Wouter studeert Commerciële Economie bij Avans en volgde vorig collegejaar de minor Ondernemerschap bij Fontys. Daar ontwikkelde hij FreshPaws, wat hij sindsdien doorontwikkeld heeft tot zijn eigen onderneming.

Wouter, hoe lang heb je dit bedrijf al en wat houdt het precies in?
“FreshPaws bestaat eigenlijk pas sinds afgelopen oktober officieel en is een hondenpootreiniger met een twee-in-een-functie. Je kunt er namelijk een hondenpoot mee borstelen en hem tegelijkertijd effectief reinigen met water. Het product zelf kun je ook makkelijk mee nemen en reinigen.”

Hoe kwam je op het idee om een eigen onderneming te starten?
“Ik startte februari vorig jaar met de minor Ondernemerschap bij Fontys. Daar moesten mijn groepje en ik direct een keuze maken wat betreft de doelgroep waarvoor we aan de slag wilden gaan. Thuis hebben we twee labradoodles, dus iets op de markt brengen voor hondeneigenaren leek me erg leuk. Dat idee heb ik gepitcht en is uiteindelijk uitgegroeid tot FreshPaws.”

Hoe ging dat precies in zijn werk?
“We zijn direct begonnen met het afnemen van interviews onder hondeneigenaren. Daar kwam heel sterk naar voren dat veel mensen geen effectief middel hebben voor het reinigen van hondenpoten, buiten de gewone handdoek die men thuis heeft liggen. Al snel kwamen we tot de conclusie dat er maar één product op de Nederlandse markt is dat hondenpoten reinigt, maar dat eigenlijk niet voor iedere poot geschikt is. Toen dachten wij: dat kunnen we veel beter. En zo gezegd, zo gedaan.

Of ja, we zijn daarna snel gestart met het maken van een prototype. Mijn groepsgenoten wilden niet door met het project, maar ik wel. Na veel testen en feedback ontwikkelde ik nog een tweede en uiteindelijke derde versie. Dat product heb ik bij honden van verschillende formaten uitgeprobeerd, en met succes. FreshPaws kan op iedere hondenpoot gebruikt worden.”

Hoe combineer je de onderneming met school?
“Nu staat de onderneming op een iets lager pitje. Dat komt omdat ik nu ook volop in mijn afstudeerfase zit en daarin ook stage moet lopen. Maar zodra ik afgestudeerd ben, pak ik het weer volop op. Dan combineer ik het met werken in loondienst, zodat ik zeker de eerste paar maanden een vast inkomen heb. Zodra FreshPaws genoeg gegroeid is kan ik daar meer tijd in steken.”

Hoe bevalt het ondernemen je?
“Heel goed. Ik heb een mooie website die vanaf september live gaat, het officiële product ligt er en ik heb al een aantal samenwerkingen achter mijn naam mogen schrijven. Daarnaast ben ik al bezig met het uitbreiden van FreshPaws. Denk daarbij aan een droogdoek, hondenshampoo, iets om teken te verwijderen en parfum die voor honden geschikt is.”

Wat is de belangrijkste les die je hebt geleerd tijdens het ondernemerschap?
“Dat ik meer doorzettingsvermogen heb dan ik voorheen dacht. Ik vind alles op het begin leuk en piek dan in mijn energie, maar hoe langer het duurt hoe meer dat afzwakt. Zodra ik een obstakel tegenkom laat ik dingen vaak links liggen, maar tijdens mijn ondernemerschap heb ik echt geleerd dat als je iets leuk vindt, je je daarvoor in moet blijven zetten. Ik motiveer ook de mensen om me heen, wat mij ook steeds energie blijft geven.”

Heb je hoogte- en/of dieptepunten meegemaakt?
“Ik ben ontzettend blij met mijn eindproduct, maar de reis daarnaartoe was niet zo makkelijk. Het model dat ik eigenlijk in gedachten had kon ik zelf niet goed vormgeven, waardoor ik de ontwikkeling daarvan moest uitbesteden. Dat vond ik een dieptepunt, maar het zorgde er uiteindelijk wel voor dat ik nu veel blijer ben met het eindresultaat.

De samenwerkingen die ik in deze korte tijd al heb gesloten zijn een absoluut hoogtepunt. FreshPaws is volgens mij een product waarvan je je realiseert dat je het nodig hebt, zodra je het voorbij ziet komen. Daarom hebben we nu samenwerkingen op sociale media met een bereik van ruim 30.000 volgers. Ook heb ik een klantenbestand vanuit contacten binnen de minor Ondernemerschap, werken we samen met fokkers en staan we in contact met verschillende trimmers.”

Tenslotte, heb je tips voor andere studenten die willen ondernemen?
“Als je iets leuk vindt om te doen, doe het dan ook gewoon. Onthoud daarbij dat het netwerk dat je hebt er ook is als dingen niet lukken. Ondernemen kun je namelijk niet in je eentje; je hebt ook mensen nodig die je motiveren. En durf uit je comfortzone te stappen. Vraag mensen om hun problemen, speel in op bepaalde behoeftes en gebruik hun gegevens alvast voor een eerste klantenbestand. Dan heb je de eerste stappen zo gemaakt.”

Wil jij ondernemen tijdens de studie of heb je hier vragen over? Fontys heeft een eigen Centrum voor Ondernemerschap. Meer informatie vind je hier.

Daan van der Steijn, Ties van de Vin en Brent Ruhl zijn vierdejaarsstudenten Ondernemerschap & Retail Management en staan maandag voor de groep studenten die de minor Ondernemerschap volgen op Campus Rachelsmolen. De drie zijn mede-eigenaren van HockeyMates en ontwierpen een verstelbare hockeystick voor groeiende kinderen. Zo hoeven ouders niet elk jaar een oude hockeystick weg te gooien en een nieuwe te kopen. Ze hebben met dit idee verschillende awards gewonnen en veel media-aandacht gekregen. 

Hun tip voor toekomstige ondernemers: raak niet gedemotiveerd als de bestaande markt negatief is over je product, mensen zijn vaak bang voor verandering. Ook geven ze de studenten mee goed na te denken. “Of je in de toekomst nog steeds met dezelfde mensen wilt samenwerken voordat je een contract met hen tekent bijvoorbeeld.”

Patenten 
Wat het meest bleef hangen van hun verhaal was het proces van patent aanvragen, zo bleek uit de vele vragen die studenten hierover stelden en de geleverde feedback. “Ik vond het interessant, de sprekers waren goed. Ik heb vooral veel geleerd over patenten en hoeveel tijd en geld zoiets eigenlijk kost”, vertelt Mees van Breukelen, student Leraar Lichamelijke Opvoeding (ALO). 

Beste vrienden Jasper van Rooij en Pim van Workum studeren Commerciële Economie en hebben “een gedeelde passie voor marketing en pils”. Toen zij de minor volgden, hebben ze samen marketingbedrijf StudioJapi opgezet. Inmiddels werken ze met elf bedrijven samen. 

“Wat mij het meest is bijgebleven van vandaag is netwerken”, aldus Danny Nguyen, student HRM die nu de minor volgt. De mannen achter StudioJapi hebben namelijk al hun klanten weten te bereiken via hun netwerk, en het netwerk van hun netwerk. De ondernemers gaven ook de suggestie om iets te gaan doen wat je echt leuk vindt, omdat het werk dan minder aanvoelt als werk. Ook moeten de studenten volgens de twee proactief ingesteld moet zijn. “Als je op je luie reet gaat zitten, komt er niks op je af.” 

Goed ontvangen 
Naast HockeyMates en StudioJapi vertelden ook studenten van Freshpaws en softwaredevelopmentbedrijf Abbaly over hun proces. Freshpaws heeft een diervriendelijk product ontwikkeld om hondenpoten te reinigen. 

Of de huidige lichting geleerd heeft van de gedeelde fouten en successen? Zeker, want de Speakersday kreeg een gemiddelde score van 8,3 blijkt uit een enquête en korte rondvraag achteraf. Zo stelt Stan Donkers, student Bedrijfskunde: “Het was erg interessant. Het hebben van een bedrijf voelt altijd ver weg, maar dit laat zien dat het dichterbij is dan je denkt."

Crijns constateert juist meer belangstelling bij studenten voor ondernemerschap, maar snel veel geld verdienen staat daarbij niet voorop. “Studenten stellen nu vaker de vraag: ‘Kan ik hier leuk van leven?’ in plaats van ‘Kan dit groeien?’”, vertelt de teamleider van het CvO. “Succes wordt minder gekoppeld aan groei en winst, en meer aan persoonlijke vrijheid en zingeving.”

Impact
Daarnaast wordt de startup-route als risicovol en complex ervaren. Waarbij belangrijk is om verschil te maken tussen een startup en een startende onderneming. Niet elke onderneming is een startup, integendeel. Startups focussen op een baanbrekend en schaalbaar idee dat ook echt impact maakt. 

Dat kost energie, tijd en vooral geld. Het gaat dan in Nederland vaak over techstartups. Bij technisch georiënteerde studenten is tijdens de studie niet altijd evenveel aandacht voor ondernemerschap. Ook weten studenten meestal niet waar ze moeten beginnen.

Een startup met investeerders en een BV-structuur brengt veel regels, verantwoordelijkheden en onzekerheden met zich mee. De startdrempel is hoog: studenten moeten direct volwaardig ondernemer zijn, terwijl ze hun idee eigenlijk nog willen testen. Daarnaast focussen studenten zich eerder op afstuderen dan op het levensvatbaar maken van een startup.

Ondernemerschap is er wél
Volgens Els de Maeijer, adviseur regionale samenwerking en public affairs, is er bij Fontys wel degelijk innovatieve potentie aanwezig. “Studenten en ook onze onderzoekers hebben goede ideeën, maar onze kennis krijgt niet per se waarde in een startup, maar veel meer bij onze werkveldpartners. Er zijn cijfers die aantonen dat het grootste gedeelte van de startups een hbo-achtergrond heeft. We leveren ze niet meteen, maar tien jaar later zie je wel dat al die kennis ergens van terechtkomt”, vertelt De Maeijer.

Ondernemerschap wordt door sommige studenten soms geassocieerd met “commercieel plat geld verdienen”. Tegelijkertijd willen steeds meer studenten juist maatschappelijke impact maken. Crijns benadrukt dat ondernemerschap juist ook draait om maatschappelijke waarde en verantwoordelijkheid. De Maeijer vult aan dat een startup per definitie impact maakt en vaak baanbrekend is. Ondernemerschap hoeft dus niet haaks te staan op iets willen doen voor de maatschappij.

Dynamiek
Het aantal techstartups neemt landelijk af, maar ondernemerschap verdwijnt binnen Fontys niet. Het CVO ziet echt een stijging in de interesse in ondernemerschap, los van deze cijfers en dat is volgens Crijns ook niet erg: “Veel economische dynamiek zit juist in kleine bedrijven en zelfstandigen, maar die vallen buiten startupcijfers.”

Studenten zijn innovatief genoeg. De uitdaging zit vooral in hoe ze naar ondernemen kijken en hoeveel risico ze willen nemen. Ze zoeken zekerheid, vrijheid en maatschappelijke impact. Voor Fontys, zo luidt het, ligt de uitdaging in het aansporen van de ontwikkeling van de ondernemende vaardigheden en het beter ondersteunen en motiveren van studenten die willen ondernemen, ook bij techniekstudenten.

Foto boven: De winnaars van het Fontys Startup Festival 2019.

Mocht je geen ervaring als supermarktmedewerker hebben: spiegelen is het naar voren halen en uitlijnen van producten in het schap zodat deze weer gevuld en geordend oogt. “Echt een rotklus”, weet HAN-student Toegepaste Psychologie Friso Jacobs. Hij werkt als teamleider in een supermarkt en ziet de frustratie iedere keer weer bij zijn personeel. “Je moet helemaal achter in een schap reiken, kunt je handen openhalen aan stellingen, producten vallen om én het kost veel tijd. Spiegelen is dus allesbehalve leuk.”

Die frustraties zette hem en Jip van der Ven, student Werktuigbouwkunde bij Avans, aan het denken. Samen volgden ze de minor Ondernemerschap bij Fontys, waarin ze uitgedaagd werden een concreet concept te ontwikkelen om als onderneming op te pakken. “We wilden niet de zoveelste dropshipper of webshop worden, dus wilden we een hulpmiddel ontwikkelen voor die supermarktmedewerker”, legt Friso uit.

Van selfiestick tot prototype
Dat hulpmiddel werd nogal creatief in elkaar gezet door Jip. Hij dook thuis zijn schuur in en plakte een draadstang op een uit elkaar gehaalde selfiestick. “Het zag er niet uit en lag niet lekker in de hand, maar het werkte wel.”

Met het prototype gereed belden de studenten tientallen supermarkten op voor onderzoek. Wat bleek: in iedere supermarkt was spiegelen een terugkerend pijnpunt. “Dus hebben we ons prototype in verschillende filialen mogen testen. Iedereen was daar zeer tevreden over.”

Eerste op de markt
Een nieuw en geüpgraded ontwerp volgde. “Je pakt het erbij om de producten op lastige plekken makkelijker naar voren te schuiven, en met het verstelbare kopstukje kunnen dat zelfs meerdere producten tegelijk zijn. Gemiddeld levert werken met de MirrorMate een tijdswinst op van 25 tot 35 procent per medewerker.”

Tijdens de ontwikkeling ondervonden Jip en Friso dat er nog geen vergelijkbaar product op de markt was. “Wel bestaan er vaste veersystemen die producten automatisch naar voren duwen, maar die kosten ongeveer 300 euro per meter”, licht Friso toe. “En zodra je je schapindeling verandert, moet je alles weer aanpassen.”

Daarom hebben de twee studenten hun uitvinding en model geregistreerd, vult Jip hem aan. “We hebben geen klassiek technisch patent, maar ons ontwerp is op deze manier wel juridisch beschermd. Een ander bedrijf kan er dus niet mee aan de haal.”

Van TikTok naar plezier
Om ervoor te zorgen dat straks geen enkele vakkenvuller een hekel heeft aan spiegelen, postten de studenten een video van de MirrorMate op TikTok. En met succes, want deze werd meer dan een miljoen keer bekeken. “Vakkenvullers deelden die video met hun managers, die op hun beurt weer doorklikten naar onze website.”

Zodoende hebben al meer dan vijftig supermarkten een pre-order geplaatst, variërend tussen de drie en tien stuks per aanvraag. “Ook mijn vrienden en collega’s vragen steeds wanneer de tool eindelijk komt”, lacht Friso.

Doelen
Toch moeten ze nog even geduld hebben. Beide studenten storten zich de komende tijd volop op de optimalisatie van het product, waarna ze in het najaar de Nederlandse markt op gaan. “We willen hiermee vooral het plezier in spiegelen voor vakkenvullers vergroten. Als dat lukt, hebben we ons doel bereikt. En als Nederland overtuigd is, kunnen we altijd nog uitbreiden naar de Benelux of verder.”

Bas studeert Automotive bij Fontys en volgt de minor Ondernemerschap. Tijdens een overbrugging van zijn studie maakte hij kennis met een metaalbedrijf. Dat beviel hem zo goed dat hij ook thuis aan de slag ging. Nu ontwikkelt hij binnen Lobbes Metaalwerk & Engineering allerlei producten van metalen, voor zowel particulieren als bedrijven.

Bas, hoe lang heb je dat bedrijf al en wat houdt het precies in?
“Ik sta sinds vorig jaar maart officieel ingeschreven bij de Kamer van Koophandel. Met Lobbes Metaalwerk & Engineering maak ik maatwerk metaalwerk voor bedrijven en particulieren van bijvoorbeeld staal, rvs en aluminium. Zoals bloembakken voor hoveniers, overkappingen voor buitenkeukens, deuren en trapleuningen.”

Hoe kwam je op het idee om een eigen onderneming te starten?
“Daar ben ik een beetje ingegroeid. Voordat ik Automotive studeerde volgde ik een andere studie, maar daar was ik niet op mijn plek. Toen ik daarmee stopte had ik wat tijd te overbruggen voordat ik bij Fontys aan de slag ging. Dat heb ik gedaan door een half jaar bij een metaalbedrijf in de buurt te gaan werken. Mensen uit mijn directe omgeving vroegen al snel of ik ook iets voor hen kon maken, waarna ik een eigen lasapparaat heb gekocht en thuis in de schuur ben begonnen. Dat is uiteindelijk  uitgegroeid tot mijn eigen bedrijf in een loods.”

Hoe ging dat precies in zijn werk?
“Ik heb in het begin bijna geen reclame hoeven maken, de aanvragen kwamen vanzelf. Dat lag wellicht aan de bloembakken die ik maakte voor onze eigen voortuin. Mensen zagen de bloembakken staan en vroegen aan mijn ouders waar ze deze gekocht hadden omdat zij deze ook wilden. Zo kwamen er ook steeds meer opdrachten bij. Een aantal deelde ik op Instagram, waardoor het nog harder ging. Toen heb ik besloten om mijn werk door te zetten en een eigen onderneming op te richten.

Dat ging na een paar maanden zo goed dat onze schuur uiteindelijk te klein werd en ik op zoek moest naar een andere ruimte. Die heb ik gevonden in een loods waar ik een aantal vierkante meters huur en waar ik, als ik dat wil, steeds verder uit kan breiden door daar ruimte bij te huren. Nu heb ik naast dat lasapparaat ook een zaagmachine, kolomboren, een lastafel en plasmasnijders. Alles wat ik nodig heb om mijn producten te realiseren." [Tekst gaat verder onder de foto's]

Hoe combineer je jouw onderneming met school?
“Dat is soms best moeilijk, maar eigenlijk komt het vooral neer op veel uren maken. Overdag voor mijn opleiding, in de avonden en in het weekend voor mijn bedrijf. Nu, tijdens de minor, is het gelukkig wat rustiger met school waardoor ik veel tijd en energie in mijn werk kan stoppen. Uiteindelijk komt het neer op strak plannen om alles in goede banen te laten lopen. Zo maak ik iedere zondag een planning voor de komende week. Dan kijk ik wanneer ik naar school moet en vul ik de overige uren met mijn werk. Wanneer het echt druk is sla ik school wel eens over. Dat is jammer, maar werk is soms wel echt belangrijker. Daarnaast houd ik iedere week één avond vrij waarop ik sport met vrienden. Ook dat is belangrijk voor me.”

Hoe bevalt het ondernemen je?
“Ik zie mijn werk echt als mijn hobby, zo leuk vind ik het. Ik haal ook heel veel energie uit positieve reacties van mijn klanten. Daar doe ik het echt voor. En ja het is druk, maar ik ben niet vies van werken. Natuurlijk komt er soms stress bij kijken. Tijdens drukke periodes of grote opdrachten vanuit mijn opleiding. Maar dat hoort erbij en weegt niet op tegen al het goede wat ik eruit haal. Hoe ik met die stress omga? Vooral veel opschrijven. Zo vergeet ik niets, houd ik overzicht en blijft niet alles in mijn hoofd hangen. Natuurlijk gaan er wel eens dingen mis, maar alles komt altijd ook weer goed.”

Wat is de belangrijkste les die je hebt geleerd tijdens het ondernemerschap?
“Dat je echt in jezelf moet blijven geloven. Ik heb in februari een rustige periode gehad waarin ik twijfelde of dat ooit nog bij zou trekken. Maar na flink wat doorzettingsvermogen en hier en daar wat koude acquisitie is het drukker dan ooit. Daarom moet je altijd blijven geloven in wat je doet.”

Heb je hoogte- en/of dieptepunten meegemaakt?
“Ik heb ooit een grote opdracht gehad die redelijk mis ging doordat er iets in de uiteindelijke afwerking niet klopte. Dat ik dat bedrijf moest teleurstellen vond ik enorm lastig. Uiteindelijk heb ik de fout op kunnen lossen, maar ik had het liever niet meegemaakt. Eén van mijn hoogtepunten daarentegen is het maken van een grote eettafel van massief beton, iets wat een klant wilde maar eigenlijk nergens gerealiseerd kreeg. Uiteindelijk hadden we zestien man nodig om de tafel, inclusief stalen poten, op locatie neer te zetten. Wat ook een hoogtepunt is, is dat ik binnenkort mijn bedrijf uit ga breiden met een extra medewerker. Een mooie stap.”

Tenslotte, heb je tips voor andere studenten die willen ondernemen?
“Of het nu mee of tegen zit, blijf altijd klantgericht en houd je klanten op de hoogte van eventuele vorderingen. Het gaat erom dat zij tevreden zijn en blijven. Houd daarnaast ook overzicht, want er is niets zo onprofessioneel als afspraken vergeten of deadlines stellen die niet haalbaar zijn.”

De afgelopen maanden is door opdrachtgevers en zzp’ers met enige paniek gereageerd op de aangekondigde aanpak van schijnzelfstandigheid door de belastingdienst. Van schijnzelfstandigheid is sprake als je op papier als zzp’er voor een opdrachtgever werkt, maar zich feitelijk een dienstverband voordoet. Een verkapt dienstverband dus. Denk aan de ophef rondom pakket- en maaltijdbezorgers. 

Een zzp’er kan recht hebben op allerlei ondernemersaftrekposten, waardoor hij minder belasting betaalt dan iemand in loondienst. En een opdrachtgever hoeft geen loonbelasting en premies volksverzekeringen af te dragen als hij een zzp’er inhuurt. De politiek, vakbonden en de belastingdienst vinden het oneerlijk dat deze partijen profiteren van fiscale voordelen als iemand eigenlijk een werknemer is.  

Jarenlang gold een handhavingsmoratorium, waarbij de belastingdienst alleen handhaaft bij kwaadwillendheid. Dat gaat nu veranderen. In overgangsjaar 2025 worden nog geen boetes of naheffingen opgelegd, maar er wordt wel gehandhaafd. Schijnzelfstandigheid komt voor in alle sectoren, maar vooral in de zorg en het onderwijs. Ook bij Fontys werken zzp’ers, vooral binnen de groep ondersteunend personeel, en er zijn studenten met een eigen bedrijf. 

Niet op de hoogte
Studenten zijn zich nauwelijks bewust dat ze mogelijk als schijnzelfstandige werken, weet Sophie Brouwer, docent en businesscoach bij het Fontys Centrum voor Ondernemerschap (CvO). “De meesten gaan ervanuit dat ze zzp’er of ondernemer zijn als ze met een onderneming staan ingeschreven bij de Kamer van Koophandel. Maar er komt zoveel meer bij kijken. In de minor Ondernemerschap en bij de Business Development Academy (BDA) wijzen we ze daarop.” 

Pas nog heeft Brouwer een groep minorstudenten tips en tricks gegeven. Daar hoort bijvoorbeeld een stroomschema bij, waarin staat wanneer je door de belastingdienst als ondernemer wordt gezien. Ook raadt ze studenten die als zzp'er (gaan) werken aan een goede boekhouder of fiscalist in de arm te nemen. “Die is op de hoogte van de regels en de meest recente wijzigingen.” 

En Brouwer verwijst naar online-informatie. “Er is veel informatie te vinden op websites van de Kamer van Koophandel, de belastingdienst en van banken. Of maak een (bel)afspraak met de belastingdienst. Dan krijg je uit de eerste hand antwoord op al je vragen. Iedere ondernemer is namelijk anders en het kan, ook met de nodige informatie voor handen, alsnog heel lastig zijn om te bepalen of je wel of niet van de regels rondom ondernemerschap en zelfstandigheid afwijkt.” 

In beperkte mate
Fontys werkt met zzp’ers, maar slechts in zeer beperkte mate en vooral binnen de groep ondersteunend personeel, laat een woordvoerder weten. “Het beleid van Fontys is om optimaal gebruik te maken van de capaciteit en expertise die al binnen de organisatie aanwezig is. Alleen wanneer dat niet toereikend is, worden zzp’ers ingezet, bijvoorbeeld voor specifieke opdrachten waarbij specialistische kennis vereist is.”

Volgens de woordvoerder is Fontys zich nadrukkelijk bewust van de risico’s rondom schijnzelfstandigheid en werkt de instelling op een zorgvuldige manier met zzp’ers om dit te voorkomen. “De aankondiging van de belastingdienst dat er vanaf 1 januari 2025 strenger gecontroleerd gaat worden, zien wij als een positieve ontwikkeling. Dit helpt om meer duidelijkheid te krijgen en onze werkwijze verder te optimaliseren.”

Fontys is blij met de extra tijd om alles goed te regelen, omdat er nog veel onduidelijkheid is, aldus de woordvoerder. De hogeschool is al langere tijd bezig met het onderwerp rondom de inzet van extern personeel. Begin november is er zelfs een centrale inhuurdesk opgezet. “Deze inhuurdesk, in combinatie met een aantal nieuwe procedures, biedt ons meer grip op de instroom en uitstroom van tijdelijke externe krachten.”

Wettelijke kaders 
Fontys breidt de werkzaamheden op dit vlak de komende tijd verder uit, omdat de inzet van passende expertise op de juiste tijd en plek steeds belangrijker wordt. Handhaving door de belastingdienst betekent dus niet dat Fontys zzp’ers in loondienst zal nemen. “We blijven als dat echt nodig is zzp’ers inzetten, uiteraard binnen de wettelijke kaders.”

Floris studeerde Communicatie aan Avans en volgde de minor Ondernemerschap bij Fontys. Hij is initiator van het bedrijf Ambachtbezorgd, wat hij zelf beschrijft als een soort Thuisbezorgd voor producten van ambachtslieden. Daarnaast is Floris eigenaar van World of WOW, waarmee hij content creators, in de volksmond influencers genoemd, een platform biedt waar zij de connectie kunnen maken met hun meest betrokken fans, kwalitatieve content langer houdbaar kunnen maken en inzichten kunnen krijgen in specifieke data.

Floris, hoe lang heb je dat bedrijf al en wat houdt het precies in?
“World of WOW bestaat nu twee jaar. In een notendop verlengen wij de relevante content zoals commerciële samenwerkingen tussen content creators en merken op sociale media, waardoor we een verbindingsslag slaan tussen de influencer en zijn of haar meest betrokken fans. Door middel van World of WOW heeft de influencer en het bedrijf waarmee samengewerkt wordt ook nog eens beter inzicht in data, waardoor toekomstige campagnes steeds beter afgestemd kunnen worden.”

Hoe kwam je op het idee om een eigen onderneming te starten?
“Dat startte allemaal tijdens de coronaperiode in mijn laatste jaar op Avans met het bedrijf Ambachtbezorgd. Samen met Hidde en Niels, mijn compagnons, zag ik dat ambachtslieden enorm veel problemen hadden met e-commerce en online marketing, geen website hadden en producten niet thuis konden laten bezorgen. Dat heb ik samen met mijn twee beste vrienden middels een software- en bezorgservice opgelost.

Na onze studies zijn we fulltime gaan ondernemen met Ambachtbezorgd. We wilden groter denken dan lokaal en bedachten daarom een manier om ambachtspakketten landelijk te distribueren via content creators – destijds noemden we hen influencers. Deze stap bracht ons in aanraking met de uitdagingen van de wereld van social media. Gezien de vele mogelijkheden in deze snelgroeiende sector besloten we World of WOW op te richten.

Ons team werd versterkt door Laurens Jan Blok, voormalig CEO van het gerenommeerde modebedrijf Van Gils. Hierdoor ontstond een waardevolle combinatie van jong ondernemerschap, enthousiasme en ervaring. Het concept Ambachtbezorgd kwam uiteindelijk bij een concurrent uit Breda terecht en wordt daar nu voortgezet in een vernieuwd concept. Wij zijn hierin als adviseurs betrokken, maar niet meer fulltime actief."

Hoe ging dat precies in zijn werk?
“We deden onderzoek naar de distributiemogelijkheden voor Ambachtbezorgd. Maar hoe meer content creators we spraken om de ambachtspakketten te promoten, hoe vaker we merkten hoe interessant de hele wereld daaromheen is. Ieder merk wil namelijk samenwerken met deze creators. Niet alleen op het gebied van kleding of beautyproducten. Er zijn zelfs influencers op het gebied van koikarpers. Je kunt het zo gek niet bedenken of het is er.

Wat we in ons onderzoek merkten was dat al deze creators dagelijks enorm veel vragen krijgen. Van volgers die een kortingscode willen of zich afvragen hoe zij een product moeten gebruiken, tot aan bedrijven die een mogelijke samenwerking tot stand willen brengen. Vroeger stelden we als gebruiker die vragen aan het winkelpersoneel in de winkel, maar nu stellen we deze vragen aan de creator, gezien hij of zij de producten of diensten promoot. 

Het probleem daarbij is dat creators nooit alle vragen kunnen beantwoorden die zij krijgen. Zij werken samen met een merk, die een x-bedrag betaalt voor een bepaalde campagne. Toen we daar verder indoken zagen we dat de houdbaarheid van content heel kort is. Zo is een story op Instagram maar 24 uur geldig en bepalen algoritmes welke post of video op jouw tijdlijn verschijnt. Wij wilden content langer relevant maken, omdat daar volgens ons veel commerciële potentie verloren gaat.  Dat kan middels World of WOW." [Tekst gaat verder onder de foto's]

Hoe combineerde je jouw ondernemingen met school?
“Heel eerlijk gezegd was ik nooit van het schoolse. Ik heb vaak op het punt gestaan om te stoppen met mijn studie omdat ik juist wilde ondernemen en dingen in de praktijk wilde ontwikkelen. Ik wilde creëren met leuke, ambitieuze mensen om me heen.

Gelukkig kwam ik in mijn laatste jaar terecht bij de minor Ondernemerschap, waar ik kon werken aan mijn eigen bedrijf en deze door kon ontwikkelen. Daar putte ik nieuwe energie uit, ook om mijn opleiding af te maken. Een tijdje geleden heb ik zelfs een gastcollege mogen geven aan de huidige lichting minorstudenten. Erg leuk om te doen!”

Hoe bevalt het ondernemen je?
“Onwijs goed. We zijn onlangs live gegaan met ‘fase 2'. Hiermee bezig zijn is echt mijn passie, die ik ook nog eens mag delen met mijn beste vrienden en inmiddels goede businesspartners. Ik zie mijn ondernemingsreis dan ook als een prachtig avontuur.”

Wat is de meest belangrijke les die je hebt geleerd tijdens het ondernemerschap?
“Ik vind het persoonlijk fantastisch om veel verschillende dingen tegelijkertijd te doen en me volop in het ondernemen te storten. Dat brengt als valkuil met zich mee dat ik het soms lastig vind om me op één ding te focussen. Gelukkig heb ik een goed team om me heen met de juiste mensen, die samen met mij openstaan voor feedback en dingen willen leren, zodat we ons alleen maar meer kunnen ontwikkelen. Dat sterke team is misschien wel het belangrijkst.”

Heb je hoogte- en/of dieptepunten meegemaakt?
“Ik ben vrij perfectionistisch en wilde in het begin alles goed doen, waardoor ik doorsloeg in het werken en uren maken. Daar heb ik ook wel een les uit geleerd, dat het juist goed is om af en toe uit de ‘werkbubbel’ te stappen. Je raakt ook geïnspireerd wanneer je een avondje bier drinkt met je maten bijvoorbeeld. Wel ben ik van mening dat je iedere dag uitdagingen hebt als ondernemer. Zo zei mijn vader ooit: ‘ondernemen is een race zonder finish’.  Gelukkig geniet ik van het oplossen van deze uitdagingen.

Er zijn ook veel hoogtepunten. Zoals de eerste investering die we voor ons bedrijf realiseerden en de officiële toevoeging van Frank Lammers aan ons team. Ook hebben we een paar maanden geleden ons eerste live event in Amsterdam georganiseerd waar creators, merken en managementbureaus in groten getale op af kwamen. 

Ook wordt WOW gebruikt door top creators zoals Giel de Winter van StukTV, Robbie van de Graaf van De Bankzitters en meer grote Nederlandse namen. Met ons product worden het komende jaar miljoenen volgers in Nederland bereikt. Dat is iets om écht trots op te zijn."

Tenslotte, heb je tips voor andere studenten die willen ondernemen?
“Mijn advies is: kijk naar jezelf en naar jouw eigen kwaliteiten. Waar ben je goed in en waarin niet? Zoek de juiste mensen om je heen die jou sterker maken en waarmee je dezelfde passie deelt. Daarnaast moet je nooit vergeten dat alles mogelijk is. Ik leef mijn ondernemersleven middels het motto Dream, Dare, Do. Droom groots, durf dingen op te zetten en ga ervoor.”

Ben je (oud-)student en actief als developer? En ben je op zoek naar een leuke uitdaging? Neem dan gerust contact op met Floris via LinkedIn.

Isa studeert Commerciële Economie bij Fontys, heeft een eigen beautysalon en is daarnaast eigenaresse van het bedrijf Strengthen, waarmee zij samen met een goede vriendin vrouwen wil voorzien van sportkleding van hoogwaardige kwaliteit.

Isa, hoe lang heb je dat bedrijf al en wat houdt het precies in?
“In oktober vierden we ons tweejarig jubileum, dus we timmeren al eventjes als jonge ondernemers aan de weg. Met Strengthen willen we ervoor zorgen dat echt iedereen zich mooi en zelfverzekerd kan voelen in sportkleding, zonder meteen zo’n zestig à zeventig euro te moeten betalen voor een enkele legging.”

Hoe kwam je op het idee om een eigen onderneming te starten?
“Ik ging vaak fitnessen, samen met de vriendin waarmee ik nu dit bedrijf heb opgezet. Toen we een nieuwe sportlegging wilden bestellen, zagen we bij de bekende merken dat die leggings allemaal erg duur waren. Daar kwamen nog 12,50 euro verzendkosten bij, importkosten, oftewel: een ‘gewone’ sportlegging was bijna niet te betalen. Meiden om ons heen kampten met precies hetzelfde probleem, waarna we besloten om het probleem zelf op proberen te lossen. Zo werd Strengthen geboren.”

Hoe ging dat precies in zijn werk?
“Als wij hier last van hebben, dan de rest van Nederland wellicht ook, dachten we. Maar voordat we ons idee uiteindelijk op de markt konden brengen, waren we alweer een jaar verder. We begonnen in 2021 met het benaderen van leveranciers, het ontwerpen van onze eigen producten en het testen van verschillende stoffen. De eerste twee passets die we binnen kregen, waren ontzettend lelijk. De derde was een stuk beter en leek ons uiteindelijke product te worden.

Toen we het besluit hadden gemaakt om deze verder te ontwikkelen, wilden we een aanbetaling doen naar onze producent en leverancier. Dat lukte echter niet, waardoor de productie stillag en we geen contact meer kregen. Dat is achteraf gezien iets goeds geweest, want daardoor hebben we nog zeven maanden gezocht naar alternatieven. Nu hebben we – in onze ogen – de perfecte leggings en verkopen we die sinds twee jaar.”

Hoe combineer je jouw onderneming met school?
“In mijn tweede jaar heb ik stage gelopen binnen mijn eigen bedrijf, wat een ontzettend leuke ervaring was. Nu, in mijn laatste jaar, heb ik ervoor gekozen om juist stage te lopen bij een ander bedrijf. Dat doe ik veertig uur per week bij een marketingbureau, waar ik mijn kennis op het gebied van marketing en communicatie alleen maar kan verbreden. De lessen die ik daar leer kan ik uiteindelijk ook implementeren in mijn eigen ondernemingen.

Ondernemingen ja, want naast Strengthen heb ik ook nog een beautysalon aan huis waar ik als zelfstandige werk. Daarnaast volleybal en fitness ik, dus ik sport iedere dag. Ik heb een druk leven, maar daar haal ik ook heel veel energie uit. Zolang ik dat gevoel ervaar, houd ik dit goed vol.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

Hoe bevalt het ondernemen je?
“Ik vind het ontzettend leuk. Dat ik zelf na kan denken over wat ik wil, volledig mijn eigen keuzes kan maken en zelf beslis waar ik mijn tijd en energie in steek bevalt me ontzettend goed. Zo moet ik op mijn stage op bepaalde tijden aanwezig zijn en heb ik me aan allerhande regels te houden, terwijl ik die binnen mijn onderneming zelf bepaal. Ook als ik ervoor kies om na twee uur werken heel even wat anders te doen, kan dat gewoon. Die vrijheid is een luxe.”

Wat is de meest belangrijke les die je hebt geleerd tijdens het ondernemerschap?
“Ik denk dat je vooral niet op moet geven. We hebben heel wat tegenslagen gehad waardoor mijn vriendin en ik ons geregeld afvroegen of we hier wel mee door moesten gaan. Maar nu, twee jaar later, groeien we nog steeds. Zowel met het bedrijf als op persoonlijk vlak. Dat komt omdat we altijd door zijn gegaan.”

Heb je hoogte- en/of dieptepunten meegemaakt?
“Die lelijke samples die we in het begin binnenkregen zijn zeker een van onze dieptepunten. Ook het feit dat we onze goedlopende collecties na een paar maanden ook bij grotere merken online zien staan maakt ons werk pittig. Net als het grote aantal nieuwe jonge ondernemers dat in onze branche start. Daar moeten we steeds tegenop zien te boksen.

Toch zorgt dat ook voor meer drijfkracht en motivatie, net als een aantal hoogtepunten. Zo hebben we onlangs ons eerste fysieke verkooppunt getekend, zijn we een paar weken geleden erkend als leerbedrijf, nemen we binnenkort onze eerste stagiaire aan en komt onze nieuwe collectie bijna op de markt.

Ook is Strengthen vaak te zien op tv, of op Instagram en TikTok doordat influencers ons merk dragen. Het leuke is dat we na zo’n verschijning ook meteen veel bestellingen binnenkrijgen van precies dezelfde outfits. Dat ons bedrijf zo storm zou lopen, had ik twee jaar geleden niet durven dromen.”

Tenslotte, heb je tips voor andere studenten die willen ondernemen?
“Begin klein om te testen of jouw idee, product of dienst werkt. Je hoeft niet meteen de grootste in jouw branche te worden, maar je moet wel weten of er toekomst in jouw onderneming zit. Zorg daarom dat je een simpele, maar goed werkende website hebt en zorg voor een simpele voorraad. Dat kost je niet al te veel geld, waardoor je goed kunt onderzoeken hoe je in de markt ligt. Opschalen kan altijd nog.”

Bart studeert Technische Bedrijfskunde bij Fontys en is daarnaast eigenaar van het bedrijf LTech Consultancy, waarin hij bedrijven helpt met het werken met en implementeren van artificiële intelligentie (AI).

Bart, hoe lang heb je dat bedrijf al en wat houdt het precies in?
“Sinds vorig jaar juli. Ik had toen al wat opdrachtgevers en heb me toen ingeschreven als zelfstandig ondernemer in de consultancy. Daarbij focus ik me voornamelijk op AI en help ik bedrijven met hun AI-strategie en de implementatie daarvan. Ik bouw onder andere oplossingen, ontwikkel chatbots en zorg ervoor dat bedrijven de datagegevens van klanten op de juiste manier kunnen verwerken en automatiseren.”

Hoe kwam je op het idee om een eigen onderneming te starten?
“Ik heb gewerkt bij VDL en kwam daar in aanraking met programmeren, iets wat ik toen nog helemaal niet kon. Dat heb ik middels AI op weten te pakken en toen realiseerde ik me meteen dat AI iets groots is. Nadat ik daarmee ben gaan experimenteren, moesten er bij de BBB - de politieke partij waar ik actief bij betrokken ben - verschillende verkiezingsprogramma’s geanalyseerd worden. Ik dacht meteen: dat kan wellicht ook wel met AI. Zo ontwikkelde ik mijn eerste chatbot die in een paar seconden een programma van duizenden A4’tjes door kon spitten. Dat heb ik uitgebouwd, en hieruit is mijn onderneming ontstaan.”

Hoe ging dat precies in zijn werk?
“Ik zie de AI-implementatie bij BBB als een soort proef, een eerste keer. Omdat dit zo goed werkte, kwam daar ook veel media-aandacht bij kijken, waarna verschillende bedrijven contact met me zochten. Zij wilden namelijk allemaal wel iets met AI doen, maar hadden geen flauw idee wat. In hun zoektocht naar mensen die hier kennis en ervaring mee hadden, kwamen ze bij mij uit. Nu ben ik ruim een jaar bezig.”

Hoe combineer je jouw onderneming met school?
“Dat gaat best goed. Ik heb naast mijn onderneming en mijn opleiding geen andere bijbaantjes, dus alle tijd die ik heb kan ik in mijn onderneming stoppen. Ik kan werken waar en wanneer ik wel en dat valt goed te combineren met school. Als ik bijvoorbeeld een uurtje niets te doen heb, werk ik mijn administratie bij, breid ik mijn netwerk uit, lees ik me verder in of werk ik aan een opdracht van een klant.

Ook heb ik de minor Ondernemerschap gevolgd, waarin ik tijdens mijn opleiding veel coaching kreeg en er goede vragen gesteld werden. Daardoor kon ik aan mijn onderneming werken en heb ik geleerd dat ik niet alleen maar snel vooruit moet willen gaan, maar af en toe een stapje terug moet doen om te reflecteren op mijn werk. Daar ben ik een betere ondernemer door geworden.

Wel weet ik dat ik dit jaar niet ga afstuderen binnen LTech Consultancy. Ik wil dit jaar juist stage lopen bij andere bedrijven zodat ik die ervaringen, kennis en expertise mee kan nemen naar mijn eigen bedrijf. Dat is in mijn optiek erg zinvol.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

Hoe bevalt het ondernemen je?
“Zowel goed als slecht. Ik heb veel vrijheid en het gaat financieel goed, maar werken met AI klinkt makkelijker dan dat het is. Zo heb ik een tijdje zelf software gemaakt, maar dat kostte veel tijd, risico, stress en moeite. Als je dan van tevoren niet uitrekent hoeveel het opbrengt, ben je vaak dingen aan het doen die uiteindelijk niet rendabel zijn. Die afweging moet ik als ondernemer dus wel steeds blijven maken. Nu doe ik wellicht iets minder dan voorheen, maar levert het me wel voldoende op.

Wat ik ook fijn vind, is dat ik als consultant niet veel risico hoef te nemen. In mijn bedrijfstak heb ik geen product, voorraden of hoge opstartkosten waar ik rekening mee moet houden. Wel is het wat lastiger om steeds weer nieuwe klanten te binden, vooral in deze markt. Zo heeft elke onderneming zijn eigen uitdagingen. Binnen het ondernemen mis ik soms wel de sociale contacten met anderen. Wellicht dat ik later dus deels voor mezelf en deels voor een bedrijf wil werken, zodat ik beiden kan combineren. Maar eerst afstuderen.”

Wat is de meest belangrijke les die je hebt geleerd tijdens het ondernemerschap?
“Dat je geld moet durven vragen. Ook al ben je jong of begin je net, vraag het tarief dat marktconform is. Doe je dat niet, dan verdien je niets en schiet je jezelf in de voet. Houd daarbij wel in je achterhoofd dat het bij sommige klanten wellicht beter is om krediet te verdienen, in plaats van een gefactureerd uurloon. Zo zijn er bepaalde mensen voor wie ik dingen voor ‘niks’ gedaan heb, omdat me dat uiteindelijk meer opleverde dan een eerste factuur ooit had kunnen doen.”

Heb je hoogte- en/of dieptepunten meegemaakt?
“Ik heb het werk wel eens onderschat. Zo heb ik het afgelopen jaar een heel groot project binnengesleept waar ik goed aan kon verdienen, alleen bleek mijn planning in de realiteit totaal niet tot zijn recht te komen. Als externe sta jij binnen een bedrijf namelijk niet op de eerste plek, terwijl datzelfde project dat wel doet in jouw eigen onderneming. Wegens ontwikkelingen en vakanties van mijn opdrachtgever leverde ik mijn project dus veel later af dan dat mijn bedoeling was, en daar had ik zelf vooral last van. Nu maak ik mijn tijdsplanningen dus ook heel anders dan eerst om die teleurstelling in de toekomst te voorkomen.

Toch zie ik dit grote project en de media-aandacht van mijn ontwikkelingen binnen de BBB als hoogtepunten in mijn nog korte carrière. Ik was toen degene die voor de eerste keer iets nieuws ontwikkelde, en dat blijft toch wel bijzonder. Daarnaast spijker ik elke week mijn eigen kennis over AI, AI-modellen en -technieken bij en blijf ik experimenteren en testen. Alleen op die manier snap ik echt wat er gaande is en kan ik mijn klanten blijvend juist adviseren terwijl ik zelf steeds meer leer.”

Tenslotte, heb je tips voor andere studenten die willen ondernemen?
“Maak een Excelsheet zodat je weet wat een eigen onderneming je kost en wat je eraan verdient. Je kunt het werk onwijs leuk vinden, maar wellicht verdien je er minder mee dan wanneer je vakken vult. Dat hoeft niet erg te zijn, maar je moet daar wel rekening mee houden. Het belangrijkste is dat je leert, ervaring opdoet en geniet van het werk dat je doet.”

De verhuizing kent twee redenen: de ene is kosten gerelateerd en de andere is het bevorderen van de samenwerking met opleidingen en disciplines. “Op Strijp S zitten we in een verzamelgebouw tussen veel verschillende ondernemers. Dat was vijf jaar geleden de reden om daar te gaan zitten.

We zijn er gaandeweg echter achter gekomen dat ondernemers ons toch wel weten te vinden, maar dat we de aansluiting met de Fontys-community missen”, licht De Maeijer toe. Daarom vertrekt het CvO naar gebouw R10 op Rachelsmolen.

Centraal
“Centraal tussen de studenten en collega’s met de ondernemers in ons kielzog”, aldus de CvO-teamleider. “We willen meer gaan samenwerken binnen Fontys. Inhoudelijk is er veel wat we samen kunnen oppakken.

Na de verhuizing kunnen onze studenten en medewerkers zo even binnenlopen bij een instituut of opleiding, bij het Inspiration Point of bij Pulsed, om maar enkele voorbeelden te noemen. En andersom kan dat ook.” [tekst gaat verder onder de foto's]

De andere belangrijke reden voor de verhuizing zijn de huisvestingslasten. Vanwege de krimp in studentenaantallen moet Fontys bezuinigen, ook op vierkante meters. De locatie op Strijp S is relatief duur en heeft logistieke nadelen, zoals het parkeren.

De Maeijer: “We hebben nu bijvoorbeeld geen eigen parkeerplek en ook andere voorzieningen worden niet door Fontys ondersteund. Op campus Rachelsmolen gaan we ook huur betalen, maar dat vloeit niet weg. Dat blijft binnen de organisatie.”

Voordeel
Gebouw R10 wordt dus het nieuwe thuishonk van het CvO. “Op de benedenverdieping wordt momenteel een grote ruimte gereedgemaakt met werkplekken voor studentondernemers en hun coaches en docenten”, vertelt De Maeijer.

“Ook zijn er break-outrooms en is er plek om te netwerken en ondernemers te ontvangen. Hetzelfde principe als nu op Strijp S. Campus Rachelsmolen biedt één groot voordeel: we kunnen klaslokalen inroosteren om lessen te geven. Dat kan nu niet. We gaan er dus op vooruit.”

Wessel heeft de opleiding Commerciële Economie International Event Music and Entertainment Studies gevolgd in Tilburg. Tijdens zijn derde jaar volgde Wessel de minor Ondernemerschap bij Fontys, waar hij werkte aan zijn bedrijf Wes Media. Een paar weken geleden behaalde hij zijn diploma, waardoor hij zich nu volledig focust op zijn eigen onderneming en video’s maakt voor allerhande bedrijven.

Wessel, hoe lang heb je dat bedrijf al en wat houdt het precies in?
“Wes Media bestaat nu vijf jaar. Binnen Wes Media maak ik videoproducties, zorg ik voor videomarketing en fungeer ik voor klanten als marketingbureau. Daarin zijn neuromarketing en gedragspsychologie heel belangrijk. Ik maak dus niet alleen maar mooie video’s en vette shots, maar focus me ook echt op de boodschap die bedrijven over willen brengen en waar de kijker op zit te wachten. Zo halen we ruis weg, zodat de boodschap altijd goed ontvangen wordt.”

Hoe kwam je op het idee om een eigen onderneming te starten?
“Ik ben Wes Media begonnen door mijn moeder. Zij zei vijf jaar geleden, zowat met een pistool tegen m’n hoofd, dat ik me in moest schrijven bij de KvK. Dat kostte vijftig euro, kon geen kwaad en zou me wellicht het een en ander brengen. Dat advies heb ik opgevolgd en toen ben ik gaan spelen met het ondernemerschap. Wat houdt het in, hoe werkt het? Dat deed ik op een laag pitje, voor de lol, naast mijn studie en bijbaan bij de Jumbo. Van het een kwam het ander en nu ben ik fulltime aan het werk binnen mijn eigen bedrijf.”

Hoe ging dat precies in zijn werk?
“Van jongs af aan had ik een passie: mensen vermaken en boodschappen communiceren. Zo was ik vanaf mijn twaalfde bezig met muziek en werd ik uitgenodigd voor Q-College, een opleidingsinstituut van Q-music. In de eerste ronde viel ik echter af wegens mijn Brabantse accent. Daar moest ik aan werken om verder te kunnen, maar dat wilde ik niet. Ik ben nu eenmaal een Brabander en daar ben ik trots op. Dus dacht ik: ik kan wellicht geen radio maken, maar ik wil wél graag iets doen met media, waardoor ik uiteindelijk heb gekozen voor video als medium.

Toen ik me ingeschreven had bij de KvK brak corona uit, wat voor mijn bedrijf erg goed uitpakte. Al snel bouwde ik samen met vrienden een platform voor jonge artiesten in de hardstyle-industrie. Zij mochten bij mij live een dj-set opnemen om deze te verspreiden. Al snel kwam ik in contact met verschillende bedrijven die ook naar video grepen om potentiële klanten te binden aan hun product of dienst. Zo leerde ik steeds meer van het ondernemerschap en dat gaat me nu heel goed af, al zeg ik het zelf.”

Hoe combineerde je jouw onderneming met school?
“Voordat ik bij Fontys ging studeren heb ik de opleiding tot Audiovisueel Specialist gevolgd op het Sint Lucas. Daar startte ik met Wes Media, maar ik miste commerciële kennis. Daarom ben ik verder gaan studeren in Tilburg, om me ook op dat vlak te specialiseren zodat ik mijn video’s in kon gaan zetten als marketingmiddel.

Dat waren een aantal pittige jaren, maar mijn bedrijf stond altijd op de eerste plaats. Ik had een doel en een lange termijnvisie, en die verloor ik nooit uit het oog. Ik was dan ook geen ‘typische student’ die drie dagen per week in de kroeg hing, maar in de avonduren aan het werk was. Op een gegeven moment merkte ik wel dat ik amper meer vrije tijd had. Toen heb ik een week rust genomen, zodat ik alles weer scherp kreeg en wist waar ik naartoe wilde werken. Dat betekende nog steeds dat ik vaak keuzes moest maken die op sociaal vlak wellicht niet gewenst waren, maar ik ben nu wel afgestudeerd binnen mijn eigen bedrijf. Dat wist ik te bereiken omdat ik het juiste doel voor ogen had.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

Hoe bevalt het ondernemen je?
“Ondernemen is uitdagend, dynamisch, creatief en geen elke dag hetzelfde. Dat vind ik super. Zo kan ik de ideeën die ik heb meteen tot uiting brengen zonder dat ik aan andere afdelingen goedkeuring moet vragen en spar ik veel met opdrachtgevers.

Natuurlijk heb ik me ook weleens afgevraagd of dit wel de juiste keuze is. Ik ben zelf verantwoordelijk voor mijn pensioen en verzekeringen, maak als zzp’er weinig kans op de woningmarkt en loop het risico om ook rustigere weken te treffen als ik geen klanten heb. Wanneer ik voor een baas ga werken heb ik meer zekerheid, maar krijg ik minder salaris en mis ik de creatieve en algemene vrijheid die ik nu wel ervaar. Ik kan dankzij mijn onderneming goed voor mezelf zorgen en geniet van wat ik doe, dat is het belangrijkst.”

Wat is de belangrijkste les die je hebt geleerd tijdens het ondernemerschap?
“Dat je niet alleen iets moet doen wat je leuk vindt, maar dat je ook iets unieks moet creëren zodat je een unieke positie op de markt bemachtigt. Er zijn bijvoorbeeld veel videomakers, maar er zijn er maar weinig die, net als ik, neuromarketing en gedragspsychologie aanbieden. Dat doe ik vanuit mijn eigen passie en gedrevenheid en dat innoveert ook nog eens mijn product, waar ik volledig achter sta.”

Heb je hoogte- en/of dieptepunten meegemaakt?
“Elke opdracht is voor mij een hoogtepunt. Ik ontmoet bijzondere mensen, kom op de meest gekke plakken en krijg steeds weer een uniek kijkje in andermans keuken. Zo heb ik voor Jumbo een interne videocampagne gemaakt, filmde ik voor mijn favoriete voetbalclub in het Philips Stadion en heb ik gesprekken gevoerd met de burgemeester van Deurne. Dingen die ik anders nooit zou hebben gedaan.

Ik heb daarentegen ook geleerd om goed aan mezelf te blijven denken. Ik heb het in het begin zo onwijs druk gehad dat mijn lichaam op een gegeven moment zei: ‘tot hier en niet verder’. Dat zie ik niet per se als dieptepunt, maar vooral als een hele belangrijke les: je kunt heel veel winnen, maar moet jezelf nooit verliezen.”

Ten slotte, heb je tips voor andere studenten die willen ondernemen?
“Het is niet de tent, maar de vent in de tent. Weet wie je bent, wat je doet en waar je voor staat. Lees boeken, ga met mensen in gesprek en houd je oren en ogen open voor wat er in je omgeving gebeurt. Daarnaast kun je als student best een avondje bier drinken missen. Zet die uren in om je onderneming door te zetten, ga het avontuur aan en durf gedurende de weg ook eens nee tegen jezelf en anderen te zeggen.”

Pleun heeft Bedrijfskunde & Agribusiness gestudeerd aan de HAS in Den Bosch. Tijdens haar derde jaar volgde Pleun de minor Ondernemerschap bij Fontys, waar ze werkte aan haar bedrijf InStappen. Daar zet ze zich in als paardencoach.

Pleun, hoe lang heb je dat bedrijf al en wat houdt het precies in?
“InStappen bestaat nu zo’n tweeënhalf jaar. En nee, ik coach geen paarden. Als paardencoach help ik mensen om aan zichzelf te werken. Hoe ik dat doe, ligt aan de doelgroep. Zo coach ik basisschoolkinderen door middel van sociale vaardigheidstrainingen, waarin we allerlei oefeningen met pony’s doen waarbij vanalles misgaat. Na die ‘mislukte’ opdrachten vraag ik aan hen wat er mis ging en kijken we naar oplossingen om de opdrachten wél te laten lukken. Zo leren ze hoe ze beter kunnen communiceren, samenwerken en hun grenzen aan kunnen geven.”

Daarnaast verzorg ik ook individuele sessies met volwassenen waarbij ik iemand met een paard in de bak zet. Zodra je in die bak stapt, word je onderdeel van de kudde, neemt het paard je daarin op. Belangrijk daarbij is dat we fit genoeg zijn om te vluchten bij gevaar. Een paard voelt aan of we dat kunnen of niet en probeert te helpen om bepaalde spanningen los te laten.

Wanneer een paard bijvoorbeeld met zijn staart zwiept of met zijn mond aan zijn voeten krabt, is dat een teken van frustratie, irritatie of boosheid. Ook kan een paard een zware houding aannemen, wat duidt op heftige gebeurtenissen uit het verleden. Als paardencoach vertaal ik hetgeen wat ik bij mijn paard zie naar de mensen, zodat we samen het gesprek aan kunnen gaan om zo problemen of gevoelens te verwerken en tot mogelijke oplossingen te komen.”

Hoe kwam je op het idee om een eigen onderneming te starten?
“Mijn moeder werkt al zo’n vier jaar als zelfstandig voetreflextherapeute. Zij wilde zich daarnaast verdiepen in paardencoaching. Toen ik dat hoorde vond ik het echt een superzweverig idee waarvan ik dacht: dat wordt helemaal niks. Maar toen ik haar boeken hier thuis zag liggen ben ik er doorheen gaan bladeren en kwam ik erachter dat paardencoaching eigenlijk iets heel moois is.

Ik heb namelijk zelf altijd paardgereden en iedere keer als ik toetsweek had, kon ik nooit op mijn paard klimmen. Juist op de momenten dat ik wilde ontspannen liet mijn paard dat niet toe. Dankzij die boeken ben ik me gaan realiseren dat mijn paard mijn eigen gedrag spiegelde en niet met me wilde werken. Toen ben ik in paardencoaching gaan vertrouwen en ben ik, samen met mijn moeder, InStappen gestart.”

Hoe ging dat precies in zijn werk?
“Ik heb, toen ik eenmaal overtuigd was, een opleiding tot paardencoach gevolgd naast mijn reguliere opleiding. Ik ben samen met mijn moeder een bedrijf gestart, naast haar bedrijf als voetreflextherapeut. Dat liep echter niet lekker. De communicatie ging moeilijk, we hadden dubbele boekhouding en leverden veel energie voor iets wat weinig opbracht. We voelden ons er gewoon niet goed bij. Uiteindelijk heb ik tijdens de minor Ondernemerschap besloten dat we de twee bedrijven samen gingen voegen tot één: InStappen." [Tekst gaat verder onder de foto's.]

Hoe combineerde je jouw onderneming met school?
“Dat was best pittig. In mijn tweede jaar aan de HAS begon ik ook met de paardencoachopleiding. De theorielessen volgde ik thuis en voor de praktijklessen moest ik naar Limburg. Dat is me gelukt doordat ik op de HAS met bepaalde lessen kon schuiven in mijn rooster. Zo was ik twee dagen per week vrij om me op mijn onderneming te richten en het bedrijf op te zetten. Met goed plannen was het allemaal redelijk te overzien, maar ik had het wel erg druk.”

Hoe bevalt het ondernemen je?
“Ik vind het ondernemen heel leuk. Het feit dat je zelf mag weten hoe je jouw werk invult, hoe je jouw bedrijf opzet en wat je communiceert bevalt me goed. Ook het inplannen van afspraken met mensen en zien dat hetgeen dat ik doe werkt, geeft veel voldoening.”

Wat is de belangrijkste les die je hebt geleerd tijdens het ondernemerschap?
“Dat je altijd je eigen gevoel moet volgen en moet doen wat je leuk vindt. Toen mijn moeder en ik onze bedrijven samen wilden voegen zei iedereen tegen ons dat we dat niet moesten doen. Toch zagen we zelf echt meerwaarde in onze combinatie en zijn we er gewoon voor gegaan. Dat komt ons nu ten goede.”

Heb je hoogte- en/of dieptepunten meegemaakt?
“De onrustige start van mijn onderneming zie ik echt als dieptepunt. Iedere keer weer merkten we dat mensen niet wisten wat we deden of vonden ze paardencoaching maar een gek iets. Wanneer we flyers rondbrachten van ons bedrijf vonden mensen dat vooral irritant en leverde dat niets op. Toch bleef ik doorzettingsvermogen tonen. Nu zien we juist dat paardencoaching steeds bekender wordt in Nederland en dat zelfs het UWV openstaat voor trajecten in deze sector. Ook bedrijven passen dit steeds meer toe.

Dat steeds meer mensen hun weg naar ons vinden vind ik dan ook echt een absoluut hoogtepunt. Net als onze naam, die past bij mijn reis als ondernemer. Je moet ondernemen namelijk zien als reizen met een trein. Wanneer je niet op het juiste moment instapt, rijdt een trein door en heb je je kans gemist. Dat is ook wat mensen bij ons doen: stap voor stap terug naar je eigen ik, doordat je jezelf beter leert kennen en ontwikkelt.”

Tenslotte, heb je tips voor andere studenten die willen ondernemen?
“Kom van die bank af en kom in beweging. Je kunt als jonge ondernemer van alles bedenken, maar als je niet aan de slag gaat zul je nooit ver komen. Praat daarnaast met anderen over wat je wilt doen en hoe je dat aan gaat pakken. Pik uit die gesprekken de dingen die voor jou van toegevoegde waarde zijn en laat de rest los. Zo kun je altijd je eigen plan trekken.”

Steven heeft de opleiding Bouwkunde gevolgd bij Avans en koos voor de minor Ondernemerschap bij Fontys, waar hij werkte aan zijn bedrijf IRender. Na zijn eerste studie studeerde hij ook aan de Hogeschool van Bouwkunst in Tilburg waar hij Architectuur volgde, maar die opleiding paste niet voldoende bij zijn toekomstdroom: zich volledig storten op zijn eigen onderneming.

Steven, hoe lang heb je dat bedrijf al en wat houdt het precies in?
“Ik ben drie jaar geleden gestart, tijdens de minor Ondernemerschap. Met IRender focus ik me op het maken van 3D-plaatjes voor tuinarchitecten, interieurdesigners en vastgoedontwikkelaars. Wanneer zij een plaatje nodig hebben om aan klanten te presenteren hoe een project er uiteindelijk uit kan komen te zien, maak ik deze voor ze. Ik maak 3D-tekeningen en voeg daar texturen, materialen, verlichting, beplanting en decorstukken aan toe. Dat render ik met bepaalde software, waardoor er een omgeving in beeld wordt gebracht die lijkt op een foto van het mogelijke uiteindelijke eindresultaat van een ontwerp op project.”

Hoe kwam je op het idee om een eigen onderneming te starten?
“Ik heb altijd al gezegd dat ik een eigen bedrijf wilde runnen. Tijdens de minor Ondernemerschap kon ik kiezen om zelf een bedrijf op te zetten of om dit met een groepje te doen. Ik wilde absoluut voor dat eerste gaan, omdat me dat meer vrijheid zou geven en ik mijn eigen keuzes kon maken. Toen dacht ik: wat kan ik? Waar ben ik goed in en waar kan ik een bijdrage mee leveren? Dat was het ontwerpen van 3D-plaatjes.

Daarbij hield ik rekening met alle andere banen in de bouw. Die zijn namelijk best risicovol. Wanneer je een gebouw verkeerd tekent kan het bijvoorbeeld instorten, en wanneer je de kozijnen verkeerd tekent moet je alles opnieuw inmeten en bestellen. Een 3D-plaatje heeft dat niet, want het is een fictief beeld van hoe een project er uit kan gaan zien. Daar geeft een opdrachtgever altijd akkoord op. Mocht het eindresultaat afwijken van mijn ontwerp, is dat niet mijn verantwoordelijkheid.”

Hoe ging dat precies in zijn werk?
“Ik had al een portfolio gevuld met mijn werk van stages binnen de architectuur. Toen ik tijdens de minor in gesprek ging over wat ik wilde doen, gaven docenten aan dit een goed idee te vinden. Er was wel één voorwaarde: voordat de eerste les begon moest ik drie klanten aan me binden. Ik had drie weken de tijd om dat te regelen en vanaf dat moment is IRender gaan groeien via mond-tot-mond reclame en sociale media. Inmiddels loopt het als een tierelier.”

Hoe combineerde je jouw onderneming met school?
“Dat was behoorlijk zwaar. Mijn studie Architectuur op de Kunstacademie stond bekend als een studie waarbij je keihard moest werken. Daarnaast werkte ik ook als professionele hockeytrainer en had ik mijn bedrijf, waardoor ik veel uren in de avond en in de nacht werkte. Een heftige periode waarin ik ook nog eens twijfelde over mijn studiekeuze. Die studie was, na mijn studie Bouwkunde en een andere studie op de universiteit in Tilburg, al mijn derde poging.” (Tekst gaat verder onder de foto’s.)

“Uiteindelijk moest ik kiezen tussen mijn bedrijf, mijn werk als hockeytrainer en Architectuur. Maar stoppen met hockey wilde ik niet, omdat ik dan alleen nog maar met architectuur bezig zou zijn. Dus werd het de studie of het bedrijf. Toen heb ik na een jaar gekozen om toch met mijn opleiding te stoppen. Een keuze waar ik nu, een jaar later, nog steeds honderd procent achter sta. Toch ben ik ook blij dat ik Architectuur bij Fontys geprobeerd heb, omdat ik zo zelf kon ervaren dat het niet de juiste richting voor me was.”

Hoe bevalt het ondernemen je?
“Ik vind het fantastisch. Ondernemen zit in mijn bloed denk ik, want ook vroeger wilde ik als jonge jongen al onderhandelen, dingen verkopen en geld verdienen. Nu probeer ik binnen mijn bedrijf vooral hele goede klantrelaties op te bouwen, vind ik het leuk om met mensen over IRender te praten en is het super om te zien hoe enthousiast anderen worden van mijn werk. Het zijn natuurlijk hun ideeën die ik in beeld breng waardoor zij hun diensten beter kunnen presenteren, en dat is dankbaar werk.”

Wat is de meest belangrijke les die je hebt geleerd tijdens het ondernemerschap?
“Dat is een lastige, want ik heb al zo ontzettend veel geleerd. Maar ik denk dat de manier waarop je met klanten en anderen omgaat ontzettend belangrijk is. Ik behandel anderen gelijkwaardig en laat mijn klanten zien dat ik echt iets voor ze over heb. Daardoor heb ik nu nog steeds klanten die ik tijdens mijn minor aan IRender wist te binden. Niet omdat ik zoveel beter in mijn werk ben dan anderen in mijn branche, maar omdat ik er voor klanten ben, om hun mening vraag en zorg dat mijn werk op tijd klaar is. Als je daar als ondernemer op focust, komt alles goed.”

Heb je hoogte- en/of dieptepunten meegemaakt?
“Een echt dieptepunt vind ik lastig, maar er is ooit wel een klant geweest die me niet betaalde. Toen vroeg ik me wel af of ik ooit van mijn werk rond zou kunnen komen, maar uiteindelijk heb ik daar weer van geleerd hoe ik daarmee moet omgaan en kan groeien.

Als hoogtepunt denk ik dat het binden van internationale klanten bovenaan staat. Ik heb nu opdrachten in Duitsland, Spanje en zelfs in Curaçao. Die kwamen allemaal in drie maanden op mijn pad. In Nederland werk ik bijvoorbeeld voor hotelketen Van der Valk, ook dat is ontzettend gaaf.”

Tenslotte, heb je tips voor andere studenten die willen ondernemen?
“Weet dat het in het begin heel veel tijd en energie kost om een bedrijf neer te zetten. Bepaal voor jezelf een bepaalde doelstelling waar je naartoe wilt met jouw onderneming, zowel op korte als lange termijn. Wees daarnaast niet bang om hulp te vragen aan anderen. Dat opent deuren en zorgt voor een breder netwerk. Dat ga je nodig hebben om uiteindelijk te groeien.”

Juul is bijna afgestudeerd aan de opleiding Technische Bedrijfskunde bij Fontys en volgde een jaar geleden ook de minor Ondernemerschap. Tijdens die minor ontwikkelde hij samen met zijn compagnon het bedrijf Sendly, waarin ze diensten aanbieden voor ondernemers in de e-commercesector.

Juul, hoe lang heb je dat bedrijf al en wat houdt het precies in?
“Sendly staat sinds mei vorig jaar in geschreven bij de Kamer van Koophandel en we hebben ons vanaf november volledig op onze onderneming gestort, waardoor we in januari van dit jaar volledig operationeel waren en konden starten. Sendly is een e-commercecentrum in Eindhoven, een soort verzamelplaats voor ondernemers in deze branche, die bij ons gevestigd zijn met hun kantoor en werkplek.

Wij faciliteren deze ondernemers met verschillende services zoals opslagruimte en logistiek. Zo verzenden we producten via onze eigen Post NL-balie, controleren we inkomende goederen en nemen we retouren aan. Allerlei zaken die de ondernemers ontzorgen zodat zij zich volledig kunnen concentreren op hun bedrijf. Dat doen we in een pand bestaande uit 700 vierkante meter aan units met kantoren en werkplekken en een loods van 1.200 vierkante, zodat iedereen zijn producten bij ons kan opslaan.”

Hoe kwam je op het idee om een eigen onderneming te starten?
“We zagen een aantal jaar geleden dat er een grote groei is in e-commercebedrijven. Een hele nieuwe sector waarbij leveranciers nog niet per se klaar waren voor die markt. Dat viel ons voornamelijk op betreffende de logistiek. Postkantoren zijn de afgelopen jaren bijvoorbeeld allemaal gesloten, terwijl de vraag ernaar de laatste tien jaar juist steeg. Deze werden uiteindelijk ‘vervangen’ door postpunten bij lokale supermarkten of winkels als Primera, Bruna of Pet’s Place. Daar moest je als ondernemer dan ook in de rij gaan staan met een tas vol pakketten, wachtend op de mensen voor je die bezig zijn met Toto of krasloten. Daar wilden wij ons in onderscheiden, door het postpunt juist naar de ondernemers te brengen."

Hoe ging dat precies in zijn werk?
“Het idee ontstond tijdens de minor Ondernemerschap binnen Fontys. We hebben destijds gepolst of ondernemers zo’n centrale plek zagen zitten en wat zij nodig hadden om hier gebruik van te maken. In november zijn we begonnen met het opbouwen van ons bedrijf om iets krachtigs neer te zetten en in januari zijn we officieel van start gegaan.

Inmiddels hebben we vijftien bedrijven die zich bij ons ingeschreven hebben en gebruikmaken van onze faciliteiten. Een mooie ontwikkeling, maar we hikken nu wel tegen ons plafond aan, dat moeten we zien te doorbreken. In deze tijden is het erg lastig om een extra ruimte te vinden om uit te breiden, maar die lijntjes staan inmiddels wel uit.”

Hoe combineer je jouw onderneming met school?
“Lastig. Ik heb vorig jaar een poging ondernomen om binnen mijn eigen bedrijf af te studeren, maar dat bleek in combinatie met mijn studie niet goed te gaan. Dat komt voornamelijk omdat ze binnen mijn opleiding ook willen zien dat je bezig bent met bepaalde modellen, iets wat binnen mijn eigen onderneming nauwelijks aan de orde is. Ook heb ik me binnen Technische Bedrijfskunde gespecialiseerd in een richting waarbij je focust op bedrijven met meer dan vijfhonderd werknemers. Wellicht had ik eerder voor de richting mkb moeten kiezen en zit ik met mijn interesses binnen de verkeerde tak. [Tekst gaat verder onder de foto's.]

Ook is het zo dat vorig jaar, aan het begin van onze onderneming, mijn laptop is gestolen tijdens een inbraak in ons pand. Daar stond mijn scriptie en mijn data-onderzoek op. Van dat laatste had ik geen kopie, waar ik ontzettend van baalde. Ik heb toen besloten om een tussenjaar te nemen, zodat ik me vol op het bedrijf kon storten, maar ik ga komend collegejaar zeker nog een poging wagen om af te studeren. Daarin focus ik me ook in de volgende fase waar we nu met Sendly in zitten.”

Hoe bevalt het ondernemen je?
“Ik vind het ondernemen ontzettend leuk. Ik heb altijd minder motivatie gehad tijdens mijn opleiding, maar ik zie mijn werk totaal niet als werk. Het lijkt eerder een leuke hobby waar ik graag mijn tijd en energie in steek. Dat zorgt voor een bepaalde drive die ik nog nooit eerder voor iets heb gehad. Dat mijn compagnon en ik dan ook meer dan veertig uur per week werken, is geen enkel probleem.”

Wat is de meest belangrijke les die je hebt geleerd tijdens het ondernemerschap?
“Dat we veel liever hebben dat het slecht gaat, dan dat het goed gaat. Dat klinkt misschien gek, maar als het slecht gaat, moet je een tandje bijzetten om tot een nog betere versie van jezelf en het bedrijf te komen. Een omgekeerde wereld zo lijkt, maar ik vind dat je altijd op je hoede moet blijven, ook als het goed gaat. Daar wordt je uiteindelijk steeds sterker van.”

Heb je hoogte- en/of dieptepunten meegemaakt?
“Naast de eerder genoemde inbraak hebben we in het begin de eindjes aan elkaar moeten knopen. We dachten een financiering rond te hebben, maar kregen 72 uur van tevoren te horen dat deze niet doorging. We hebben toen als noodoplossing een derde van onze initiële financiering kunnen regelen en zelf een flinke investering moeten doen. Dat was een hele pittige periode, waardoor we het de eerste maanden erg lastig hadden.

Dat brengt me ook meteen tot het hoogtepunt. Binnen drie maanden hadden we onze break-even al benaderd. Dat we zo snel al zagen dat ons idee iets op ging leveren, was ontzettend mooi. Achteraf hebben we daar vooral van geleerd dat we meer vertrouwen in onszelf mogen hebben.”

Tenslotte, heb je tips voor andere studenten die willen ondernemen?
“Begin. Ga aan de slag en ‘get out of the building’. Ga op pad, spreek met mensen over je onderneming, zorg voor mond-tot-mondreclame en bouw een netwerk met andere ondernemers op, zodat je vragen kunt stellen. Daar leer je ontzettend veel van.”

Aron volgde ruim tweeënhalf jaar geleden de minor Ondernemerschap van Fontys en is bijna afgestudeerd aan de opleiding Commerciële Economie bij Avans. Daarnaast is hij eigenaar van het bedrijf Aron’s Fit Food, waarin hij zich focust op gezonde alternatieven van bekende snacks.

Aron, hoe lang heb je dat bedrijf al en wat houdt het precies in?
“Aron’s Fit Food staat sinds anderhalf jaar ingeschreven bij de Kamer van Koophandel en sinds maart 2023 ben ik volop bezig in mijn onderneming. Met mijn bedrijf verkoop ik verschillende bekende snacks die voorzien zijn van meer eiwitten en gezonder zijn dan het origineel. Zo hebben we eiwitrijke worstenbroodjes, kipworstenbroodjes, pita’s Chicken Kebab en een Meatpie Pulled Chicken.”

Hoe kwam je op het idee om een eigen onderneming te starten?
“Ik ben opgegroeid in Brabant en tussen de worstenbroodjes. Zes jaar geleden maakte ik samen met een vriend van mij de keuze om bewuster te gaan leven en ons te focussen op gezonde voeding. Dat zou betekenen dat ik de worstenbroodjes voortaan moest schrappen uit mijn dieet. Samen met die vriend grapte ik erover. Zou ik een eiwitrijk worstenbroodje kunnen ontwikkelen voor mensen die hier net als ik van houden, maar wel bewuster willen eten? Wat eigenlijk begon als een grap, sloeg heel goed aan in de sportindustrie.”

Hoe ging dat precies in zijn werk?
“De eerdergenoemde vriend heeft een grote productiehal waar hij ambachtelijke snacks produceert. Daar zijn we op zoek gegaan naar de juiste receptuur om gezondere alternatieven te bereiden. Met dat eindproduct ben ik op bezoek geweest bij XXL Nutrition en Fit Meals, bedrijven die kant-en-klare, eiwitrijke maaltijden verkopen. Daar werden mijn worstenbroodjes zo goed ontvangen, dat de eerste orders al snel volgden en we in een mum van tijd op konden schalen. Niet alleen in aantallen, maar ook in producten. Deze worden allemaal gemaakt in de productiehal en ik fungeer als tussenpartij die vraag en aanbod bij elkaar brengt.”

Hoe combineer je jouw onderneming met school?
“Door een minder sociaal leven te hebben. Ik feest niet veel en ga niet vaak op stap, maar dat vind ik ook helemaal niet erg. Als ik ergens voor ga, doe ik dat altijd voor de volle honderd procent. Het afgelopen jaar stond ik iedere dag tussen 04.00 en 05.00 uur op zodat ik een extra paar uren in de dag had om aan mijn onderneming te werken. Dat geeft niets, want ik vind mijn werk leuk en doe dat nooit met tegenzin.”

“Vanuit de minor Ondernemerschap heb ik ook veel hulp gehad met het opzetten en uitvoeren van werkzaamheden die bij een onderneming horen en kreeg ik advies van businesscoaches. Dat waren dingen die ik in mijn eigen opleiding miste, maar die me zeker hebben geholpen om te komen waar ik nu sta.” [Tekst gaat verder onder de foto's.]

Hoe bevalt het ondernemen je?
“Ik ben er tot op de dag van vandaag heel blij mee dat ik hiermee begonnen ben. Het ondernemende en zelf keuzes moeten maken heb ik van nature, dus ik was vroeg of laat sowieso ondernemer geworden. Het past bij mijn persoonlijkheid. Daarnaast ben ik trots op mijn producten. Voedselwaren die niet alleen superlekker zijn, maar ook nog eens voldoen aan de voedingsstoffen die je nodig hebt. Iets waar ik zelf naar op zoek was en waarmee ik nu ook de behoeften van anderen kan vervullen. Dat is voor mij een hele belangrijke toegevoegde waarde.”

Wat is de meest belangrijke les die je hebt geleerd tijdens het ondernemerschap?
“Ik ben nogal een ‘go getter’, iemand die snel aan de slag gaat en daarna pas leest wat je eigenlijk echt moet doen. Dat heeft me in het verleden al een paar keer de kop gekost, maar toen kwam ik nog weg met mijn fouten omdat ik student was. Nu neem ik meer tijd voor belangrijke zaken, anders maak ik fouten die me veel geld kunnen kosten.”

Heb je hoogte- en/of dieptepunten meegemaakt?
“Ooit heeft iets me al veel geld gekost. Dat was tijdens mijn voorgaande onderneming, waarin ik producten uit China liet importeren om deze door te verkopen. In die tijd heb ik ook een product ontwikkeld dat op Airpods leken. Ik ben toen all-in gegaan met mijn eigen geld om veel stuks in te kunnen kopen, maar twee weken later lag er een brief van Apple op de deurmat. Ze zouden me voor de rechter slepen als ik mijn product zou verkopen en we niet tot een overeenkomst konden komen. Een lastige periode waarin ik slecht heb geslapen, maar waarvan ik ook heel veel heb geleerd.”

“Een hoogtepunt van Aron’s Fit Food is het feit dat we nu in ongeveer 600 supermarkten liggen met onze producten. Ook ben ik nog met grote bedrijven zoals Appèl, Libéma en Vermaat Groep in gesprek. Die laatste verzorgt de catering voor bijvoorbeeld de Formule 1 business suites. Dat ik als jonge ondernemer al met zulke bedrijven in gesprek ben, vind ik ontzettend gaaf.”

Tenslotte, heb je tips voor andere studenten die willen ondernemen?
“Wees niet te naïef en sta zakelijk sterk in je schoenen. Het is jouw onderneming, dus jij bent de enige die iets te zeggen heeft over hoe je dingen aanpakt. Zorg dat jouw product schaalbaar is, zodat je duurzaam kunt groeien om aan de vraag te voldoen. Met dat toekomstperspectief loop je voor op andere beginnende ondernemers. Duik daarnaast ook nog even in het juridische stukje. Wanneer je een eenmanszaak hebt kun je enorm kwetsbaar zijn wanneer er iets gebeurt, dus zorg dat je ook daar goed op voorbereid bent.”

Senna, hoe lang heb je dit bedrijf al en wat houdt het precies in?
“Ik sta sinds 2020 aan het roer van Foodies On Wheels, dat in 2017 is opgezet door mijn moeder. Ik heb een foodtruck om aardappeltwisters te verkopen en bezit ook een ijscokar voor de verkoop van schaafijs. Met beide karren sta ik op verschillende personeelsuitjes, open dagen of bedrijfsfeestjes om kinderen, bezoekers en personeel van lekker eten te voorzien.”

Je hebt het bedrijf overgenomen van je moeder, hoe ging dat precies in zijn werk?
“Mijn moeder begon het bedrijf in 2017 en toen vond ik het altijd al erg leuk om mee te helpen. Dat ik het bedrijf ooit over zou nemen, kwam nooit in me op, juist omdat zij al haar ziel en zaligheid in Foodies On Wheels stak.

Mijn moeder werd ziek, wat betekende dat ik steeds meer in het bedrijf moest doen. Toen merkte ik al dat ondernemen ook in mijn bloed zit. Een aantal jaar geleden is mijn moeder overleden, waardoor ik het bedrijf op mijn achttiende verjaardag overgenomen heb. Dat is in 2020 geweest en inmiddels helpen mijn zusjes ook mee tijdens grotere evenementen. Voor mij is Foodies On Wheels dan ook niet zomaar een foodtruckbedrijf, maar een manier om mijn moeders droom voort te zetten.”

Hoe combineer je jouw onderneming met school?
“De eerste paar jaar dat ik zelf de onderneming runde, had ik het best rustig en nam ik de tijd om uit te zoeken hoe het combineren van die twee dingen zou lukken. Nu, in het laatste jaar van mijn studie, merk ik wel dat ik het veel drukker heb dan voorgaande jaren. Ik ben veel meer bezig met het bedrijf en dat bevalt me erg goed.

Ik kreeg vanuit de minor Ondernemerschap van Fontys veel vrijheid om aan mijn onderneming te werken en zat iedere week samen met mijn businesscoach om alles te bespreken. Ook studeer ik dit jaar af met Foodies On Wheels. Met de zomer op komst wordt het ook een heel stuk drukker met boekingen, maar dat ik aan al deze dingen veel tijd kwijt ben, neem ik graag voor lief.” (tekst gaat verder onder de foto's)

Hoe bevalt het ondernemen je?
“Ik vind het onwijs leuk en weet nu ook zeker dat ik geen persoon ben die later voor een bedrijf wil gaan werken. Ik hou juist van de vrijheid van het ondernemerschap. Ik kan zelf kiezen welke uitdagingen ik aanga en dat is me veel waard. Neem volgende week bijvoorbeeld. Dan heb ik een nieuwe boeking staan waar we hele andere producten gaan serveren dan we normaal doen. De keuze om dat te gaan doen, ligt volledig bij mij.”

Wat is de meest belangrijke les die je hebt geleerd tijdens het ondernemerschap?
“Dat ik van tevoren duidelijke afspraken moet maken over betalingen en dat deze ook duidelijk in mijn voorwaarden moeten staan. Die les heb ik het afgelopen halfjaar geleerd, want ik ben al zes maanden bezig met een klant die nog steeds niet heeft betaald. Daar is inmiddels al een incassobureau aan te pas gekomen, dat heeft me veel gezeur opgeleverd en levert alleen maar negatieve energie op. Dat wil ik in de toekomst voorkomen.”

Heb je hoogte- en/of dieptepunten meegemaakt?
“Het inschakelen van dat eerdergenoemde incassobureau is eigenlijk het enige dieptepunt wat ik me kan bedenken. Ik ben wat dat betreft alleen maar blij met mijn bedrijf, de aanvragen die ik binnenkrijg en de schoolopdrachten die ik binnen Foodies On Wheels kan uitvoeren.

De cateringopdrachten voor grote groepen blijven daarin het meest bijzonder. Dat grote bedrijven mij weten te vinden en ook benaderen blijft iets speciaals en is voor een beginnende ondernemer zoals ik erg leuk. Als we op de dag zelf dan met vier man staan te bikkelen om zeshonderd mensen van eten en ijs te voorzien, ben ik er erg trots op wanneer dat weer lukt.”

Ten slotte, heb je tips voor andere studenten die willen ondernemen?
“Begin vooral met ondernemen terwijl je nog studeert. Vanuit jouw opleiding of instituut is er genoeg kans om begeleiding te krijgen om jouw startende onderneming in goede banen te leiden. Het is juist goed om nu te beginnen, ook al weet je nog niet alles. Dat doe ik ook niet, maar al doende leer je.”

Kas volgt de opleiding Leisure & Eventmanagement bij BUAS en volgde de minor Ondernemerschap bij Fontys. Hij is mede-eigenaar van Lekkernij, een kaas- en delicatessenzaak in Tilburg. Dat runt hij samen met zijn ouders.

Kas, hoe lang heb je dit bedrijf al en wat houdt het precies in?
“Lekkernij Kaas en Delicatessen bestaat nu bijna drie jaar. Zoals de naam het al doet vermoeden, is ons bedrijf een kaas- en delicatessenwinkel waar mensen terechtkunnen voor de lekkerste hapjes, de beste kazen en de perfecte ingrediënten voor bijvoorbeeld een borrelplank. Daarnaast leveren we ook aan verschillende horecabedrijven in Tilburg en omstreken.”

Hoe kwam je op het idee om een eigen onderneming te starten?
“Mijn ouders hadden, na het hebben van vier horecazaken met ruim 130 man personeel, altijd nog de droom om een andere zaak te beginnen. Lekkernij kwam uiteindelijk via een horecamakelaar op ons pad. Na een bod te hebben gedaan zijn we sinds dag één alle drie werkzaam in de winkel. Inmiddels draaien we een meer dan prima omzet, hebben we een grote voorraad en een mooi klantenbestand. Mijn vader en moeder zijn daarbij officieel de eigenaren van Lekkernij, maar als ik wil mag ik het bedrijf morgen nog overnemen.”

Hoe ging dat precies in zijn werk?
“Ik was 22 toen mijn ouders deze zaak kochten en ze hebben mij vanaf het eerste moment betrokken bij het proces. Destijds werkte ik al acht jaar bij de Jumbo op de kaas- en vleesafdeling, dus affiniteit met levensmiddelen had ik al. Uiteindelijk bleek alles wat ik bij de Jumbo had geleerd mooi toepasbaar te zijn op het werk dat in onze winkel moest gebeuren. Of dat nu ging om vlees snijden of borrelplanken maken, ik had alle informatie paraat.

Eigenlijk ben ik geheel onbewust het bedrijf mee ingestapt, maar het ondernemen is me blijkbaar toch met de paplepel ingegoten. Ik hield me vanaf het begin ook meteen bezig met de branding, de site, ons logo en sociale media. Ik doe mijn werk met heel veel passie, plezier en de nodige kennis. Zo kun je me nu alles vragen over kaas, terwijl ik het niet eens lust. Toch heb ik alle 250 kazen die wij verkopen geproefd, zodat ik onze klanten altijd een kloppend verhaal kan vertellen en ze zo goed mogelijk kan helpen.”

Hoe combineer je jouw onderneming met school?
“Dat ervaar ik als iets lastigs. Mijn schoolwerk heeft er best een lange tijd onder geleden dat ik ook een eigen zaak met mijn ouders had, waardoor ik uiteindelijk bewust voor een tussenjaar koos. Afgelopen najaar heb ik de minor Ondernemerschap bij Fontys gevolgd, maar ook daar moest ik even ‘pauze’ van nemen. Dat had alles te maken met de decembermaand, de drukste maand voor ondernemers in de retail. Iets waar ze vanuit de minor nog nooit bij stil hadden gestaan, maar gelukkig wel rekening mee wilden houden.”

“Voor mij betekende dat wel dat ik in de maanden daarvoor meer en harder moest werken, zodat ik in december vrij kon nemen en in januari geen achterstand had ten opzichte van de andere minorstudenten.” (tekst gaat verder onder de foto's)

Hoe bevalt het ondernemen je?
“Ik vind het fantastisch, maar het voelt soms wel alsof ik het te druk heb. Het personeelstekort is ook binnen ons bedrijf een probleem, waardoor ik zeker vijftig uur in de winkel sta. Dat is op zich geen probleem, want ik heb nog jonge benen, maar zodra ik de deur van de winkel dichttrek, zit mijn werkdag er nog niet op.

Zo zit ik ‘s avonds na het eten al gauw weer achter mijn laptop voor zaken als facturen sturen, administratie bijwerken, de kassa tellen en inkoopprijzen vergelijken. Die dagen breken me voor mijn gevoel soms wel op.”

Wat is de meest belangrijke les die je hebt geleerd tijdens het ondernemerschap?
“Dat je alles moet valideren. Je kunt als ondernemer een heel goed idee hebben, maar is dat ook echt zo? Kijk of er niet al zoiets als jouw idee bestaat. Is er iets wat er veel op lijkt en hoe doen andere ondernemers in jouw vakgebied het? Daar moet je van leren, zodat je het beste naar boven kunt halen.”

Heb je hoogte- en/of dieptepunten meegemaakt?
“Het binnenhalen van grote klanten blijft iedere keer weer een hoogtepunt. Zo leveren we aan Bonheur Horeca Groep, waardoor onze producten terechtkomen bij Willem II, Tilburg University en Auberge. Ook de Schouwburg, Van der Valk Gilze-Tilburg, restaurant Gist en het crematorium zitten in ons klantenbestand. Dat binnenhalen doe ik trouwens helemaal zelf en dat geeft altijd wel een kick. Ook hebben we sinds kort onze eigen kaas, ‘Tilburgs Ouwe’, echte oude kaas uit de schôônste stad van ’t laand.

Als ik aan dieptepunten denk, schiet meteen een van onze eerste klanten in mijn gedachten. Die klant zijn we kwijtgeraakt doordat de eigenaar een ziekte kreeg en uiteindelijk faillissement aan moest vragen voor haar bedrijf. Dat vond ik heel lastig om te zien. Ook heb ik weleens negatieve feedback gekregen op een kaasplankje dat ik samengesteld had, wat achteraf bleek te liggen aan een communicatiefout tussen beide partijen. Communicatie is dus niet alleen enorm belangrijk, maar soms ook verschrikkelijk lastig.”

Tenslotte, heb je tips voor andere studenten die willen ondernemen?
“Maak altijd keuzes waar je je goed bij voelt. Ga ook goed voor jezelf na wat je onderaan de streep overhoudt en of dat het je waard is. Soms klinkt een baan bij een baas heel aantrekkelijk, helemaal als ik zie dat een maand financieel wat tegenvalt, maar ik heb hier wel de vrijheid om alles zelf te bepalen. Dat is me heel veel waard.”

Ilse zit in haar derde jaar van de opleiding Communicatie waarin zij zich focust op Advertising. Naast haar studie is Ilse eigenaar van twee bedrijven: Socialgrafie, waarbij ze het socialmediabeheer voor ondernemers uit handen neemt en waarmee ze bedrijven in de kijker zet door social media, en Ilse de Laat Fotografie, waarmee zij gezinnen, stelletjes en bruidsparen zo puur mogelijk op camera vastlegt.

Ilse, hoe lang heb je deze bedrijven al en wat houden ze precies in?
“Sinds 2021 ben ik eigenaar van Ilse de Laat Fotografie, waarbij ik me richt op het maken van beeldmateriaal tijdens bruiloften en gezinsshoots in het bos. Daarnaast heb ik sinds vorig jaar ook het bedrijf Socialgrafie, waarmee ik het socialmediabeheer van bedrijven op me neem, inclusief de fotografie natuurlijk. Dat doe ik met name voor restaurants, maar ook voor een dierenwinkel en een interieurbouwer.”

Hoe kwam je op het idee om een eigen onderneming te starten?
“Mijn loopbaan als fotograaf is eigenlijk begonnen in de kinderopvang, waar ik een eerste studie voor volgde. Daar maakte ik foto’s van de kinderen om naar de ouders te sturen en dat vond ik ook het leukste om te doen. Een van de ouders vroeg me toen of ik ook fotoshoots in het bos verzorgde. Daarop antwoordde ik ‘nee’, maar ik ben het toen wel met dat gezin gaan proberen. Van het een kwam uiteindelijk het ander. Het socialmediabeheer is gestart vanuit een hobby, waarbij ik er later achter kwam dat hier óók werk in te vinden is. De basis van de fotografie was er al en de kennis van social media kon ik hierin combineren.”

Hoe ging dat precies in zijn werk?
“Het doen van die fotoshoot was enorm leuk, maar toen brak de coronapandemie uit. Die periode heb ik vooral in mijn achtertuin doorgebracht, waar ik vriendinnen voor een wit doek zette om portretfoto’s te maken. Al snel volgde de vraag of ik foto’s kon maken op een bruiloft. Ook dat had ik nog nooit gedaan, maar wilde ik wel proberen. Het socialmediabeheer is begonnen met het aanbieden van gratis fotoshoots in restaurants. Dit deed ik vooral om alles uit te proberen, een portfolio op te bouwen en naamsbekendheid te krijgen. Inmiddels zijn we drie jaar verder.”

Hoe combineer je jouw onderneming met school?
“Dat is soms wel lastig. Ik heb vaak een hele drukke week wat werk betreft en dan moet ik ook nog naar school. Maar dankzij de ondernemersregeling van het Centrum voor Ondernemerschap vind ik nu wel wat meer rust. Door middel van dat certificaat kan ik sommige groepswerken van de opleiding overslaan zonder dat ik me daar schuldig over hoef te voelen. Toch is het soms ook jammer om leuke opdrachten te missen, maar mijn onderneming gaat in mijn geval wel voor.” [Tekst gaat verder onder de foto's.]

Hoe bevalt het ondernemen je?
“Ik zie mijn werk echt als een uit de hand gelopen hobby. Ik heb het druk, tik makkelijk de veertig uur per week aan, maar doe dat allemaal met veel plezier. Natuurlijk heb ik soms ook een mindere dag, maar gelukkig helpen mijn ouders me daarbij. Bijvoorbeeld bij aankopen waarbij ze me geld voorschieten. Of het bouwen van een website, want mijn vader is webdesigner. Mijn moeder kan goed relativeren en als ik ergens klaar mee ben, weet m’n vader me vanuit de ondernemerskant te motiveren."

Wat is de meest belangrijke les die je hebt geleerd tijdens het ondernemerschap?
“Niets komt vanzelf aanwaaien. Ik heb ooit gelezen dat je ergens 10.000 uur in moet steken voordat je het kunt, en daar ben ik het mee eens. Als zelfstandig ondernemer moet je altijd voor je zaak werken en daarbij niet vergeten om jezelf op de eerste plaats te zetten en te weten wat je wilt. Zo heb ik vriendinnen die iedere dag op stap gaan en me vaak vragen wat ik in de avonden doe. Ik reageer dan vaak dat ik moet werken en realiseer me dat mijn leven er nooit hetzelfde uit zal zien als dat van hen. Maar dat vind ik helemaal prima. Ik maak al mijn beslissingen met een blik op de toekomst.”

Heb je hoogte- en/of dieptepunten meegemaakt?
“Elke bruiloft en nieuwe klant voor socialmediabeheer zie ik als hoogtepunten. Je wordt als fotograaf op bruiloften ontzettend verwend, mag gratis eten en drinken, waant je een gast en bouwt iedere keer weer een bijzondere band op met het bruidspaar en het personeel van een bedrijf. Ook het zien van mijn eigen foto’s op bijvoorbeeld menukaarten van restaurants of de groei van socialmediaplatformen zie ik als een soort kroon op mijn werk."

"Natuurlijk ken ik ook dieptepunten. Zo had ik vorig jaar een laptop waarop ik de kleuren van mijn foto’s ineens niet meer goed zag. Ik raakte totaal in paniek en wist dat er een nieuwe laptop moest komen voordat het shootseizoen zou starten. Maar een nieuwe MacBook kost wel 3.000 euro. Daar had ik de hele zomer voor gewerkt. Toch overtuigde mijn vader me meteen om een nieuwe laptop te halen, omdat zoiets essentieel is om te groeien. Achteraf lach ik erom, want die laptop is uiteindelijk mijn beste aankoop ooit geweest.”

Tenslotte, heb je tips voor andere studenten die willen ondernemen?
“Houd er rekening mee dat je hele leven verandert als je wilt gaan ondernemen. Houd je agenda vrij om tijd te hebben voor je onderneming en trek je niet te veel aan van wat anderen vinden of doen. Maak van je hobby je werk. Je moet namelijk nog zo lang werken, dan kun je maar beter iets doen wat je leuk vindt.”

CvO-medewerkers Irene Vriezen en Arjen Korpel hebben er lang aan gewerkt. Afgelopen januari waren ze nog in Paramaribo en enkele maanden daarvoor op Curaçao om de samenwerking met respectievelijk Hogeschool Janssen en University of Curaçao verder uit te werken.

In totaal 45 studenten kunnen deelnemen aan de (social) entrepeneurship minor, 15 van elk land. De studenten beginnen hun minor in Suriname, gaan na zes weken door naar Curaçao en weer zes weken later naar Nederland, voor een afsluitend blok van vier weken. Zo doen zij niet alleen tijdens, maar ook buiten de colleges kostbare ervaringen op in drie verschillende landen. 

De eerste pilot begint in september, de tweede in februari. Zijn die succesvol dan hoopt het Fontysduo de minor uit te breiden naar een bredere doelgroep en vaste voet te geven in het onderwijsprogramma in de drie landen. De colleges zijn financieel gedekt, de studenten betalen wel zelf hun vliegtickets en verblijf. Al is er voor dat laatste zowel in Suriname als op Curaçao al betaalbare accommodatie geregeld.

Subsidie
Dankzij een Erasmus+ subsidie reisden Vriezen en Korpel met nog twee Fontyscollega’s twee jaar geleden al eens naar Suriname om daar een ondernemerschapsprogramma te draaien voor lokale studenten. Dat bleek wederzijds een succes en leidde tot de opzet van deze minor, waarbij het er helemaal om draait dat de studenten vooral ook van elkaar en van elkaars cultuur leren. Wat twee jaar geleden al duidelijk werd: internationale studenten hebben een ander soort begeleiding nodig dan Nederlandse studenten. 

“De culturele verschillen maken dan ook dat de drie groepen straks uit hun eigen comfortzone worden gehaald en zien en voelen dat het overal op de wereld anders is”, meent Korpel. Vriezen vult aan: “Ondernemerschapsonderwijs bestaat niet in Suriname. Ze kennen trouwens ook geen minors. Dus voor hen is het allemaal nieuw. Gezamenlijk met alle partners proberen we dan ook een mooi en gezamenlijk minorprogramma neer te zetten.”

“Wat ons toen en onlangs weer opviel, is dat studenten in Suriname echt alles willen weten, heel graag willen leren. Ze zijn heel gretig en daardoor ook heel snel. Wat studenten hier in zes weken doen, zo bleek ons eerder, doen ze daar in drie weken. Daar hebben ze niet tot alles toegang zoals hier, maar aan de andere kant maakt hen dat creatiever en ondernemender. En waar je hier voor studieopdrachten soms echt moet zoeken naar een goed onderwerp, biedt Suriname juist heel veel kansen voor studentondernemers.”

Cultuur
De studenten gaan dus kennismaken met verschillende denkwijzen en culturen die hen als mens, als student en later als ondernemer meer begrip voor anderen, meer realiteitszin en meer creativiteit moet bezorgen.

“We hebben natuurlijk een gemeenschappelijk verleden”, stelt Vriezen. “Suriname en Curaçao zijn beide voormalige koloniën van Nederland. We spreken dezelfde taal. Maar cultureel zijn we heel verschillend. Daarom start elke minor met een interculturele week, georganiseerd door de studenten van het ontvangende land, waar inkomende studenten leren over de lokale cultuur en het bedrijfsleven daar.”

Hoe groot die cultuurverschillen zijn, werd Vriezen en Korpel tijdens hun bezoeken aan Suriname weer eens duidelijk. “Hier in Nederland kies je vaak een studie of baan voor het geld, of althans: je moet er wel zelf genoeg mee kunnen gaan verdienen. Dat staat in Suriname pas op de derde plaats. Eerst komen het maatschappelijke belang van je keuze en of het al dan niet goed is voor je familie.”

Klimaat
Iets anders: de culturele winst, het verbreden van de horizon en daarmee nieuwe inzichten verwerven, dat lijken overduidelijke pluspunten van deze minor. Maar er zijn qua klimaateffect en financiële draagkracht wel wat vraagtekens te plaatsen. Toch? Vriezen: “Nee, dit is geen klimaatneutrale minor. Op dat punt kan ik heel eerlijk zijn, we hebben geen verweer tegen dat bezwaar.” 

Vriezen en Korpel wijzen erop dat studenten, van Fontys maar ook van elders, sowieso vaak voor stages of minoren naar het buitenland reizen, en dat dit ook een bewezen verrijking is voor hun persoonlijke ontwikkeling. “Het leren samenwerken met mensen uit andere culturen is de belangrijkste professionele opbrengst. Dat leer je niet of minder snel als je enkel in Nederland blijft.”

En dat de minor alleen mogelijk is als jij als student of jouw ouders de benodigde middelen hebben, toch zeker als je niet uit Nederland komt? Vriezen: "Ja, dat klopt. Toch hopen we dat dit bijdraagt aan het verbreden van de welvaart voor de landen in kwestie. Doordat studenten lokaal de kansen gaan benutten, krijg je een soort ‘steen in de vijver’-effect en ontstaan er misschien wel mooie ondernemingen die het land verder helpen."

Korpel: “Natuurlijk hebben we wel gekeken of hiervoor ook beurzen beschikbaar zijn of kunnen komen voor armlastigere studenten. Maar dat is heel lastig. Er is nu bijvoorbeeld de Koninkrijksbeurs, maar omgerekend gaat dat voor Curaçao om maximaal drie studenten per jaar, dus dat schiet ook niet op. En voor Suriname is er zoiets helaas helemaal niet.”

Vriezen: “We zijn er heel erg mee bezig geweest en zouden het graag anders zien, omdat je dit niet exclusief wilt houden. Ook om het veel breder te trekken dan alleen de twee onderwijsinstellingen waar we nu mee samenwerken. Maar de volgorde is dat we eerst de pilots draaien om te kijken of het werkt zoals bedoeld. Daarna komt de rest.”