de impact van AI op onze dagelijkse bezigheden, of dit geen prioriteit geeft, zal er steeds ad-hoc gereageerd worden.

Docenten moeten de tijd en middelen krijgen om zich te verdiepen in AI en hun opleiding AI-bestendig te maken. Hoewel docenten hierin zelf initiatief kunnen nemen, ligt de primaire verantwoordelijkheid bij de leidinggevenden. Zij moeten de docenten voorzien van de nodige kennis, middelen en, nogmaals, tijd om toekomstige semesters soepel te laten verlopen. 

Ik hoop dat bestuurders die dit lezen dit onderwerp hoog op hun agenda plaatsen. En niet alleen om erover te discussiëren, maar vooral om concrete stappen te ondernemen.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is enthousiast over heel veel dingen, waaronder AI, hackathons en uitlegvideo's op YouTube. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Al een tijd geef ik lezingen en workshops over diverse onderwerpen zoals EdTech, Inclusieve Artificial Intelligence en Generatieve AI. Na zo'n workshop of lezing ontvang ik meestal een fles wijn. En dat is het hem juist: ik drink geen alcoholische dranken.

Ik zou het cadeautje meteen kunnen weigeren. En toch accepteer ik het en bedank de organisatie. Ze hebben erover nagedacht en ze willen me dan niet met lege handen naar huis sturen. Mijn buurman is hier erg blij mee. Ik schenk hem bijna altijd deze flessen wijn (Ik maak me wel zorgen of ik zo geen alcoholist van hem maak…) Hij zegt ook tegen anderen: Ik heb de beste buurman van de wereld.

Hoe mooi zou het zijn als we ook in onze cadeaus inclusief zijn. Dat je de keuze geeft aan de ontvanger. Wil je een doos bonbons of wil je een fles wijn? Of wil je misschien een cadeaukaart?

Het deed me denken aan hoe vaak we allemaal proberen om aardig te zijn en waardering te tonen, maar hoe vaak we dan ook nét de plank misslaan. Als gastspreker heb ik inderdaad waarde geleverd (hoop ik tenminste), maar het is ook van waarde om te weten wat de persoon aan de andere kant echt zou waarderen.

Laten we onthouden dat het niet de fles wijn, de doos bonbons of het cadeaukaartje is dat telt. Het is het gebaar erachter, het delen, het begrip en de inclusiviteit die het verschil maken. En laten we eerlijk zijn, wie houdt er nu niet van een goed verhaal over een misplaatst cadeau? 
Cheers! (Met een glas bruiswater, in mijn geval.)

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is enthousiast over heel veel dingen, waaronder AI, hackathons en uitlegvideo's op YouTube. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Ik ben er vast van overtuigd dat elke docent die zichzelf serieus neemt, ervaring moet hebben met deze instrumenten. Mijn standpunt is eenvoudig: leerkrachten moeten op zijn minst geëxperimenteerd hebben met dergelijke technologieën.

Maar sommige docenten kiezen een andere benadering. Ze willen weten hoe ze kunnen detecteren of een student een stuk met behulp van AI heeft geschreven. Ze vragen om detectietools en strategieën om aan te tonen dat het werk van een student niet volledig origineel is. Sommigen stellen voor om toetsmethoden te veranderen, zoals het verbieden van internetgebruik, of het onmogelijk maken om te knippen en plakken achter een laptop. Het maakt me somber; het is een strijd die we niet zullen winnen, en die we ook niet moeten aangaan.

In plaats daarvan moeten we, als we het gevoel hebben dat een student volledig op AI vertrouwt, het gesprek aangaan. Het is een complex probleem, want hoe begin je dat gesprek? Wanneer vind je de tijd als docent? En hoe stel je de juiste vragen?

Daar komt nog een andere vraag bovenop: waarom vertrouwen studenten zo veel op AI? Is het luiheid? Gemakzucht? Of gewoon omdat de technologie er is? Het antwoord is waarschijnlijk ingewikkelder. Vóór AI wilden studenten - en hier generaliseer ik - op de snelste en minst energie-intensieve manier hun diploma behalen. Betekent dit dat ze niets willen leren? Nee, dat is niet het geval. Als ik kijk naar derde- en vierdejaars studenten na hun stages, zie ik professionals in wording. Ze willen wel degelijk leren, maar we moeten ze aanmoedigen dit op de juiste manier te doen.

In mijn visie moeten docenten de tijd krijgen om het gesprek met de student aan te gaan. Mondelinge examens worden steeds populairder. Hoewel ze als traditioneel worden beschouwd - sommigen noemen het zelfs de 'Griekse methode' - zijn ze bij ons bij Fontys ICT al jaren de norm. Ik geloof sterk dat we niet kunnen doorgaan op een pad zonder flexibiliteit, zeker niet met de huidige technologische ontwikkelingen. We moeten adaptieve methoden omarmen, waarin de flexibiliteit van docenten en studenten wordt aangemoedigd.

Daarom pleit ik wederom voor een grotere nadruk op mediawijsheid en digitale geletterdheid. Deze vaardigheden zouden een belangrijk onderdeel moeten zijn van alle opleidingen en vakken, van kleuteronderwijs tot volwassenenonderwijs. Ik hoop dat beleidsmakers, onderwijsinstellingen en iedereen die betrokken is bij het onderwijs, dit belang onderkennen. Het bewust inzetten en gebruiken van AI, met kennis van de valkuilen en uitdagingen, is de enige juiste manier.

Terwijl we de zomer ingaan, wens ik iedereen een innige omhelzing met AI.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is enthousiast over heel veel dingen, waaronder hackathons en uitlegvideo's op YouTube. En AI. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Het is vijf jaar later, 2028. AI - Artificial Intelligence - heeft de wereld zoals we die kennen volledig veranderd. 

Niet alleen OpenAI en Microsoft, maar ook Google, META, Apple, IBM, de Nederlandse Overheid, SURF, Europese Unie en Elon Musk hebben allerlei tools ontwikkeld waarmee we tekst, spraak, foto’s, video’s op een site kunnen genereren. Door in te spreken kan je een film laten maken met virtuele acteurs lijkend op John Wayne, Brad Pitt en Angelina Jolie in de stijl van Tarantino en Spielberg en met een vleugje James Cameron, Pixar en Disney bij elkaar.

Alle beroepen waarin meters, kilometers papier (of het nu fysiek of digitaal is) worden gemaakt, zullen veranderen of verdwijnen. Dus overal waar tekst en cijfers aan te pas komen kan je uitbesteden! 100% zeker. Zelfs callcenters en helpdeskmedewerkers zijn niet immuun voor de onvermijdelijke veranderingen. 

Wat gaat er dan gebeuren met beroepen als journalistiek en contentcreatie, vertalers en tolken, grafisch ontwerpers en illustratoren, data-analisten en onderzoekers, en administratieve en secretariële functies? Mochten ze zich nog niet hebben verdiept in AI… dan is het handig om bij onderstaande quote, die je vaak op social media ziet, stil te staan.

Iemand die AI gebruikt zal je waarschijnlijk vervangen.
En iemand die AI beter gebruikt dan jij gaat je zeker vervangen.

SURF en Kennisnet waren er snel bij om webinars te organiseren over ChatGPT. Niet alleen bij Fontys is er een werkgroep gelanceerd, al heel snel, om met handvaten te komen voor onze docenten en studenten over gebruik van Generatieve AI. Ook veel andere hogescholen, universiteiten en mbo-instellingen (zoals ROC Tilburg) waren er snel bij. 

En nog steeds zie je lezingen, conferenties omtrent Generatieve AI en de impact op onderwijs. Want die laatste zal er zeker zijn! En die is er al (val ik in herhaling?). En toch denken er ook een aantal… ach, het waait wel over. Dit is weer zo'n hype als Blockchain en Metaverse. 

Nee. Dit is anders. En ik denk persoonlijk dat je het alleen zult begrijpen als je experimenteert en kijkt naar de mogelijkheden (wel rekening houdend met de valkuilen, zoals onwaarheden en hallucinaties vanuit AI).

Bij Fontys ICT programmeren onze studenten al met behulp van Github Copilot, ChatGPT, en sommigen hebben al via VPN toegang gevraagd voor Google Bard. We moeten als ICT nu nog meer focus leggen op de softskills van onze studenten. Programmeren kunnen ze al uitbesteden. 

Maar spreken met de klant, achterhalen wat een opdrachtgever echt wil, terugkoppelen, feedback ophalen… daar zal meer de focus op moeten liggen. En gelukkig doen wij al jaren aan betekenisvolle dialoog, niet het product maar het proces is belangrijk.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is enthousiast over heel veel dingen, waaronder hackathons en uitlegvideo's op YouTube. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Kleuterklaskinderen die voor zich uit staren. Die niet met andere kinderen willen, kunnen spelen. Die geen fantasie lijken te hebben. Speelgoed, knutselen, tekenen, ze vinden er niets aan. Die zelfs tijdens het buitenspelen ergens alleen gaan zitten en naar anderen kijken. Een vriendin werkzaam op een basisschool noemt dat “schermkinderen”.

Maandagochtend tijdens de kring vroeg ze aan iedereen wat ze zoal hadden gedaan en de schermkinderen gaven antwoord als: “Ik zat op mijn ipad, smartphone”. Kinderen die dus compleet aan hun lot overgelaten worden en bij wie het vrijetijdverdrijf alleen bestaat uit een scherm.

Tijdens een les over gevoelens vroeg de juffrouw aan de kinderen: wanneer ben je blij? Of verdrietig? Bij verdrietig werd er gezegd: als ik niet met mijn tablet/ ipad/ playstation mag spelen. Ze zei dat ze merkte dat veel kinderen het moeilijk vinden om leuk te spelen. En als ze dat al doen, dan gaan ze Granny naspelen of een zombiespel, lavaspel,  een vechtspel van het scherm.

'Het aantal jongeren dat soms wel tachtig uur per week aan videospelletjes besteedt, blijft gestaag groeien; de wachtkamers van gespecialiseerde afkickklinieken lopen vol', staat in een artikel in de Groene.

Een van de belangrijkste redenen waarom games zo verslavend kunnen worden, is dat ze zo ook ontworpen zijn. Ontwerpers van games zijn, net als iedereen die winst wil maken, altijd op zoek naar manieren om meer mensen hun spellen te laten spelen. Dat doen ze door een spel net uitdagend genoeg te maken om je terug te laten komen voor meer, maar niet zo moeilijk dat de speler uiteindelijk opgeeft. 

Met andere woorden: succes voor een gamer voelt vaak net buiten bereik. Een studente schreef me: “Gamen werkt op je dopamine. Mobiele games zijn al helemaal erg. Die worden echt gemaakt op die snelle, korte dopaminekick. Met steeds achter elkaar veel geluiden en feedback op het scherm dat je iets "nieuws" hebt."

In sommige landen weren ze mobiele telefoons op school. Gevolgen van het eenjarige verbod op mobiele telefoons op scholen in Frankrijk en Engeland: 
- De examenscores van studenten zijn gestegen. 
- Verhoogde aandacht en concentratie. 
- De leerongelijkheid onder studenten is afgenomen. 
- Cyberpesten is afgenomen.

Mooie resultaten! Ik ben tegen een verbod maar waar ik wel voorstander van ben is om van Mediawijsheid een verplicht examenvak te maken op de middelbare scholen en het net zo belangrijk te vinden als Nederlands, Engels en Wiskunde.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is enthousiast over heel veel dingen, waaronder hackathons en uitlegvideo's op YouTube. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Het voelde een tijdje vreemd om collega’s te zijn met mijn oud-docenten, omdat we nu samen aan de andere kant stonden. Maar alles went en nu is het de normaalste zaak voor mij.

Ik ben nu blijkbaar zelf al zo lang in het onderwijs aan het werk dat een aantal oud-studenten van mij nu ook collega’s zijn geworden. De cirkel is rond. Ik heb gestudeerd bij Fontys Hogeschool ICT, ben er nu docent en mijn oud-studenten worden mijn collega’s.

In het begin is er de ietwat ongemakkelijke fase waarin de nieuweling zich realiseert dat het in orde is om docenten bij hun voornaam te noemen. De nieuweling is plotseling op de hoogte van allerlei vertrouwelijke informatie, het werk achter de schermen en grapjes die voorheen onbekend waren.  Een student die terugkeert om les te geven op school is zeer vertrouwd met de schoolcultuur en de manier waarop dingen worden gedaan. Dat is een pluspunt. Maar sommige dingen veranderen in 4 à 5 jaar.

Een zeer belangrijk onderdeel van het docentschap is de wens om altijd te leren. Dus misschien hebben mijn oud-studenten, nu collega’s, er een voordeel bij dat zij er altijd aan herinnerd worden dat zij altijd student zullen blijven. Dat gevoel heb ik nu ook nog steeds. De meeste van mijn oud-docenten zijn nu met pensioen, maar het blijft leuk om aan nieuwe collega’s te kunnen melden dat ik nog les heb gehad van Eric.

Hopelijk kom ik meer oud-studenten tegen als collega’s.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is enthousiast over heel veel dingen, waaronder hackathons en uitlegvideo's op YouTube. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 
 

Bij een wat ouder publiek zorgen twee zaken elke keer weer voor verbaasde blikken. Ze zijn niet nieuw, best wel bekend onder jongeren, maar deze trends breken niet makkelijk door bij de wat oudere digitale actievelingen.

Slurpen, kauwen en vreetbuien... Zou jij kijken naar anderen die grote schalen voedsel naar binnen schrokken? Duizenden mensen verslinden deze Koreaanse video's, genaamd "mukbang."

Het is een YouTube-trend uit Zuid-Korea die rond 2010 begon. In een mukbang-video eet de YouTuber of BJ ("Broadcast Jockey," een unieke Koreaanse term voor een vlogger) ladingen voedsel terwijl hij/zij vertelt en interageert met zijn/haar publiek. Hoewel de rage begon in Zuid-Korea, is hij over de hele wereld bekend. En de Youtubers verdienen hiermee ook nog eens geld!

Mukbang is een mix van twee woorden samengevoegd. Het komt van muk-ja voor "eten" en bang-song voor "uitzending". Dus, mukbang betekent "eet-uitzending." De meest bekende is hyuneeEats met 1.7 miljoen volgers op Youtube. Check het eens…

Maar waarom voelen miljoenen mensen zich eigenlijk zo aangetrokken tot het kijken naar eten van volmaakte vreemden? Het is een combinatie van zintuiglijke, psychologische, sociale, emotionele, omgevings- zelfs neurologische factoren, zegt Rachel Herz, een neurowetenschapper aan de Brown University Alpert Medical School en de auteur van Why You Eat What You Eat.

Een groot deel van die neurologische factor is de ASMR (autonome sensorische-motorische respons) die mukbang video's kunnen opwekken. ASMR wordt algemeen omschreven als een prikkelend gevoel in de hersenen, en mensen vinden het zeer ontspannend. De bekende geluiden van het eten (slurpen, kauwen) en de beelden van mukbang video's zouden bij veel kijkers ASMR teweegbrengen.

En ja! Dan kom ik bij de tweede trend. ASMR video’s of opnames (je kunt ook op zoek naar ASMR podcasts op Spotify). Niet iedereen maar de meeste mensen krijgen bij het kijken en luisteren naar die ASMR video’s kippenvel, een vreemd gevoel in hun hoofd, een beetje zen en zelfs slaap. Miljoenen views krijgen de desbetreffende ASMR video’s. Eigenlijk was wijlen Bob Ross (de bekende schilder van TV) de uitvinder van ASMR. Alleen wist hij het zelf niet. Heerlijk rustig werd en word je bij het kijken van de video’s van Bob Ross terwijl hij een eenzaam boompje blij maakt met een boom ernaast. Een vreemd voorbeeld van ASMR zijn mensen die spelen voor tandarts. Nooit geweten dat mensen slaap kunnen krijgen van een tandartsbezoek.

Hoe zouden we binnen het onderwijs gebruik kunnen maken van trends? Misschien moet ik tijdens het geven van een workshop een Turkse pizza naar binnen werken, afwisselend met fluisterend uitgesproken zinnen. Zouden de studenten dan wel rustiger naar mij kunnen luisteren? Wie heeft dit ooit eens uitgeprobeerd? 

Ik was 11 jaar ten tijde van de eerste Golfoorlog.

Ik was 16 jaar toen de Bosnische burgeroorlog begon.

Ik was 24 jaar tijdens de Irakoorlog (Tweede Golfoorlog).

Ik was 32 jaar toen de oorlog in Syrië uitbrak.

Ik ben 42 jaar … en nu is er een oorlog tussen Rusland en Oekraïne.

De lijst had veel langer kunnen worden, zie: https://nl.wikipedia.org/wiki/Lijst_van_oorlogen_(chronologisch)

Sinds kort hangt er een Oekraïense vlag bij onze buren. Mijn buurvrouw komt uit Oekraïne. Ze hebben vluchtelingen in hun huis opgenomen (een moeder met haar dochter, 15 jaar, en zoon van 6 jaar). Ze willen er meer opnemen. Ze zijn tot aan Berlijn gereden om het gezin op te halen dat een treinreis achter de rug had van langer dan drie dagen. We hebben meteen wat speelgoed en kleren gebracht voor het jongetje. Andere buren hebben kleren en schoenen gebracht voor de dochter. De saamhorigheid en bereidheid tot hulp is groot.

Ik merk dat ik mijn zonen vaker uitleg moet geven over de situatie. Ze lezen en horen er veel meer over dan over de oorlog in Syrië, die nu al tien jaar gaande is en waardoor miljoenen mensen hun huis en haard hebben ontvlucht. Mijn zoon van acht jaar vraagt wat het verschil is tussen een kernbom en een atoombom. Of: “Pap, komt er een derde wereldoorlog?” 

Ik probeer zo goed mogelijk antwoord te geven. Vragen die ik zelf had tijdens mijn jeugd, stellen mijn kinderen nu aan mij. Generatie op generatie oorlog, leed, oneerlijkheid, onrechtvaardigheid, machteloosheid, verdriet, woede en nog veel meer.

We gaan het niet oplossen. Het is denk ik een utopie om een wereld te verwachten waar geen oorlogen meer gevoerd worden en waar mensen niet hoeven te vluchten. In een artikel op Een Vandaag geven ze advies: ‘Bij hele jonge kinderen is het ook goed om de uitzonderlijkheid van de situatie te benadrukken. Je kan ze bijvoorbeeld vertellen dat het niet normaal is wat er gebeurt. En dat het juist normaler is dan ooit om veilig op te groeien zonder oorlog. Door hier het accent op te leggen, zorg je dat het kind doorheeft dat het om een bijzondere situatie gaat.’ 

Laten we maar hopen en bidden dat het superuitzonderlijk wordt, oorlog. En dat we veel langer en veel vaker in vrede met elkaar kunnen leven.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is enthousiast over heel veel dingen, waaronder hackathons en uitlegvideo's op YouTube. 

In 2008 bracht Pixar een film uit met de titel Wall-E. Een futuristische film met een waarschuwend verhaal. Nadat Wall-E (een vuilnisverpakkingsrobot) een ontluikende plant vindt, reist hij naar de ruimte. Hij klimt aan boord van het schip Axiom en gaat op een missie om de plant te beschermen en de mensen terug te brengen naar de aarde.

In de animatiefilm (echt een aanrader trouwens) worden er verschillende economische, ecologische en sociale uitdagingen behandeld waarmee de wereld wordt geconfronteerd. In de jaren die sinds de lancering van de film zijn verstreken, zijn sommige van de voorspellingen uitgekomen. Een ervan is de volgende:

Mensen zitten voortdurend aan een scherm gekluisterd. Of het nu gaat om een telefoon, een laptop, een televisie of een tablet, schermen zijn overal. Veel banen vereisen dat hun werknemers de hele dag via deze schermen werken. Wanneer werknemers thuiskomen, blijven velen deze schermen gebruiken om zich in hun vrije tijd te vermaken. In een bepaalde scene van de film zijn twee mensen met elkaar aan het praten via hun tablet terwijl ze vlak naast elkaar zitten … hoe herkenbaar is dit in 2021?

Een film die veel eerder is uitgebracht, eind jaren tachtig, Who Framed Roger Rabbit speelt zich af in een omgeving waar twee werelden botsen. Veel mensen waren verbaasd - hoe kunnen echte mensen met tekenfilms communiceren? Maar vandaag lijkt Who Framed Roger Rabbit meer op een voorspelling. We zitten in een wereld waarin de grens tussen de gecreëerde werkelijkheid (zoals animatie) en de echte wereld vager dan ooit zal worden.

Er is al veel geschreven over The Metaverse, zeker na de lancering van Facebooks nieuwe naam: Meta. Metaverse is een plek waar virtual/augmented reality alomtegenwoordig is en geïntegreerd is in onze dagelijkse apparaten. Het kan niet lang meer duren dat ieder van ons een bril kan opzetten en door een deskundige wordt begeleid bij het uitvoeren van een thuisreparatie.

Sommigen zijn enthousiast, anderen zijn sceptisch, zoals bij iedere technologische ontwikkeling. Of je het wilt of niet … ik verwacht dat het reëel is dat we allemaal een bril/lens gaan opzetten waarmee we real life informatie kunnen krijgen over de objecten of de mensen die we tegenkomen.

Privacy bestaat al bijna niet meer en in The Metaverse helemaal niet. Op straat lopend kunnen mensen aan de hand van gezichtsherkenning al zien hoe je heet, wat je eet, waar je slaapt en of je rijk dan wel arm bent (via allerlei aan elkaar gekoppelde data, waar je meestal zelf toegang of toestemming voor hebt gegeven).

Ik denk dat ik dan wel zal verlangen naar een wereld waar je in alle anonimiteit heerlijk kan rondstruinen in een park of een vreemde stad.

Er zijn al genoeg experimenten en tools om elkaar virtueel te ontmoeten. Een van de voorbeelden die ik persoonlijk ken is Momentum waar je in kan vliegen met je Avatar van de ene vergaderplek (of wereld) naar de ander. Ook steeds meer onderwijsinstellingen zijn hiermee aan het experimenteren. In een tijd waar we weer geconfronteerd worden met eventuele lockdowns en thuisonderwijs is dit misschien een alternatief. In plaats van elkaar in 2d zien, zou je elkaar ook kunnen ontmoeten in 3d.

Nu ik er zo over nadenk… af en toe oké! Maar aub geen vervanging van de echte wereld.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is enthousiast over heel veel dingen, waaronder hackathons en uitlegvideo's op YouTube. 

Het nieuwe is er wel van af. Al heel lang. Social media … 'Ik had het op Facebook gezet', verklaarde een vriend toen ik positief verbaasd was dat ze een kind verwachtten. 'Ow, maar ik heb al heel lang geen Facebook meer.'

Ik heb wel een Facebook-accountje (zonder vrienden, zonder enige informatie en alleen bedoeld om webcare van bedrijven lastig te vallen met vragen). Ik heb een Instagram-account… maar daar heb je dan meteen een timeline en stories. Ik ben dan iemand die een keuze maakt: check ik de stories vandaag of scroll ik door mijn timeline? Soms beide. Maar om alle stories en timeline berichten te bekijken? Nee, geen zin meer.

Ow ja, daarnaast heb je ook nog Whatsapp-status. Daar kijk ik bijna nooit naar. Of het moet per ongeluk zijn. Snapchat: daar ben ik nooit aan begonnen. Enige wat ik er leuk aan vind zijn de filters waarmee ik komische gezichten kan trekken samen met mijn kinderen, op het account van mijn vrouw dan toch. Het heeft, denk ik, iets met mijn leeftijd te maken.

In mijn professie als Digital Marketing-docent moet ik wel kennis hebben van alle social media-apps. Alle? Lukt me niet. TikTok heb ik ook naast me gelegd. Maar Clubhouse, daar ben ik na een uitnodiging meteen lid van geworden. Dat zal het wel zijn. Het gevoel van exclusiviteit, en ook iets zonder foto’s, video’s … En: geen likes/hartjes. Wat een verademing.

Gewoon passief meeluisteren met bekenden, wereldvreemden, beroemdheden. Ook mensen waarvan ik dacht: die hebben het druk, maar die zitten er iedere dag op. Ze hebben dus toch tijd? Twee keer heb ik meegepraat en het heeft meteen voor volgers gezorgd. Maar zit ik er zelf iedere dag op? Nee.

Er komen meer concurrenten van Clubhouse. Ook vanuit Twitter, Facebook, Instagram en Snapchat. Het is een wereld waar alles wat los en vast zit gekopieerd wordt. Net zoals het gegaan is met filters en stories.

Covid heeft social media wel versterkt en uitgebreid in gebruik. Zeker met de avondklok zie ik dat social media volop worden gebruikt. Het hoort nu bij ons leven zoals Buienradar, Google Maps en een bank-app. Mijn zoon van 11 plofte laatst op de bank naast me en zei: 'Pap, ik denk dat ik Instagram en Snapchat ga verwijderen'. Ik vroeg hem waarom. 'Heb het gevoel dat ik er iedere keer naar moet kijken, omdat ik anders iets mis'. En hij pakte zijn smartphone en verwijderde beide apps.

Ik was zo verbaasd. Wow! Zo simpel? Nu ik nog…

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is dolenthousiast over heel veel dingen, waaronder hackathons en uitlegvideo's op YouTube. 

Laatst gaf WhatsApp aan dat ze wat gaan aanpassen aan hun algemene voorwaarden. Daarbij wordt het verplicht om bepaalde data te delen met Facebook. Paniek!

WhatsApp heeft dit Facebook-probleem sinds de socialemediagigant de berichten-app in 2014 overnam. Wat is er dan plotseling veranderd? Zuckerberg is eigenaar van Facebook, Instagram en WhatsApp. Dat wisten we toch? En als we een telefoonnummer hebben van een contactpersoon krijg je meteen een ‘vriend suggestie’ op Instagram. Gegevens werden toch al gedeeld?

Maar goed… Over de hele wereld gingen mensen massaal op zoek naar alternatieven. Mijn familie in Turkije ging op Telegram, Signal en de Turkse direct messaging app BiP. Om te communiceren met een neef moest ik naar Telegram en voor een gesprek met mijn tante naar Signal. Een nicht zat op BiP…, moet ik nu alle direct messaging tools in de wereld downloaden en activeren? Dat zijn er veel hoor, LINE, Snap, Kakao, Viber, WeChat, Kik, TangoMe, Inc., Skype, etcetera.

Want ik kan WhatsApp gewoon 'veilig' gebruiken, zo schrijft de Volkskrant: Hoewel Europese gebruikers dus verplicht akkoord moeten gaan met de nieuwe voorwaarden, mag WhatsApp onder de Europese privacywetgeving geen data delen met Facebook op straffe van hoge boetes. In de praktijk verandert er voor Europeanen dus niets: WhatsApp blijft gebonden aan die privacywet. 

Sowieso is WhatsApp een superverslavend iets voor mij. Ik zit in meer dan 25 groepen…Familie, schoonfamilie, neefjes/ nichtjes, buren, basketbalvereniging, trainersgroep, danslesgroep, groepen waar je grappige films en foto’s opgestuurd krijgt en ga zo maar door. Fomo, Fear of Missing Out, wat al jaren een bekend fenomeen is, krijgt via WhatsApp echt een ‘gezicht’. Als ik daar één dag niet op kijk, bestaat er een kans dat ik 982 berichten gemist heb.

Ik heb dus vrienden die hierom principieel uit groepen gaan. Oké, dat is ook een optie. Maar kan ik wel zonder? Ik vind het stiekem toch leuk. Ik leer en lach veel via berichten. Het gevoel ‘van contacten onderhouden’ doordat we vanwege de pandemie elkaar minder zien is toch een fijn gevoel. We raken elkaar niet uit het oog, dus hopelijk ook niet uit het hart.

Misschien heb ik de ultieme oplossing. In mijn zoektocht naar een veilige chat/berichten app noemde een collega “Threema” als alternatief. Uit Zwitserland nota bene, bakermat van neutraliteit, net zoals Protonmail (ook een alternatief voor veilige mailings). Het verdienmodel van Threema is gebaseerd op het transactiemodel. Je koopt de app. Het kost €3,99 en klaar! Je data wordt niet aan derden verkocht. Bijzonder is dat je Threema volledig anoniem kunt gebruiken. Je hoeft geen telefoonnummer of e-mailadres op te geven.

Threema gebruikt sterke encryptie om berichten te versleutelen. De sleutel staat op je toestel zelf. Daardoor kan de dienst berichten niet ontcijferen. Het bedrijf bewaart geen metadata over chatgroepen of met wie je communiceert. Ook backups zijn versleuteld, schrijft de  Consumentenbond

Nu nog mijn vrienden en familie overtuigen dat ze tegen betaling van vier euro veilig met mij kunnen chatten. Of ze dat ook voor me over hebben... ?

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is dolenthousiast over heel veel dingen, waaronder hackathons en uitlegvideo's op YouTube.