Europa moet klimaatverandering gaan behandelen als een internationale noodsituatie voor de volksgezondheid, waarschuwde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) eerder deze week. Volgens een speciale commissie vormt de klimaatcrisis een ‘catastrofale bedreiging’ voor gezondheid, veiligheid en sociale stabiliteit.

Tegelijkertijd signaleert onderzoeksbureau Ipsos een groeiende klimaatmoeheid, vooral onder jongeren. Zij erkennen de ernst van de klimaatcrisis, maar ervaren het probleem vaak als abstract en voelen zich machteloos tegenover grotere, dagelijkse zorgen als woningnood, inflatie en (wereldwijde) maatschappelijke onrust.

Een paar jaar geleden was dat nog anders. Wie herinnert zich niet de massale klimaatmarsen, scholierenstakingen en protestacties? Waar klimaatverandering toen voor veel jongeren hét maatschappelijke thema van hun generatie leek, lijkt die urgentie nu naar de achtergrond verdwenen.

Wél geïnteresseerd
Toch betekent dit volgens communicatiestudent Sonia Styczeń niet dat jongeren klimaatverandering ineens onbelangrijk vinden. Voor haar afstudeeronderzoek bij de gemeente Eindhoven onderzocht zij de afgelopen maanden hoe studenten in het hoger onderwijs zich verhouden tot klimaatadaptatie. Daarnaast deed ze onafhankelijk onderzoek naar klimaatcommunicatiestrategieën en zette ze zich tijdens haar studie in voor Fontys Green Office.

“Veel studenten zijn wel degelijk geïnteresseerd in klimaatgerelateerde onderwerpen en staan open om er meer over te leren”, zegt Styczeń. Volgens haar zit het probleem niet zozeer in een gebrek aan interesse, maar vooral in de manier waarop over klimaatverandering wordt gecommuniceerd.

“Studenten raken eerder geïnteresseerd wanneer het onderwerp relevant voelt voor hun eigen leven en ze het gevoel hebben dat ze realistisch gezien iets kunnen bijdragen", legt ze uit. "Concrete voorbeelden, praktische oplossingen en lokale initiatieven zorgen vaker voor betrokkenheid.”

Tegelijkertijd begrijpt Styczeń dat veel jongeren momenteel andere prioriteiten hebben. “Stijgende kosten van levensonderhoud, woningnood, oorlogen en onzekerheid over de toekomst zijn heel directe problemen, vooral voor studenten die al veel stress ervaren. Dan is het logisch dat klimaatverandering minder urgent voelt.”

Kleine dingen doen
Onder Fontysstudenten klinkt een vergelijkbaar geluid. Veselin, derdejaarsstudent ICT, merkt dat klimaatverandering minder prominent aanwezig is dan een paar jaar geleden. “Er zijn andere urgente problemen waardoor klimaatverandering niet meer het belangrijkste onderwerp is waar studenten mee bezig zijn.”

Binnen zijn opleiding krijgt klimaatverandering nauwelijks aandacht, terwijl daar volgens hem juist kansen liggen. “In de ICT kunnen we bijvoorbeeld nadenken over systemen die energiezuinig en zo recyclebaar mogelijk zijn.” Zelf probeert hij bewuster te leven door minder vlees te eten, apparaten niet onnodig aan te laten staan en minder spullen te kopen. “Iedereen kan kleine dingen doen die samen een groot verschil maken.”

‘We steken elkaar aan’
Ook Anne, eerstejaarsstudent Medisch Beeldvormende en Radiotherapeutische Technieken (MBRT), merkt dat klimaat minder aandacht krijgt in haar dagelijks leven. “Ik hoor er nog wel veel over in het nieuws, maar ik heb het gewoon heel druk met school, werk en sociale dingen.” Toch vindt ze klimaatverandering belangrijk. “Het gaat uiteindelijk wel over onze toekomst.” In haar studentenhuis wordt inmiddels bewuster omgegaan met energieverbruik en vleesconsumptie. “We steken elkaar daar in aan.”

Bij vierdejaarsstudent BMRT Anouk speelt het onderwerp nauwelijks een rol. “Onder medestudenten gaat het er eigenlijk nooit over”, vertelt ze. “Als het meer besproken zou worden, zou ik er misschien ook meer mee bezig zijn.” Volgens haar zou er binnen opleidingen best meer aandacht mogen zijn voor klimaatverandering. Zeker in een ziekenhuis is duurzaamheid belangrijk, weet ze.

Moralistisch kader
Arthur Kok, lector van het lectoraat Transforming the Economy, herkent de ontwikkeling die Ipsos beschrijft. “Dit is waarschijnlijk de eerste generatie die het economisch minder goed gaat hebben dan hun ouders. Dat zijn heel directe zorgen. Dan is het logisch dat klimaatverandering minder aanwezig is in het dagelijks leven van jongeren.”

Toch denkt Kok niet dat het onderwerp geheel is verdwenen. Wel vindt hij dat het gesprek over klimaatverandering vaak verkeerd wordt gevoerd. “Het gaat al snel over wat je persoonlijk moet doen: wel of geen vlees eten, minder vliegen, dat soort dingen. Daardoor wordt klimaatverandering vaak in een moralistisch kader geplaatst.”

De lector pleit daarom voor een andere rol van het onderwijs. Niet door studenten te vertellen wat ze zelf kunnen doen, maar door klimaatverandering onderdeel te maken van hun toekomstige beroepspraktijk. “De rol van onderwijs is om context te bieden zodat ze hier zinvol over kunnen nadenken. Dat gebeurt al wel, maar lang niet binnen alle opleidingen.”

Binnen Fontys is Fontys Green Office de grootste speler als het gaat om het integreren van duurzaamheid in onderwijs en onderzoek. Maar met één instelling wordt het verschil niet gemaakt. Daarom maakt Fontys deel uit van HEROES, een alliantie tussen hogeronderwijsinstellingen die zich inzetten om sterke professionals klaar te stomen voor het werkveld: de nieuwe generatie ‘heroes’.

Diezelfde alliantie zocht naar een training over duurzaamheid. Voor studenten Kitti Csala (International Communication Management) en Vendel Takács (International Business), die beiden in hun afstudeerjaar zitten en verbonden zijn aan het Green Office, kwam die vraag als geroepen. “Voor ons was het een combinatie van een studieopdracht en persoonlijke motivatie”, legt Kitti uit. “We wilden echt iets bijdragen aan de manier waarop duurzaamheid terugkomt in het onderwijs, maar dit ook gebruiken voor onze afstudeerprojecten.”

Onterechte scepsis
Toch was er vanuit de deelnemers enige scepsis, want hoe kunnen studenten nu een training over duurzaam onderwijs verzorgen? “Juist omdat wij niet vastzitten in bestaande systemen kunnen we met een frisse blik naar dit soort vraagstukken kijken”, aldus Vendel. “En dat is precies wat onze training laat zien: duurzaamheid in het onderwijs vraagt niet alleen om kennis, maar ook vooral om nieuwe manieren van denken.”

Nog geen halve dag na de start was het deelnemersveld - dat bestond uit docenten, onderzoekers, curriculumontwikkelaars en studenten uit landen als Denemarken, Duitsland, Litouwen, Tsjechië en België - overtuigd over de kunde van beide studenten. De vraag die centraal stond: hoe integreer je duurzaamheid effectief in het onderwijs? Het antwoord op die vraag is complex. “Duurzaamheid integreren vraagt om meer dan een simpele oplossing. Daarom kozen we bewust voor challenge based learning en design thinking”, licht Vendel toe.

Van uitdagingen naar oplossingen
Dat betekent dat de deelnemers geen vaste methode kregen om mee te werken, maar zelf een oplossing voor problemen moesten ontwikkelen. “Zo werden op de eerste dag tientallen uitdagingen gebundeld die de deelnemers in hun eigen onderwijspraktijk ervaren. En omdat ze uiteindelijk zelf naar oplossingen moesten zoeken, waren ze meer betrokken en gemotiveerd”, legt Kitti uit. Tekst gaat verder onder de foto's

Een dag later werden de deelnemers in vier groepen verdeeld om aan mogelijke oplossingen te werken. En met succes. “Een groep richtte zich op de gelijkwaardigheid binnen onderwijsinstellingen, met het idee om studenten meer inspraak te geven en hiërarchieën te doorbreken. Een tweede groep zocht juist naar manieren om duurzaamheid aantrekkelijker te maken voor studenten. Door het onderwerp bijvoorbeeld minder expliciet te benoemen en ‘gewoon’ te verwerken in bestaande programma’s”, aldus Vendel.

Praktische stappen
De derde groep koos voor een meer praktische aanpak, zoals het opzetten van een ‘sustainable coffeeshop’ op de campus, een laagdrempelige plek waar duurzaamheid zichtbaar en tastbaar wordt. “Een van de deelnemers liet weten na terugkomst op zijn eigen campus direct aan de slag te gaan met de bouw. Dat is toch fantastisch?”

De laatste groep ontwikkelde een roadmap waarin onderwijsinstellingen de integratie van duurzaamheid bij kunnen houden binnen hun eigen onderwijs. En dat is precies wat beide studenten met de groep wilden bereiken: concrete plannen die alle deelnemers met elkaar kunnen delen en gebruiken.

Vervolg en veerkracht
Toch draait het succes van de training volgens Kitti en Vendel niet per se om de uitkomsten, maar vooral om de impact op de lange termijn. “Het doel is dat deelnemers deze manier van werken meenemen naar hun eigen instelling.” Dat lijkt te lukken, want meerdere deelnemers vroegen al om lesmateriaal zodat ze de gebruikte methodes zelf kunnen toepassen. Daarnaast is er eind mei een vervolgafspraak gepland om de voortgang van alle projecten te bespreken.

Beide studenten hopen dat hun training een fundamentele basis legt voor duurzaamheid in onderwijs. “Want het gaat niet om duurzaamheid als onderwerp”, legt Vendel uit. “Het gaat om het bouwen van een veerkrachtige samenleving. Dat begint bij onderwijs.” Kitti: “En als duurzaamheid daarin zit ingebakken, wordt het automatisch onderdeel van hoe je later werkt en denkt.”

Morgen is het weer Dag van de Aarde. Een wereldwijde dag die draait om bewustwording rond natuur, milieu en klimaat. Het thema van dit jaar Our Power, Our Planet legt een sterke nadruk op hernieuwbare energie. 

Dat is terecht, maar niet voldoende. Vandaar ook de oproep tot hernieuwde energie: een hernieuwde mindset, meer urgentiebesef en vooral bereidheid om samen te handelen zolang het nog kan. Binnen Fontys is er al veel energie. Het Sustainable Impact Office van Fontys is de plek waar alles samenkomt, en zo een groeiende community van studenten en medewerkers rond duurzaamheid versterkt. Samenwerken maakt hier het verschil.

Ongemakkelijke stand van zaken
Hernieuwbare energie is noodzakelijk. Zonder snelle afbouw van fossiele brandstoffen halen we de klimaatdoelen niet. Maar optimisme voelt soms bijna naïef. Jarenlang is de aandacht voor klimaat en milieu subtiel naar de achtergrond gedrukt. Politieke prioriteiten verschoven, media-aandacht volgde. We zijn druk met Jutta & Jake, maar ondertussen gaat de grote realiteit knoerthard door. 

En ondertussen stapelen de risico’s zich op. Denk aan de op dit moment versterkende (misschien wel Super) El Niño. Deze kan dit jaar wereldwijd gaan leiden tot nog grotere hittegolven, meer bosbranden en andere ellende. We hebben het oorspronkelijke doel van 1,5 graad opwarming al achter ons gelaten. De 2 graden ligt gevaarlijk dichtbij. Toch handelen we vaak nog alsof het probleem zich in een verre toekomst afspeelt. 

Het is dan ook (misschien wel Super) belangrijk dat Fontys deze thema’s blijft agenderen en bespreekbaar maken. Nog impactvoller is het om studenten sterker te stimuleren om kritisch te denken en hen (verder) aan te zetten tot handelen.

Het machteloze individu?
De Dag van de Aarde is waardevol, maar staat niet in verhouding tot de omvang van de uitdaging. Een mindset voor het hele jaar is nodig. Individuele keuzes doen ertoe, maar zijn niet genoeg zonder collectieve beweging. En hier ligt de kracht en potentie van ons als grote onderwijsorganisatie. Studenten, docenten en onderzoekers doen samen nieuwe inzichten op en testen concrete oplossingen. Via het Sustainable Impact Office van Fontys werken zij aan projecten waarbij studenten direct bijdragen aan duurzame initiatieven. Zo ontwikkelen zij zich ook tot toekomstbestendige professionals.

De kracht van samen 
Klimaatverandering trekt zich niets aan van grenzen of meningen. De gevolgen - van overstromingen tot voedseltekorten - raken ons allemaal. Polarisatie vertraagt alleen, maar samenwerking versnelt. We moeten elkaar dus blijven vinden, zeker nu de uitdagingen groter worden. Dit is geen oproep tot pessimisme, maar tot realisme, aandacht en actie. Naast investeren in zonne- en windenergie vraagt de toekomst om iets extra’s: hernieuwde energie in de manier waarop we denken en samenwerken.

Bij Fontys zien we die hernieuwde energie groeien. Dat laat zien dat verandering niet alleen nodig is, maar ook mogelijk. Maar er kan en moet nog meer. Want zonder hernieuwde energie blijft hernieuwbare energie slechts een deel van de oplossing. Samen maken we de beweging.

Fijne Dag van de Aarde morgen!

Het is de week van de circulaire economie van 19 tot en met 27 maart. Ook bij Fontys besteden we hier op verschillende lesplekken aandacht aan, in de vorm van lezingen en workshops. Ook werd onlangs bekend dat Fontys onderdeel uitmaakt van twee toegekende Goldschmeding-projecten, waarbinnen een menswaardige economie in economie-onderwijs centraal staat. Daarnaast werd onlangs de Tilburgse dependance van de Green Office geopend. Kortom: er is een grote aandacht voor de niet-profit kant van onze economie binnen Fontys.

Je zou kunnen zeggen dat de aandacht op de niet-financiële prestatie van onze economie kleeft aan een achterhaalde discussie. We weten toch allang dat een economie die zich uitsluitend richt op verdienvermogen niet leidt tot een hele gezellige of leefbare samenleving? We hebben toch al keer op keer aan den lijve ondervonden wat er gebeurt wanneer we geen aandacht hebben voor duurzaamheid en menswaardigheid?

Als de sociale kwestie in de periode voor de Eerste Wereldoorlog, het Brundtland-rapport uit 1987 of de financiële crisis rond 2008 ons niet echt wat leren, wat dan wel? Laten we wel wezen: er wordt op deze terreinen vooruitgang geboekt. Zeker. Maar welke klimaatdoelen we ook stellen: we halen ze niet. En hoe hard we ook roepen dat we gelijkheid willen promoten: kloven worden eerder groter dan kleiner, zeker wanneer het gaat om inkomensverdeling.

Wat verwachten we eigenlijk van een hbo-instelling wanneer het aankomt op deze ‘larger than life’ vraagstukken? Wat verwachten we eigenlijk van onze nieuwe generatie (economie)studenten? Laten we om te beginnen eens stoppen met het optuigen van een rationele, compliance gerichte ethische kerstboom, en dit door te geven aan onze studenten.

We hebben sterk de neiging om ethiek, duurzaamheid of menswaardigheid te vertalen naar overzichtelijke indicatoren waar je aan de hand van een afvinklijstje aan kunt voldoen. Denk daarbij op de eerste plek aan wetgeving. Maar het is een illusie om te denken dat wetgeving alleen, met al haar onvolkomenheden en soms weinig aansluitend op moderne ontwikkelingen, een eerlijkere, rechtvaardigere of duurzamere wereld gaat opleveren. Daar is wat anders voor nodig: een intrinsieke drijfveer van mensen en organisaties om verantwoordelijkheid te nemen ten opzichte van elkaar en onze planeet. 

Morele kerstboom
Tegelijk lijkt het soms alsof we erg ons best doen om die intrinsieke motivatie niet te hoeven aanboren. We zijn binnen organisaties eerder geneigd om naast wetgeving aanvullende criteria te formaliseren. Denk aan een code of conduct, het instellen van de rol van een ethical officer of commissie, een ethische richtlijn etcetera. In wezen lijkt dit vaak op een soort top down ‘add on’ op wetgeving, waarin ethiek wederom een soort afvinklijstje wordt, met soms een schaduwadministratie van performance indicatoren die erg ver af staan van wat er werkelijk gebeurt. Een morele kerstboom waarbij we door de ballen de boom niet meer zien.

Het lokt bovendien uit dat mensen zelf niet meer nadenken over wat ze ethisch handig vinden, maar vooral bezig zijn te voldoen aan opgelegde spelregels in een opgelegd jargon. Ook zien we helaas dat er een dunne scheidslijn is tussen ethiek en marketing bij organisaties met een winstoogmerk. Greenwashing en socialwashing liggen dan sterk op de loer.

Wat we in mijn ogen het beste kunnen doen is onze (economie)studenten niet de taal van de ethische kerstboom aanleren, maar vooral een eigen taal helpen ontwikkelen waarin ze hun ethische verhaal willen vertellen. Hierbij zou een sterke focus moeten liggen op ethische sensitiviteit: snap ik waar mijn ethische opvattingen (welke dan ook) vandaan komen, en hoe deze zich verhouden tot de opvattingen van anderen? Kan ik op een veilige manier een ethische dialoog aangaan met die ander, en juist de wrijving met die ander opzoeken? Kan ik lering trekken uit dat schurende, en dit ten goede laten komen aan nog betere en creatievere ideeën?

Oefenen
Dit vraagt nogal wat van studenten. Het vraagt ook veel van docenten. Het vraagt in ieder geval dat ze geen morele of paternalistische toon aanslaan wanneer ethische kwesties besproken worden. Het vraagt dat ze zich niet uitsluitend richten op-top-down modellen en criteria (leuk, SDGs, maar geen oplossing in deze context). Het vraagt juist samen met studenten de ethische dialoog iedere dag te oefenen. Het vraagt ook dat ze niet de ethische kwestie uit de weg gaan uit angst voor ‘woke’ beschuldigingen, handelingsverlegenheid of gebrek aan ethische kennis. Iedereen doet ethiek, elke dag. Die knop kun je niet uitzetten wanneer je een ander vak geeft, of een studentengroep coacht.

Dat is voor iedereen een grote opgave, maar wel een die we ons niet kunnen veroorloven links te laten liggen. Zoals collega Arthur Kok - in mijn eigen woorden samengevat - stelt: de economie is iets van ons allemaal. En ik denk dat deze economie smacht naar nieuw bloed dat van onderaf in de kern anders kan denken, en de morele capaciteit heeft om dit te vertalen naar professionele vaardigheden. 

Lees ook eens de dialoog met collega Theo Niessen, waarin we wat meer ingaan op de dialogische praktijk van ethiek.

Bart Wernaart is Lector Moral Design Strategy bij Fontys

Een paar jaar geleden stelde Fontys als doel dat er vanaf 2030 alleen nog tweedehands of eigen meubilair wordt ingezet als meubels binnen de Fontysmuren vervangen dienen te worden of als er meer meubels nodig zijn. Voor thuiswerkmeubilair werd lange tijd dezelfde koers aangehouden: medewerkers kregen meubels thuis geleverd die bij Fontys in de opslag stonden en dus tweedehands waren. 

Maar dat laatste beleid is kortgeleden gewijzigd. Medewerkers mogen nu zelf hun eigen bureau en bureaustoel aanschaffen – met een maximumbedrag van 500 euro voor een bureau en 400 voor een stoel – die ze vervolgens factureren bij Fontys. Van circulair meubilair is dus geen sprake meer, tenzij medewerkers hun meubilair bijvoorbeeld bij een kringloopwinkel halen. 

Eigen verantwoordelijkheid
De duurzaamheidsdoelstelling is daarmee verlegd; van Fontys naar de medewerker. Melanie Dalhuisen van Vastgoed & Facilities (V&F) en Melanie Kuster, adviseur bij HR Operations, leggen allebei uit dat er te veel kosten en uren kwamen kijken bij de organisatie zoals die voorheen was. Het wegbrengen van thuiswerkmeubilair, het ophalen, maar ook het refurbishen en de opslag namen te veel tijd en geld in beslag. “Bovendien merkten we dat mensen niet altijd tevreden waren met het meubilair dat ze van Fontys kregen. De tafels waren bijvoorbeeld te groot of er was vraag naar een staan-zitbureau”, zegt Kuster.

“Het was daarnaast ook heel bewerkelijk om meubilair bij medewerkers thuis te leveren en op te halen, waardoor we ervoor hebben gekozen om medewerkers tegemoet te komen door ze het meubilair nu zelf uit te laten kiezen. De spullen zijn niet langer eigendom van Fontys, maar van de medewerkers zelf.” Dat geldt overigens ook voor de bureaus en stoelen die wel ooit door Fontys geleverd zijn; die worden niet meer opgehaald en zijn dus ook van de medewerkers. IT-middelen voor het thuiswerken staan los van dit beleid.

Natuurlijk moet het nieuw aan te schaffen meubilair wel aan bepaalde Arbo-eisen voldoen en moet een leidinggevende of instituut akkoord gaan met de aanvraag van een medewerker. En hoewel er vanuit Fontys de hoop is dat medewerkers zoveel mogelijk voor circulair meubilair kiezen, zijn de thuiswerkmiddelen wel uit het duurzaamheidsbeleid gehaald. “Fontys heeft gekeken naar waar je met dezelfde tijd meer mee kunt behalen, en dat is duurzaamheid binnen de Fontysmuren”, aldus Dalhuisen. 

Stappenplan
Voor die koers binnen de Fontysmuren is er jaren geleden een stappenplan opgesteld dat wordt doorlopen als er nieuwe meubelen nodig zijn op campussen of andere locaties van Fontys. Eline de Groot, die dit coördineert, geeft meer uitleg. “Wij werken samen met de duurzame leverancier Gispen. Voorheen bestelden we daar meteen nieuwe meubelstukken als we die nodig hadden, maar tegenwoordig kijken we eerst naar wat er nog beschikbaar is.”

Dat begint bij de Fontys-locatie waar de meubelen nodig zijn. Staan daar toevallig nog bruikbare bureaus of stoelen? Mooi, dan worden ze daar ook vandaan gehaald. Wel zo duurzaam én goedkoop. Maar zijn de producten er niet te vinden? Dan wordt er verder gekeken in de Fontys-voorraad die beheerd wordt door Convoi, een vaste partner voor verhuizingen en logistieke opslag.

Als ze ook daar niet te vinden zijn, wordt er nog een stapje verder gekeken: namelijk in de circulaire hub van Gispen, waar ook alleen gebruikt (en dus duurzaam) meubilair staat. “Pas als daar blijkt dat de gewenste meubelen niet beschikbaar zijn – en zover komen we niet heel vaak – dan schaffen we circulaire meubelen via de Gispen-fabriek aan. Met het woordje ‘nieuwe’ tussen aanhalingstekens, omdat alle producten van Gispen 100 procent circulair zijn. Die zijn zo geproduceerd dat alle onderdelen te hergebruiken zijn.” 

Krimp
Die werkwijze loopt volgens De Groot goed, en gaat zelfs zo vloeiend dat de doelstelling die voor 2030 is gesteld – om geen nieuw onderwijs- of kantoormeubilair meer in te kopen – mogelijk al eerder wordt behaald. “Dat komt mede door de krimp waar Fontys nu mee te maken heeft. Als je een compleet pand of een vloer afstoot, blijven er natuurlijk heel veel meubels over die we allemaal kunnen hergebruiken.”

Soms worden die meubels opnieuw gestoffeerd, waardoor de kosten lager blijven dan wanneer je nieuwe spullen zou aanschaffen. De Groot: “Door alles wat we hebben her te gebruiken, samen met de mix tweedehands, worden de projecten goedkoper en besparen we tonnen. De kosten voor aanschaf van nieuw meubilair zijn sinds de ingang van deze werkwijze gewijzigd van miljoenen naar nog maar enkele tonnen.”

De brief is een initiatief van hoogleraar Ernst Worrell van de Universiteit Utrecht en is ontstaan vanuit een groot onderzoeksproject waar een miljoenenbudget voor beschikbaar is gesteld, waar Fontys als partner aan deelneemt. Het project heeft als doel de circulaire transitie in Nederland te versnellen door verschillende partijen samen te brengen. Dat zijn partijen zoals bedrijven, maar ook burgers, maatschappelijke organisaties en overheden.

Economische druk
Met de brief willen de ondertekenaars de overheid actief oproepen om circulariteit structureel op te nemen in het beleid en regeerakkoord. Dat is namelijk hard nodig, zegt Biljana Pešalj, lector van het lectoraat Circulaire Transitie bij Fontys, omdat zowel op Europees als nationaal niveau bepaalde duurzaamheidsmaatregelen onder druk staan. “Ambities op het gebied van circulariteit en duurzaamheid lijken soms te wijken voor economische druk”, legt ze uit.

Bedrijven zijn volgens de lector soms meer bezig met hun concurrentiepositie dan met het punt waar het eigenlijk om zou moeten draaien: het verbeteren van de circulaire transitie. Want als de Nederlandse economie in 2050 volledig circulair wil zijn, waarbij producten en grondstoffen continu opnieuw worden gebruikt en er bijna geen afval meer is - zoals beschreven staat in nationale beleidsdocumenten van de Nederlandse overheid - dan moet er iets gebeuren. En wel nu.

“Het nieuwe kabinet heeft daar op meerdere vlakken een belangrijke rol in”, stelt Pešalj. “Op het gebied van vooruithelpen en investeren, maar ook het winstgevend maken van circulair ondernemerschap. Sommige niet-duurzame grondstoffen, zoals plastic, zijn anno 2026 namelijk nog steeds goedkoper dan gerecyclede alternatieven. Alleen de overheid kan daar met subsidies verandering in brengen.”

Hulp nodig
Daarnaast, gaat de lector verder, heeft de overheid ook een sleutelrol in het samenbrengen van betrokken partijen en het creëren van een gedeelde richting. Dat vraagt om een gezamenlijke visie: wat is het einddoel en waar willen we als samenleving naartoe? “Die visie bestaat in grote lijnen al. Nederland heeft een circulair-economiebeleid, er zijn implementatieagenda’s en er zijn routekaarten. De plannen zijn er, maar plannen alleen zijn niet voldoende. De uitdaging zit in de uitvoering en daar is hulp bij nodig.”

Kortom: zonder ondersteuning van hogere hand kom je er niet. De politieke bereidheid om op dit gebied door te pakken is er nu al wel, maar volgens Pešalj lijkt die minder groot dan voorheen. Precies de reden waarom deze brief is geschreven. Om te benadrukken dat verandering noodzakelijk is en dat de wetenschap hierbij kan helpen.

De oplossing
Studenten kunnen daar volgens Yvonne van Lith, docent-onderzoeker bij Fontys en tevens één van de briefondertekenaars, ook aan bijdragen. “We willen de mogelijkheden voor studenten binnen onze onderzoeken op het gebied van circulaire economie verbreden, zodat ze al tijdens hun opleiding aan complexe vraagstukken kunnen werken of kunnen helpen bij het oplossen ervan. Studenten hebben er vertrouwen in dat ze een klein deel van de oplossing kunnen zijn.”

Sinds september 2024 zitten ze in een relatief klein hokje in de hal van R3 op campus Rachelsmolen. Aangekleed met een kledingrek om duurzaam te ‘swappen’ en omringd met blokken met daarop de SDG’s (Sustainable Development Goals) die Fontys in 2030 moet behalen. Aan Elke van der Valk, Geert van Seeters en hun team de taak om dit te bewerkstelligen. Of beter gezegd: effectiever te versnellen.

Samen met collega’s en studenten willen ze het onderwijs en onderzoek van Fontys verduurzamen door te verbinden, inspireren, faciliteren en een community op te bouwen. Dat is de hoofdmoot van Fontys Green Office in een notendop. Maar in de werkelijkheid was het het afgelopen anderhalf jaar vooral pionieren, legt projectleider Geert van Seeters uit. “We proberen structuren te leggen die er nog niet zijn, dingen te implementeren die nog niet tot de standaard werkzaamheden behoren en mensen bij elkaar te brengen die dagelijks niet met elkaar werken. Uitdagingen die we iedere dag weer aangaan.”

Bouwen en meten
Want, zo luidt het credo van mede-projectleider Elke van der Valk: “Problemen kennen we niet, uitdagingen wel. De afgelopen anderhalf jaar hebben we ontzettend veel geleerd, ook door fouten die we hebben gemaakt, maar dat heeft ons wel de visie en strategie opgeleverd waar we nu verder mee kunnen.”

Die visie en strategie moeten ervoor zorgen dat duidelijk in beeld komt hoe duurzaam Fontys als geheel bezig is op het gebied van onderwijs en onderzoek, want op die vraag kan ook nu nog geen antwoord worden gegeven. “Terwijl we wel merken dat steeds meer studenten, docenten, onderzoekers en ondersteunend personeel open staan voor een duurzame transitie”, licht Van Seeters toe.

Vooruit verduurzamen
Eind maart of begin april start het Green Office met de implementatie van het plan/dashboard om de duurzaamheid binnen alle opleidingen en diensten te meten en te peilen. Van der Valk: “Stel dat een instituut graag wil verduurzamen maar niet weet hoe, dan kunnen wij hen helpen door een plan te formuleren middels handreikingen, of door hen te koppelen aan koplopers.” Ook moet in het dashboard de groei richting level 3 van het SHE-kader (Sustainable Higher Education) te meten zijn, een level waarin duurzaamheid geen losse activiteit meer is, maar er structureel onderdeel van is.

Het concrete effect van alles wat het Green Office inmiddels gedaan heeft en doet wat betreft de duurzaamheidstransitie binnen Fontys, wordt nu nog niet gemeten. “We meten vooral het aantal workshops, stagiaires en afstudeerders, deelnames en organisatie van events, bezoekers en hoeveel instituten aangehaakt zijn om te willen verduurzamen. Het effect daarvan meten we nog niet”, legt Van Seeters uit.

Plannen
Wel weet Van Seeters zeker dat het bewustzijn binnen de muren is gestegen. Maar de kans dat een opleiding of instituut nog helemaal niets doet op duurzaam vlak, is ook aanwezig. Dan gaat Green Office daarmee in gesprek, maar prioriteit krijgt het niet. [Tekst gaat verder onder de foto]

Ook zijn er meer plannen, zoals een het bouwen van een Sustainable Impact Community. “Een community of platform waarin we hetgeen dat we in huis hebben ook in kaart kunnen brengen voor andere medewerkers. Zodat er initiatieven gedeeld en connecties gelegd kunnen worden, en je zelf het wiel niet steeds uit hoeft te vinden”, legt Van der Valk uit.

Van prioriteit naar vanzelfsprekendheid
Daar is nu echter geen geld of mankracht voor, want in vaste formatie heeft het Green Office nog geen drie fte om het instellingsbrede duurzaamheidsdoel te behalen. Laat staan uit te breiden. Van Seeters: “Aan de andere kant mogen we niet klagen, want we zijn wel een van de prioriteiten. Weliswaar niet de allerbelangrijkste, want andere strategische programma’s en pijlers, zoals een HARP, gaan natuurlijk voor.”

Toch plaatst de projectleider er een kritische noot bij. “Eigenlijk is het ook gek dat duurzaamheid een prioriteit tussen tien anderen is. Het zou ons inziens een standaard moeten zijn, integraal verbonden met al die hogere prioriteiten als een soort vaatstelsel dat overal tussendoor loopt.” 

Om dat te bereiken hebben los van campus Rachelsmolen ook de campussen in Venlo en Stappegoor inmiddels een ‘eigen’ Green Office-dependance. “Hopelijk kunnen we samen in de toekomst iedere opleiding bereiken”, aldus Van der Valk.

Want dat is wat het Green Office uiteindelijk wil: in iedere lijn zijn opgenomen. Van opleiding tot dienst en van instituut tot onderzoeksgroep. Tenminste, dat is het plan. Want in augustus stopt de officiële looptijd van het samenwerkingsverband.

“Het cvb moet een eventuele verlenging goedkeuren. Gebeurt dat niet, dan zou dat enorm zonde zijn. Maar zo werkt het helaas wel in een budgetcultuur. En natuurlijk blijven we ons best doen om onze missie af te ronden. Een missie waarvan het cvb van tevoren al wist dat die binnen twee jaar niet haalbaar zou zijn.”

Duurzame impactmakers
En die missie is vooralsnog ook niet gehaald, maar toch wordt er al verder gekeken. Van der Valk: “Het college van bestuur wil dat Fontys in 2029 in iedere tak minimaal een voldoende scoort als het gaat om duurzaam onderwijs. Als het zover is, wat ik zeker mogelijk acht, kunnen we zelfs zeggen dat we een jaar ‘te vroeg’ zijn.” Het eindstreven? Dat alle opleidingen binnen Fontys de accreditatie ‘bijzonder kenmerk Duurzaam hoger onderwijs’ af kunnen vinken. “Dat is de uiteindelijke boodschap, ook naar de maatschappij en het werkveld.”

Maar of we dan alle SDG’s op hebben gelost? “Nee, en wereldvrede gaan we ook niet bereiken. Maar een positieve impact heeft Fontys in ieder geval wel. Het is aan ons om dat te stimuleren, en het is aan de instituten, onderzoeksgroepen, diensten en lectoraten om het te doen”, aldus Van Seeters.

Kartrekker Rolf Touwen, docent Bewegingsonderwijs bij Fontys, is vanaf het eerste moment dolenthousiast. “Green Office Tilburg gaat voor een groene, duurzame samenleving. Maar wel aan de hand van Werelddoelen, want ik vind de afkorting SDG’s verschrikkelijk.”

Hoe je de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen ook noemt, de Green Offices staan er bol van. Waar in Eindhoven al wordt verbonden, geïnspireerd en gefaciliteerd met de duurzame community, moet de Tilburgse tak vooral nog bouwen. Dat gebeurt met een eerste open dag tijdens de Nationale Klimaatweek die deze week plaatsvindt. Touwen heeft daarbij een belangrijke missie: ieder Tilburgs instituut moet uiteindelijk een duurzaamheidscoördinator hebben, die aangesloten is bij de Green Office.

Duurzame hogeschool
Die hoeven natuurlijk niet in een apart kantoortje te zitten. “Integendeel zelfs. We willen juist de bekendheid en het gehele verhaal rondom duurzaamheid en de Werelddoelen breder verspreiden. Een van de belangrijkste pijlers daarvan is zorgen dat je in beeld bent en dat mensen in gesprek kunnen gaan met je.”

Wat nog belangrijker is volgens de docent Bewegingsonderwijs is de Werelddoelen een plek geven in het curriculum. Veel opleidingen doen daar volgens hem nog niets mee, of in ieder geval te weinig. Dat bleek vorig jaar ook in Eindhoven het geval te zijn, waar studenten en medewerkers zagen dat duurzaamheid niet bij ieder vak terugkwam. “Terwijl het college van bestuur die opdracht wel heeft uitgezet. En als het college vindt dat wij een duurzaam instituut zijn en dat alle mensen die bij Fontys afstuderen een streepje voor hebben omdat ze op een duurzame hogeschool hebben gestudeerd, moeten we dat waarmaken.”

Bewustzijn en makkelijk werken
De eerste stappen zijn daarin gezet. In samenspraak met de Eindhovense tak, maar ook middels de NDE-hub, een partner vanuit Natuurmuseum Brabant die zich focust op natuur- en duurzaamheidseducatie. “Vandaag willen we voornamelijk bewustzijn creëren onder onze medewerkers en studenten. Over het bestaan van onze Green Office, maar ook over hoe makkelijk het eigenlijk is om aan de Werelddoelen te werken. Al gaan we maar vaker naar buiten om les te geven.”

Toch liegen de eerste resultaten er niet om, aldus Peter van Drunen van de NDE-hub. Op de vraag hoe studenten zich inzetten voor de SDG’s komt vooral naar voren dat ze die wel kennen, maar dat er niet veel mee gedaan wordt. “Ze vinden de SDG’s wel belangrijk, maar ze moeten vooral hun leerdoelen halen. Als dat minder duurzaam kan, wordt daar sneller voor gekozen.”

Zuinig 
Daarom is het volgens Touwen zo belangrijk dat de Werelddoelen meegenomen worden in het curriculum. “We moeten zuinig zijn op de aarde, en dat kan alleen maar door samen te werken. Binnen heel Fontys. Denk dus niet alleen aan wat je later wilt worden, maar ook aan wat je wilt betekenen voor anderen en de wereldbol.”

Dat betekent niet dat alle studenten en medewerkers nu het wiel opnieuw uit moeten vinden. “We moeten er vooral samen de schouders onder krijgen met de Green Office als centrale verbinder. De eerste stappen zijn hier inmiddels gemaakt, en daar borduren we enthousiast op voort.”

Als er ergens binnen Fontys een plek is waar afgelopen tijd nieuwe ontwikkelingen de boel flink hebben opgeschud, dan is het wel op de Automotive Campus in Helmond. Verstegen zag het van dichtbij gebeuren. “Waar het eerder bijvoorbeeld ging om het efficiënter maken van dieselmotoren, zijn we met de overstap naar elektrisch rijden in een hele nieuwe fase beland.”

En dat zorgt meteen ook voor nieuwe vraagstukken. “We moeten nu vooral nadenken hoe we omgaan met deze energietransitie. Want we kunnen niet zomaar overal stekkers in stopcontacten blijven steken, dan klapt het net er sowieso eruit.”

Lectoraat groeit mee
En dus ligt er ook op dat gebied een flinke nieuwe uitdaging voor het lectoraat waar Verstegen als lector al ruim een jaar onderdeel van uitmaakt. “Wat je hier heel mooi ziet, is dat ook het lectoraat meegroeit met alle ontwikkelingen in de sector. We hebben niet voor niets de naam veranderd van Future Automotive naar Automotive & Energy Innovation. Hiermee willen we laten zien dat het hele energieverhaal echt een centrale plek heeft in ons onderzoek.”  

De focus zou de komende jaren volgens de Fontyslector met name moeten liggen op het slimmer omgaan met de energie die we hebben. “Het elektriciteitsnet zit stampvol. We hebben op bepaalde momenten veel te veel energie op de verkeerde plek, die we dan helaas niet kunnen opslaan.”

Thuisbatterij op wieltjes
Door meer onderzoek hoopt hij in de toekomst vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen. “Waar we komende tijd naar moeten kijken, is hoe we bijvoorbeeld auto’s zo slim krijgen, dat ze automatisch weten wanneer ze wel of niet moeten laden. Door je auto vervolgens te gebruiken als buffer, ontstaat een soort thuisbatterij op wieltjes.”  

Maar Verstegen kijkt graag verder dan onze eigen oprit. Ook bedrijven zouden hun vrachtwagens op die manier kunnen inzetten, denkt hij. “Fabrieken die hun eigen energie opwekken, zouden op momenten dat ze genoeg over hebben, dat in hun vrachtwagens kunnen stoppen. Als de energieopbrengst dan later tegenvalt, gebruiken ze gewoon die opgeslagen energie om toch productie te blijven draaien.” 

Krachten bundelen
Toch is er uiteindelijk veel meer nodig om dit energievraagstuk aan te pakken weet Verstegen. Hij besloot dan ook over de schutting te kijken en de krachten te bundelen. “Ik heb een team met echte diehards om me heen verzameld. Dat zijn niet alleen onderzoekers die hier op de campus werken. Ook collega’s uit heel andere hoeken zoals wiskunde, werktuigkunde en economie zijn aangesloten. Dat is hard nodig, want door alleen naar een auto of vrachtwagen te kijken los je dit niet op. Daar is het veel te complex voor.”

Ook buiten Fontys zoekt hij de samenwerking met andere onderwijsinstellingen en bedrijven. “Je kunt al lang niet meer spreken van het ecosysteem Fontys. We draaien als lectoraat gewoon mee in de wereld van onderzoek en zijn inmiddels een bekend fenomeen. Ik hoef als ik ergens kom nooit meer uit te leggen wat we hier doen.”

Niet in de spotlights
Hoewel Verstegen al even als lector aan de slag is, wordt hij deze week pas officieel geïnstalleerd en houdt hij zijn lectorale rede. Een gelegenheid waarbij hij niet zichzelf in de schijnwerpers wil zetten.

“Een rede houd je niet voor jezelf. Het is wat mij betreft een moment om aan de buitenwereld te laten zien dat je als onderzoeksgroep serieus bezig bent met onderzoek en duidelijk maakt waar je voor staat. Dat is waarom ik donderdag dat podium op ga. Niet omdat het mijn droom is om in de spotlights te staan. Dan had ik wel een ander vak gekozen en was ik zanger in een band geworden of zo.”

De Crossover Labs startten drie jaar geleden, waarin studenten van vier verschillende opleidingen in Tilburg bij elkaar komen voor een gezamenlijk project. “We werken hier multidisciplinair samen aan complexe vraagstukken uit de maatschappij, waarbij we studenten zoveel mogelijk willen laten leren in en met de praktijk. Hoe Fontys for Society wil je het hebben?”, gaat docent en begeleider Ivo Henckens direct van start.

Het zijn de economische studies Digital Business Concepts, Creative Marketing Concepts en de studies Trend Research & Concept Creation in Lifestyle en Creative Concepts for Communication die in de Crossover Labs hun krachten bundelen. “Zo leren studenten met andere disciplines samen te werken en hun eigen rol en toevoegde waarde beter in beeld te krijgen. Daarnaast hebben onze partners met hun maatschappelijke vraagstukken een projectteam nodig dat vanuit verschillende invalshoeken naar de uitdaging kan kijken.”

Affiniteit met de opdrachtgever
Die vraagstukken kunnen vallen onder maatschappelijke thema’s zoals inclusiviteit, democratie, ondernemerschap en circulariteit. Voor dat laatste thema zocht Fontys de samenwerking met de Tilburgse horeca op. “Een mooie ontwikkeling”, aldus Paul Schreuder, die samen met zijn collega’s Maarten de Rooij en Oscar de Souza het Crossover Lab Circulariteit bemant. 

“Onze opleiding was voorheen erg gericht op de entertainmentindustrie, vandaar onze affiniteit met deze sector. Ook is de horeca in Tilburg een hele actieve en belangrijke sector. Niet alleen voor de stad, maar ook voor onze studenten. De ervaring leert dat hoe enthousiaster de studenten zijn over een opdrachtgever, hoe groter de motivatie om iets moois neer te zetten.”

Daar zetten de veertig studenten zich gedurende acht weken dan ook volle bak voor in. Om er achter te komen welke circulaire uitdagingen in de Tilburgse horeca op de loer liggen, gingen de studenten op bezoek bij een aantal zaken. Wat bleek: uitdagingen genoeg.

Verspilling en verbruik
Denk bijvoorbeeld aan voedselverspilling als gasten hun bord niet leeg eten. Of het gebruik van plastic rietjes en cupjes. En hoe zit het met het energieverbruik om heaters op het terras aan te zetten of het onnodige waterverbruik achter de bar? “Het is aan onze studenten om onder andere op deze vlakken de circulariteit te bevorderen.”

Toch valt dat volgens Schreuder niet altijd mee. “Studenten zijn gewend dat zij een afgebakende briefing krijgen, maar dit zijn open vraagstukken die om analyses van een complex systeem vragen. Zo moeten ze eerst in kaart brengen waar horecaondernemers allemaal rekening mee moeten houden, zoals de gemeenten, personeel, bezoekers, aangesloten brouwerijen en andere stakeholders.”

Kansen en oplossingen
Een moeilijke klus, zo bestempelt de docent het. “Maar het biedt ook de mogelijkheid om kansen te zien waar volgens hen iets te winnen valt binnen het huidige systeem. En dan komen ze niet weg met weer een social media-campagne. Er moet écht iets veranderen in het businessmodel ten behoeve van de circulariteit.”

De eerste oplossingen hebben het daglicht al gezien. Bij één van de horecazaken hebben de studenten gepleit voor ‘porties op maat’, waar bezoekers aan kunnen geven of zij kleine of grote trek hebben. “Minder trek is een kleinere portie, dus minder voedselverspilling. Bij een andere kroeg wordt gekeken of het koffie-afval gebruikt kan worden voor het kweken van champignons. Met uiteindelijk wellicht eigen champignonkroketten op de kaart."

Van plan naar werkelijkheid
Het is een greep uit de ideeën die de komende tijd worden onderzocht, getest en wellicht ook definitief worden geïmplementeerd. Want de Crossover Labs formuleren niet alleen maar mooie plannen, het moet ook haalbaar zijn, aldus Schreuder. “Onze horecapartners hebben aangegeven dat, als een concreet plan werkt, het ook bij hen gestart mag worden.”

Medewerkers en studenten van Fontys kunnen al gebruikmaken van verschillende faciliteiten voor fiets- en auto, zoals oplaadpunten en parkeerplaatsen. Voor medewerkers is er een thuiswerk- en reiskostenregeling met keuzevrijheid over hoe je van en naar Fontys reist. Denk aan een NS-businesskaart en deelauto’s. Maar een mogelijkheid voor studenten en medewerkers om – met een beetje hulp van Fontys – te carpoolen? Die was er nog niet.

Interesse
Tot nu dus, want sinds kort draait er op de Eindhovense locaties Rachelsmolen en Nexus een pilot voor een half jaar. Dat wordt gedaan met Karos, een applicatie die al een tijdje bestaat en vooral populair is in landen als Frankrijk en Duitsland. 

“Er is een groep medewerkers en studenten die niet dicht genoeg bij een OV-lijn woont en vanwege de afstand ook niet met de (elektrische) fiets kan komen, en dus aangewezen is op de auto”, legt waarnemend mobiliteitsadviseur Agnes Otten uit. “Uit de mobiliteitsenquête van 2024 kwam naar voren dat er interesse is in carpoolen. Dat hebben we met Karos mogelijk gemaakt.” 

Samenwerking
De pilot draait in samenwerking met Brainport Bereikbaar en loopt ook bij andere bedrijven in de regio, waaronder DAF en het Catharina Ziekenhuis. Via de app kunnen gebruikers aangeven waar ze wonen en waar ze naartoe moeten. De rest van het werk wordt automatisch gedaan: Karos koppelt medewerkers en studenten aan elkaar op basis van hun route en les- of werktijden.

“Je kunt zien welke gebruikers in jouw richting reizen en kunt zelf kiezen met wie je meerijdt of wie je meeneemt”, vervolgt Otten. “Het is een aantrekkelijk concept en ook meteen een manier om collega’s of studiegenoten te leren kennen. Bovendien scheelt het niet alleen auto’s en dus files, maar ook parkeerplekken.” En vooral dat laatste is handig voor Rachelsmolen, waar het op sommige dagen lastig kan zijn om een parkeerplaats te bemachtigen.

Goedkoop is het ook. De eerste tien ritten zijn gratis voor alle medewerkers en studenten die de carpoolapp downloaden. Daarna kost het voor een passagier één euro per rit voor de eerste twintig kilometer, plus tien eurocent voor elke extra kilometer. Een chauffeur krijgt drie euro per rit per passagier voor de eerste twintig kilometer, plus tien eurocent voor elke extra kilometer (per passagier). Van die drie euro is twee euro een bijdrage van Brainport Bereikbaar.

De Nationale DenkTank is een onafhankelijke stichting die sinds 2006 ieder jaar twintig jonge academici bij elkaar brengt om hen vier maanden lang aan actuele maatschappelijke vraagstukken te laten werken. Ze bedenken innovatieve oplossingen en ontwikkelen die uiteindelijk ook om zo bij te dragen aan een betere samenleving.

Mensen uit het hele land mogen zich aanmelden. Het maakt niet uit of ze van het mbo, hbo of van de universiteit komen en het maakt ook niet uit welke richting ze hebben gedaan. Maar wat wel belangrijk is, zegt Daniël, is dat je gemotiveerd moet zijn om aan circulariteit en duurzaamheid te willen werken. Dat is namelijk van 2024 tot 2026 het thema van de Nationale DenkTank.

Vijf selectierondes
Die motivatie heeft Daniël, twee jaar geleden afgestudeerd aan de IEMES-opleiding van Fontys, zonder twijfel. “Ik vind het heel belangrijk dat onze generatie meewerkt aan maatschappelijke vraagstukken”, zegt de oud-marketingstudent. “Toen ik hoorde wat de DenkTank inhield, wist ik meteen dat ik dit wilde doen. Ik meldde me aan, kwam drie selectierondes door en ben twee weken geleden officieel begonnen.”

Hij legt uit dat de DenkTank als stichting tussen het bedrijfsleven, de overheid en de maatschappij in zit. “Ik geloof echt dat als je problemen wilt aanpakken, je dat niet alleen vanuit een bedrijf, stichting of overheid kan doen. Het moet een mix van die drie elementen zijn en bij de DenkTank krijgen we de mogelijkheid om die mix te maken.” 

Elektronisch afval
Daniël doet dat voor een probleem dat zich richt op elektronica. En dan met name elektronica die vanuit Nederland naar het buitenland wordt geëxporteerd om daar een tweede leven te krijgen. “In bijvoorbeeld Afrika zien we dat er hele grote bergen met elektronisch afval zijn. Hoe kunnen we het exporteren van elektronica naar het buitenland duurzamer maken? Dat is het vraagstuk waar we ons de komende maanden mee bezig houden.”

De DenkTank is gevestigd in Amsterdam, wat betekent dat Daniël daar vier maanden lang van maandag tot en met vrijdag naartoe reist. Het is een fulltime job die niet zo goed betaalt als een fulltime job, maar die vooral op andere vlakken minstens zoveel oplevert. Ja, het staat goed op zijn cv, maar dat is niet waarom Daniël meedoet. 

Balkenende
“Ik hoop dat ik hier ook na deze vier maanden nog aan kan blijven werken en dat we over een paar jaar iets hebben neergezet waarvan ik kan zeggen: dit maakt een positieve impact op de wereld. Ik wil echt mijn steentje bijdragen aan een betere wereld. En bovendien leer je er natuurlijk heel veel van. Vorige week heb ik met voormalig minister Balkenende gesproken. We komen in contact met heel veel interessante mensen en bedrijven.”

Maar wat misschien nog wel belangrijker is: “Je werkt met een groep vrienden aan iets wat nuttig is. En alleen dat al zou genoeg motivatie moeten zijn om mee te willen doen aan de Nationale DenkTank.”

Jarenlang investeerden Nederlandse huishoudens massaal in zonnepanelen voor het opwekken van hun eigen zonne-energie. Maar, vroeg Hugo zich in zijn laatste jaar Technische Bedrijfskunde af, wat gebeurt er eigenlijk mee als ze straks afgedankt worden? Samen met studiegenoot Sander besloot hij hier hun afstudeerproject van te maken. Hun eerste bevindingen, nu zo’n twee jaar geleden, waren niet erg geruststellend, vertelt Hugo. 

“Er werd in die tijd wel geprobeerd om oude zonnepanelen in te zamelen, maar meer dan de aluminiumrand en heel soms het glas eraf halen gebeurde er eigenlijk niet. De rest verdween in de shredder en werd uiteindelijk vulmateriaal voor asfalt en beton.”

Waardevolle materialen
Super zonde, vonden ze allebei. Want in zonnepanelen zitten veel waardevolle materialen zoals zilver, koper en silicium. Dat moet beter kunnen en het tweetal zag er meteen ook een businessmodel in. Al tijdens hun studie werd hun bedrijf Volcycle geboren, een start-up met een duurzame missie.

Hugo: “Wij zijn ervan overtuigd dat als je die oude panelen zo zuiver mogelijk gaat recyclen, dat je de materialen daarna gewoon weer kunt gebruiken voor de productie van nieuwe zonnepanelen. Dat zou natuurlijk veel beter zijn. Voor mens en milieu, maar ook uit economisch oogpunt.”

Maar dat is niet de enige winst die er volgens Hugo te behalen valt. Ook Europa zou veel voordeel kunnen halen uit het terugwinnen van nuttige grondstoffen uit zonnepanelen, vindt hij.

“Je hoort steeds vaker dat de Europese Unie zo onafhankelijk mogelijk wil zijn. Maar ja, in Europa hebben we hebben eigenlijk niet veel grondstoffen. Dan zul je dus goed moeten gaan recyclen en zelf de materialen terugwinnen, anders blijf je ze altijd moeten inkopen van andere landen in de wereld.”

Uit cijfers blijkt volgens Volcycle dat de zonnepanelen die de komende jaren van de daken komen een gigantische afvalberg op gaan leveren. In 2028 zijn het er jaarlijks naar schatting 250.000, maar dat aantal loopt gaandeweg behoorlijk op. Twee jaar later zullen er naar verwachting al een miljoen zonnepanelen op jaarbasis worden afgedankt. 

Flinke subsidie
Genoeg werk te doen voor Volcycle dus. Met hun diploma op zak besloten Sander en Hugo het afgelopen jaar al hun tijd en energie te steken in onderzoek naar het ultieme recycleproces voor zonnepanelen. “Wij willen ervoor zorgen dat recyclen ook écht upcycling wordt. De grote bedrijven zijn hier al wel mee bezig, maar wachten toch nog erg af. Het moet echt aangewakkerd worden. Wij brengen nieuwe ideeën, iets minder traditioneel. Met een duurzame en efficiënte recyclemethode voor zonnepanelen willen we laten zien dat het echt beter kan.”

Onlangs kreeg het bedrijf een flinke subsidie uit het Stimuleringsfonds van de Metropoolregio Eindhoven (MRE), een bevestiging dat ze goed bezig zijn, vinden ze. Het subsidiegeld komt goed van pas voor de volgende stap: een pilot om de recycling van een eerste zonnepaneel in het echt te testen. En daarmee zijn ze weer een stapje dichterbij hun droom. “Een recyclefabriek ergens in de regio Eindhoven.”

Ook hier in de Brainportregio ziet de deze week geïnstalleerde lector aan de Fontys Hogeschool Business en Communicatie dat duurzaamheid veel te vaak wordt gezien als een checklist die afgevinkt moet worden. Nieuwe Europese richtlijnen op het gebied van duurzaamheidsrapportage verplichten bedrijven sinds kort om hun impact op mens en milieu structureel vast te leggen. Dat klinkt als een stap vooruit, maar, waarschuwt Pešalj: in veel gevallen lijkt dat maar zo.

“Voor sommige bedrijven is het niet meer dan een administratieve verplichting en verandert er uiteindelijk weinig. Terwijl je de gegevens die je ophaalt binnen je bedrijf ook zou kunnen gebruiken als startpunt om na te denken wat je kunt verbeteren.”  

Groen technologie
Gelukkig ziet de nieuwe lector dat er juist bij bedrijven in de Brainportregio ook genoeg goede duurzame initiatieven plaatsvinden en er veel gebeurt op het gebied van innovatie. Maar dat moet dan wel goed ingezet worden.  

“Het is een misvatting om te denken dat we met nieuwe groene technologie simpelweg de wedstrijd gaan winnen. Natuurlijk zorgt het ervoor dat de huidige processen sneller, schoner en goedkoper worden. Maar als dat betekent dat bedrijven vervolgens het volume opschroeven en de hoeveelheid producten vergroot, dan lossen we het probleem niet op. Integendeel zelfs.”

Puzzelstukjes
Om te komen tot transities die werkelijk nodig zijn voor een duurzame toekomst, is samenwerken het sleutelwoord, stelt Pešalj. “Het is niet aan ieder van ons om te bepalen hoe de toekomst eruitziet en welke veranderingen er nodig zijn. Dat moeten we samen vormgeven.” Iedereen heeft dan ook slechts een stukje van de puzzel in handen, legt ze uit.

“We hebben het allemaal over verandering, maar weten we eigenlijk wel waar we heen willen? Als je het mensen of bedrijven zou vragen, heeft iedereen een ander antwoord. We moeten er dus voor zorgen dat al die puzzelstukjes in elkaar passen om een duidelijk toekomstbeeld te krijgen. Dat gaat alleen lukken als we het samen doen, allemaal apart is onmogelijk.”

Belangrijke rol
Pešalj ziet voor het nieuwe lectoraat dan ook een belangrijke rol weggelegd om een brug te slaan tussen het onderwijs, de wetenschap en het werkveld. Met de kennis die er binnen Fontys is, wil ze bedrijven helpen op een andere manier te kijken naar mogelijkheden voor circulaire transities. Want ook al is er vaak sprake van goede wil, de veranderingen gaan wat haar betreft veel te langzaam.

“We willen bedrijven laten zien dat ze niet alleen de focus moeten leggen op financiële waarde, maar dat het ook belangrijk is om waarde te creëren voor de maatschappij en het milieu. Natuurlijk kunnen we ze niet dwingen om iets te doen. Maar we kunnen ze wel kritische vragen stellen en de goede richting op wijzen. Dat is, vind ik, onze rol.”

Maar dat is niet de enige manier waarop het lectoraat wil bijdragen aan een meer duurzaam bedrijfsleven. Als hogeschool ligt het natuurlijk erg voor de hand om hiervoor ook het onderwijs in te zetten.

Pešalj: “Het is belangrijk om toekomstige managers zo op te leiden dat ze weten wat ze kunnen doen om duurzaam te handelen.” Daarom zal de komende tijd in curricula van verschillende opleidingen veel meer aandacht komen voor onderwerpen rondom circulaire transities en duurzaamheid. “Natuurlijk komt veel al wel aan bod en zijn sommige docenten er heel druk mee bezig, maar omdat het zoveel thema’s raakt, moeten we vooral kijken hoe we het ook goed structureel inpassen.”

Niet opgeven
Juist voor de generatie waar de Fontysstudenten toe behoren voelt Pešalj de drang om aan de slag te gaan. “We kunnen het ons niet veroorloven om pessimistisch te zijn en gewoon maar op te geven. We hebben de verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat het ons gaat lukken, met name voor de nieuwe generatie. Uiteindelijk hebben onze generatie en die voor ons overmatig gebruikgemaakt van de middelen die beschikbaar waren. En dus is het nu ook aan ons om daar iets aan te doen.” 

 

Liever vertelt Kok, verbonden aan Fontys Economie en Communicatie in Tilburg, het eerlijke verhaal. Klimaatverandering is niet oplosbaar, zegt hij, en vraagt ook niet om een oplossing. “Oplossen betekent letterlijk: laten verdwijnen. Dat punt zijn we wat betreft klimaatverandering allang gepasseerd. Toch zijn we nog steeds obsessief op zoek naar oplossingen die ervoor zorgen dat het morgen beter gaat. Helaas is tot nu toe onze aanpak niet erg productief gebleken.”

Grow up
Natuurlijk snapt hij dat we de neiging hebben om het klimaatprobleem op te willen lossen. Maar dat is niet wat er volgens hem echt nodig is. “Eigenlijk wil ik gewoon zeggen; grow up en wees eens volwassen. Ik vind namelijk dat we als kinderen in de klimaatverandering staan. Een meer volwassen manier om met grote maatschappelijke problemen om te gaan, is onder ogen zien waar we nou eigenlijk mee te maken hebben.”

Binnen het nieuwe lectoraat zal de focus op het klimaat liggen. Daar ligt volgens Kok een grote opdracht voor ons allemaal en dus ook voor de economie. “Een economie die is gebaseerd op businessmodellen is niet houdbaar. Een echte economie houdt van nature rekening met milieu en samenleving. Het feit dat wij dat niet doen, betekent dat we een verkeerd beeld hebben van wat economie is.”

De discussie over hoe die economie er in de toekomst uit moet zien, wordt op veel plekken gevoerd. Ook de Brabantse regionale economie heeft als snel groeiende maakindustrie enorme maatschappelijke en ecologische uitdagingen. “Omdat bedrijven in deze regio daarmee worden geconfronteerd, moeten we natuurlijk ook onze studenten daarop voorbereiden.”

Stapje terug
Als lector wil Kok met een meer volwassen blik kijken naar dit complexe vraagstuk, en daarbij helpt de filosofie. “Ik geloof dat we om vooruit te komen, eerst een stapje terug moeten doen. Dat betekent dus even niet handelen, maar het aandurven om dingen te laten gebeuren, ook al is de uitkomst ongewis. Door op die manier te kijken naar het grotere plaatje ontstaan nieuwe inzichten.”

Deze filosofische aanpak past hij ook toe als docent, en hij merkt dat dat heel goed werkt. “Het is heel leerzaam voor studenten, om samen gewoon eens te kijken wat er gebeurt als je niet obsessief probeert om problemen op te lossen. Dan ga je namelijk het zelfoplossend vermogen van een situatie activeren en dat levert veel op.”

Binnen het nieuwe lectoraat is er voldoende tijd om dat te laten gebeuren. Een luxe die ze in het bedrijfsleven vaak niet hebben. Door aan te haken bij projecten in de regio wil Kok een verbinding maken tussen onderwijs, onderzoek en het werkveld. “Via hybride leeromgevingen leggen we een directe link met de praktijk. Dat is leerzaam voor studenten, maar omdat wij op een andere manier naar het vakgebied kijken, levert dit ook het bedrijfsleven nieuwe inzichten op.”  

Vreemde eend
Als filosoof is Kok in een economische omgeving misschien een vreemde eend. Hij krijgt dan ook weleens kritische vragen over zijn filosofische benadering. ”Als filosoof ben ik opgeleid om me met grote en moeilijke vragen bezig te houden. Ik maak het niet moeilijk of groot, het ís moeilijk en groot. Dit is mijn bijdrage, want wegkijken is wat mij betreft onacceptabel.”

Wij natuurwetenschappers, zo stellen Carla van Beuningen, Jan van Geldrop en Vincent Fischer, vonden alles maar vanzelfsprekend wat we hier doen. Er gebeuren de mooiste dingen bij deze opleiding, maar niemand had de behoefte dat van de daken te schreeuwen. Daardoor was het ook lastig om de studie te ‘verkopen’ aan potentiële studenten.

Moeilijk uit te leggen
Lastig en ook niet okay: de studentaantallen lopen bij dit kleine instituut van 720 studenten al jaren terug. Fischer: “Ons ‘smoelwerk’ was niet echt helder. Het was best moeilijk om uit te leggen wat we hier nu precies doen, wat voor studie je hier nu eigenlijk volgt. Ja, dat het met techniek, biologie en chemie te maken heeft. Maar daar ben je er niet mee.”

En dus ging docent Fischer met de voorzitter van de curriculum commissie Jan van Geldrop rond de tafel zitten om het profiel van Applied Science in een nieuwe jas te hijsen.

De opleiding, zo zegt Van Geldrop, liep qua maatschappelijke relevantie al flink voorop binnen Fontys. Maar nu is dat ook zichtbaar. “We ontwikkelen nu iets waarmee we midden in de maatschappij staan, dat én heel erg TGO (Talentgericht Onderwijs, red.) is én heel erg Fontys for Society. Zes maatschappelijk heel relevante thema’s rond één of meer van de Sustainable Development Goals die Fontys ook omarmt.”

Circulair en groen
Vanaf komend studiejaar kunnen studenten kiezen uit de volgende thema’s: circulair water, van molecuul naar medicijn, van DNA naar bioproduct, leven, analyse en biochemie, schone energie en groene chemie en tot slot structurele en functionele materialen. Van deze modules kiezen studenten, na eerst een startmodule doorlopen te hebben met een introductie op alle vakgebieden, er uiteindelijk drie van de zes.

Dus de wat meer biologisch/medisch/agro geïnteresseerde student zal een voorkeur hebben die daarin voorziet en de meer biologisch/chemisch of chemisch/technologisch geïnteresseerde student zal andere keuzes maken.

Op dit moment telt het instituut, dat in Technische Natuurkunde en Applied Science twee richtingen kent, zo’n 700 studenten. Dat waren er vijf jaar geleden rond de 1.000. Nieuwe aanwas is dus meer dan welkom.

Onderwijsmanager Van Beuningen: “Wat niet helpt is dat er op de havo minder op de profielen wordt gestuurd die aansluiten bij onze opleidingen. Dat maakt de vijver waaruit wij moeten vissen ook kleiner. Of wij de moeilijkste opleidingen hebben van Fontys? Nee, dat geloof ik niet. Maar het is wel iets wat we vaker horen.”

Tijdgeest
Dat zal deels met de recent nog ingewikkelde profilering te maken hebben. Maar ook de tijdgeest speelt een rol. Fischer: “Ja, die is zeker belangrijk. Drill, baby, drill: er zijn op dit moment meer mensen die het allemaal niet zo serieus nemen of niet wensen te kijken naar de gevolgen voor de toekomst. En de Nederlandse jeugd is conservatiever dan ooit. Dus ja, dat werkt ook niet in ons voordeel.”

Aan de andere kant: bij dit instituut moeten ze het juist hebben van studenten die daar wel mee bezig zijn. “En dat zie je ook terug. De studenten die wij aantrekken zijn toch wel wereldverbeteraars te noemen: jongeren die een positieve bijdrage willen leveren aan de wereld van nu en morgen.”

Bijna de helft van de studenten bij TNW is vrouwelijk. Van Beuningen: “Ook daar zit een misverstand: alsof wij een harde bèta-opleiding zijn. Maar dan moet je toch eerder bij Engineering zijn.”

Waterkwaliteit
Het idee om het over deze boeg te gooien werd voor Fischer en Van Geldrop bevestigd door een Nieuwsuur-item over de kwaliteit van Nederlands water en het dreigend tekort aan drinkwater. Applied Science was al met Talentgericht Onderwijs bezig voordat het een Fontysbreed thema was en het had al een module Circulair Water.

En uiteraard nog steeds. Dat blijkt in een van de laboratoria van het instituut, waar op dat moment een collega voorover gebogen door een microscoop zit te turen. Met dunne penstipjes geeft hij op de afgedekte petrischaaltjes aan hoeveel bacteriekoloniën hij per staal Dommelwater heeft ontdekt.

Fischer: “De Dommel stroomt hier langs deze campus, en is voor mij de rode draad, of beter de blauwe draad, voor alles wat we hier doen op dat vlak. Want het is toch beschamend dat wij te boek staan als het land met de grootste kennis over water terwijl we tegelijkertijd het meest vervuilde water van heel Europa hebben.”

Paradepaardje
Die laboratoria zijn overigens ook wel een paradepaardje. Er wordt ook gebruik van gemaakt door studenten van Summa College en door masterstudenten van de Fontys lerarenopleiding in Tilburg. Is dat trouwens geen idee, dat lerarenopleidingen Scheikunde, Natuurkunde en Biologie ook naar Nexus worden gehaald en op een of andere wijze samengaan met TNW?

Van Beuningen: “Inhoudelijk zou dat zeker goed kunnen. En gezien de dalende studentaantallen, ook bij die educatieve studies, en de vierkante meterprijzen bij Fontys, zou het een logische stap kunnen zijn.”

Voor nu wordt echter vooral ingezet op de nieuwe profilering. Met veel aandacht voor wereldwijde vraagstukken als efficiëntere energieproductie, schoner water waarin minder kleurstoffen en medicijnresten belanden, een waterstofeconomie of het brengen van goede gezondheidszorg naar afgelegen gebieden.

En dat het gaat werken, daar zijn de drie van overtuigd. “We hebben nu twee open dagen gehad. En we zien overduidelijk dat studenten nu veel beter begrijpen wat we hier doen, waar je hier mee aan de slag gaat. En niet alleen studenten, ook hun ouders.”

Foto boven: van links naar rechts Carla van Beuningen, Victor Fischer en Jan van Geldrop

Meer dan de helft van het ondersteunend personeel werkt twee dagen of meer thuis en slecht 19 procent geeft aan nooit thuis te werken, zo blijkt uit de mobiliteitsenquête 2024. Dat is in schril contrast tot hoe het in 2020 nog was. Toen werkte amper iemand van het ondersteunend personeel meer dan een dag per week thuis. Sterker nog: meer dan 70 procent werkte nooit thuis.

Studenten reizen gemiddeld genomen zo’n drie dagen per week richting campus om daar te studeren of lessen te volgen. Dat resultaat is vergelijkbaar met de vorige keer dat hen hier naar werd gevraagd.

Met het oog op de bezuinigingen en het afstoten van ruimtes of gebouwen door de krimp in studentaantallen, lijkt er overigens nog een mooie maar lastige taak weggelegd voor de roosteraars: met name op de woensdagen en vrijdagen komen beduidend minder studenten en medewerkers naar de campus. Dan wordt er dus kennelijk ook minder les gegeven.

Aangezien het Fontysbestuur al heeft aangegeven dat gebouwen en ruimtes optimaler benut moeten worden, lijkt de meest voor de hand liggende oplossing dat er op die dagen in de toekomst vaker gewerkt/gestudeerd moet worden op campus.

Tevreden
Uit dezelfde mobiliteitsenquête blijkt ook dat studenten en medewerkers over het algemeen tevreden zijn met hoe bereikbaar hun school of campus is. In Den Bosch is iedereen behoorlijk tevreden over hoe je daar met de auto of fiets kunt komen. Wie bus en/of trein nodig heeft, is minder happy: studenten geven de locatie dan een rapportcijfer 5,6, medewerkers een 6,8. Dat is de laagste score van de vijf Fontyslocaties.

De tevredenheid over hoe je met het ov op school komt in Eindhoven, Sittard, Venlo en Tilburg is een stuk hoger. Alleen Stappegoor krijgt van studenten en medewerkers met een 6,8 een iets lager cijfer dan de andere locaties als het om het openbaar vervoer gaat. 

Dat journalistiek en de kunsten in Tilburg, het DLL-gebouw (waar de diensten tijdelijk zijn ondergebracht) en de Witte Dame in Eindhoven heel laag scoren qua bereikbaarheid met de auto is logisch: die vier liggen midden in het centrum. En scoren dus weer goed als het om fietsers en ov-gebruikers gaat.

De allerhoogste cijfers qua bereikbaarheid gaan overigens naar Sittard: die locatie krijgt voor alle soorten vervoer rapportcijfers van meer dan 8 van zowel studenten als medewerkers.

Tendens
De al ingezette tendens waarbij steeds meer medewerkers vaker met de fiets of het ov naar hun werk komen, zet zich nog steeds door. Niet in de laatste plaats door het pro-actieve beleid van Fontys om personeel uit de auto te krijgen, en de hoge brandstofprijzen helpen nog een handje mee.

Dat gezegd hebbende: bij studenten is daar nog weinig van te merken. Nog steeds komt grofweg de helft met het openbaar vervoer en bijna een kwart met de fiets. De auto blijft nog steeds het geliefdste vervoersmiddel voor een op de vier studenten.

Wel is er een verschuiving zichtbaar: studenten in Venlo komen juist minder vaak met de auto, terwijl autogebruik in Tilburg en op campus Rachelsmolen juist is gestegen. Ook hier wordt het weer interessant wat het bestuur qua parkeerbeleid zal beslissen: de vraag is niet of er op deze locaties betaald parkeren wordt ingevoerd, maar wanneer. Eerder gaf grofweg een op de vijf studenten aan dat dit een serieuze reden kan zijn om op een andere manier naar school te komen.

De petitie werd vlak voor de vakantie online gezet, maar eigenlijk is Baijens al veel langer bezig met het vleesvrij maken van de opleiding Journalistiek. Driekwart jaar geleden deed hij een verzoek bij zijn management. Kunnen we er niet voor zorgen dat we bij onze opleiding geen vlees meer aanbieden, in ieder geval bij borrels die door Fontys georganiseerd worden? Want hoe meer vlees we eten, hoe meer CO2-uitstoot.

Niet gewoon
“Er werd enthousiast gereageerd, maar een maand later kreeg ik alweer een uitnodiging voor een borrel. Met daarbij de vraag of ik ‘gewoon’ vlees wilde of vegetarisch. Hoezo ‘gewoon’ vlees? Ik vind dat helemaal niet meer gewoon”, zegt Baijens. “Dat was voor mij de druppel.”

De docent raakte in de alarmstand toen hij het rapport van de Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) helemaal las. “De informatie over de klimaatverandering en de gevolgen daarvan kennen we allemaal. Maar helemaal achterin het rapport staat iets over systeemverandering. Ons kapitalistische systeem is niet duurzaam, dat moet echt om.”

Voorbeeld geven
Baijens begon bij zichzelf. Wat kon hij doen voor een betere toekomst? Vlees eten doet hij zelf al bijna nooit meer, dus wat is dan de volgende stap? Meer mensen zover krijgen om hetzelfde te doen. “Het is een makkelijke stap. Als school ben je een vormende functie en moet je reageren op wat er in de wereld gebeurt. En ik denk dat onze opleiding daarin het juiste voorbeeld kan geven. Juist journalisten moeten verstand hebben van dit onderwerp.”

Het gaat volgens Baijens enkel om het vleesvrij maken van borrels die Fontys organiseert. Een eigen kantine heeft de opleiding Journalistiek niet, dus daar hoeft – voorlopig - niet naar gekeken te worden.

“Als we dit niet eens kunnen regelen, wat zijn we dan eigenlijk aan het doen? Vegetarische borrels moeten te realiseren zijn. En bovendien: als iemand toch een stukje vlees wil, dan staat het diegene natuurlijk altijd vrij om zelf iets mee te nemen. Het gaat erom dat we het vanuit Fontys niet meer aanbieden.”

Plankje tofu
Met de petitie hoopt Baijens zijn doel te kunnen bereiken. De oproep ging voor de kerstvakantie de deur uit – volgens de docent niet de meest handige timing – en heeft inmiddels een kleine zestig handtekeningen opgehaald. Het doel is honderd handtekeningen, al mogen dat er natuurlijk altijd meer worden.

“We willen de handtekeningen aanbieden aan onze directeur. Met een plankje tofu erbij. En als het niet werkt, bedenken we gewoon weer een nieuwe actie. Wat dat gaat worden? Ik ben buiten school actief voor Extinction Rebellion, maar die acties zijn van een heel andere orde. Nee, ik denk eerder aan flyeren. Of het organiseren van een debat.”

Hoe dan ook: Baijens stopt niet voor hij iets voor elkaar krijgt. Want dat er iets moet gebeuren, is volgens hem laaghangend fruit. “De vleesstapel moet en zal halveren.”

Sinds 1 juli 2021 zit er statiegeld op kleine plastic flesjes en sinds 1 april 2023 geldt dat ook voor blikjes. Lever je ze in, dan krijg per blikje of flesje 15 eurocent terug. Fontys is destijds meteen in actie gekomen. Inmiddels tellen de locaties tezamen tientallen inleverpunten. Inleveren kan via de cateraars, een statiegeldautomaat of via een van de zogenoemde PETmannen.

“De PETman is een grote flesvormige afvalbak voor het inzamelen van petflessen en blikjes met statiegeld”, legt Inge Bogers-van Geirt uit. “Wie zijn flesje of blikje hierin gooit, krijgt geen geld terug, maar doneert aan de Plastic Soup Foundation.” De PETmannen staan op vrijwel elke Fontyslocatie.  

De cateraars hanteren ieder hun eigen inzamelmethode. Je kunt een blikje of flesje inleveren bij de kassa. “Dan wordt het statiegeldbedrag verrekend met de aanschaf van een product”, licht Karlijn Schoonbrood toe. “Het maakt niet uit waar je het hebt aangeschaft.” Op campus Stappegoor in Tilburg en in Den Bosch hebben de cateraars een statiegeldautomaat neergezet. “Je krijgt dan een bonnetje met een tegoed erop.”

Goede doel
Vanaf het nieuwe kalenderjaar start Fontys met een nieuwe pilot. In Eindhoven komen op drie locaties – Rachelsmolen, Nexus en Sporthogeschool – statiegeldautomaten te staan waar je via een betaalverzoek je statiegeld teruggestort krijgt. Met de PETmannen doneerden medewerkers en studenten vorig jaar ruim 3.000 euro aan het goede doel. Dat zijn omgerekend meer dan 22.000 flesjes en blikjes.

Er zijn dus best wat mogelijkheden om lege flesjes of blikjes in te leveren bij Fontys. Waarom liggen er dan nog steeds veel exemplaren tussen het restafval? Volgens Schoonbrood heeft dat veel te maken met het statiegeldbedrag. “15 eurocent is voor de meesten niet de juiste trigger om veel moeite te doen. Als je dan niet direct een inzamelpunt ziet of de cateraar is na werktijd dicht, dan gooi een leeg flesje of blikje weg. Niemand stopt graag een lekkend blikje in zijn tas.”

Opschalen
Zijn er dan niet te weinig inzamelpunten? “We hebben al tientallen PETmannen op onze locaties staan”, beargumenteert Bogers-van Geirt. “Het is onmogelijk om op elke verdieping van elk gebouw zo’n inzamelpunt neer te zetten. Wel nemen we signalen van medewerkers en studenten serieus. Zo hebben we dit jaar op een aantal plaatsen, waarvan we te horen kregen dat er een inzamelpunt werd gemist, een PETman neergezet. We zouden nog wat verder kunnen opschalen.”

In januari verwachten Schoonbrood en Bogers-van Geirt de nieuwe cijfers van het ingezamelde bedrag dat de PETmannen hebben opgeleverd in 2024. “Dan kunnen we ook zien of er meer is ingezameld dan het jaar ervoor.” De medewerkers van Vastgoed en Facilities denken dat het veel te maken heeft met bewustwording, want de mogelijkheden voor inzameling zijn er wel bij Fontys. Inzamelen doe je niet voor het geld, maar voor het milieu en bij Fontys dus ook voor een goed doel, is het credo.

Verpakkingen van Rituals, kledinghangers, karton, kabels, vuilniszakken, laptops en tablets. Het is een kleine greep uit de spullen die de centrale hal van gebouw R3/R4 in Eindhoven bevuilen. Met een reden, want communicatiestudent Sonia drukt studenten en medewerkers van Fontys op deze manier met hun neus op de feiten: Black Friday is slecht . Slecht voor de consument, slecht voor het milieu en slecht voor onze planeet.

“Hoe schadelijk een dag als Black Friday is? Dat is ongelooflijk en gaat onze pet te boven. Toch is iedereen op de hoogte van deze dag en de daarbij gepromote kortingen. Ik kan wat dat betreft niet ieders gedrag veranderen, maar wellicht is dit een eerste kleine stap om mensen ook van de duistere kant bewust te maken”, steekt de communicatiestudent van wal.

Trucs tackelen
Volgens Sonia trappen veel mensen in de marketingstrategieën die bedrijven tijdens onder meer Black Friday gebruiken. “De korting die je krijgt, lijkt soms te mooi om waar te zijn. En dat is het vaak ook. Bedrijven krikken hun originele prijs op, waardoor de aanbieding nog groter lijkt. Terwijl je misschien net zoveel of meer betaalt dan voor de kortingsactie.”

Met haar eigengemaakte vuilnisbelt wil de student anderen dan ook niet de les lezen, maar vooral handvatten bieden om Black Friday als het ware te ‘tackelen’. “Om zo meer gebruik te maken van duurzamere manieren om met onze planeet om te gaan.”

Alternatieven
Sonia is betrokken bij het Fontys Green Office en wil studenten en medewerkers via haar installatie alternatieven bieden om van Black Friday een Green Friday te maken. “Door aankopen te doen bij bedrijven die duurzaamheid omarmen, door tweedehands spullen te kopen en door fast fashion links te laten liggen.”

Zo koopt de student zelf kerstcadeaus voor haar familie via Marktplaats en shopt ze duurzame kledij die gemaakt zijn van veganistische materialen. “Het gaat niet om helemaal niets te kopen, maar om goed na te denken over wat je waar koopt. Met het kopen van tweedehands producten ga je bijvoorbeeld nieuwe verpakkingsmaterialen te lijf.”

Motiveren
Haar afvalberg werkt, want veel voorbijgangers blijven even staan. Sommigen zijn zelfs geschokt wanneer ze de link met Black Friday leggen. “Over de gevolgen van zulke kortingsacties heb ik nog nooit nagedacht”, laat een student weten. Een ander oppert zelfs om zijn digitale boodschappenkar voor morgen nog leeg te maken.

Dat is precies wat Sonia iedereen mee wil geven. “Veel mensen kopen spullen die ze hoogstwaarschijnlijk niet eens nodig hebben. Maar de korting verleidt ze. Ik wil bewustzijn creëren en mensen motiveren om dingen anders te doen en na te denken of ze bepaalde producten echt wel nodig hebben. De meest ideale situatie zou zijn om niet meer mee te doen aan Black Friday, maar die opgave is nog ver weg. Laten we daarom vooral met dit soort alternatieven beginnen, een mooie eerste stap naar een duurzamere wereld.”

Amazon, H&M, Temu, Shein, Apple, Adidas: iedereen op deze globe is bekend met de grote namen. Buy Now! The Shopping Conspiracy geeft ons een kijkje in het reilen en zeilen van deze bedrijven, met alle gevolgen van dien.

Eén ding staat in deze documentaire voorop: dat onze wereld de verderving in wordt geholpen, ligt niet zozeer aan de consument, maar juist aan de producent. Door middel van gesprekken met oud-medewerkers van magnaten als Apple, Amazon en Adidas komt een duistere waarheid aan het licht.

Een waarheid die ervoor zorgt dat spullen, waaronder je mobiele telefoon, laptop en wasmachine, steeds minder lang meegaan en ontworpen zijn om niet meer gemaakt te kunnen worden. Een die ons laat zien dat grote kledingbedrijven in de fast-fashion-wereld meer dan een miljoen kledingstukken per jaar maken. En de apparatuur en kleding waar we niks meer mee doen? Die belanden op de brandstapel of worden in grote hopen verzameld in ontwikkelingslanden. Om over de schrikbarende aantallen die daarmee gepaard gaan nog maar te zwijgen.

Toch lukt het bedrijven om ons steeds meer te laten kopen. Daar gaat een hele wetenschap achter schuil. Netflix neemt je mee in de vijf gouden regels die daarin gehanteerd worden, zodat je zelf ook zo groot kan worden. Door te liegen en te bedriegen. Een aanrader voor een ieder die weleens iets koopt.

Cijfer: 7. “Buy Now! The Shopping Conspiracy laat op een schurende wijze zien waar onze wereld naartoe gaat en hoe vooral de producenten daar debet aan zijn. Het enige wat mist: wat we nu als consument, buiten het laten repareren van onze spullen, écht kunnen doen om dit tegen te gaan.”

We bijten het spits af in Eindhoven, op campus Rachelsmolen. Daar wordt de BillieCup in overvloed gebruikt, weet Monique van Bragt van cateraar Appèl. “Niet alleen voor koffie, maar zelfs voor soep en yoghurt in ons restaurant”, licht zij toe.

Van Bragt is heel blij met het systeem waarbij medewerkers en studenten een duurzame beker kunnen kopen. “Voor een euro heb je een BillieCup, die je na gebruik in kunt leveren voor een statiegeld-munt. Met die munt krijg je de volgende keer weer een schone beker, direct klaar voor gebruik.”

In de prullenbak
Wel valt het Van Bragt op dat veel studenten de cup mee naar huis nemen en de volgende dag vergeten, of dat er soms een aantal in de prullenbak belandt. “Zonde, maar dat geldt ook voor alle blikken en flesjes waar statiegeld op zit. Die zien we hier ook geregeld tussen het afval liggen.”

Het niet inleveren van de bekers heeft voor de cateraar daarnaast ook nog andere gevolgen. Zo kent de Eindhovense campus vier uitgiftepunten in vijf gebouwen. “Maar als mensen ze niet inleveren, slinkt onze voorraad hard. Ik heb afgelopen week zelfs duizend nieuwe cups bij moeten bestellen.”

Nu heeft Van Bragt nog één doos met nieuwe cups op voorraad, die ze snel zal moeten aanbreken. “In september hebben we zelfs iedere beker die ingeleverd werd direct moeten afwassen, zodat deze meteen weer uitgegeven kon worden. Dat willen we in de toekomst voorkomen.”

Studenten meer tevreden
Wel valt het de cateringmedewerkster op dat studenten meer content zijn dan medewerkers. “Die nemen vooral hun eigen mok of beker mee. Dat is voor het drinken van koffie niet zo’n probleem, maar onze hoeveelheid soep en yoghurt is afgestemd op het formaat van de BillieCup. Pak je dat met je eigen mok, klopt onze inventarisatie weer niet.”

Ook in Tilburg zijn het voornamelijk de studenten die gebruik maken van de duurzame bekers, weet Dick van Velden. Hij monitort het gebruik vanuit zijn rol als vestigingsmanager van cateraar Eurest. Ook voor campus Stappegoor bestelde hij ruim 3500 bekers in een jaar tijd en maar liefst 2000 ‘blauwe muntjes’ in dit studiejaar. “Die muntjes eten ze op lijkt wel.”

Alles verdwijnt
De duurzame bekers worden in Tilburg echter niet gebruikt voor soep en yoghurt. “Daar hebben we soepkommen voor, zodat mensen in dat half uur pauze niet te veel in de rij hoeven te staan.” Maar ook deze stonden op de bestellijst. “De 120 soepkommen waar ik mee begon zijn allemaal nooit meer teruggekomen.”

Daarnaast viel Van de Velden tijdens de open dag een ander probleem op: de prullenbakken. “We deelden koffie en thee uit in andere duurzame bekers die we verzamelen in speciaal daarvoor geplaatste prullenbakken. Helaas stond op alle gewone exemplaren een soortgelijke tekst, waardoor veel bekers in de verkeerde prullenbakken terechtkwamen.” Maatregelen worden inmiddels genomen.

‘Geen problemen’
Rest ons nog de campussen in Venlo en Sittard. Het gebruik onder studenten is ook hier groter dan onder medewerkers, weet facility manager Karlijn Schoonbrood. “De verandering van wegwerp naar duurzamere alternatieven is hier best geruisloos gegaan en we hebben er ook geen problemen mee gehad.”

Daarnaast kennen de Limburgse locaties ook koffiemachines waar bekers verkocht worden die niet inwisselbaar zijn. “Die zijn dus voor eigen bezit. Wel zien we dat er af en toe bekers weggegooid worden. Jammer, want een BillieCup is bijvoorbeeld ook op stations in te wisselen.”

Nieuwe normaal
Dat is volgens Schoonbrood niet het enige voordeel. “Met alle Fontys-locaties bij elkaar besparen we jaarlijks 1,2 miljoen bekers. Daarnaast scheelt het ons bergen afval, wat ik misschien wel verwacht had. Het gebruik van duurzame bekers is het nieuwe normaal geworden.”

Het bedrijventerrein rondom Eindhoven Airport is grijs, veel panden staan leeg en er is weinig groen. “Mensen brengen een derde van hun dag door op hun werk”, aldus Vastgoedkunde-docent Esther de Jong. Volgens haar is een ‘groene gezonde werkomgeving’ belangrijk; niet alleen voor het faciliteren van gezond (werk)gedrag van mensen, zoals buiten wandelend vergaderen, maar ook voor de biodiversiteit en klimaatadaptatie om bijvoorbeeld hittestress tegen te gaan. “Zo werken we aan aantrekkelijke werklocaties.”

Samen met docent Nico Schram wist De Jong een jarenlange samenwerking te sluiten tussen het Eindhovense district, HAS en Fontys. Een meerjarenplan waarin studenten alles op alles zetten om het gebied juist wél aantrekkelijk te maken voor werknemers en buurtbewoners.

Duurzame thema's
Iedere vijf weken werken twintig studenten van de opleiding Vastgoedkunde aan de realisatie van de groenimplementatie. De eerste groep, waar studenten Ravi Geilen en Daan Arends deel van uitmaken, storten zich daarbij vol op de Nationale Klimaatweek en het verzamelen van data.

Dat doen ze door komende week iedere dag in een duurzaam thema te gieten. Zo komen de onderwerpen ruimte en gezondheid, groen, voeding en ontspanning en natuur en mens aan bod. “Eindhoven Airport District is een heel groot bedrijventerrein dat veel grond bezet om winst te maken, maar de aanwezigheid van groen en gezondheid ontbreekt”, steekt Ravi van Wal.

Betonjungle
“Nu is het gebied rondom Eindhoven Airport vooral grijs en geasfalteerd, een soort betonjungle”, vult tweedejaarsstudent Daan Arends hem aan. Daar wil Eindoven Airport District graag verandering in zien. Het terrein moet een combinatie van werk, wonen en duurzame thema’s gaan waarborgen.

 “Wanneer je een wandeling wil maken door de omgeving kan dat nu langs de busbaan. Stel je eens voor wat het aanleggen van een houtsnipper pad in het gebied kan doen. Ik weet zeker dat velen dan sneller geneigd zijn om een wandeling te maken, zelfs tijdens een vergadering.”

Dataverzameling
Om de transitie naar een groenere en gezondere leef- en werkomgeving kracht bij te zetten, staan er tijdens de Nationale Klimaatweek tal van activiteiten op het programma. Aan de hand van lezingen, workshops, kennissessies, een pubquiz en spellen wil het studententeam een schat aan data ophalen.

Ook is er een digital twin maquette, zodat deelnemers zien hoe hun keuzes het groen rondom Eindhoven Airport beïnvloeden, en kan men op plattegronden een favoriete wandelroute of ‘groene plek’ aanduiden. “Zo participeren we, samen met de mensen die in dit gebied werken en wonen, in praktijkgericht onderzoek.”

Want hoe leuk zo’n klimaatweek ook is, voor beide studenten is de uitkomst van de dataverzameling het belangrijkst. “Op deze manier kan iedereen aangeven wat zij van deze werk- en leefomgeving vinden en leveren ze input over hoe dit groener en prettiger te maken”, legt Daan uit.

Input, implementatie en realisatie
De verzamelde data wordt uiteindelijk verwerkt en gebundeld door een volgende groep tweedejaarsstudenten van de opleiding Vastgoedkunde, die alle informatie overhandigt aan het district. Later volgt dan ook de implementatie en realisatie. “Helaas ligt dat niet meer in onze handen, maar we hebben echt ons best gedaan en vertrouwen erop dat de groepen na ons dat net zo doen”, vult Ravi aan.

Hoewel het voor de huidige studentengroep de laatste projectweek is, blijven ze ook daarna een gezamenlijke boodschap uitdragen. “Je moet gedurende de dag aan je eigen gezondheid werken. En dus ook met plezier en een fijn gevoel naar je werk komt. Een duurzame en groene omgeving helpt je daarbij, dus maak je daar hard voor.”

Loop een rondje over de campus en vraag (andere) studenten of ze zich zorgen maken over de toekomst. De kans is groot dat de meesten dit beamen. De klimaatcrisis, de energieproblematiek en de voedselzekerheid zijn maar enkele voorbeelden waarover jongvolwassenen onzeker zijn.

In de minor Transition Lab gaan studenten samen aan de slag met projecten die het verschil kunnen gaan maken. Zoals het bedenken van duurzame energieoplossingen, slimme voedselproductie of innovatieve klimaatadaptatie. Maar dat is niet het enige. Het is de bedoeling dat studenten tijdens de minor ontdekken hoe zij een beweging op gang kunnen brengen en daarmee anderen kunnen inspireren. Docent Monique Vissers is hen hierin voorgegaan. Ook zij maakte zich zorgen om de toekomst.

Ecodorp Boekel
Als een van de initiatiefnemers staat Vissers aan de wieg van Ecodorp Boekel. Dit duurzame dorp ten oosten van Den Bosch en Eindhoven vormt een gemeenschap van 36 biobased huizen en staat symbool voor een positieve impactbeweging. "Ik en mijn man wilden niet alleen een duurzaam huis”, vertelt Vissers, “maar ook een maatschappelijke transformatie bewerkstelligen. Met Ecodorp Boekel laten we zien dat een duurzame toekomst niet alleen mogelijk is, maar ook leuk kan zijn.”

Met de minor Transition Lab heeft de docent een brug geslagen naar het onderwijs. “Deze minor helpt studenten hun eigen thema ontdekken en daarmee aan de slag te gaan," legt Vissers uit. Het programma biedt volgens de docent veel vrijheid en stimuleert studenten om projecten te ontwikkelen die aansluiten bij hun intrinsieke motivatie.

Door het goede voorbeeld te geven en de minor aan te bieden hoopt Vissers een duurzame toekomst te bevorderen waarin iedereen zijn eigen bijdrage kan leveren aan een betere wereld, zodat zorgen gereduceerd worden. "Wij willen laten zien dat de mensheid een positieve impact kan hebben op de samenleving.”

Van betekenis zijn
Susanna Costa, derdejaarsstudent Marketing, was na een gesprek met de docent meteen enthousiast. Ze was de eerste die zich voor de minor, die vijf maanden duurt en in februari start, heeft aangemeld. “Het voelt heel naar om voortdurend met allerlei problemen en grote crisissen in de wereld te worden geconfronteerd en dan niet te weten wat ik hieraan kan doen. De toon is meestal erg negatief en mensen staan vaak lijnrecht tegenover elkaar in hun mening.”

Door deel te nemen aan de minor hoopt Susanna gelijkgestemden tegen te komen en erachter te komen op welke manier zij een bijdrage kan leveren. Daar heeft ze op dit moment geen flauw idee van. Maar alleen al bij het idee dat ze ermee aan de slag kan gaan, ontbrandt er een vuur in haar. “Ik wil heel graag iets doen dat van betekenis is voor mijn omgeving op de langere termijn. Wat dat is, daar hoop ik achter te komen.”

Ook hoopt de studente meer over zichzelf te leren en haar eigen weg te vinden bij de keuzes die haar nog te wachten staan in het leven. “Wat voor soort persoon wil ik zijn? En hoe wil ik mezelf ontwikkelen? Welke rol spelen andere mensen hierin? Ik verwacht dat ik veel kan leren van andere studenten die deelnemen en docenten die betrokken zijn bij de minor."

Positieve verandering
Susanna heeft vertrouwen in haar generatie. “Wij zouden wel eens het verschil kunnen gaan maken”, denkt ze. “Voor het eerst in decennia is er een sterke generatie die zich durft uit te spreken over heikele onderwerpen en zich kwetsbaar durft op te stellen. Ook vragen we steeds vaker inspraak op grote thema’s. Ik geloof dat we het op zijn minst voor elkaar kunnen krijgen om een positieve verandering in gang te zetten.”

Combineer een rondje joggen met zwerfafval prikken en je bent aan het ploggen. Hop, je gaat met je kajak het water op. Niet alleen met een peddel, nee, je neemt natuurlijk ook een vuilniszak en afvalprikker mee. Voor je het weet ben je aan het plajakken. Zijn we er dan? Zeker niet! De sportend-opruim-Van-Dale reikt nog verder. Al bekend met plandelen? Dat is een samensmelting van het Zweedse woord plocka (verzamelen) en wandelen. Wandelend zwerfafval prikken, dus.

Goede initiatieven die navolging verdienen. Fontysmedewerker Peter Hattink (marketing en communicatie) neemt het voortouw en gaat elke eerste donderdag van de maand ‘aan de plandel’. “We hebben hier tien prikstokken staan, maar ze worden nog niet veel gebruikt”, bekent hij. Vaak benut Hattink zijn opruimrondje dan ook alleen. Nou ja, met prikstok dan.

Deze donderdag is daar geen sprake van. Jolanda Smits, webconsultant, sluit aan. “Dit is een goede manier om de pauze te benutten. Zo kunnen we wat bijkletsen, een eindje wandelen en onderweg afval opruimen.” Drie vliegen in één klap, wil ze maar zeggen. Of zoals Hattink, terwijl hij weer een sigarettenpeuk van de grond plukt, het mooi omschrijft: “Het nuttige met het aangename verenigen.”

Aanstekers en sigarettenpeuken
We lopen in een prachtig middagzonnetje langs De Dommel, nabij de Vestdijk. De omgeving scannend, op zoek naar zwerfafval. “Goed bezig”, zegt een passerende voorbijganger. Smits knikt vriendelijk. Ze merkt op dat er vooral veel glas, aanstekers en sigarettenpeuken in de natuur worden gedumpt. Haar draagbare afvalzak zit er vol mee. “En wat doen we met de blikjes Peter, in verband met het statiegeld?"

De wandeling komt na zo’n veertig minuten ten einde. Wat mensen allemaal op de grond gooien; Smits en Hattink vinden het te gek voor woorden. “Wat bezielt mensen om hun rotzooi gewoon in de natuur te gooien?”, vraagt Hattink zich hardop af. Smits schudt haar hoofd, zij is het roerend met haar collega eens. “Maar gelukkig zijn er nog mensen die het weer opruimen, hè”, besluit ze met een kwinkslag.  

Hanne Delbaere (29) is tweedejaars journalistiekstudent bij Fontys in Tilburg als ze zich in het voorjaar van 2021 opgeeft voor het Groen Traineeship. “Ik wilde altijd al iets voor de natuur doen, maar wist niet hoe. Toen las ik via sociale media over dit traject. Gedurende vijf maanden heb ik geleerd hoe ik goede video’s moet maken mét een boodschap. Daarvoor werd ik begeleid door twee landschapsbeheerders en een videograaf met mediaervaring.”

Het traineeship leverde Delbaere naast praktijkervaring veel nieuwe kennis op over de natuur en hoe ze inhoudelijk een goede groene boodschap kan overbrengen via video. Haar netwerk groeide en het traineeship leidde uiteindelijk naar een baan bij Brabants Landschap. “Nog in mijn laatste jaar werd ik gevraagd als communicatiemedewerker. Ik heb dus nooit hoeven solliciteren. Dat komt echt doordat ik het traineeship heb gevolgd.”

Cv vergroenen
Het Groen Traineeship is een aantal jaar geleden ontstaan vanuit de Maatschappelijke Diensttijd (MDT). Het MDT is een soort vrijwilligerswerk voor jongeren tussen 16 en 30 jaar, waarbij het draait om drie aspecten: vrijwillige inzet, talentontwikkeling en andere mensen ontmoeten. Het traineeship richt zich specifiek op groene, duurzame projecten. Ook studenten kunnen hieraan meedoen. [tekst gaat verder onder de foto]

Studentenpunten levert het niet (direct) op, maar de jongeren die deelnemen, vergroenen hun cv en komen met vrijwilligers en allerlei natuurorganisaties in contact waar ze van kunnen leren of waar ze mogelijk kunnen gaan werken, zoals Delbaere. De organisaties leren ook weer van de jongeren, die allemaal hun eigen talenten meebrengen. Het maakt niet uit waar je interesse naar uit gaat en je veel of weinig tijd hebt, je kunt altijd een bijdrage leveren, is het idee.

“Samen met andere trainees ga je een aantal maanden één dag per week aan de slag met een groen project dat bij jou past”, licht oud-Fontysstudent Delbaere toe. “Ik wilde goede video’s leren maken, maar het kan van alles zijn. Zo vertelde een docerend theatermaker dat hij voor zijn werk nooit in de natuur komt, maar wel om de natuur geeft. Door mee te doen aan het traineeship heeft hij input gekregen om zijn voorstellingen te laden met een groene boodschap.”

Tools en handvatten
De Brabantse organisaties IVN, Brabants Landschap en Natuurmonumenten houden van 14 oktober tot en met 17 februari het herfstproject Nature Impact Days. Gedurende dit traineeship doen de jongeren praktijkervaring op in de natuur en krijgen ze via workshops de tools en handvatten aangereikt om andere jongeren te enthousiasmeren.

“Aan het eind van dit traject is het de bedoeling dat de trainees Nature Bits organiseren aan de hand van alles wat ze geleerd hebben. Denk aan een kampeerweekend of natuurfestival. Op deze manier inspireren zij ook weer andere jongeren om een groene steen bij te dragen aan de natuur”, aldus Delbaere.

Ruim 2200 mensen, waaronder medewerkers, partners uit het werkveld en pensionarissen, wisten vrijdag hun weg te vinden naar het event, dat in het leven is geroepen om gezamenlijk het nieuwe studiejaar te starten. “Wat een grote groep, en wat fijn dat iedereen er is”, trapt Joep Houterman het evenement af. “Het doet me goed om jullie allen te zien.”

Het beeld van vandaag past precies bij het uitgangspunt van de campus: een plek die bedoeld is om te ontmoeten. “Samen maken we een vitale, duurzame en inclusieve samenleving, samen maken we Fontys”, besluit de voorzitter van het cvb onder luid applaus.

Enthousiasme en leergierigheid
De eerste bezoekers lijken meteen enthousiast te zijn van de nieuwe opzet. “Voorgaande jaren was er een simpelere jaaropening waar bijna niemand naartoe ging, tenzij je al op Rachelsmolen werkte. Dat we nu in zo’n grote getalen aanwezig te zijn is toch wel heel tof om te zien”, klinkt het op het drukbezochte terrein.

Overigens zonder al te veel studenten: die waren wel welkom maar officieel niet uitgenodigd. Degenen die er waren hielpen mee bij de organisatie, de workshops en de inspiratiesessies.

Onderverdeeld in categorieën als Future of Learning, Enabling Technologies, Healthy & Inclusive Society, Sustainability & Circularity en Smart Mobility, maakt iedereen vandaag de o zo belangrijke ‘Sustainable Connections’ waar het vandaag om draait. Met een scala aan workshops is er voor iedereen wel wat wils. “Ik vind het gaaf om een inkijkje te krijgen waar collega’s mee bezig zijn, daar steken we allemaal wat van op”, laat een van de workshopvolgers in gebouw R12 weten.

Eigen organisatie
Twee medewerkers van de Pedagogische Technische Hogeschool kijken ondertussen hun ogen uit. “Wij werken voor Fontys, maar doen dat eigenlijk extern. We zijn weinig bij Fontys zelf, dus het is heel interessant om te ervaren wat er allemaal binnen de eigen muren gebeurt. Een groots evenement als vandaag zorgt er dan ook voor dat we een goed beeld krijgen van onze eigen organisatie.” (Tekst gaat verder onder de foto's)

Dat het evenement veel indrukken oplevert merken ook medewerkers van gebouw R4. “Ik ben echt aan het genieten van de aankleding vandaag. Ik werk normaliter ook op dit terrein en zie nu echt de potentie van onze campus. Daarnaast zijn die agenten op hun motortjes echt hilarisch.”

Groot in opzet
Want ook daar heeft het Fontys for Society Event aan gedacht. Er is meer dan genoeg entertainment met concerten, acrobatische verrassingen en andere acts verspreid over het terrein. Toch plaatsen de dames van R4 een kleine kanttekening. “Er zit lange tijd tussen de worskhops waardoor je lang moet wachten. En het is iets te groot in opzet. Ik loop hier zelfs een beetje verloren, terwijl ik hier werk.”

Maar wat wellicht het belangrijkste van vandaag is, buiten het gezamenlijk starten van het studiejaar, is dat men elkaar weet te inspireren en te groeien. Want zoals Joep Houterman al zei: samen maken we Fontys.

De afgelopen maanden is vanuit de hogeschool doorlopend over het parkeerbeleid gecommuniceerd richting medewerkers en studenten. Daarin werd benadrukt dat de nieuwe, open campus ‘vooral een groene campus is waar studenten, medewerkers en bezoekers de ruimte hebben om elkaar te ontmoeten’. 

Daarom biedt het campusterrein niet voor iedere medewerker en student een parkeerplek. Extra parkeergelegenheid creëren is vanuit de gemeente niet toegestaan, maar is volgens Fontys ook niet nodig. Want campus Rachelsmolen ligt centraal in Eindhoven en is goed bereikbaar met zowel de fiets als het openbaar vervoer.  

Bij een volle parkeergarage zoeken veel medewerkers en studenten vaak een parkeerplek in de wijk. Dat wordt binnenkort een stuk minder aantrekkelijk. Gemeente Eindhoven gaat vanaf 18 september betaald parkeren invoeren. 

Fontys raadt medewerkers en studenten aan vooral met het ov en de fiets te komen, te carpoolen of te parkeren op een P&R-locatie en verder te reizen met het ov. ‘Dit is een efficiënte manier om zowel files als parkeerproblemen te vermijden.’

Parkeerregelaars
In tegenstelling tot campus Rachelsmolen staat het parkeerterrein van campus Stappegoor in Tilburg dinsdag rond lunchtijd afgeladen vol met auto’s. Een enkele parkeerplek is nog vrij en automobilisten wachten geduldig voor de slagbomen totdat zij het terrein op mogen, terwijl medewerkers in veiligheidshesjes uitleg geven.

“Ik ben verbaasd over de drukte”, laat een van de medewerkers weten. “Vanochtend stond ik bij de fietsenstalling en dacht ik dat het gros op de fiets zou komen, maar nu valt me pas op hoeveel studenten daadwerkelijk met de auto zijn. Wellicht heeft dat te maken met de start van het nieuwe studiejaar en zwakt het straks weer af”, laat hij weten terwijl hij het verkeer regelt.

Zes jaar geleden ondertekende Fontys de Sustainable Development Goals (SDG’s), de mondiale doelstellingen die in 2015 door de Verenigde Naties zijn vastgesteld voor 2030. Sindsdien heeft de hogeschool best wat stappen gezet en wordt op een aantal instituten al duurzaam onderwijs verzorgd en onderzoek gedaan.

Maar deze initiatieven zijn vaak erg versnipperd, weten Elsa (20, student Toegepaste Psychologie), Jens (23, student Bedrijfsmanagement mkb) en Ziggy (39, deeltijdpabostudent), en het zijn er nog onvoldoende. Dat moet anders, en daarom hebben ze zich aangesloten bij het Fontys Green Office.

“Wij willen al deze losse initiatieven samenbrengen”, licht Jens toe. “En studenten, docenten en onderzoekers inspireren zelf iets met duurzaamheid te gaan doen en ze met elkaar in contact brengen, zodat het zich als een olievlek binnen Fontys gaat uitbreiden.”

De bedrijfskundestudent geeft een eenvoudig voorbeeld: “Stel dat een medewerker de opdracht heeft om binnen zijn instituut het energieverbruik naar beneden te brengen, maar hij weet niet hoe, dan kan hij naar ons toe komen en proberen wij hem in contact te brengen met bijvoorbeeld studenten die hieraan werken, docenten die hierin lesgeven of onderzoekers die de mogelijkheden hiervan in kaart hebben gebracht.”

In het curriculum
“We  willen dat duurzaamheid overal in het curriculum terugkomt”, vat Ziggy samen. "Zo willen we het onderwijs inhoudelijk verduurzamen. Duurzaamheid wordt nu nog vaak alleen als vak gegeven of staat als thema centraal binnen één semester. Wij willen dat het een wezenlijk onderdeel wordt van elk vak dat wordt gegeven.”

Volgens Elsa zijn er steeds meer studenten die iets willen weten over of die iets willen doen met duurzaamheid, maar als ze ernaar op zoek gaan, kunnen ze niet vinden wat ze zoeken. “Het is afhankelijk van de opleiding, maar er wordt vaak nog weinig in het onderwijs aangeboden als het om duurzaamheid gaat.” Dat aanbod moet worden opgevoerd, vindt de psychologiestudent. 

De drie studenten benadrukken de noodzaak van duurzaamheid als integraal onderdeel van het onderwijs. Het werkveld vraagt erom, zeggen ze. “Welke studie je ook doet, aandacht voor duurzaamheid moet vanzelfsprekend zijn. Alleen op die manier kan Fontys duurzame impactmakers van de toekomst opleiden.”

De uitdaging is nu om bekendheid te geven aan het Fontys Green Office, zodat het balletje ook daadwerkelijk gaat rollen. Vrijdag 13 september trappen de kartrekkers af tijdens het Fontys for Society-event. Dan vindt de officiële opening plaats van de fysieke plek bij de ingang van R3 op campus Rachelsmolen en gaat ook het onlineplatform live.  

Geen grote opgave
“We willen in het begin vooral laten zien dat impact maken geen grote opgave hoeft te zijn”, zegt Ziggy. “Veel mensen willen wel een bijdrage leveren aan duurzaamheid, maar weten niet goed hoe ze dat kunnen doen. We kunnen mensen meer handvatten geven door ze te inspireren, faciliteren en ze te verbinden. We bouwen ook aan een community, zodat ze elkaar vooruit kunnen helpen.”

Duurzaamheid kan veel toegankelijker worden gemaakt, vindt ook Elsa. “Het is belangrijk dat we allemaal een bijdrage leveren, iedereen kan iets doen. Mensen denken vaak heel groot. Maar als iedereen iets kleins doet, maken we samen veel impact.”

Zelf zijn de studenten zich bewust van hun voetafdruk. Ze proberen duurzaamheid te integreren in hun dagelijks leven. Ze gooien  zo min mogelijk voedsel weg, eten minder vlees, kopen tweedehandskleding en reizen zoveel mogelijk duurzaam.

Met zijn allen aan de slag
Ze beseffen dat niet alles voor iedereen is weggelegd. “Het moet ook kunnen”, zegt Jens. “Biologisch eten is nog altijd duurder en dat moet je wel kunnen betalen.” En zo rijdt Ziggy nog met de benzineauto naar school in de avonduren. “Dat komt omdat een elektrische auto of een auto die rijdt op waterstof te duur zijn voor mij, en ook reizen met de trein is niet goedkoop.”

Toch heeft Jens het idee dat duurzaamheid steeds meer een rol speelt in het leven van jongeren. “Er wordt over het algemeen vaker over gesproken in de maatschappij en het wordt steeds meer onderdeel van overheidsbeleid.”

“De tijd is rijp voor het Fontys Green Office”, concludeert Ziggy. “We moeten met zijn allen binnen Fontys aan de slag gaan. De tijd van eenlingen en losse initiatieven is voorbij.”

De studenten van hogeschool VHL hebben in Velp een tentenkamp opgezet. Er hangt wel een Palestijnse vlag “uit solidariteit”, maar het is er een bijzaak. “De Palestijnse zaak past niet bij onze school, maar het klimaat wel”, zegt actievoerder Arvid Volborth tegen De Stentor.

De studenten richten hun pijlen vooral op grote landbouwbedrijven en hun bankiers. Zo willen ze dat hun hogeschool de samenwerking stopt met ABN Amro, Rabobank, zuivelbedrijf FrieslandCampina en vleesverwerker VION. Allemaal bedrijven “die hun boeren uitmelken”, zeggen de actievoerders. “Meer (bio)boeren, minder bullshit”, staat dan ook op een spandoek.

Dat de studenten Van Hall Larenstein uitkiezen voor hun klimaatprotest is opvallend. De landbouwhogeschool is al vier keer uitgeroepen tot de meest duurzame onderwijsinstelling van Nederland. De laatste keer was een week geleden.

Jaar geleden
Iets meer dan een jaar geleden bezetten studenten al de aula van de hogeschool. Toen ontruimde de politie uiteindelijk het gebouw. Als de politie deze keer opnieuw ingrijpt, komen de studenten daarna gewoon weer terug, vertellen ze Omroep Gelderland. Tot die tijd maken ze het gezellig op de campus, met banners, eten en muziek. 

Destijds werden in heel Nederland universiteits- en hogeschoolgebouwen bezet vanwege de banden met de fossiele industrie. Onder andere in Rotterdam, Leiden, Utrecht, Wageningen en dus ook in Velp riepen studenten hun onderwijsinstelling op om die banden te verbreken.

Protesten elders
Inmiddels zijn de meeste campusprotesten gericht tegen de banden met Israël. In Delft werd maandagavond een gebouw van de TU Delft bezet en na een paar uur weer ontruimd door de politie, meldt nieuwsplatform Delta. 

De protesten roepen nog steeds wrijvingen op. In Rotterdam is een student met een Israëlische vlag door pro-Palestijnse demonstranten van de campus verjaagd, schrijft Erasmus Magazine. 

In Amsterdam is maandag op de campus van de Vrije Universiteit een tentenkamp ingericht. Een paar weken geleden waren daar ook al protesten en stond de ME klaar om in te grijpen, al kwam die uiteindelijk niet in actie. De VU had de politie er niet zelf bijgehaald, schrijft Ad Valvas. Het bestuur was naar eigen zeggen “een stukje regie” kwijtgeraakt.

Chocola
In Nijmegen raakte afgelopen vrijdag de collegevoorzitter niet alleen de regie maar ook zijn chocola kwijt. Pro-Palestijnse demonstranten bezetten een paar uur lang het kantoor van collegevoorzitter Daniël Wigboldus van de Radboud Universiteit. Nadat hij vertrok, lazen de activisten elkaar voor uit zijn boekenkast, deden wat yoga en snoepten van zijn chocola, schrijft universiteitsblad Vox, die een fotograaf de gebeurtenissen liet vastleggen.

De protesten kunnen effect hebben. Een Vlaamse universiteit gaat inderdaad de banden met enkele Israëlische universiteiten verbreken. Want deze universiteiten zijn verweven met een overheid die de mensenrechten schendt, verklaarde het bestuur vrijdag na een advies van een commissie.

Sinds 2012 maken de Studenten voor Morgen een duurzaamheidsranglijst van hogescholen en universiteiten, waarbij ze letten op onderwijs, onderzoek, bedrijfsvoering en speciale initiatieven (best practices). De winnaar krijgt de zogeheten SustainaBul.

Het is de vierde keer dat hogeschool Van Hall Larenstein bovenaan staat. De hbo-instelling met vestigingen in Leeuwarden en Velp won eerder in 2020, 2022 en 2023.

Voor de best practices is er ook een prijs. Die is gewonnen door de Radboud Universiteit Nijmegen voor de campagne ‘Je bent nodig’, die studenten aanmoedigt om in actie te komen voor een betere wereld.

Het is wel een beetje koffiedik kijken als het gaat om de basis waarop deze lijst is samengesteld. De makers van de ranglijst kijken eerst wat ze zelf aan informatie over duurzaamheid kunnen vinden. Vervolgens vragen ze de onderwijsinstellingen om een reactie. Daarna bepalen ze de definitieve scores.

Onder duurzaamheid verstaan de studenten niet alleen het verminderen van CO2-uitstoot of bijvoorbeeld het tegengaan van voedselverspilling. Onder het kopje ‘sociale duurzaamheid’ komen ook diversiteit en inclusie aan bod.

Ondanks de lage positie van Fontys op de ranglijst is het niet zo dat er bij de hogeschool niets gebeurt op dit vlak. Er wordt al een tijd veel gedaan om de CO2-uitstoot omlaag te krijgen, vooral via de mobiliteitsstrategie, het vergroenen van campussen en het gebruik van duurzame materialen bij de nieuwbouw die de afgelopen jaren is gerealiseerd.

Ook kent de instelling een eigen Pride Community en is er veel aandacht voor diversiteit en inclusiviteit. Uit de ranglijst valt op te maken dat Fontys qua bedrijfsvoering op het terrein van duurzaamheid het ook wel keurig doet, maar dat het op de terreinen onderwijs en onderzoek achterblijft bij de meeste andere universiteiten en hogescholen. 

Fossiele industrie
De studenten die de ranglijst opstelden, vragen overigens niet rechtstreeks naar de banden met de fossiele industrie. Actiegroepen van onderzoekers en studenten willen dat het hoger onderwijs de banden met bedrijven als Shell doorsnijdt. Vorig jaar er waren aan verschillende onderwijsinstellingen bezettingen met dit doel.

Met de voorgelegde strategie ligt de focus op het behouden van de aanpak van de afgelopen jaren: het stimuleren en belonen van actief reisgedrag, en daarnaast het ontmoedigen van het gebruik van fossiele brandstoffen door zowel medewerkers als studenten.

De strategie bevat volgens Frans Möhring van het college van bestuur geen aanpassing of wijziging van de bestaande afspraken of regelingen. “Maar wel aanscherpingen van ambities over bereikbaarheid en duurzame mobiliteit. Als cvb vinden we het belangrijk dat de mobiliteitsstrategie die Fontys hanteert, gedragen wordt door studenten en medewerkers van de cmr.”

Maar dat is nu dus nog niet het geval. Op welke punten de cmr het plan afkeurt, is niet bekend. “Het overleg met de cmr heeft een gesprek op gang gebracht. Dat gesprek is nog niet klaar en krijgt een vervolg”, aldus Möhring.

Geen optie
Naast de leden van de cmr hebben ook verschillende Fontys-medewerkers hun vraagtekens bij bepaalde punten uit de strategie. Medewerker Ton van Kollenburg bijvoorbeeld. Omdat hij in België woont, is het voor hem geen optie om met het openbaar vervoer naar zijn werk in Venlo te komen. Heel veel van zijn Duitse collega’s zitten met hetzelfde probleem.

“Ik ben een aantal jaar geleden op verzoek van Fontys van Eindhoven naar Venlo verplaatst. Dat vond ik geen probleem, maar achteraf blijkt het qua reiskosten ongunstig uit te vallen. Het kost me met deze regeling dagelijks elf euro om op mijn werk te komen. En dan praat ik alleen over brandstofkosten. Dat voelt een beetje oneerlijk. Een paar jaar terug was het kostendekkend om naar Venlo te verplaatsen, maar daar is nu geen sprake meer van.”

Groot verschil
Van Kollenburg, werkzaam bij Engineering, heeft een rekensommetje gemaakt. “Een collega van mij woont in Horst en komt met de fiets, achttien kilometer van het werk af, terwijl ik zestig kilometer van het werk af woon. Het verschil op het loonstrookje vanwege de brandstofkosten en fietsvergoeding? Zo’n 350 euro per maand, ervan uitgaande dat ik elf euro per dag uit eigen portemonnee betaal. Daar schrok ik toch wel een beetje van.”  

HR & Organisatie-medewerkster Sharon van Straten snapt de frustratie, maar zegt ook dat Van Kollenburg een uitzondering op de regel is. “Als je een organisatie met 5.000 medewerkers hebt en je daar een algemene regeling voor maakt, kun je het nooit voor iedereen goed doen. Een optie voor deze medewerker zou zijn om met de auto naar het dichtstbijzijnde station te gaan en vanaf daar de trein te nemen.” Ook carpoolen of thuiswerken behoren tot de mogelijkheden. “Fontys faciliteert juist die flexbiliteit om de best passende keuze op dat moment te kunnen maken”, vult Tanja Steenhorst aan, mobiliteitsadviseur bij Fontys.

Datzelfde advies geldt ook voor Eric de Haas, die in ongeveer hetzelfde schuitje als Van Kollenburg zit. Hij woont in Vinkel, in een dorp waar geen openbaar vervoer beschikbaar is. De bus langs de snelweg bij Nuland gaat eens in het half uur – als ‘ie al rijdt – en naar het station in Rosmalen ben je met de fiets een half uur onderweg. Eenmaal daar pak je de trein, stap je over in Den Bosch en ben je een dik half uur later in Eindhoven, waar je nog vijftien minuten aan wandeltijd moet rekenen voor de tocht richting campus Rachelsmolen.

Op tijd komen
“Ik wil niet elke ochtend in de stress zitten om te weten of de trein op tijd rijdt. Ik verwacht van mijn studenten dat ze op tijd zijn, dus dan moet ik zelf ook het goede voorbeeld geven. ’s Middags geldt hetzelfde: omdat ik drie keer per week in de avonden train, moet ik op tijd thuis zijn”, zegt De Haas.

De auto is voor hem het enige logische vervoermiddel. “Dat het me elke dag klauwen vol geld kost, neem ik voor lief. En ik vind de doelstelling van Fontys om duurzamer te zijn heel goed, maar het moet niet ten koste gaan van alles. Het is natuurlijk heel scheef dat je per fiets 23 eurocent per kilometer krijgt en met de auto niks. Een rijkostendekking hoeft echt niet 100 procent te zijn, maar ik verwacht wel een kleine tegemoetkoming.”

Woon-werkverkeer
Steenhorst wil benadrukken dat het gebruik van de auto niet verboden wordt. “Want ik merk dat veel collega’s dat beeld wel hebben”, stelt ze. “We willen in 2050 gezond en klimaatneutraal reizen en dat willen we doen door onze medewerkers en studenten maximale keuzevrijheid te bieden, maar ze wel te stimuleren de gezonde en duurzame opties te nemen.”

Bovendien, vult Van Straten aan, is de vergoeding voor woon-werkverkeer in de afgelopen jaren niet drastisch veranderd. “Voorheen kreeg je een vast bedrag van bijvoorbeeld zestig euro per maand. Dat is nu omgezet naar een dagvergoeding voor de auto, die je krijgt als je naar je werk rijdt. Werk je thuis? Dan krijg je een thuiswerkvergoeding. Maak je een dienstreis? Dan krijg je nog steeds 23 eurocent per gereden kilometer. Onderaan de streep verandert er eigenlijk bijna niets. Het grootste verschil zit ‘m juist in de dingen die erbij zijn gekomen, de positieve dingen, zoals de 100 procent ov-vergoeding en fietsvergoeding per gereden fietskilometer, plus de aanschafregeling.”

En over de ov-regeling gesproken: daar maakt medewerker Dennis Trip heel graag gebruik van.  Van 2006 tot 2019 kwam hij altijd met de auto van Tilburg naar Eindhoven gereden, maar stond daarbij meerdere keren per dag op de A58 in de file. 

“Toen we de optie kregen om vrij te reizen met een ov-businesskaart, heb ik de proef op de som genomen omdat ik het filerijden beu was. Ik was altijd vrij sceptisch over het openbaar vervoer vanwege de drukte en vele vertragingen, maar tot nu toe heb ik het reizen met de trein als heel positief ervaren. Natuurlijk kamp je soms met vertragingen, maar die staan in schril contrast met de files op de weg."

Fietsregeling
En dan zijn er dus ook nog de fietsregelingen, waar Van Straten meer uitleg over geeft. “Fontys heeft een fietsvergoeding (waarmee een medewerker 23 eurocent per afgelegde kilometer krijgt) en een fietsregeling die het aanschaffen van een (elektrische) fiets aantrekkelijker maakt. Maar voorheen hadden we ook nog een fietssubsidie, waarmee medewerkers die verder dan tien kilometer naar hun werk moesten fietsen, duizend euro subsidie konden krijgen voor het kopen van een elektrische fiets.”

Medewerker Hans Damen had bij die laatste regeling zijn bedenkingen. “Het was een hele mooie maar oneerlijke regeling. Als je een regeling hebt die je niet kunt sturen of controleren, dan moet je die niet introduceren. Stel dat een zorgverzekering zegt: ‘Als je stopt met roken, krijg je 1.000 euro’. Wie controleert dit dan? Daarom is het eerlijker om iedereen 500 euro te geven die met de fiets naar het werk wil komen. Doe het voor iedereen (net als de fiscale fietsregeling) óf niet. Dan komen collega’s die 9,9 km van het werk wonen, of ik, ook in aanmerking.”

Zoet en zuur
Steenhorst sluit het verhaal af door te zeggen dat er met de nieuwe mobiliteitsstrategie niet alleen gestreefd wordt naar verduurzaming van Fontys, maar juist ook naar de bereikbaarheid en de gezondheid van de Fontys-community. “Fontys streeft naar een optimale bereikbaarheid van haar onderwijslocaties voor iedereen en daar hebben we allemaal een verantwoordelijkheid in. Fontys wil studenten en medewerkers stimuleren de auto achterwege te laten door de duurzame opties aantrekkelijker te maken, maar ze worden er niet voor afgestraft als ze toch in de wagen stappen. De dagvergoeding blijft hoe dan ook bestaan.”

“De afgelopen jaren hebben we altijd gezegd dat we de duurzame opties belonen, maar om een blijvende impact te kunnen genereren, gaan we steeds meer naar ontmoedigen van fossiel brandstofgebruik. Naast het zoet komt nu toch ook een beetje het zuur.”

Jip vertrok eind februari voor een afstudeerstage in Aruba. Die volgt ze bij de Foundation International Design Academy, een organisatie die ze omschrijft als een combinatie van een designstudio met een nieuwe stichting waar vanaf september zo’n twintig uit Aruba afkomstige leerlingen komen studeren.

“Op Aruba zijn bijna geen mbo-scholen, en al helemaal niet in de creatieve sector. Omdat de leerlingen voor deze scholen nog vrij jong zijn en niet van het eiland af kunnen, zijn wij nu met deze stichting speciaal voor hen een nieuwe opleiding gestart”, legt Jip uit.

Bierflesjes
Eén van de projecten waar Jip zich mee bezighoudt, is het op een creatieve manier recyclen van afvalproducten. Die zijn er namelijk in overvloed op Aruba. “In Nederland sorteert en recyclet iedereen afval, maar hier gebeurt dat bijna niet. Het enige wat je wel kan recyclen door het terug naar de brouwerij te brengen, zijn lokale bierflesjes. De rest wordt allemaal op dezelfde hoop gegooid.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

Het probleem wordt met de dag groter en het vinden van de ideale oplossing lijkt onmogelijk. Maar met het nieuwe project van Jip hoopt ze toch een steen te kunnen bijdragen. Al is het maar een kiezel. “Want alle beetjes helpen”, stelt ze. “Het idee van het project is om te kijken hoe we materialen nog vóór ze met de rest van het afval meegaan, op een sustainable manier om kunnen zetten tot nieuwe producten.”

Het gaat dan vooral om het maken van souvenirs. “Die worden momenteel namelijk bijna allemaal ingekocht. Het kan Aruba veel geld opleveren als we alles van het eiland kunnen halen en de boel daar ook kunnen houden. Dus materiaal afkomstig uit Aruba vormen we om tot materiaal dat ook op Aruba verkocht wordt.”

Magneten
Momenteel zit het project nog in de onderzoeksfase. Er wordt gekeken naar welke materialen het meest geschikt zijn voor het maken van souvenirs. Jip: “We kijken nu bijvoorbeeld bij glasbewerkers hoe we glas zouden kunnen gebruiken. Maar ook petflessen zijn straks welkom. We willen zoveel mogelijk magneetjes, sleutelhangers, mokken en allerlei andere souvenirs maken.” 

Jips stage loopt ergens in juli af, maar ze blijft in augustus op Aruba om het project verder op te starten. Als ze haar studie bij Fontys heeft afgerond, wil ze terugkeren om er te komen werken. Hoogstwaarschijnlijk verblijft ze dan de helft van de tijd in haar thuisstad Maastricht en de andere helft op Aruba.

“Vanaf september willen we de nieuwe leerlingen inzetten bij het maken van de souvenirs.  Ze zullen daarbij vooral letten op het visuele aspect, dus de verpakking en looks. Het opleiden van de leerlingen willen we op een zowel duurzame als leerzame manier doen.”

De award is een idee van studenten Patty van den Broek en Bart Buijs, die beiden stage lopen bij reclamebureau Fama Volat. Datzelfde reclamebureau bedacht eerder dit jaar een bord om afval in de berm tegen te gaan, het ‘Beschermde Bermbord’. “Uit onderzoek bleek dat het labelen van een berm als ‘beschermd’ leidt tot een afvalafname van 60 procent”, vertelt Patty.

Zo’n bord is leuk, maar hoe krijg je dit onder de aandacht bij gemeenten? Daar bedachten de twee studenten de award voor. Een ludieke manier om het bermafval opnieuw op de kaart te zetten. Dat lukte, want afgelopen zaterdag, tijdens de Landelijke Opschoondag, stonden Hart van Nederland en Omroep Brabant klaar om het overhandigen van de award vast te leggen op beeld. Zo werd de berm aan de Tilburgseweg plots niet de meest bevuilde berm van Brabant, maar van Nederland.

Vervuilde leefruimte
De award voor de meest bevuilde berm werd die dag symbolisch overhandigd aan Frans Kapteijns, boswachter en ambassadeur van het ‘Beschermde Bermbord. “De bermen zijn Nederlands grootste natuurgebied”, legt Bart uit. “Het is een leefruimte voor veel kleine diertjes en insecten, maar dat beseffen mensen niet. Wij vinden het gek dat mensen hier hun afval in gooien, daar moet deze campagne wat aan veranderen.”

Dat is voor Patty en Bart de volgende stap tijdens hun stage: samen met de gemeente Eindhoven realiseren dat bermen voorzien worden van de ‘Beschermde Bermborden’, een bruin bord dat geïnspireerd is op de exemplaren die onder andere in beschermde natuurgebieden te vinden zijn. “Bij het zien van deze borden zijn automobilisten minder snel geneigd om hun afval weg te gooien, het straalt autoriteit uit”, aldus Bart.

‘200 gegadigden’
Dat blijkt uit eerdere onderzoeken. Zo staan in Tilburg en Waalwijk al enkele borden in bermen met 60 procent minder zwerfafval tot gevolg. “We hebben  nog niets van de gemeente gehoord, maar op sociale media hebben we meer dan 200 reacties ontvangen met andere bermen die ook zo’n bord kunnen gebruiken”, vult Patty aan.

Eén blikje uit het zwerfafval is door Patty en Bart zelf gered, als model voor de award. De twee studenten zijn zelf ook bewuster geworden van zwerfafval. “Wanneer je het schoolterrein opstapt bijvoorbeeld. Bij Campus Rachelsmolen liggen de peuken massaal op de grond en zwerven overal verpakkingen rond. Dankzij dit project zijn we in gaan zien dat zwerfafval echt een probleem is. Dat we dankzij dit soort projecten iets aan het probleem kunnen doen, voelt goed." 

Jos Pieterse en Marcel Brand vinden de transitiehubs in de Brabantse steden een mooi voorbeeld van onderwijsvernieuwing. “Fontys is steeds meer muurtjes aan het afbreken die er van oudsher staan”, zegt Brand, docent Technische Natuurwetenschappen. “Muurtjes tussen opleidingen, instituten, lectoraten, het werkveld. Met de transitiehub breken we er dwars doorheen. We gebruiken wat er al is om in te spelen op nieuwe vraagstukken.”

Pieterse, onderzoeksmanager bij het Centre of Expertise for Sustainable and Circular Transitions, en Brand zijn betrokken bij het opzetten van de transitiehub in Helmond. Een fysieke learning community van studenten en docenten, het werkveld en regionale overheden, leggen ze uit. “Gezamenlijk gaan we leermodules ontwikkelen voor personeel in de batterijtechnologie. Dat is nodig, omdat technologische innovaties sneller gaan dan dat mensen kunnen worden opgeleid.”

Opleidingsbehoefte
Samen met Avans gaat Fontys transitiehubs ontwikkelen rondom de energietransitie. Avans doet dat in Breda en Den Bosch, wij in Helmond”, zegt Pieterse. Voor de Helmondse transitiehub krijgt Fontys ruim 200.000 euro uit het programma LLO-Katalysator van het Nationaal Groeifonds.

Doel van dit landelijke programma is om organisaties en personeel continu te laten aansluiten op een snel veranderende samenleving en arbeidsmarkt. “Er is duidelijk een opleidingsbehoefte, bij de jongeren en ook bij het zittende personeel van veel bedrijven”, aldus Pieterse. “We gaan peilen wat die behoefte is en daar stemmen we dan heel gericht de lesmodules op af.”

“Als personeel bij de tijd is in het vakgebied kunnen we de energietransitie versnellen, want die blokkeert op dit moment”, vult Brand aan.

Sneeuwbaleffect
In Breda richt de transitiehub zich op het ontwikkelen van leermodules voor duurzame energie-installaties, zoals warmtepompen. In Den Bosch gaat het om circulair bouwen. En in Helmond houdt de transitiehub zich bezig met de batterijtechnologie, vernieuwende technieken om energie op te slaan. “Fontys heeft daar al een netwerk van bedrijven om zich heen verzameld. Er is een sneeuwbaleffect gaande”, zegt Brand. “Bedrijven staan te dringen om zich aan ons te binden.”

Over twee jaar hebben de hubs digitale leermodules ontwikkeld om de energietransitie ‘een slinger te geven’, voorspelt Pieterse. Deze worden via een bestaand platform van de provincie aangeboden aan mensen die al langer in de energiebranche werkzaam zijn en zich verder willen scholen. Pieterse: “Zij kunnen dan naast hun werk een training volgen. Het gaat in eerste instantie om praktisch geschoolde mensen zoals installateurs en monteurs. Later willen we een doorlopende leerlijn ontwikkelen, van mbo, hbo naar wo. We werken voor dit project samen met alle Brabantse mbo-scholen.”

Anders leren en werken
“Ook gaan we nieuw lesmateriaal ontwikkelen voor het mbo en het hbo”, vult Brand aan. “Het gaat om een andere manier van leren en werken. Onderwijs is niet meer creëren, maar veel meer arrangeren.”

Het kenniscentrum LLO van Fontys is ook bij de Helmondse hub betrokken. “Zij weten alles over het ontwikkelen van leermodules voor de doelgroep, wij zijn veel meer inhoudelijk bezig”, aldus Pieterse. “Dat is het mooie van de hub: dat we met verschillende instituten aan actuele vraagstukken werken. Hier komen het sociale, economische en technische domein bij elkaar.”

Tegelijk maakt de onderzoeksmanager ook een kanttekening: “Ik merk dat het werkveld veel sneller gaat dan wij. Wat dat betreft staan we voor een uitdaging. We mogen als onderwijsinstelling nog veel wendbaarder en dynamischer worden, vind ik.” [Marieke Verbiesen]

Aan het roer van dit college staan docent-onderzoeker Jeske Nederstigt, verbonden aan het Centre of Expertise for sustainable & circular transitions, en Victor Verboeket, leading lector van het Centre of Expertise Supply Chains For Society. Vanavond worden twee aspecten van duurzaamheid in de samenleving, of wellicht het ontbreken ervan, besproken. De consumentenkant en de bedrijvenkant.

Om te beginnen met de consumentenkant en wat daar aan schort. Neem Black Friday. De aanbiedingen vliegen je om de oren, maar uit onderzoek blijkt dat ruim zeven van de tien consumenten iets gekocht heeft wat ze eigenlijk niet nodig hebben. Of het eten van fruit zoals avocado’s en aardbeien. Het produceren van één kilo aardbeien zorgt voor 6,2 kilo Co2-uitstoot. “En dan denk je dat je gezond bezig bent”, spreekt Verboeket de ruim honderd aanwezigen aan.

Aarde opgebruikt
Maar wat is dan het precieze probleem van de consumptiemaatschappij? Verboeket schetst het aan de hand van Earth Overshoot Day. “Vijftig jaar geleden was de aarde nog in staat om zich in een jaar tijd te regenereren. Vergelijk het met wat wij aan ruimte gebruiken en wat teruggewonnen kan worden. Inmiddels hebben we als mensheid al in juli de mogelijkheid tot herstellen verbruikt. In Nederland alleen al hebben we de aardbol op 12 april eigenlijk al opgebruikt.”

Dat betekent dus dat onze levenswijze, onze manier van kleden en consumeren 3,6 aardes per jaar vraagt. En dat brengt serieuze gevolgen met zich mee, zoals de stijging van de temperatuur. Dat komt onder meer door de grote bevolkingsgroei, de daarmee gepaarde toename van welvaart en de langere levensverwachting.

‘Niet gekeken naar duurzaamheid’
Om de aarde te helpen zijn er SDG’s, de Sustainable Development Goals die opgezet zijn vanuit de VN. Zeventien definities van duurzaamheid die ons erop wijzen dat we het anders moeten gaan doen. Maar hoe krijgen we dat voor elkaar? “We moeten een ander gedrag creëren bij bedrijven en consumenten, anders naar dingen kijken. Waar we in het verleden keken naar oplossingen op het gebied van kosten en snelheid, hebben we niet gekeken naar duurzaamheid. Dat kunnen we nu voor elkaar krijgen door wetgeving en via de portemonnee.”

Daar sluit docent-onderzoek Jeske Nederstigt zich bij aan. “In het laatste klimaatrapport van de VN is gesteld dat we de broeikasuitstoot met 70 procent kunnen verminderen door gedragsverandering. Dat wil de consument ook wel, maar toch blijft het gedrag achter.”

Duurzaam of niet?
Waar moet je als consument dan aan denken bij duurzaam gedrag? “Minder vlees eten, producten als wegwerpplastic weigeren, minder vliegen, afval scheiden en het hergebruiken of delen van producten. Dat kost tijd en moeite, waardoor het niet vanzelf gaat.” Wat het volgens Nederstigt ook moeilijk maakt, is dat we niet precies weten wat duurzaam is. “Met bloemen denk je vaak dat je puur natuur in huis haalt, maar het kweken in kassen, gebruik van pesticiden en mogelijk import maakt dat extra moeilijk.”

De mens wíl dus wel verduurzamen, maar weet eigenlijk niet hoe. Dat komt omdat ons brein vaak fungeert op de automatische piloot. Routines die je zonder teveel moeite en snel uitvoert. Daarom moeten we beginnen met het ‘bewuste brein’, aldus Nederstigt. “Goed nadenken en beredenerende keuzes maken, waarbij we zien wat dat op lange termijn doet. Het nadeel daarvan: dat gaat traag, is nauwkeurig en kost veel energie. Maar dat systeem is wel nodig om te realiseren dat je die nieuwe jas eigenlijk helemaal niet nodig hebt.” [Tekst gaat verder onder de foto]

Daarom moeten we van onbewust onbekwaam naar onbewust bekwaam. Die bekwame keuzes moeten de nieuwe automatische piloot worden. Ook in het bedrijfsleven, aldus Verboeket. “We moeten van een lineaire naar een regeneratieve economie. Bedrijven moeten iets terugstoppen in de samenleving of in de planeet. Veel eigenaren en ondernemers willen dat ook en maken zich zorgen hoe hun kinderen op deze planeet verder kunnen leven. Maar hoe graag ze ook iets duurzaams willen doen, ze zeggen vaak dat ze dat niet kunnen.”

Dat heeft alles te maken met concurrentie. Daarom pleit de lector voor een ‘level playing field’, een omgeving waarin iedereen aan dezelfde regels moet voldoen. “’Dus wetgever of overheid, geef ons regels. We willen graag duurzaam zijn; maar als ik het wel ben en mijn buurman niet, raak ik mijn bedrijf kwijt, is de roep vanuit het bedrijfsleven.” Volgens Verboeket zijn daar al verschillende wetten voor en loopt Europa samen met Canada wereldwijd voorop als het gaat om dingen die moeten veranderen. Ook het ASI-model kan daarbij helpen, een actieplan in de logistiek dat laat zien welke stappen je moet zetten om als bedrijf duurzamer te worden.

Duurzame alternatieven hebben zin
Toch vraagt Jeske Nederstigt zich af wat overheden en bedrijven nog meer kunnen doen. “Consumenten zijn gevoelig voor verleidingen, en die zijn lastig te weerstaan. Daarom moeten we verleidingen omzetten naar groene verleidingen. Als we gedrag willen beïnvloeden zijn we geneigd te overtuigen en te motiveren, maar als je de kennis niet hebt of er geen duurzame alternatieven zijn, houdt het al snel op.”

Minder vlees eten is bijvoorbeeld niet alleen goed voor de planeet, maar ook voor je gezondheid. “Maak het de mensen makkelijker en aantrekkelijker door het individuele voordeel te benoemen. Dat geeft wellicht het zetje de goede richting op. En laat ook de effecten zien van duurzame maatregelen, want het heeft echt zin. Samen krijgen we iets voor elkaar.” [Noëlle van den Berg]

Voor een ‘leven lang ontwikkelen’ (LLO) heeft het kabinet de komende jaren bijna 400 miljoen euro van het Nationaal Groeifonds uitgetrokken. Dat fonds is bestemd voor projecten die de economische veerkracht van Nederland moeten versterken.

Nu is het eerste geld verdeeld over enkele kleine en grote projecten op dit gebied. De kleine projecten krijgen maximaal 125 duizend euro, terwijl de grote tot twee miljoen euro kunnen ontvangen.

Ze richten zich niet alleen op de verbetering van het onderwijsaanbod in het algemeen. Een deel van de projecten is specifiek bedoeld voor nascholing en bijscholing op het gebied van de energie- en grondstoffentransitie.

“Geweldig”
Het stemt demissionair minister Robbert Dijkgraaf tevreden. “Het is geweldig om te zien dat deze projecten niet alleen mogelijkheden bieden om bij te leren en van carrière te veranderen, maar ook bij te dragen aan de transitie naar een duurzamere wereld.” 

De betrokken hogescholen op het gebied van duurzaamheid zijn de Haagse Hogeschool, Van Hall Larenstein, Avans, Saxion en de Hanzehogeschool Groningen. Fontys neemt deel aan de aanvraag die Avans heeft ingediend. Dit gaat over LLO-oplossingen voor de energietransitie door middel van het oprichten van transitiehubs in Breda, Den Bosch en Helmond. 

Voor het ontwikkelen van een goed aanbod voor een ‘leven lang ontwikkelen’ in het algemeen (dus voor allerlei soorten opleidingen) krijgen in totaal vier hogescholen geld. Het gaat om Aeres, Saxion, Inholland en wederom Van Hall Larenstein.

Ook drie universiteiten gaan hun aanbod voor een ‘leven lang ontwikkelen’ versterken. Dat zijn de TU Eindhoven, Vrije Universiteit Amsterdam en TU Delft. Verder mogen vijf mbo-instellingen met subsidie aan de slag.

Eén bachelor, één master
De overheid wil nascholing graag stimuleren. Tegelijkertijd bekostigt zij in principe nog maar één bachelor en één master per student, waardoor de collegegelden voor deeltijders hoog kunnen oplopen. Dat heeft het publieke deeltijdonderwijs in het verleden bijna genekt. Nu is het aanbod van hogescholen vooral gericht op mbo’ers die willen doorstuderen. [HOP/Marieke Verbiesen]

We staan in het ‘afvalhok’ van Fontys Academy of the Arts, waar Pascal Govaerts als accountmanager bij Van Happen Containers een aantal afvalzakken doorspit die hij uit de containers haalt. Hij heeft alle andere locaties al bezocht en één ding valt hem meteen op. “Studenten verblijven hier dagelijks, dus moeten ze ook eten en drinken. We zien dan ook alleen maar verpakkingsmaterialen en etensresten.”

Die verpakkingen zijn niet alleen van de catering die Fontys binnenshuis heeft, maar ook van supermarkten en eetgelegenheden. In de afvalzakken zitten bijvoorbeeld pizzadozen van Domino’s of bakjes van Bagels & Beans. Niet gek, vindt Govaerts, want veel Fontyslocaties zitten binnen een straal van 600 à 700 meter van een supermarkt. “Nu onderzoeken we wat er van deze verpakkingsmaterialen met het restafval, papier en karton en plastic meegaat en hoe goed er wordt gescheiden.”

Twijfels
Dat blijkt voor studenten vaak nog een uitdaging, weet facilitair medewerker Ahmet Dede. Hij ziet studenten vaak al twijfelend voor de prullenbakken staan omdat ze niet precies weten wat in welke prullenbak moet. “Dat is ook lastig”, beaamt Govaerts. “Neem die pizzadozen bijvoorbeeld. Je denkt dat deze bij papier en karton moeten, maar er zit een bepaalde coating in deze dozen waardoor het vet niet naar buiten lekt. En juist die coating zorgt ervoor dat pizzadozen eigenlijk bij het restafval moeten.”

Govaerts ziet ook een andere trend bij zowat alle locaties. “Studenten zitten vaak met elkaar te eten. Het is gezellig, maar als het opeens tijd is om weer naar een college te gaan, laten ze of het afval op tafel liggen, of rapen ze alles bijeen en gooien ze dat op een hoop weg. Daar moeten we vanaf nu strenger op zijn.”

Opvallende locaties
Toch valt de afvalscheiding bij Fontys Academy of the Arts hem in de smaak. Op de locatie in Den Bosch na wordt hier het beste afval gescheiden. Dat heeft alles te maken met de soort opleiding. “Pedagogiek en Kind en Educatie zijn kleine organisaties waar je het studenttype vindt dat gewend is instructies op te volgen. Daar loopt de afvalscheiding perfect.” Dede: “Hier hebben we meer studenten rondlopen, maar zitten we er wel met onze neus bovenop om alles in goede banen te leiden.”

In Venlo, op Campus Rachelsmolen én op Campus Stappegoor worden weer hele andere conclusies getrokken. Daar geldt ‘hoe groter de campus, hoe groter het probleem’. “Duitse studenten in Venlo en Aziatische studenten bij ICT zijn afvalscheiding totaal niet gewend, en dat zie je terug", aldus Govaerts.

De grootste vervuiler blijkt echter de Sporthogeschool in Eindhoven, wat de accountmanager van Van Happen Containers verbaasde. “Ze zijn voornamelijk bezig met hun gezondheid en gezonde voeding, maar met afvalscheiding totaal niet.” Toch bieden de steekproeven hoop, want een andere conclusie is dat op iedere locatie amper zwerfafval te vinden is. “Het is schoon bij Fontys, maar afval scheiden kan nog beter.”

Gedrag is belangrijkst
De steekproeven die nu zijn uitgevoerd worden door Fontys gezien als nulmeting, een startpunt waar op voortgeborduurd wordt in samenwerking met Van Happen Containers. Om dat in goede banen te leiden, maakt Govaerts voor iedere locatie een verslag dat gerapporteerd wordt aan Dienst Huisvesting & Facilitaire Zaken. 

Op basis van die informatie gaat de dienst bekijken of prullenbakken aangepast, verwijderd of toegevoegd moeten worden en hoe de afvalscheiding op andere manieren verbeterd kan worden. Volgens Govaerts kunnen de eerste stappen al gezet worden. 

“We moeten de omgevingen zo in gaan richten dat zowel studenten als medewerkers geen kant meer op kunnen. De bestickerde bakken en de opvallende felle kleuren van de deksels zijn een goed begin, maar het gedrag van mensen is het belangrijkst. Zowel hier als thuis. Nederland wil vanaf 2050 een restafvalvrije economie, en als we ons hier gezamenlijk voor inzetten, moet dat te realiseren zijn.” [Noëlle van den Berg]

Het eerste onderzoek is in 2022 gestart met de vraag of inwoners meer invloed willen op verschillende aspecten in de textielindustrie. Burgerparticipatie in deze industrie bestaat namelijk nog niet tot nauwelijks, en bedrijven en overheden bepalen met een minimale invloed van inwoners hoe er geproduceerd wordt en hoe bevoorradingsketens worden ingericht.

Maar daar mag verandering in komen, vindt het gros van de burgers die voor dit onderzoek zijn ondervraagd. “Men wenst meer invloed te hebben en wil graag meedenken met de overheid en het bedrijfsleven”, legt Saskia Overbeek uit, docent en onderzoeker bij Fontys. “Het sterkste wat uit het eerste onderzoek naar voren is gekomen, was het aspect inzamelen en hergebruik. Mensen hadden daar heel veel ideeën over, vrijwel altijd vanuit duurzaamheidsperspectief.”

Nieuwe wetgeving
In een in 2023 gestart vervolgonderzoek zijn Van Overbeek en haar collega’s verder op dat aspect ingegaan. Enerzijds is er gekeken naar de ideeën van burgers, anderzijds naar een nieuwe wetgeving die in juli in Nederland in werking is getreden. “Het is een Europese wetgeving die producenten verantwoordelijk maakt voor het volledige systeem van inname en hergebruik van textiel, inclusief de financiering daarvan. Zo worden ze bijvoorbeeld met externe prikkels gedwongen om dat systeem te verbeteren.”

Nederlands is één van de eerste landen die de wetgeving in gang heeft laten treden, een overgroot deel van Europa volgt in 2025. “De input van burgers is bij het verbeteren van het textielsysteem heel belangrijk. Daarom zijn wij vorig jaar een onderzoek gestart onder inwoners van Tilburg, van oudsher een textielregio. We hebben vragenlijsten verspreid en interviews gehouden om de inwoners te vragen hoe het inzamelen en hergebruik van textiel beter kan in hun omgeving.”

Laagdrempelig
Het beeld dat daaruit naar voren is gekomen, dient als input voor de gemeente Tilburg en het bedrijfsleven, die samen verantwoordelijk zijn voor het verbeteren van het textielsysteem. “De uitkomst is heel simpel en voor de hand liggend, maar toch heel belangrijk. Op alle gebieden geldt zowel voor het inzamelen als voor het hergebruik van textiel dat het laagdrempelig moet zijn.”

Dat betekent: men moet kleding zo dicht mogelijk bij huis in kunnen leveren. Als het even kan, wordt tweedehands textiel zelfs thuis opgehaald. Hoe simpeler, hoe beter. “Andere belangrijke punten zijn informatievoorziening en bewustwording. Wat gebeurt er met de kleding die inwoners inleveren? Ze willen precies weten wat ze moeten doen, waar ze dat moeten doen en wat er vervolgens mee gebeurt.”

Internationale samenwerking 
Het onderzoek dat in Tilburg is uitgevoerd, is – op aanvraag van de stad Hasselt – inmiddels ook gestart in de Belgische stad Limburg. Maar ook vanuit andere gemeentes én het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is al de interesse ontstaan om meer onderzoek te doen. “Inzichten die uit de onderzoeken en projecten verkregen worden, kunnen als voorbeeld dienen voor andere sectoren en wet- en regelgeving.”

“Verder zijn we nu ook bezig met een aanvraag voor Erasmus+, waarvoor we willen samenwerken met universiteiten en hogescholen in Barcelona en Mönchengladbach. Het is de bedoeling dat we over een paar maanden in hybride leeromgevingen samen met studenten, bedrijven én inwoners aan bepaalde vraagstukken op het gebied van textielindustrie kunnen werken.” [Karen Luiken]

Een rondje door het hoofdgebouw op campus Rachelsmolen leert al snel dat er maar weinig mensen zijn die aan een eigen mok hebben gedacht. Bij de koffiecorner wil student Ming een drankje bestellen, maar ze bedenkt zich als ze hoort dat ze daarvoor een Billie Cup moet aanschaffen. Kosten: één euro.

“Ik wist wel dat ik vanaf vandaag een eigen mok mee moest nemen, maar ben het vergeten”, aldus de student Commerciële Economie. “Ik kon een Billie Cup kopen, maar heb het niet gedaan. Ik haal er dan liever eentje die ik er wat mooier uit vind zien. Als ik de Billie Cup wel zou kopen, weet ik dat ik ‘m niet ga gebruiken. Dat is zonde. Ik neem de volgende keer een eigen beker mee.” 

Twee meter verder is Josijn aan het werk in de koffiecorner. Zij vertelt dat Ming niet de eerste is die een eigen mok vergeet en een drankje om die reden afslaat. “Zowel studenten als docenten druipen af zonder koffie of thee. Gelukkig zijn er ook veel mensen die wel een mok bij zich hebben.”

Degenen zonder eigen exemplaar kunnen voor een euro een Billie Cup kopen. Die mogen ze na het nuttigen van hun drankje mee naar huis nemen, of inleveren in ruil voor een munt. Met die munt krijgen ze bij de volgende bestelling een nieuwe en schone Billie Cup. “Volgens mij vinden veel mensen het een ingewikkeld systeem, waardoor ze de Billie Cup niet kopen. Ik heb in de afgelopen twee uur al drie mensen gehad die dan maar geen drankje nemen", zegt Josijn. [Tekst gaat verder onder de foto's]

Aan een tafeltje even verderop zit Ilina, die Marketing & Communicatie studeert. En wat staat er voor haar? Een Billie Cup! “Ik neem nooit een eigen mok vanuit huis mee. Ik koop er hier een. Die lever ik straks weer in, zodat ik een munt krijg waarmee ik bij een volgende bestelling recht heb op een nieuwe Billie Cup. Ik wist niet dat er vanaf vandaag geen wegwerpbekers meer beschikbaar zouden zijn. Daar kwam ik net pas achter.” 

Anisa Salmi, docent Ondernemerschap & Retail Management, was daar wél (een soort) van op de hoogte. “Het heeft heel lang geduurd. Vorig jaar was er al het initiatief om afscheid te nemen van wegwerpbekers, maar dat plan is steeds uitgesteld. Ik heb mijn Billie Cup een hele tijd geleden al aangeschaft en sindsdien neem ik ‘m elke dag mee naar huis.” 

Salmi vindt het een enigszins irritante verandering, maar ook eentje die nodig is. “Laten we eerlijk wezen: we hebben dit nodig. Maar we zijn wel heel verwend. We zijn zelfs te lui om de Billie Cup af te wassen. Gelukkig hoeft dat ook niet. Als je een vieze Billie Cup inlevert, krijg je er een schone voor terug. Fontys levert een goede service, het is een prima initiatief.” [Karen Luiken]

Volgens een nieuwe wetgeving is het vanaf 1 januari niet meer toegestaan om wegwerpplastic gratis te verstrekken. Koffiebekers, soepkommen, bordjes en bestek liggen niet meer voor het grijpen, maar mogen bij to go-locaties nog wel verkocht worden tegen een meerprijs. Die regel zou gehandhaafd worden door de Inspectie Leefomgeving en Transport, maar nu meldt staatssecretaris Vivianne Heijnen (Milieu, CDA) dat de controles (nog) niet hoeven worden uitgevoerd. 

Wat betekent dat voor Fontys? Mag de hogeschool nu in feite zelf bepalen of ze een meerprijs op wegwerpplastic toepast? Als Fontys een to go-locatie zou zijn wel, maar dat is niet het geval. Fontys is een to stay-locatie en daar gelden andere regels voor. Hier is sprake van een verbod op wegwerpplastic. Er worden wel herbruikbare alternatieven aangeboden, maar daar moet een borgprijs voor worden betaald. 

De school stimuleert al maanden het bring your own-principe en heeft alle medewerkers een eigen mok gegeven. Het is de bedoeling dat ze die elke dag meebrengen, maar als de beker een keer vergeten wordt, kan er een alternatief worden gekocht. De vraag is alleen: houdt Fontys deze nieuwe regels in stand nu blijkt dat er niet gehandhaafd wordt?

Ja, is het simpele antwoord van facilitymanager Karlijn Schoonbrood. “Dat er niet gecontroleerd wordt door de inspectie, betekent niet dat de wetgeving stopt. Tuurlijk: het geeft misschien een bepaalde vrijheid, maar wij doen daar niks mee. De regels blijven zoals we ze eerder hebben gecommuniceerd. Er is voor ons geen reden om een stapje terug te doen.”

Duurzaamheid
De cateraars zijn er klaar voor en alle koffieautomaten zijn aangepast. Het zou zonde zijn om alles nu terug te moeten draaien. “En bovendien willen we ook bepaalde doelstellingen omtrent duurzaamheid halen”, vervolgt Schoonbrood. “We zijn nu op de goede weg en pakken gewoon door. In onze ogen is er los van de handhaving niks veranderd. Het gaat er toch een keer van komen, dus dan kunnen we er maar beter meteen werk van maken.” [Karen Luiken]

De voorbereidingen voor een verbod op wegwerpplastic zijn een paar maanden geleden al in gang gezet. Alle medewerkers van Fontys hebben een eigen beker ontvangen, het bring your own-principe wordt gepromoot en bij sommige cateraars op bepaalde Fontys-locaties worden al herbruikbare alternatieven zoals de Billie-cup aangeboden.   

Maar toch lijkt het besef dat er vanaf het nieuwe kalenderjaar helemaal geen wegwerpbekers, -bordjes of -bestek meer worden aangeboden, nog niet bij iedereen ingedaald. Logisch ook: bij vrijwel alle koffieautomaten staan de wegwerpbekertjes nog voor het grijpen. “Daar komt straks echt verandering in”, zegt facilitymanager Karlijn Schoonbrood. “De cups bij de koffieautomaten gaan vanaf de kerstvakantie allemaal terug naar de leverancier. Dat zijn er jaarlijks 1,2 miljoen in het totaal.” 

Wennen 
De plastic koffiebekers verdwijnen en maken plaats voor de beker die iedere Fontys-medewerker heeft gekregen. Schoonbrood: “Ik neem mijn beker elke dag mee naar huis, zet hem in de vaatwasser en neem hem de volgende dag weer mee naar school. Het zal tijd kosten voor die gewenning er bij iedereen in zit, net zoals het tijd kostte voor het normaal werd dat je geen gratis plastic tasje meer krijgt in de winkel.” 

Voor studenten zijn er andere opties. Zij kunnen tegen betaling een herbruikbare cup kopen die ze mee naar huis nemen of in kunnen leveren. “Als studenten zonder een eigen mok een drankje halen bij een koffieautomaat, valt er tegen een meerprijs van één euro een herbruikbare beker naar beneden. Daarnaast wordt er bij eet- en drinklocaties van onze cateraars gewerkt met recyclesystemen. Je betaalt eenmalig een bedrag voor bijvoorbeeld een soepkom, en levert die soepkom na gebruik weer in. Daarvoor krijg je een borgmunt of direct korting op je eerstvolgende bestelling.”   

Alternatief  
Voor medewerkers en studenten lijken de regels helder. Maar hoe zit het met bezoekers? “Een lastigere doelgroep”, aldus Schoonbrood. “Want wat doen we met open dagen waarbij honderden mensen onze locaties bezoeken? We mogen geen plastic koffiebekers meer aanbieden, dus moeten er alternatieven komen. De locatie in Venlo kan door de omvang nog met servies werken, maar in Eindhoven en Tilburg kan dat niet. Daar wordt gekozen voor hardcups.” 

Die hardcups - harde plastic bekers die ontworpen zijn om keer op keer te worden gebruikt - worden gehuurd, wat dan weer een nieuw probleem met zich meebrengt. Ze moeten worden ingeleverd, maar hoe zorg je ervoor dat alle bezoekers dat doen? “Het is aan de organisatoren van de open dagen om het aantal koffiepunten tijdens een open dag te minimaliseren zodat je enigszins kunt controleren waar de koffiecups zijn en blijven. Ook moeten we rekening houden met genoeg inleverpunten. Je wilt er toch zoveel mogelijk terug. Elke beker kost immers geld.” [Karen Luiken] 

Dat stelt de dienst Huisvesting en Facilitaire zaken, die al ruim twee jaar bezig is met de bereikbaarheid van de campus, vanaf het moment dat de vijf instituten die tot vorige maand nog aan de Theodor Fliedernerstraat zaten, naar Rachelsmolen zouden komen. 

Zoals Bron gisteren al meldde klagen veel automobilisten over de lange wachtrijen en het feit dat sommigen hun auto in de wijk moeten parkeren. Wat dan weer leidt tot klachten van buurtbewoners. “Er zijn aangewezen plekken in de wijk, maar we merken dat er ook op plekken wordt geparkeerd waar dit niet de bedoeling is. Dat vinden we uiteraard niet wenselijk”, aldus de dienst H&F. 

Een waarschuwing aan al diegenen die dit doen: Fontys heeft hierover bij de gemeente contact met de gebiedscoördinator en met handhaving, die controles op foutparkeren uitvoert en boetes zal uitdelen waar dat nodig is.

Asfalt
Meer parkeerplaatsen aanleggen, zit er in elk geval niet in. Het mag niet van de gemeente, het past niet in het duurzaamheids- en mobiliteitsbeleid van Fontys en meer asfalt draagt ook niet bij aan een groene, aantrekkelijke campus. 

Aanvankelijk was nog wel uitgegaan van meer parkeerplaatsen op en rond de campus: tot een aantal jaren geleden werd in de plannen nog uitgegaan van niet één maar twee parkeergarages op de campus. Daar stak de gemeente Eindhoven echter een stokje voor: ook Fontys moest zich houden aan het beleid dat het aantal parkeerplaatsen binnen de ring kleiner moest worden om de stad bereikbaar te houden. 

Sindsdien is veel onderzoek verricht en zijn plannen aangepast en nieuwe maatregelen bedacht. Veel van dat werk was ook voor iedereen zichtbaar omdat het binnen het algemene beleid over duurzaamheid en bereikbaarheid voor heel Fontys valt. Neem bijvoorbeeld alleen al de uitgebreide reiskostenvergoeding, OV-kaart, de fietsregeling en de leenauto's voor alle medewerkers. 

Bijna allemaal maatregelen die autogebruik ontmoedigen en andere vervoersvormen stimuleren. Ook werden er slagbomen geplaatst zodat automobilisten die niet bij Fontys werken of studeren moeten betalen voor de parkeergarage. 

Betaald parkeren
Dit laatste dreigt overigens ook voor automobilisten die wèl bij Fontys thuishoren, indien de verkeersdruk tegen alle berekeningen en verwachtingen in toch te hoog blijft. Dat, zo geven zowel de bovengenoemde dienst als het Fontysbestuur aan, is het laatste middel waarnaar gegrepen zal worden mochten alle andere maatregelen te weinig effect hebben. 

Ook dit is niet echt nieuw: betaald parkeren is eerder al opgenomen in het parkeerbeleid dat door het bestuur en de centrale medezeggenschapsraad is vastgesteld. Het heeft dus vooralsnog niet de voorkeur maar de verwachting is wel dat het een ultieme prikkel zou zijn voor velen om alsnog voor een andere transportwijze te kiezen. 

Vervelend
Fontysbestuurder Frans Möhring stelt dat hij begrijpt dat het heel vervelend is voor mensen die nu lang in de file voor de parkeergarage moeten staan of zelfs helemaal geen parkeerplaats kunnen vinden. Maar hij stelt dat de dienst H&F goed heeft kunnen uitleggen waarom er nu overlast is en dat die drukte naar verwachting snel zal afnemen. 

“Ik realiseer me dat je aan al deze argumenten weinig hebt als je verder weg woont en reizen met OV of fiets voor jou geen optie is. Daarom houden we de extra parkeerlocatie op TF de komende weken aan en kijken we ondertussen hoe de situatie zich ontwikkelt.”

Ook Möhring ziet betaald parkeren als een van de oplossingen en mogelijk laatste redmiddel. “Nadeel is dat het iedereen treft, ook degenen die geen andere keuze hebben dan met de auto te komen. Mijn oproep is dan ook aan iedereen voor wie de fiets of het OV wel een alternatief is: pak die fiets, gebruik je OV-kaart.” Die reis wordt immers vergoed, zo stelt hij, en het is ook gezonder en duurzamer. En: “Je laat een plek over voor de collega's en/of studenten voor wie de auto echt noodzakelijk is.”

Overigens zal na de kerstvakantie het aantal parkeerplaatsen nog wel met enkele tientallen toenemen op de campus. Vanaf dan is het werkverkeer dat bij de bouw is betrokken verdwenen. Dat geldt ook voor de containers die nu nog op parkeerplaatsen staan en een aantal plekken voor mindervaliden wordt afgestoten omdat deze tot nu toe niet of nauwelijks worden gebruikt. En tot slot: achter gebouw R12 zijn ook parkeerplaatsen, die tot nu toe door de meesten nog niet zijn ontdekt. [Jan Ligthart]

Mensen zijn zich volgens De Kruijf-Laros niet bewust van het risico. “Ik ook niet. Totdat we met deze pilot begonnen. Het is namelijk zo dat tijdens het laden de accu te warm kan worden waardoor er rookvorming kan ontstaan. Inademing en aanraking van de rook van lithiumionaccu’s is zeer gevaarlijk voor de gezondheid. De consequenties daarvan zijn niet te overzien. Dat willen we uiteraard voorkomen.”

Eenvoudig in gebruik
Het risico neemt toe naarmate er meer mensen met e-bikes naar Fontys komen en hun accu’s binnen opladen. Om de brandveiligheid te waarborgen zijn deze week als proef 24 rvs-laadlockers geplaatst bij de fietsenstallingen op campus Stappegoor in Tilburg. Zestien lockers zijn te vinden in de openbare fietsenstalling in gebouw P8 en acht staan naast het hek van de afgesloten fietsenstalling bij gebouw P7. Alle lockers zijn door iedereen te gebruiken: medewerkers, studenten en ook externe bezoekers.

“Ze zijn heel eenvoudig in gebruik”, vertelt De Kruijf-Laros. “Je legt de accu in een locker en sluit hem met je eigen lader aan op het stopcontact waarvan elk kluisje is voorzien. Nadat je het deurtje hebt gesloten, stel je een eigen code in om de locker te vergrendelen. Als je vertrekt, open je de locker met dezelfde code. Het kluisje komt dan weer vrij voor gebruik door een ander.”

Hoewel de lockers zijn voorzien van stopcontacten met een juist wattage, zijn de accu’s nog steeds ontvlambaar. Maar omdat ze zitten opgesloten in een kleine rvs-ruimte kan de brand niet meer uitslaan. De lockers werken brandvertragend. Ook zijn bij  de lockerlocaties in de fietsenkelders rookmelders geplaatst. “Mocht er toch brand uitbreken, dan kunnen we snel ingrijpen”, aldus De Kruijf-Laros. “De schade zal beperkter zijn en er is geen schade aan de gebouwen.”

Diefstal voorkomen
Facilitymedewerkers zien tijdens hun rondes door de gebouwen dat er significant meer accu’s binnen worden opgeladen. Vooral sinds Fontys een actief mobiliteitsbeleid voert waarbij medewerkers en studenten worden gestimuleerd om (vaker) duurzaam te reizen, is het aantal e-bikers gestegen. “Dat vinden we super om te zien”, zegt De Kruijf-Laros. “Een locker vlak bij de plek waar je je fiets hebt gestald, is niet alleen brandveilig, het is ook handig en voorkomt diefstal.”

Daarbij plaatst De Kruijff-Laros wel de kanttekening dat het uitgangspunt is om de accu thuis op te laden. “We kunnen niet oneindig veel lockers faciliteren. De actieradius van een recente e-bike zou voldoende moeten zijn voor een retourtje naar Fontys. Als je dan een keer moet bijladen, kan dat in ieder geval op een brandveilige manier.”

Opschalen
De komende maanden wordt nauwkeurig gemonitord hoe vaak er gebruik wordt gemaakt van de laadlockers. De Kruijf-Laros: “We zullen mensen die hun e-bikeaccu alsnog mee naar binnen nemen wijzen op het belang van de laadlockers en ze aansporen om ze te gebruiken. Als blijkt dat de lockers vaak bezet zijn, schalen we direct op. Ook zijn we ons al aan het oriënteren om laadlockers te plaatsen op andere locaties.”

Met de laadlockers loopt Fontys vooruit op een wettelijk verbod op het opladen van e-bike-accu’s in openbare ruimten. Het duurt nog wel even voordat de wet er is, weet De Kruijf-Laros. “Maar daar willen we niet op wachten. De veiligheid van de mensen in onze gebouwen heeft prioriteit.” [Marieke Verbiesen]

Voor de jaarlijkse wedstrijd worden genomineerden door een vakjury beoordeeld. Die deelt vervolgens een prijs uit aan de gemeente, een werkgever en een privé-initiatief voor de beste initiatieven om autodelen op de kaart te zetten. Wageningen University ging voor de neus van Fontys met de prijs voor beste werkgever aan de haal, Amsterdam won bij de gemeenten en buurtinitiatief Zeist won met MobiGo.

Dat Fontys was genomineerd is ook weer niet zo verrassend. De instelling maakt flink werk van duurzame mobiliteit. Zo zijn er betere fietsregelingen gekomen met een hogere onkostenvergoeding voor medewerkers die te voet of fietsend naar hun werk komen. Bus en trein zijn voor woon-werk en zakelijke reizen gratis. 

Toename
En dan is er nog Amber, tegenwoordig MyWheels geheten. Met dit bedrijf heeft Fontys een overeenkomst voor elektrische deelauto's, en het was ook via dit bedrijf dat Fontys bij de genomineerden terecht kwam. 

“We zien nog steeds het aantal aanmeldingen toenemen van medewerkers die zich daarvoor inschrijven”, zegt Tanja Steenhorst van het team Mobiliteit. “Op dit moment hebben 970 medewerkers een Amber-account. En het gebruik van deze auto's neemt eveneens almaar toe. Net als trouwens het gebruik van de fiets en het OV.”

"Medewerkers gebruiken duidelijk veel meer opties voor hun reizen dan voorheen. Daaraan kunnen we duidelijk zien dat de genomen maatregelen helpen. Wat dat betreft doen we het echt hartstikke goed als Fontys, we zijn echt wel een voorloper. En het moet gezegd: dat heeft ook alles te maken met de ambities die het college van bestuur op dit vlak heeft.”

Studenten
Voor de nieuwe mobiliteitsagenda wordt de koers wel verlegd: die gaat vooral gericht zijn op studenten. Dat wordt een veel grotere klus, zo geeft Steenhorst toe. “Die zijn veel moeilijker te bereiken. Het is inderdaad een moeilijkere doelgroep. Dat geldt niet alleen hierin, maar eigenlijk voor alles waar je studenten in hoopt te betrekken.”

Duidelijk is al wel dat er geen grootschalige investeringen gepleegd gaan worden voor die groep. “We zouden natuurlijk iedereen het liefst een e-bike geven, om maar wat te noemen. Maar het is al besloten dat zoiets niet gaat gebeuren. Het gaat om onderwijsgeld en dat geld gaat dan dus ook naar onderwijs.”

Gratis vakantiedag
Toevallig werd vandaag ook bekend dat bedrijven steeds vaker arbeidsvoorwaarden ‘vergroenen’. Wie met de trein op vakantie gaat of naar een klimaatdemonstratie, kan een extra vakantiedag krijgen, vegetarische lunches op kantoor of geld voor het verduurzamen van je huis. Dat blijkt uit eigen onderzoek van werkgeversorganisatie AWVN, zo meldt de NOS. 

“Dat hebben wij ook gezien ja. Prachtig idee, en we nemen dat ook mee in de volgende presentatie bij de dienst P&O. Al kleven er ook haken en ogen aan: het gevaar bestaat dat je aan vergroeningsdiscriminatie doet, terwijl iedereen wel gelijke kansen moet hebben.” [Jan Ligthart]

Vanaf 1 januari 2024 mogen er geen disposables met plastic meer verstrekt worden bij Fontys. Tot die datum mag dat nog wel bij to go-locaties, maar niet meer gratis. 

To stay of to go
Voor Fontys was het lange tijd onduidelijk of ze een to stay- of to go-locatie was. Maar die knoop is inmiddels doorgehakt bij de overheid, vertelt Anita Swinkels, manager Facilities bij Fontys. “Onze locaties in Den Bosch, de FHK, Sporthogeschool, Nexus en in Sittard en andere standalone-locaties zijn volgens de omschrijving van de overheid to stay-locaties. De campussen in Eindhoven, Tilburg en Venlo zijn hybride en daarmee to go, omdat bijvoorbeeld de koffieautomaten op de gang onder to go vallen, maar de automaten van medewerkers onder to stay. Wij hebben ervoor gekozen om één lijn te trekken en zijn voor alle locaties per 1 januari 2024 to stay.”  

Concreet betekent dit dat er tot 1 januari nog wel wegwerpplastic aangeboden mag worden, maar dat dit op campussen niet gratis verstrekt mag worden. Maas, het bedrijf achter de koffieautomaten, en cateraars zijn verplicht om een meerprijs te vragen voor wegwerpplastic en een herbruikbaar alternatief aan te bieden. “Die zijn daar al op aan het inspelen”, zegt Swinkels.  

Die meerprijs is door de overheid bepaalt. Zij komt met adviesprijzen van 0,25 euro voor een beker, 0,50 euro voor grotere maaltijddisposables en 0,05 euro voor kleinere varianten. Disposables van karton, bamboe, rietsuiker en andere alternatieven mogen nog wel gewoon verstrekt worden, want daar zit geen plastic in. “Maar deze materialen zijn niet geschikt voor warme producten. Daar is nog geen goed alternatief voor”, legt Swinkels uit. 

Tijdelijke oplossing
Als studenten of medewerkers een broodje of drankje kopen in de kantine of bij een koffiecorner, krijgen ze de vraag of ze het daar op willen eten of mee willen nemen. Als ze voor de eerste optie gaan, kunnen ze een paar dingen doen. Swinkels: “Ze kunnen betalen voor een disposable met plastic zoals een beker, maar ze kunnen ook een alternatief kopen. Die mogen ze na gebruik weer inleveren, waarvoor ze vervolgens een muntje krijgen. Dat kunnen ze de volgende keer dan weer inzetten. Zie het als een soort statiegeld.”

Het gaat om een tijdelijke oplossing, geeft Swinkels aan. Het uiteindelijke doel is namelijk om een bring your own-omgeving te creëren waarbij je je eigen bestek en beker meebrengt. “Waar je ook heengaat, overal in Europa geldt deze wetgeving. Bij Starbucks hebben ze het al geïntroduceerd. Als je daar je eigen koffiebeker meeneemt, hoef je niet extra te betalen. Het is iets waar we allemaal aan moeten wennen, maar wat wel de toekomst is.” [Karen Luiken] 

Zes internationale studenten uit het derde jaar van de opleiding Marketing Management & Digital Business Concepts staken een tijdje terug hun koppen bij elkaar. Vastbesloten om een tastbare impact te maken op het gebied van duurzaamheid, verzonnen ze Greeny, een platform dat gedreven wordt door de passie om jonge moeders in Nederland te helpen hun gezinnen een betere levenskwaliteit te geven door duurzame aankoopbeslissingen te maken. Deze week ging de website live.

“Bij Greeny zijn we ons bewust van de moeilijkheden die moeders ervaren bij het kiezen voor duurzaamheid. Ze voelen zich vaak overweldigd door de overvloed aan opties en uitdagingen bij het vinden van betrouwbare informatie. Om aan deze behoeften te kunnen voldoen, hebben we een educatief platform gecreëerd”, vertelt student Dayana.

De website, die nog volop in ontwikkeling is, komt vol te staan met duurzame huishoudelijke producten die essentieel zijn voor dagelijks gebruik. Dat kunnen milieuvriendelijke afwasborstels zijn, maar ook herbruikbare voedselverpakkingen als alternatief voor wegwerpplastic of schoonmaaksponzen die gemaakt zijn van natuurlijke materialen. [Tekst gaat verder onder de foto]

Elk product draagt bij aan een groenere wereld. Dus ook de tips die Greeny regelmatig deelt. “We verzamelen onze tips uit allerlei verschillende betrouwbare bronnen, zoals duurzaamheidsexperts en milieuorganisaties. Het is de bedoeling dat we onze gebruikers hiermee in staat stellen duurzame keuzes te maken in hun dagelijkse leven.”

Dat doen de zes studenten zelf ook. Ze erkennen dat ze in een wereld leven waar acties gevolgen hebben, en zijn vastbesloten om bij te dragen aan positieve verandering. Stuk voor stuk zoeken ze daarom naar unieke manieren om duurzame praktijken in hun dagelijkse leventjes op te nemen.

Afvalvermindering
“We richten ons op afvalvermindering, duurzaam vervoer, duurzaam eten en duurzaam winkelen”, vervolgt Dayana. “Dit betekent dat we afval minimaliseren, milieuvriendelijke transportopties kiezen en bewuste beslissingen nemen over het voedsel dat we consumeren en de producten die we kopen. Door duurzaamheid als groep te omarmen, streven we ernaar een positieve impact te hebben op het milieu en bij te dragen aan een duurzamere toekomst.”

De studenten krijgen bij Greeny hulp van op duurzaamheid gerichte organisaties en individuen. “De steun die we krijgen, is bemoedigend”, zegt Dayana. “Het succes en de positieve feedback die we ontvangen, bevestigen ons vertrouwen om te groeien en een betekenisvol verschil te maken. We zijn optimistisch over de toekomst van Greeny en haar vermogen om mensen in staat te stellen duurzame keuzes te maken. Samen kunnen we een toekomst vormgeven waarin vertrouwen, sociale verantwoordelijkheid en het achterlaten van een erfenis voor toekomstige generaties centraal staan.” [Karen Luiken]

Klimaatactivisten hielden vorige week bezettingsacties aan verschillende instellingen, ook aan de TU Eindhoven (TU/e). Op beelden is te zien hoe collegevoorzitter Robert-Jan Smits de beveiliging helpt bij het wegvoeren van de bezetters bij de ontruiming van een bestuurskamer.

Actiegroepen University Rebellion en End Fossil Occupy hielden donderdag een bestuurskamer van de TU Eindhoven bezet en wilden nog een andere bestuurskamer innemen, waar op dat moment vergaderd werd.

De beveiliging verwijderde de studenten uit de kamer. Op filmbeelden is te zien dat dit hardhandig gebeurt en dat collegevoorzitter Smits erbij helpt. De studenten hebben vervolgens aangifte gedaan tegen Smits, meldt het AD. 

In een statement schrijft het college van bestuur over het voorval: “We staan uiteraard geen TU/e voor waarin dit tot de normale omgangsvormen behoort. Wij betreuren het dan ook ten zeerste.”

Klimaat
In de rest van het statement staat dat de technische universiteit zich ten volle bewust is van de problemen met het klimaat en zich inzet voor de energietransitie. “Met name onze studenten houden ons scherp en dat hoort zo.” 

Er lopen allerlei gesprekken met de activisten. Daarom was het college naar eigen zeggen verrast door de demonstratie van afgelopen donderdag. Die was overigens wel aangekondigd. 

Rector
Die dag was bovendien bijzonder voor de TU/e. De oude rector nam afscheid en de nieuwe rector werd geïnstalleerd. De klimaatactie begon net iets eerder, “terwijl de ontvangst van gasten gaande was”. 

De activisten hielden zich vervolgens niet aan beperkingen die het bestuur gaf en drongen ook door tot een ruimte (‘boardroom’) waar een vergadering gaande was. “Het geduw en getrek dat daarna ontstond in de boardroom is te verklaren vanuit deze sequentie van gebeurtenissen”, aldus de verklaring van de Eindhovense universiteit. [HOP]

Een hackathon is van origine een bepaalde tijd in de codeerwereld waarin een programma gehackt wordt. Alka Anna Goos is als eigenaar van het bedrijf Hackastory en vanuit haar rol als docent-coach bij Journalistiek een van de kartrekkers van het driedaagse project. “Tijdens deze hackathon werken studenten meerdere dagen multidisciplinair aan een project. Het doel daarbij is het ontwerpen van een game die klimaatdesinformatie bestrijdt.”

Dat doen studenten Journalistiek samen met andere mbo- , hbo- en universiteitsstudenten met expertises op het gebied van ICT, media en design en content creatie. Maandag, de derde en laatste dag van het project, is het aan de zeven verschillende groepen studenten om hun prototype te pitchen aan een driekoppige jury. Naast een docente van de FJ maken een lid van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek en een lid van Extinction Rebellion deel uit van deze jury.

Restaurants en tropische huisdieren
Tijdens de pitches staat voor de beoordelaars de goede interventie voor misinformatie, het juist bereiken van de doelgroep en het zo snel mogelijk kunnen stoppen van klimaatverandering centraal. Nu is het aan de studenten om het drietal te overtuigen dat hun game alles bevat.

Er komt dan ook van alles voorbij tijdens de pitches. Zo heeft een groep het bekende spel Pokémon Go omgetoverd tot een spel waarbij je afval van straat raapt, kun je als boer die een eigen restaurant runt meer en beter vlees serveren wanneer jouw dieren het goed hebben op de boerderij, en krijg je de kans om een koala, schildpad of ijsbeer te verzorgen als digitaal huisdier.

Winnaars
De twee game prototypes die er uiteindelijk met de winst vandoor gaan zijn de groepen Clickbait en Scallop. Scallop is een spel dat cliënten van Shell laat nadenken over hun eigen moreel kompas en wat de impact van hun beslissingen zijn op de wereld. Als gebruiker werk je voor een oliebedrijf, maar je dochter is ernstig ziek geworden door de vervuilingen van datzelfde bedrijf. Waar kies je voor? Stop je met werken zodat je dochter beter wordt? Of blijf je bij het oliebedrijf zodat je inkomen hebt om medicijnen te betalen? “Een spel dat de eindgebruiker na laat denken over de prijs van macht met bitterzoete oplossingen, want ook in de echte wereld overleven is moeilijk.”

Clickbait kiest voor toegankelijkere animaties en een laagdrempelig spel, waarin gebruikers op een speelse manier inzicht krijgen wat betreft het klimaat. Neem bijvoorbeeld de Noordpool, waar ijskappen smelten, ijsberen langzaam wegdrijven en cruiseschepen steeds vaker voorbijkomen. Aan ons de taak om van een van deze drie onderwerpen een foto te maken. Heb je gekozen voor de cruiseschepen? Dan zie je al snel wat voor effect dat heeft. Het ijs smelt nog harder en de ijsberen verdwijnen. “Bij iedere keuze hoort een kop en artikel, waarna een animatie de gevolgen laat zien. Met ons spel ben je iedere dag binnen een paar minuten klaar, maar het draagt wel degelijk bij aan de bewustwording bij kinderen wat betreft het klimaat.”

Doorontwikkeling
Beide winnaars mogen niet alleen de eer opstrijken tijdens de afsluiting van de Hackathon, maar mogen zich onder de vleugels van Fontys Journalistiek doorontwikkelen met een budget van honderd uur per groep. De projecten worden tijdens de officiële opening van MindLabs op 27 september nogmaals in het zonnetje gezet.  

Toch is dat volgens Goos niet het belangrijkste. “Het gaat erom dat alle studenten iets op hebben gestoken van de verschillende disciplines die deze dagen aan bod kwamen. Het proces is wat dat betreft echt veel belangrijker dan de uitkomst. Ik hoop dat ze die les uiteindelijk allemaal meenemen in hun werkende leven.” [Noëlle van den Berg]

Erasmus-professor Ginie Servant-Miklos is de bedenker van het spel en legt vol enthousiasme uit aan de kleine maar fanatieke groep wat de bedoeling is van vandaag. “Het is het jaar 2100. De wereld heeft zich niet gehouden aan de SDG’s en het klimaatakkoord en dat betekent dat onze wereld verandert. Welke transporten heeft onze nieuwe wereld nodig? Hoe wekken we energie op? En wat voor gevolgen hebben verschillende rampen? Het is aan jullie om dat vandaag te ondervinden.”

Dat doet de groep aan de hand van het bordspel COLLAPSE. In verschillende rondes proberen drie teams een veerkrachtige gemeenschap op te bouwen die zelfvoorzienend is. De vraag is alleen of deze samenlevingen zich staande kunnen houden of onder druk zullen ‘collapsen’.

Fouten voorkomen
Servant-Miklos ontwierp het spel nadat zij zich vanuit haar rol als human resource advocaat omschoolde naar het onderwijs. Als advocaat ondervond ze dat ze dingen moest veranderen die al fout waren gegaan. “Maar in het onderwijs kun je juist de veranderingen waarmaken die fouten voorkomen.”

De vraag die daarbij centraal stond was: wat maakt revolutionair onderwijs? Om antwoord te krijgen ontwierp de Franse professor een nieuw soort onderwijs met een focus op klimaat, om docenten te helpen met hun eigen onderwijsmethoden. Daarbij gaf Science of Collapse, cijfers van onderzoekers die onderbouwen dat onze samenleving voor 2030 instort, houvast. “Het heeft alles te maken met energie, grondstroffen, klimaatverandering, water, populatiegroei, biodiversiteit en geopolitieke instabiliteit.”

Voortleven in de toekomst
“En ja, de wereld die we kennen stopt inderdaad. Maar dat betekent niet dat we gaan sterven”, vervolgt de professor. “We moeten voort kunnen leven in de toekomst, maar om dat succesvol te kunnen doen moeten we streven naar een zo efficiënt en effectief mogelijke werkbaarheid.” Dat klinkt als een hele kluif, maar het spel Collapse biedt de aanwezige studenten en docenten al gauw meer duidelijkheid.

Het doel van het spel Collapse is het ontwikkelen van systematisch denken in het jaar 2100, waar energie, transport, agricultuur, veiligheid, kunst en cultuur op zo’n manier in onze samenleving worden ingezet dat deze bestand is tegen verschillende uitdagingen. Het spel start met de planningsfase, waar alle de drie deelnemende groepen kaarten kunnen kopen voor middelen, mensen en energie. De kaarten variëren van windmolens en paard en wagen tot verschillende agriculturen en nucleaire energiewinners. [Tekst gaat verder onder de foto]

Met de planningsfase achter de rug kan het jaar 2100 echt beginnen. Ieder jaar, dus iedere ronde, wordt de samenleving onderworpen aan bonussen en rampen. Die laatste categorie heeft altijd impact op infrastructuren en bronnen. Zo vernietigt de orkaan je treinrails waardoor je geen transport meer hebt. En als je energiebron uitgeschakeld wordt kun je niet meer werken. Heb je te weinig voedsel? Dan verlies je mensen. De uiteindelijke winnaar is de groep met de meeste welzijnspunten.

In vier rondes krijgen de teams een nieuwe coronapandemie, een insectenapocalyps, een orkaan en een overstroming voor hun kiezen. Eén van de groepen weet de laatste ronde niet te overleven. ‘We’ve collapsed!’, klinkt er door het lokaal. De andere twee groepen weten de eindstreep wél te halen, waarbij de ene groep net twee bevolkingsleden meer heeft dan de ander en tot uiteindelijke winnaar wordt gekroond.

Inzicht van groot belang
Die groep bestaat uit twee studenten en organisator Linda Hofman. “Zo zie je maar weer, de studenten zijn echt de toekomst”, bezegelt Hofman de winst van haar groep. “Maar hoe leuk het winnen van zo’n spel ook is, het inzicht dat hiermee gewonnen wordt is van groot belang.”

Om ervoor te zorgen dat steeds meer studenten en docenten binnen Fontys zich bewust worden van het klimaat, krijgt Fontys een eigen versie van het spel. “Onze studenten moeten nadenken over de transitiefases in de toekomst. Als je keuzes maakt hebben die direct effect op andere zaken. Ik hoop dan ook dat onze studenten deze gamificatie meenemen in hun verdere leven.”

Instellingbreed spelen
De twee winnende studenten uit de groep van Hofman zijn al redelijk bekend met de verduurzamingsfase en –transitie. Toch gaf het spel ook hen nieuwe inzichten. “Als er ergens een ramp gebeurt beïnvloedt dat verschillende lagen. Je kunt je moeilijk voorbereiden op iedere ramp. Nu konden we in de volgende ronde onze wereld opnieuw opbouwen, maar in de echte wereld gaat dat niet zo makkelijk.”

Hofman besluit dat het spel Collapse door iedereen binnen de onderwijsinstelling gespeeld kan worden. En dat is nodig, want volgens de docent-onderzoeker is heel Fontys bezig met duurzaamheid, maar kan er echt nog meer gedaan worden. “Ik ken het spel natuurlijk nog niet uit mijn hoofd, maar als er andere docenten, medewerkers of studenten zijn die dit een keer willen proberen om hun kennis en inzicht te verbreden, hoor ik dat maar al te graag.” [Noëlle van den Berg]