Ik ben daar niet enthousiast over. Niet eens omdat de chatbots gemaakt worden door klimaatverwoestende, megalomane techbros, maar meer omdat ik vind: kun je zelf niet nadenken? Andere mensen vinden dat ik dan zeur. Rens, zeggen ze, je vraagt toch ook advies aan een vriend. Ja, zeker. Alleen in het geval van chatbots hebben we allemaal min of meer dezelfde vriend met dezelfde saaie antwoorden.
Daar wordt het niet leuker van.

Maar de laatste tijd twijfel ik. Misschien moeten mensen juist vaker advies vragen aan een chatbot. Bijvoorbeeld, tijdens Vitesse – NAC vond één van de ‘NAC-supporters’ het een goed idee om een nitraatbom in de wc te gooien. Dat had hij beter even eerst kunnen vragen aan een chatbot. Zelfs Grok, toch een ondeugende chatbot, had het afgekeurd.

Dus: overweeg je om iemand af te snijden in het verkeer? Om je luidruchtige buurman op zijn bek te slaan? Om structureel de poep van je hond niet op te ruimen? Een AZC in de hens te zetten? Of McDonalds verpakkingen uit het raam van je opgevoerde auto te flikkeren? Ik stel voor dat je dat voortaan eerst even vraagt aan je favoriete chatbot.

En dan wel het advies opvolgen.
Dan zeur ik niet meer over die andere vragen.
Afgesproken?

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

Ik zat mijn bezwaar tegen het bezwaar in te typen en merkte dat mijn jargon menselijker was. Namelijk, uh, nogal boos en verontwaardigd. Dus nadat ik mijn menselijke bezwaar tegen het bezwaar had ingetypt, vroeg ik me af of het misschien een goed idee was om aan AI te vragen het wat aardiger te verwoorden.

Nu las ik in de Volkskrant dat bedrijven steeds meer klachten binnenkrijgen van consumenten, volledig opgesteld door AI. De klant heeft ineens een mondige en juridisch ingestelde medestander en advocaat gevonden. Een soort Bram Moszkowicz, overigens voordat deze uit het ambt werd gezet. Ik weet niet zo goed meer waarom, maar dat maakt niet uit.

Nu kan dit best handig zijn. Sommige klanten zullen best gelijk hebben en worden op deze manier een stuk mondiger. En ook voor sommige studenten kan het goed zijn om een Moszkowicz aan je zijde te hebben. Het leek mij, voordat AI er was, trouwens ook best handig om een Moszkowicz in de familie te hebben. Denk aan de reclame van Even Apeldoorn bellen. Maar fijn dus.

Alleen: terwijl ik zuchtend het bezwaarschrift doornam over waarom deze duidelijke onvoldoende geen onvoldoende was, verlangde ik ineens een beetje terug naar de tijd vóór AI. Naar studenten die na een onvoldoende gewoon even flink baalden. Misschien boos werden op de docent. En soms na een nachtje slapen dachten: ja, eigenlijk was het ook gewoon nog niet zo goed.

Ik verlangde opeens hevig naar klachten met spelfouten, boze mails die beter een nachtje in concept hadden kunnen blijven staan en bezwaren zonder woorden als ‘disproportioneel’, ‘onzorgvuldig’ en ‘onvoldoende gemotiveerd’. Ik verlangde naar het ongepolijste van de mens dus.

Ik zocht ondertussen nog even op waarom Moszkowicz ook alweer uit zijn ambt was gezet. Iets met contante betalingen en zo nog wat zaken. En ineens verlangde ik zelfs terug naar hem.

Maar vooral naar de tijd van Even Apeldoorn bellen. De tijd waarin zelfs Moszkowicz nog gewoon menselijke fouten maakte.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Daarna had ik een gesprek met een student dat ongeveer als volgt ging:
“Mijn collega kan niet komen, want die ligt in het ziekenhuis.”
Student: “Welke verdieping?”
“Eeuh, de derde."
”‘Is er een lift?"
Het waren oprecht geïnteresseerde vragen, maar het was net niet het goede gesprek.

Dergelijk gesprekken heb ik soms ook met een chatbot. Deze week vroeg ik bijvoorbeeld: ‘Kan ik met mijn oldtimer de Stelvio beklimmen?’ De chatbot antwoordde: ‘Zeker, de Stelvio is zelfs heel populair bij mensen met oldtimers. Als je me vertelt wat voor oldtimer je hebt, kan ik je nog beter helpen.’

‘Een Mercedes SLC350,’ typte ik. ‘Uit 1972.’ De chatbot fakete enthousiasme. ‘Prachtige auto. De krachtige V8 kan de klim moeiteloos aan. Kies wel voor een lage versnelling. Rem bij het afdalen alleen kort en hard in de bochten. En, als je boven bent, laat de auto dan even stationair draaien om te voorkomen dat hij daarna niet meer start in de ijle lucht.’

Het leken op het eerste gezicht goede adviezen, maar ze sloegen de plank volledig mis. Immers, als ik dezelfde vraag zou stellen aan mijn vrienden, kan ik met mijn oldtimer de Stelvio beklimmen, zou het antwoord zonder uitzondering zijn: “Jij? Nee, jij niet.”

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

Ze geven gewoon hun lessen en lezen de stukken van studenten, ook van degenen die te laat hebben ingeleverd. Ze blijven na een coachgesprek nog even zitten omdat een student het zwaar heeft. Ze nemen een les van een zieke collega over en sturen ook nog een bloemetje of kaart.

Organisaties pronken ermee dat ze talent herkennen. Maar over welk talent hebben we het eigenlijk? Het talent om goed les te geven en je kennis en ervaring over te brengen? Om een student daadwerkelijk te zien? Om iets te weten van je vakgebied? Om een collega overeind te houden als het tegenzit?

Ik heb sterk het idee dat we vooral een ander soort talent zien en belonen. Het talent om op het juiste moment naast de juiste persoon te gaan zitten. Om enthousiast te worden van ieder nieuw beleidsvoornemen, liefst voordat duidelijk is wat het precies inhoudt. Om begrippen als transitie en eigenaarschap zo overtuigend uit te spreken dat niemand meer durft te vragen wat je ermee bedoelt.

Sommige mensen zijn daar verbluffend goed in. Ze lijken exact te weten wanneer kritiek constructief heet en wanneer lastig. En wanneer je iemand moet steunen of beter een halve meter opzij kunt stappen als diegene onder de bus dreigt te belanden.

En soms kijk je een tijdje later naar een organogram en denk je: dat is gek, of knap. Daar staat hij of zij opeens tussen, een paar lagen omhoog geschoven.

Ondertussen zit ergens verderop een docent in een hokje, vlak voordat het gebouw sluit, voor de vierde of vijfde keer een afstudeerproduct te lezen. Een andere collega belt een student die al twee weken niet is verschenen. Zonder applaus of leuke taak als beloning.

Misschien moeten we wat minder kijken naar mensen die zichzelf goed zichtbaar weten te maken, veren verzamelen en bondjes sluiten. En wat meer naar die andere talenten.

De collega's die gewoon goed zijn in hun werk. Wordt het niet eens tijd dat we hen wat vaker gaan zien?

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Overigens kunnen taalfouten natuurlijk ook onbedoeld heel grappig zijn. Bijvoorbeeld: een vacature voor een terminale zorgvrijwilliger of de krantenkop: ‘Paus op non actief.’ Maar meestal zijn taalfouten vooral vervelend en leiden ze af van de boodschap. Wat nog vervelender is: als iemand het nodig vindt om je daarop te wijzen. Maar tijden veranderen.

Pas zette ik op LinkedIn een mooie, provocerende post, althans dat vond ik zelf, die begon met de zin: ‘Regel 1: Vermijdt het woord verhoging’. De eerste reactie die ik kreeg was: ‘Vermijd die ‘t’ achter vermijd.’

Vroeger zou ik dat heel irritant vinden, maar tegenwoordig reageer ik heel relaxed met: ‘Dank je, maar in tijden van AI zijn spellingsfouten het nieuwe goud.’ Spellingsfouten communiceren namelijk dat iemand zijn tekst zelf geschreven heeft, en dat is tegenwoordig een soort van charmant.

Natuurlijk, te veel spellingsfouten leiden alleen maar af. Dyslectische studenten raad ik aan om de hulp in te roepen van technologie. Maar, verder, een foutje hier en daar kan geen kwaad. Echt verkoopt! De student die zijn profielbeschrijving begint met: ‘Softwareontwikkeling was altijd al mijn professionele ambitie’ vind ik inmiddels minder interessant dan de student die schrijft: ‘Ons mam zij altijd dat ik goed met computers was…’

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

Ik heb dat vooral met gebouwen of huizen. Sommige huizen voelen meteen goed. Ze omarmen je als een warme comfortabele deken. Andere kunnen prachtig zijn en toch koud aanvoelen. En sommige zijn gewoon neutraal.

De Fontyslocatie waar ik werk was altijd neutraal. Een oud Philipsgebouw met veel beton en glas. Maar de mensen maakten het jarenlang warm en sprankelend.

Er werd gelachen. Soms hoorde je een harde schaterlach. Collega’s stonden in groepjes bij elkaar, iemand liep binnen voor een vraag en bleef een halfuur hangen. Gesprekken dwaalden af, werden intiemer. Studenten zaten overal. Er werd gemopperd, geroddeld, koffie gedronken en gewerkt. De sfeer was open en gemoedelijk. Zoals een warm Brabants worstenbroodje in een industrieel gebouw.

Nu voelt het anders. Er wordt nog steeds lesgegeven, vergaderd, begeleid en gekalibreerd. Studenten komen en gaan. De koffieautomaat doet het vaak, de koffie is ok. Op het eerste gezicht lijkt er weinig aan de hand. Maar het voelt anders, er wordt vooral minder gelachen, de warmte is weg en de sfeer bedrukt.

Veel collega’s zijn vertrokken. Bureaus zijn leeg, kamers hebben nieuwe bewoners gekregen. De organisatie draait door, zoals organisaties dat doen.

Alleen merk ik dat ik zelf niet meer blijf hangen. Na mijn les stop ik mijn laptop in mijn tas en ga ik naar huis. Geen koffie meer omdat ik toevallig iemand zie zitten. Geen halfuur praten en blijven hangen terwijl je eigenlijk allang weg had moeten zijn.

Het is geen spookhuis. Maar soms lijkt het alsof de geesten van alle collega’s die inmiddels zijn vertrokken er nog rondzweven. “Ga weg”, hoor ik ze soms fluisteren. “Ga weg, nu het nog kan.”

En net als ik mijn jas aantrek en spullen inpak om naar huis te gaan, hoor ik verderop in de gang iets wat lijkt op een schaterlach. Ik blijf even staan. Zou het dan toch? Of was het de koffieautomaat die er uiteindelijk ook maar de geest aan gaf?

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

‘Heb je een huisdier?’
‘Ja, een cavia.’
‘Oei, daar moet je mee oppassen. Als die neuken gaan ze dood.’
‘Wat? Echt, nee…’
‘Ja, nou ja, die cavia die ik neukte wel.’

Perfecte grap. Verrassende clou en het roept meteen beelden op in je hoofd. Altijd goed, een visuele grap. Misschien vond u hem niet leuk, dat kan, maar neem dan vooral een ander huisdier in gedachte. Eentje waar u niets mee heeft.

Het probleem is dat je op een gegeven moment de grap aan iedereen die je kent een keer verteld hebt en de tweede keer werkt ie minder goed. Of eigenlijk niet. Maar daar heb ik een oplossing voor bedacht. Regelmatig hang ik in de weekenden rond bij dierenwinkels, daar komen namelijk bovengemiddeld veel mensen met een huisdier, en dan maak ik mijn grap daar.

Je koestert je grap, je verandert alleen het publiek.

Dat is precies wat zo mooi is aan het vak van docent. Elk semester of jaar verandert je publiek. Er zijn mensen die zeggen: docent, dat zou ik niet kunnen, steeds dezelfde verhalen vertellen, maar die mensen snappen er niets van.

Steeds nieuwe, middelmatige verhalen vertellen tegen dezelfde mensen, dat lijkt mij verschrikkelijk. Maar elke keer opnieuw mijn favoriete verhalen waar ik zelf blij van word, mogen vertellen aan een steeds wisselend publiek.

Dat is onderwijs.
En daar krijg ik nooit genoeg van.
Net als van cavia’s.

Rens van der Vorst is huiscolumnist van Bron, technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier zijn eerdere columns.

Het werkte voor mij, maar ik ken genoeg medestudenten die hun stage of baan via heel andere routes hebben gevonden: via een docent die ze doorverwees, via een netwerkevenement zoals het Career Event, via iemand die ze kenden van een studentenvereniging, of gewoon door zelf ergens aan te kloppen.

Dat kan zeker net zo goed werken. Waar het uiteindelijk om gaat, is dat je vindbaar bent, en LinkedIn is daar een makkelijke manier voor, juist omdat het weinig moeite kost om aan te maken en bij te houden.

Een profiel opbouwen kost tijd, niet omdat het ingewikkeld is, maar omdat het meegroeit met wat je doet: een stage, een project, een minor, een presentatie die goed liep. Begin je hier tijdens je studie al mee, dan staat er tegen de tijd dat je afstudeert iets dat laat zien wat je hebt gedaan, in plaats van een leeg sjabloon met alleen je opleiding erop.

Dit vraagt geen wekelijkse post. Een duidelijke functietitel, een korte omschrijving van wat je doet, en zo nu en dan een update als je iets hebt afgerond waar je trots op bent, is al genoeg. Het punt is niet dat je veel moet posten, maar dat je er simpelweg bent op het moment dat iemand toevallig naar iemand zoals jij op zoek is.

Je hoeft je zeker niet blind te staren op LinkedIn. Een portfolio, je netwerk via school, een docent die je doorverwijst of een netwerkevenement. Het zijn allemaal manieren om zichtbaar te worden en voor sommige studies of functies werken die minstens zo goed.

Bij mij heeft LinkedIn toevallig twee keer goed uitgepakt, maar dat betekent niet dat het voor iedereen de beste route is. Kies wat bij jou past, zolang je er maar iets van maakt en niet wacht tot je klaar bent met studeren om ergens zichtbaar te zijn.

Mirre Korsten is vierdejaars studente Commerciële Economie bij Fontys in Eindhoven.

Aan Harvard is inmiddels meer dan zestig procent van de cijfers een A (zeg, een Nederlandse 10). Twintig jaar geleden was dat nog ongeveer een kwart. De mediane (lees de statistiek boeken er maar op na) beoordeling is er tegenwoordig een A. De gemiddelde Harvardstudent is dus uitmuntend.

Dat klinkt geweldig. Totdat je bedenkt dat uitmuntend feitelijk iets betekent als: beter dan de rest. En als de meerderheid uitmuntend is, wie munt er dan nog uit? Harvard noemt het grade inflation. Cijfers hopen zich bovenin de schaal op en verliezen daardoor hun onderscheidend vermogen. Er wordt zelfs overwogen een A+ in te voeren, zodat de werkelijk uitmuntende studenten zich weer kunnen onderscheiden van de gewone uitmuntenden.

We kennen het verschijnsel wel. Boek een Airbnb en je mag na afloop sterren uitdelen. Vijf is uitstekend, vier is goed. Zou je denken. Maar probeer met gemiddeld vier sterren maar eens Superhost te worden: daarvoor heb je minimaal 4,8 nodig.

Ook op Vinted is vijf sterren zo ongeveer de normale afloop van een transactie. Jurk gekocht, jurk ontvangen, jurk bleek inderdaad een jurk en geen broek: vijf sterren.

En wie durft een aardige Uberchauffeur vier sterren te geven? Hij reed veilig, zei vriendelijk goedendag en bracht je precies waar je moest zijn. Vier sterren lijkt me een compliment. Toch voelt het bijna alsof je hem persoonlijk bij Uber hebt aangegeven.

We hebben zo een merkwaardig beoordelingssysteem gecreëerd waarin de maximale score niet meer betekent: uitzonderlijk goed. Hij betekent nu: er ging niets mis. Het was ok, gemiddeld.

En misschien gebeurt in het onderwijs hetzelfde. Een voldoende klinkt inmiddels als een verkapte onvoldoende. Goed is blijkbaar ook niet meer goed genoeg. Iedereen moet excelleren, een talent zijn, boven verwachting presteren en het liefst ergens in uitblinken.

Maar een schaal waarop iedereen bovenaan staat, is geen schaal meer. Misschien moeten we dus niet alleen discussiëren over hoe hoog de lat ligt, maar ook over wat de streepjes op die lat nog betekenen. Een voldoende zou weer voldoende mogen zijn. Goed gewoon goed. En uitmuntend bewaren we voor iets of iemand die daadwerkelijk uitmunt.

Anders krijgt straks iedereen vijf sterren, een A en het predicaat excellent. Jammer alleen dat dan niemand nog weet of en hoe goed dat dan is.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Eén bestuurder werkte niet mee. Een oudere vrouw wilde toch rechts afslaan naar de parkeergarage. Toen ze aangesproken werd, reed ze de parkeerwacht bijna aan. De vriendelijke uitleg van de vriendelijke parkeerwacht hielp niet en toen hij even niet oplette, sloeg ze snel toch rechtsaf. De parkeerwacht liet het maar gaan.

Het bovenstaande is niet zomaar een anekdote. Ik denk namelijk steeds vaker dat wij als hogeschool maar twee écht belangrijke taken hebben. Ten eerste moeten we zorgen dat onze studenten tijdens hun studie minimaal vier jaar ouder worden. We moeten ze in leven houden. Geen bedorven lunch serveren. Trapleuningen aanbrengen. Geen gevaarlijke kruisingen vlakbij de gebouwen. Fietslampjes uitdelen. Overal gratis drugstestapparaten.

Als tweede moeten we ze afleveren als betere mensen. Empathischer, kritischer, beetje weerstand, aardiger, gemotiveerd om wat van de wereld te maken. En die vakinhoud? Ach in tijden van AI, is dat leuk meegenomen.

Maar, u voelt het al, om betere, nog levende mensen af te leveren, hebben we ook ‘betere mensen’ nodig die de studenten begeleiden. Geen wegpiraten, die door vriendelijke parkeerwachten heen rijden om hun zin te krijgen.

Laten we hopen, dat de automobiliste een gastcollege kwam geven.
Iets met dropshipping.

Rens van der Vorst is huiscolumnist van Bron, technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier zijn eerdere columns.

Toch blijft dat percentage een beetje hangen. Want wat betekent het eigenlijk? Dat we fantastisch onderwijs geven? Dat studenten keihard hebben gewerkt en bijna allemaal het gewenste hbo-niveau hebben bereikt? Als dat zo is: chapeau.

Maar er is nog een mogelijkheid. Dat de lat simpelweg wat lager ligt. Een ongemakkelijke gedachte in een onderwijsorganisatie. We praten liever over andere dingen, over studiesucces, rendement, doorstroom, enz. Opleidingen hebben er bovendien belang bij dat studenten snel afstuderen. Dat levert een wonderlijke situatie op: degene die bepaalt of het diploma verdiend is, werkt voor een organisatie die graag ziet dat het diploma wordt uitgereikt.

Dat dit kan schuren, zagen we jaren geleden bij InHolland. Daar bleek een vereenvoudigde afstudeerroute voor langstudeerders niet aan de normen te voldoen. De commissie Leers vond overigens geen bewijs voor fraude of financiële motieven, maar de affaire leidde wel tot discussie over een systeem waarin hogescholen destijds een vergoeding kregen voor iedere afgestudeerde. Je zou denken dat we sindsdien extra zuinig zijn op de lat en hoe hoog of laag we die leggen.

Maar ook voor docenten is een onvoldoende geven niet bepaald aantrekkelijk. Een voldoende betekent: invoeren en klaar. Een onvoldoende betekent extra feedback, een herkansing, mails en soms een prachtig door AI geformuleerde klacht bij examencommissie, coördinator of manager. Je moet bijna principieel zijn om iemand te laten zakken.

En zo ontstaat een interessant systeem. De student wil een voldoende. De opleiding wil studiesucces. Het management wil rendement. De docent wil op vrijdagmiddag naar huis. Iedereen heeft belang bij die zes. Behalve misschien het diploma.

Dus als negentig procent slaagt, mogen we best trots zijn. Maar laten we ook iets anders durven vragen: ligt dat aan uitzonderlijk goed onderwijs en fantastische studenten? Of ligt de lat gewoon wat lager? Misschien kunnen we het onderwijs dan nog efficiënter maken. Diploma bij inschrijving.

Scheelt studenten vier jaar studeren, docenten een hoop feedback en de examencommissie heel veel mailtjes. En het rendement? Honderd procent.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Voor die voorbereiding gebruikten ze onder andere YouTube, AllTrails en Gemini. Vooral die laatste hielp bij het maken van hun plan. Ze vroegen AI naar de route, hoeveel eten en water ze moesten meenemen en wat ze onderweg het beste konden eten. Gemini adviseerde bijvoorbeeld eenvoudige koolhydraten en raadde vet eten af, omdat dat te lang zou duren om te verteren.

Het plan zag er overzichtelijk uit. Ze vertrokken om drie uur ’s nachts en rekenden op een tocht van ongeveer acht uur.
De werkelijkheid liep anders.

Om twaalf uur hadden ze eigenlijk moeten omkeren als ze de top nog niet hadden bereikt. Rond één uur bespraken ze nog of ze terug zouden gaan. Ze besloten door te lopen. Pas om zeven uur ’s avonds bereikten ze de top.
Zestien uur na vertrek.

En toen moesten ze nog terug.

Tijdens de afdaling raakten ze van de route en kwamen ze terecht in Mud Creek Canyon. Telefoons en powerbanks vielen uit, één van hen raakte geblesseerd aan zijn knie en ze hadden te weinig warme kleding bij zich om de nacht goed door te komen. Uiteindelijk moesten ze worden gered.

Achteraf zei een van hen: “We relied too much on AI rather than our own critical thinking.” Pijnlijk, want onderweg waren er genoeg signalen. De acht uur uit de planning waren allang voorbij. Het tijdstip waarop ze moesten omkeren ook. Toch gingen ze verder.

Ik moest bij dit verhaal vooral denken aan hoe makkelijk het inmiddels is geworden om AI om advies te vragen. Over werk, gezondheid, geld, reizen en blijkbaar ook over het beklimmen van een berg.

En natuurlijk over onderwijs. Studenten vragen AI hoe ze een opdracht moeten aanpakken, laten een tekst controleren of vragen om uitleg als ze iets niet begrijpen. Dat hoort inmiddels bij hun dagelijkse gereedschap.

Zo’n antwoord ziet er altijd overtuigend uit: strakke bullet points, logische stappen, heldere deadlines. Een prompt intikken voelt immers verdacht veel als het werk al gedaan hebben.

Maar een gegenereerd plan zweet niet, krijgt geen knieblessure en raakt niet onderkoeld in het donker. AI bedenkt de route fluitend in vier seconden, jij bent degene die daarna nog zestien uur door de vrieskou moet sjouwen.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is AI-expert. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron.

De documentaire volgt Terry Bollea, die als Hulk Hogan uitgroeit tot misschien wel de bekendste aardbewoner in de jaren negentig. Of zoals de Hulk het zelf verwoordde: “Je hebt WO1, WO2, de Roaring Sixties en Hulk-a-mania.”

Daarna volgt de val. De Hulk krijgt rugproblemen, moet bekennen dat hij steroïden slikte, stopt, begint weer, gaat vreemd en slaat racistische taal uit. Daarna wordt hij Trump-supporter en gaat hij dood.

In de documentaire wijst de filmregisseur Werner Herzog erop dat iedereen een rol speelt. Of je nu vader bent, echtgenoot of beweegt binnen sociale rollen, je volgt in zekere zin een script. Hulk Hogan, zegt Herzog, speelde ook een rol, maar daar was dus niets mis mee. Het ging erom hoe de Hulk je liet voelen.

Want dat gevoel, dat was echt.

Na de documentaire viel bij mij het kwartje. Daarom hou ik van voetbalmascottes, carnaval en showworstelaars. Ik hou van mensen die extreem overduidelijk rollen spelen. En niemand was daar beter in dan Hulk Hogan.

Dus, heb jij, zo na de vakantie, soms het gevoel dat je de rol van docent speelt, dan klopt dat. En het is helemaal niet erg, zolang je het maar zo goed mogelijk doet.

Wees geen docent. Wees de Hulk Hogan onder de docenten.

Rens van der Vorst is naast huiscolumnist van Bron ook technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier zijn eerdere columns.

Iedere zomer geniet ik naast van mijn vakantie, ook heel erg van B&B vol Liefde. En elk jaar levert het programma minstens een deelnemer op die je tegelijkertijd doet lachen, huilen, verbazen en plaatsvervangende schaamte bezorgt. Iemand die een ruimte binnenkomt alsof hij (het is bijna altijd een hij) de hoofdrol speelt, zonder zich ook maar één moment af te vragen of iemand anders misschien óók een verhaal heeft. Hij praat, weet veel over van alles en nog wat, hij adviseert ongevraagd. En hij stelt bijna geen vragen.

Terwijl ik zat te kijken, dacht ik: ik ken dit type. Zowel van het daten als uit organisaties. Het zijn de mensen die met groot gemak een ruimte vullen. Die overtuigend klinken, ook als de inhoud flinterdun is. Het zijn mensen die zelfvertrouwen uitstralen, waardoor anderen automatisch aannemen dat er ook deskundigheid achter zit.

En dat is een interessante psychologische valkuil. Want wij verwarren zelfvertrouwen gemakkelijk met competentie. Wie hard praat, veel zekerheden uitspreekt en weinig twijfelt, oogt al snel als een natuurlijke leider. Terwijl de mensen die wél nadenken, vragen stellen en onzekerheid durven toe te geven, zichzelf juist kleiner maken.

Misschien is dat wel waarom organisaties soms de verkeerde mensen promoveren. Niet omdat ze het meeste weten, maar omdat ze het stelligst klinken. Ondertussen zitten de mensen die het werk dragen vaak ergens anders. Ze bereiden lessen voor, luisteren naar collega's, stellen vragen. Ze twijfelen en ze leren. Ze zijn veel minder zichtbaar, maar veel waardevoller.

Misschien moeten we daarom tijdens sollicitaties en daten niet alleen vragen naar ambities. Maar vooral tellen hoeveel vragen iemand terugstelt. Want nieuwsgierigheid en interesse in de ander is misschien wel een betere voorspeller van goed leiderschap (en een goede date) dan zelfvertrouwen ooit zal zijn.

De beste en meest competente mensen hoeven niet voortdurend te bewijzen hoe bijzonder ze zijn. Ze zorgen er juist voor dat anderen tot hun recht komen.

En Fred? Die maakt ondertussen kunst van tonijn en verkoopt zijn gebraden kippetjes. Misschien moet hij zich voorlopig maar even op die laatste concentreren. Eerst de kippetjes, dan de chickies.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Begrijp me niet verkeerd: ik vind dat fantastisch. Wil je een script maken dat automatisch je mailbox opruimt? Prima. Wil je een prototype bouwen om een idee te testen of aan collega's te laten zien? Nog beter.

Maar een recente gebeurtenis in Zwitserland laat zien waar het mis kan gaan. Een medisch professional bouwde met behulp van AI een eigen patiëntensysteem. Patiëntgegevens werden geïmporteerd, consulten werden doorgestuurd naar AI-diensten en het systeem werd online gezet. Vervolgens bleek dat een securityspecialist binnen korte tijd toegang kon krijgen tot alle patiëntdossiers.

Het systeem werkte. Dat was juist het probleem. Omdat het werkte, werd het gebruikt.

Romano Roth verwoordde het treffend op LinkedIn: dit is niet de democratisering van software, maar de democratisering van aansprakelijkheid. Zodra software echte persoonsgegevens verwerkt, houdt het verhaal niet op bij een werkende applicatie. Dan gaat het over beveiliging, privacy, wetgeving, toegangsrechten, beheer en verantwoordelijkheid.

Dat sluit mooi aan bij een recent artikel van onderzoekers Arvind Narayanan en Sayash Kapoor. Zij beschrijven softwareontwikkeling als veel meer dan code schrijven. Eerst moet je bepalen wat je gaat bouwen. Daarna volgt de uitvoering. Vervolgens moet je controleren of het veilig, betrouwbaar en verantwoord gebruikt kan worden. Juist die eerste en laatste stap blijken vaak het meeste werk te kosten.

Dat zie ik ook terug in het onderwijs. Studenten kunnen tegenwoordig in korte tijd indrukwekkende dingen maken. Een chatbot, een dashboard of zelfs een complete applicatie. Maar tijdens gesprekken met studenten merk ik dat de interessantste vragen steeds minder over code gaan. Waar worden gegevens opgeslagen? Wie heeft toegang? Welke risico's zitten er in het systeem? Wat gebeurt er als een AI-model een verkeerde beslissing neemt? En wie is daarvoor verantwoordelijk?

Misschien is dat wel de grootste misvatting van dit moment. Dat AI ervoor zou zorgen dat we minder ICT'ers nodig hebben. Terwijl het tegenovergestelde gebeurt. Hoe makkelijker het wordt om software te bouwen, hoe belangrijker het wordt dat er mensen zijn die begrijpen hoe systemen werken, risico's herkennen en de gevolgen van keuzes kunnen overzien. Alleen moet ict-onderwijs zich dan ook hierop aanpassen! Zo snel mogelijk.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is AI-expert. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Opeens weet iedereen precies hoe het team zou moeten spelen en wordt er uitgebreid gesproken over plannen om met vrienden of familie samen de wedstrijden te kijken. Ook ik laat me er iedere keer weer in meeslepen.

Wat ik het leukste vind aan het WK is eigenlijk niet eens het voetbal zelf, maar alles eromheen. De sfeer in de stad, volle terrassen en mensen die samen naar een scherm kijken. Of je nu thuis op de bank zit of met vrienden in een café naar de wedstrijd kijkt, er hangt altijd een gezellige sfeer. Juist in een studentenstad als Eindhoven, waar mensen uit allerlei plaatsen en achtergronden samenkomen, vind ik het mooi om te zien hoe zo'n toernooi iedereen bij elkaar brengt.

Vooral als Nederland speelt, voelt het alsof iedereen met elkaar verbonden is. Mensen die elkaar normaal niet kennen, juichen samen voor hetzelfde doel. Bij een doelpunt vliegen onbekenden elkaar bijna om de nek en na een overwinning is iedereen in een goede stemming.

Misschien is dat wel waarom het WK zo populair blijft. Natuurlijk gaat het om voetbal, maar uiteindelijk vooral om de gezelligheid. Even niet bezig zijn met andere dingen, maar gewoon genieten van een spannende wedstrijd en een gezellige avond met vrienden.

En voor iemand die normaal nooit voetbal kijkt, is dat misschien wel de grootste reden om toch weer voor de televisie te zitten.

Mirre Korsten is derdejaars studente Commerciële Economie bij Fontys in Eindhoven.

Bijvoorbeeld: uitkleed-apps.

Voor wie het niet weet: met een uitkleed-app kun je een foto van iemand ‘uitkleden’ met generatieve AI. Die zijn illegaal. Dat lijkt me overdreven. Immers de app kleedt iemand natuurlijk niet echt uit. Nee, een geavanceerd wiskundig model berekent hoe iemand er naakt uit zou kunnen zien. Klinkt al meteen een stuk onschuldiger, toch? En trouwens, uit je hoofd potloodtekeningen maken van naakte collega’s, is dat dan ook strafbaar? Of erover fantaseren? Doe je ogen eens dicht en denk nu eens niet aan hoe die ene collega er naakt uitziet. Gelukt? Wie was het?

Natuurlijk, uitkleed-apps maken het delen van de resultaten gemakkelijk. Dat is problematisch. Maar verbieden is niet de oplossing. Uitkleed-apps moeten juist beter. We moeten durven dromen. Toen ik voor het eerst hoorde over uitkleed-apps, was dit de mijne.

Soms ben ik ’s avonds moe en dan sleep ik me naar mijn bed. Daar heb ik helemaal geen zin meer om mijn kleren uit te trekken. Maar, geen probleem, dan pak ik mijn uitkleed-app, swipen, en hup kleren netjes op de stoel. Rens netjes in bed. Naakt, uiteraard.

Dat is pas een uitkleed-app. 
Maar daar hoor ik niemand over.

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

Natuurlijk wist ik rationeel wel beter. Maar sommige mensen horen zo vanzelfsprekend bij een organisatie dat je ze bijna onderdeel van het gebouw gaat vinden. Zoals de trap, de receptie of die koffieautomaat die het altijd nét niet doet. Maar zij was meer dan dat.

Ze was een icoon omdat ze geen blad voor de mond nam. Haar hart lag op haar tong. Niet altijd handig. Niet altijd diplomatiek. Soms zelfs een beetje ongemakkelijk. Maar wat was het verfrissend. In een wereld waarin veel mensen eerst drie keer nadenken hoe iets zal vallen, wie er mogelijk beledigd wordt en of het verstandig is om iets hardop te zeggen, zei zij het gewoon.

Niet om te provoceren. Niet om aandacht te krijgen. Maar omdat ze oprecht vond dat eerlijkheid belangrijker was dan populariteit. Ze was een ruwe diamant in een wereld die steeds gladder lijkt te worden. En misschien is dat waarom haar overlijden me raakte.

Niet omdat ik haar verlies wil opeisen. Er zijn mensen die haar veel beter kenden dan ik. Familie, vrienden, oud-collega's. Maar haar overlijden deed me wel nadenken over wat we eigenlijk waarderen in mensen. We leven in een tijd van persoonlijke merken, zorgvuldig opgebouwde profielen en gepolijste versies van onszelf. Iedereen professioneel. Iedereen authentiek, maar wel op precies dezelfde manier.

Maar de mensen die je echt onthoudt, zijn zelden de perfect afgewerkte exemplaren. Het zijn de originelen. De collega's die ergens voor staan. Die een eigen stem hebben. Die af en toe schuren. Die je aan het lachen maken. Of aan het denken zetten. Mensen die niet altijd makkelijk zijn, maar wel echt.

We kregen, zoals zo vaak, een keurig en respectvol in memoriam. Dat hoort ook zo. Maar de waarheid is dat sommige mensen zich niet laten vangen in keurige woorden. Sommige mensen zijn groter dan een standaardtekst.

Sommige mensen zijn iconen. En misschien moeten we hen vaker waarderen zolang ze nog naast ons zitten in plaats van pas wanneer ze er niet meer zijn. Want organisaties worden niet onvergetelijk door gebouwen, strategieën of organogrammen.

Ze worden onvergetelijk door de mensen die weigeren van karton te zijn.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Het begon met:  ‘Als ik hier zou wonen, zou ik gek worden….’ en eindigde met een lofzang op hun oprit. Ik schraapte mijn keel. “Kijk”, zei ik,  “als ik thuiskom dan is er soms een parkeerplaats voor mijn deur en heb ik een geluksmoment. Soms moet ik rondrijden en dan baal ik. Maar het is nooit saai.”

“Daarnaast ken ik elk mogelijk plekje, weet ik precies welke buren wanneer welke gaten laten vallen en beschik ik over ongeëvenaarde parkeerkwaliteiten. Als er een WK inparkeren zou zijn, was ik kanshebber. Dat missen jullie allemaal met je oprit. Opritten zijn saai.”

De technofilosoof in mij kwam daarna niet meer van zijn spreekstoel af. “Daarom ga ik elke werkdag naar Fontys. Soms is er file, soms heb ik geluk, soms zijn mijn collega’s of studenten stom, soms lig ik in een deuk, maar het is nooit saai. Thuiswerken vind ik wel saai. Het is gemakkelijk, maar vlak, net als een oprit. Technologie maakt alles makkelijker, maar gemakkelijk is ook minder waardevol. Frictie is fijn. Frictie kweekt skills. Zeker als het om parkeren gaat.”

Ik heb geen parkeerprobleem, besloot ik. “Jullie, met je saaie oprit, jullie hebben een parkeerprobleem.”

Echt gezellig werd het etentje daarna nooit meer.   

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

We praten niet zo graag over verlies. Over winnen wel. Over succes. Over groei, ontwikkeling en kansen. We struikelen dagelijks op social media over mensen die "een prachtige nieuwe uitdaging" hebben gevonden. In het voetbal geldt alleen de winst. Maar verlies? Dood? Afscheid? Rouw? Daar hebben we minder woorden voor.

Misschien omdat verlies ons confronteert met iets ongemakkelijks: dat niets vanzelfsprekend is. Afgelopen jaar verloor ik ook iets. En de afgelopen weken dacht ik zelfs even dat ik opnieuw iets zou verliezen. Dat deed pijn. Meer pijn dan ik vooraf had gedacht. Want pas als iets dreigt te verdwijnen, ontdek je hoeveel waarde het voor je heeft.

Dat klinkt misschien als een cliché uit een romantische komedie. Maar clichés worden vaak clichés omdat ze waar zijn. Het gekke is dat verlies niet alleen iets wegneemt. Soms geeft het ook iets terug. Niet meteen. Eerst is er vooral verdriet, onzekerheid, gemis. Een rauw gevoel. Maar daarna gebeurt er iets anders. Alsof iemand het contrast van het leven een beetje heeft opgeschroefd.

De lucht lijkt opeens blauwer, het gras groener. Een kop koffie smaakt beter. Een omhelzing duurt langer. Alsof verlies je eraan herinnert dat geluk geen permanente toestand is, maar een cadeau dat je telkens opnieuw ontvangt.

Misschien is dat ook wat de Chinezen bedoelen met yin en yang. Dat licht en donker elkaar niet bestrijden, maar nodig hebben. Dat vreugde betekenis krijgt omdat verdriet bestaat. Dat liefde pas echt zichtbaar wordt wanneer je voelt wat het zou betekenen om haar kwijt te raken.

Ik zou niemand verlies toewensen. Maar ik begin wel te begrijpen dat het een van de strengste leraren van het leven is. Het leert je dankbaarheid, dankbaarheid voor de mensen die er zijn. Voor de liefde die je ontvangt. Voor de tijd die je krijgt.

En soms zelfs voor de dingen waar je normaal gesproken over klaagt. Sterker nog: deze week lukte het me nauwelijks om iets te bedenken om over Fontys te mopperen. Dat is misschien wel het meest overtuigende bewijs dat verlies iets met een mens doet.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Een week geleden was ik bezig de voetbalpoule die ik al organiseer sinds 2008. In mijn voetbalpoule selecteer je spelers. Die spelers scoren punten als ze scoren, assists geven, kaarten pakken, maar ook bij het uittrekken van een shirt na een goal en muurliggen.

Het is een hoop werk om lijsten te maken van de spelers. Dus, ik dacht, dat is saai, dat doet AI maar lekker. Dat ging een stuk sneller, maar al snel besefte ik dat er iets verloren was gegaan. 

Normaal leerde ik surfend over het web van alles over de spelers. Wie is de sterspeler van Bosnië? De eerste keeper van Zuid-Korea? Het gaf me veel inzichten en zo kreeg ik zin in de WK. Nu had ik dat helemaal niet.

Het ‘saaie’  werk bleek een stuk leuker en waardevoller dan vooraf ingeschat. Zou dat vaker gebeuren, dacht ik? Dat soms het waardevolle zich pas ontvouwt, als je door het saaie heen bijt. Dat soms even iets saais doen, nodig is om de batterij weer op te laden. Na urenlange gesprekken met studenten is even wat nakijken best lekker.

Dus als u de volgende keer denkt, dat saaie werk doe ik wel met AI, vraag je dan nog even af: weet ik zeker dat het echt saai is?    

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

Het gaat inmiddels veel verder dan alleen die fabrieksvloer. Ik las over mensen die hun hele privéleven verkopen aan AI-bedrijven: hun telefoongesprekken, WhatsApp-berichten en zelfs hun dagelijkse wandelingen. Ze filmen zichzelf terwijl ze de was doen, een ei bakken of een pakketje aannemen. Niet voor de likes op TikTok of Instagram, maar puur zodat een algoritme kan leren hoe een mens zich gedraagt in zijn eigen huis.

Dat beeld blijft bij me hangen, ook in mijn eigen werk. Ik vraag me weleens af wanneer ik zelf aan de beurt ben. Als hbo-docent of coach: wat blijft er van mijn rol over als een AI-model straks elke student persoonlijk kan helpen, alle vragen beantwoordt en nooit een off-day heeft?

De angst om overbodig te worden, de Fear of Becoming Obsolete, is heel menselijk en logisch. Als een bedrijf of een opleiding iets kan versnellen of goedkoper kan maken met techniek, dan gebeurt dat gewoon. Of het nu gaat om die kledingmaker of om iemand die voor de klas staat.

Maar juist als je ziet wat die camera’s op die hoofden registreren, zie je ook wat ze missen. Een AI kan informatie overdragen, maar het heeft geen oordeelsvermogen. Het voelt niet aan of een student vastloopt door de stof, of als er thuis iets speelt waardoor het hoofd er niet naar staat. Een computer kan duizenden suggesties doen, maar hij heeft geen smaak. Hij voelt niet aan welke toon op dat moment de juiste is om iemand echt te motiveren.

De waarde verschuift van puur "kennis hebben" naar hoe je die kennis gebruikt. In een ruimte staan en een groep aanvoelen. Verbanden zien die niet direct logisch lijken. De rust hebben om een knoop door te hakken als er geen duidelijk antwoord is.

Uiteindelijk gaat het erom dat we die menselijke dingen blijven doen die niet in een dataset passen: echt contact maken, patronen herkennen tussen de regels door en simpelweg de boel vooruithelpen. We worden misschien geoogst voor onze data, maar de manier waarop we mensen echt in beweging krijgen, dat laat zich niet zomaar vangen in een filmpje.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is AI-expert. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Daarna volgde Web 2.0. Een voorgeprogrammeerd format waarbinnen mensen hun ‘eigen’ pagina konden maken. Facebook. LinkedIn. Instagram. Profielfoto hier, biografie en berichten daar. Web 2.0 bepaalde je status. Wel of geen baan. Wel of niet alleenstaand. Eén of nul. Web 2.0 herdefinieerde wat een vriend was. Of een volger. Web 2.0 was een inperking van vrijheid waar een totalitaire staat trots op zou zijn, maar omdat het technologie was en innovatief omarmden mensen het vrolijk.

Studentportfolio’s volgen hetzelfde principe. De software bepaalt het format. Waar wat staat. Een student die afwijkt, al is het op een briljante manier, wordt teruggefloten. Talentgericht onderwijs werkt alleen als het nakijken beheersbaar blijft. Alsof je een fantastisch boek weigert te lezen, omdat het niet in de boekenkast past.

Generatieve AI belooft weinig goeds. Het dwingt onze expressies: e-mails, afbeeldingen, feedback, filmpjes en muziek, verder binnen een voorgeprogrammeerd format. Maar er is ook hoop. Immers met generatieve AI ontstaan nieuwe mogelijkheden voor vrijheid en creativiteit. AI kan moeiteloos ongeorganiseerde webpagina’s doorzoeken en elk portfolio, hoe afwijkend ook, gereed maken om na te kijken.

Zullen we afspreken dat we AI daarvoor gebruiken?
En omdat het technologie is.
En innovatief.

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

Afgelopen maandag wandelde ik naar Fontys langs station Strijp-S. Op het fietspad reed een man in een scootmobiel. Hij had een grote, door rook vergeelde, borstelsnor. In zijn neus had hij een plastic zuurstofslangetje.

Ik kon moeiteloos voor de man langs oversteken zonder dat hij vaart zou hoeven te minderen. Dus dat deed ik. Terwijl ik doorwandelde hoorde ik de rooksnor achter me schor mopperen: ‘lekker gewoon oversteken hoor, klootzak!’

Het leek me geen winnende strategie. Wanneer je in een scootmobiel zit en je bent voor je zuurstof afhankelijk van een plastic slangetje, kun je mensen misschien beter niet voor klootzak uitmaken. Maar ik begreep het wel. In zijn situatie, als het leven mij slechtere kaarten had toebedeeld, dan was mopperen op overstekende dwazen voor mij ook misschien een manier geweest om het leven een beetje draaglijk te maken.

Het bracht me op een idee. Sommige mensen pleiten al jaren voor het opheffen van anonimiteit op sociale media. Het idee is: als iedereen onder zijn eigen naam moet posten, zullen mensen minder snel apenplaatjes naar Brian Brobbey sturen. Alleen het idee stuit op veel verzet. Privacy, en zo.

Dankzij de rooksnor besefte ik dat er ook een simpelere oplossing is. De volgende keer dat iemand een anonieme scheldkanonnade post op sociale media, denk dan gewoon: dat zou best van een rooksnor kunnen zijn. Iemand met een slangetje in zijn neus en behoefte aan een uitlaatklep.

Waarschijnlijk klopt het niet, maar het maakt het leven in ieder geval een beetje draaglijker.

De CEO liep vrijwel direct een E. coli-infectie op door een salade en bracht een groot deel van de week door aan een infuus in zijn hotelkamer. Ondertussen moesten medewerkers bij 40 graden militaire oefeningen doen onder leiding van een oud-Navy SEAL, insecten eten tijdens bizarre opdrachten en omgaan met zandvlooien, uitdroging en overvolle kleine vliegtuigen. Een medewerker kreeg een stekelvarken door het plafond van haar douchecabine heen. Een ander belandde tijdens een oefening midden in een mierennest en kreeg vervolgens een injectie in haar bil, omdat er geen antihistaminepillen beschikbaar waren. Op de terugweg strandde een grote groep medewerkers op een eiland, omdat de landingsbaan geen verlichting had.

Toch kijken veel van deze medewerkers er jaren later met verbazing én plezier op terug. Niet omdat alles zo strak georganiseerd was, maar omdat het zo absurd uit de hand liep dat het een verhaal werd dat iedereen blijft onthouden.

In het onderwijs gaat het gelukkig meestal iets minder extreem. Toch slaan studiedagen en teambuildingsdagen ook daar regelmatig de plank mis. Schapendrijven, boogschieten, escaperooms, vlotten bouwen of een middag kleien, zijn op zichzelf helemaal niet verkeerd. Het gaat vooral mis wanneer organisatoren vergeten naar de context te kijken. Wat speelt er in een team? Hoe zit iedereen erbij? Is er sprake van werkdruk, reorganisaties, personeelstekorten of frustratie? Een verplicht vrolijk uitje kan dan juist averechts werken.

Veel studiedagen voelen bovendien alsof ze georganiseerd worden, omdat het nu eenmaal moet. Docenten zitten urenlang in een zaal te luisteren naar externe sprekers met algemeenheden, terwijl ze ondertussen denken aan nakijkwerk, lessen voorbereiden of de stapel mails die nog wacht. Vaak zijn het dagen vol post-its, energizers en “denk eens na over je kernwaarden”, terwijl veel mensen vooral behoefte hebben aan praktische zaken: minder werkdruk, betere roosters, duidelijkere communicatie of concrete tips waar ze morgen iets aan hebben. Niemand wordt echt enthousiast van een middag waarop je met drie collega’s een marshmallow op een stapel spaghetti moet balanceren om “de kracht van samenwerking” te ontdekken.

Een geslaagde studie- of teambuildingdag hoeft niet perfect, hip of spectaculair te zijn. Mensen willen zich gezien voelen. Ze willen dat er rekening wordt gehouden met hun situatie, hun werkdruk en hun behoeften. Soms bereik je meer met een goede lunch, een eerlijk gesprek, een praktische workshop of gewoon een middag waarin mensen even geen vergadering hebben.

Je kunt nooit iedereen tevreden stellen. Er zal altijd iemand zijn die een pubquiz kinderachtig vindt, een wandeling saai, een workshop inspirerend of juist verschrikkelijk. Organisaties zouden zichzelf wel vaker de vraag mogen stellen: doen we dit omdat medewerkers hier echt iets aan hebben, of vooral omdat het leuk klinkt op papier?

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is AI-expert. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Als docenten bijvoorbeeld moeten we “in ons talent” werken. Dat wordt ons met enige regelmaat verteld. Het klinkt prachtig. Warm. Mensgericht. Bijna alsof iemand echt heeft nagedacht over waar mensen goed in zijn. Tot je kijkt naar wat er daadwerkelijk gevraagd wordt.

We moeten breed inzetbaar zijn. Voltijd én deeltijd. Onderwijs, onderzoek, zakelijke dienstverlening, graag allemaal een beetje. Wendbaar. Flexibel. Inzetbaar waar nodig. En dan denk ik: hoe kan je in godsnaam overal inzetbaar zijn, wendbaar zoals dat heet én in je talent zitten?

Talent is toch juist datgene waarin je uitblinkt? Niet datgene wat je er nog “bij kunt pakken” omdat het rooster anders niet rondkomt. Wat hier “talent” wordt genoemd, lijkt verdacht veel op aanpassingsvermogen. Of misschien gewoon: beschikbaarheid.

En ondertussen verandert ook ons vak. We moeten minder uitleggen. Minder sturen. Vooral vragen stellen. Het leerproces laten ontstaan. Accepteren dat het rommelig is. Prima. Leren is rommelig. Maar wat er óók gebeurt, is dat expertise steeds meer iets lijkt waar je je bijna voor moet verontschuldigen. Leg niet te veel uit. Stuur niet te veel bij.
En vooral: corrigeer niet te inhoudelijk. Inhoudelijk corrigeren. Alsof je iets verkeerd doet door kennis serieus te nemen.

Sinds wanneer is het problematisch om studenten te helpen onderscheid te maken tussen wat klopt en wat niet klopt? Sinds wanneer is duidelijkheid een risico? En misschien nog wel de belangrijkste vraag: wie heeft eigenlijk bedacht dat dit “talentgericht werken” is?

Want als dit talent is, dan zijn we het woord volledig aan het leegtrekken. Verworden tot een containerbegrip waar alles in past, behalve datgene waar iemand (docent of student) echt goed in is. Misschien moeten we het eens omdraaien. Misschien moeten we niet alleen kijken naar de talenten van docenten en studenten, maar ook naar de talenten in het management. Welke talenten hebben ervoor gezorgd dat we nu in een systeem zitten waarin specialisatie verdacht is geworden, expertise voorzichtig ingezet moet worden, en iedereen vooral overal een beetje van moet zijn?

Dat is namelijk ook best een talent. Alleen niet eentje waar je als docent of student veel aan hebt.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Protest aantekenen is moeilijk. Digitaal wat minder bekwaamde bejaarden zijn kansloos tegen een masterclass in user-unfriendly design. De online bezwaarsystemen zijn het perfecte lesmateriaal voor onze designstudenten.

Zo moet het dus niet.

Ik zocht naar een interessante invalshoek voor op de radio. Misschien iets over mijn boek. Dat je bij buitenspel eigenlijk bij twijfel niet moet vlaggen. Maar dat we dat met technologie nu juist wel doen. Zouden scanauto’s niet zo moeten zijn geprogrammeerd dat ze bij twijfel niet beboeten?

Misschien uitleggen dat AI geen fouten maakt. AI is gewoon AI. Het zijn de mensen die besluiten het systeem te gebruiken, die de fout maken. Of een analogie trekken met een ouderwetse parkeerwacht. Stel dat die in 10% van de gevallen een verkeerde boete uitschrijft? Invalide mensen beboeten omdat hij de invalidekaart even gemist heeft. Of overal parkeerbonnen onder de ruitenwissers van verbouwereerde laders en lossers schuiven. Hoe lang zou zo’n parkeerwacht nog mogen werken? En als we dat niet accepteren van mensen, waarom accepteren we het dan wel van technologie?

En toen belde Radio 1. De scanauto was verdrongen door gedoe met de NAVO. Volgende keer beter.
Geeft niet, zei ik, hou ik er in ieder geval een column aan over.

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

Trump is nog niet halverwege zijn ambtstermijn en heeft al ruzie gezocht met Canada, Groenland, China, de EU, de NAVO, Oekraïne, de VN, Gaza, Venezuela en Iran. Ik vergeet er vast nog een paar. 

Als Hoofd Roeptoeter van de Amerikaanse regering blijft het daarbij niet bij woorden en daden. Hij zorgt ook voor passend beeld erbij. Zo ook deze week weer:

Trump, of beter: het team achter Trump, maakt dankbaar gebruik van AI. Zoals ook zijn tegenstanders (twee foto's rechts) dat dus doen. En joh, wat maakt AI het ook makkelijk. Vroeger moest je uren knippen en plakken of heel goed kunnen tekenen. Maar je zag er altijd nog wel aan af dat het niet echt was. Dat is nu wel anders.  

Nu de halve of bijna hele wereld zijn ‘feiten’ en ‘nieuws’ via social media consumeert, is de werkelijkheid niet meer wat hij is.

AI is inmiddels een vast onderdeel van het Fontysonderwijs, omdat Fontys vindt dat iedereen AI-geletterdheid bijgebracht moet worden. Dat klinkt logisch en toch vind ik het verontrustend. Want mensen, kijk waar het voor wordt ingezet. 

Om een Amerikaanse bowler te citeren: Nobody fucks with the Jesus. Wel dus. En erger nog: AI fucks with reality! Ik hoop dat onze studenten vooral dat ingeprent krijgen. Zonder grappig bedoelde fakefoto’s.

Jan Ligthart is hoofdredacteur van Bron. De meningen en standpunten in zijn columns zijn persoonlijk, niet die van de redactie. Lees hier zijn eerdere columns.

Het Engelse woord ‘slop’ betekent rommel. Met allerlei AI-tools kunnen we laagwaardige content produceren waar niemand op zit te wachten. Bij tekst leidt de combinatie van feitelijk onjuist en lage kwaliteit tot onzinnige tekst vol met fouten.

Helaas beperkt AI-slop zich niet tot teksten, muziek en video’s die online worden geplaatst. Ook op de werkvloer zien we steeds vaker een e-mail of een document door AI gemaakt. Dit is work slop. Zo kreeg ik laatst een document van een collega met als toelichting: ‘Ik heb AI gebruikt, als de zinnen niet helemaal goed staan, dan komt dat door AI, het is maar dat je het weet’.

We zien dat studenten AI-gegenereerde portfolio’s samenstellen, met weinig zeggende content. Dit kun je portfolio slop noemen. Gemakzucht lijkt boven het leerproces te staan. Maar hoe voorkom je deze portfolio-slop?

Leer studenten eerst basiskennis over het vakgebied! Sluit dit af met een summatieve toets in een gecontroleerde omgeving. Leer ze daarnaast problemen analyseren nog voordat ze een AI-tool gaan gebruiken. Leer studenten vervolgens een AI-tool te doorgronden, goede input te geven, output kritisch te beoordelen en te valideren. Pas dan wordt AI niet als ‘allesweter’ gezien maar zullen studenten een AI-tool als hulpmiddel gebruiken.

Boudewijn Raessens is associate lector AI in Business bij Fontys Economie & Communicatie.

Laatst kwam ik er weer zo één tegen. Over de ‘juiste houding’ van docenten. Nieuwsgierig zijn, kunnen vertragen, loslaten, leren zien als constructie. Allemaal prachtig. Tot je tussen de regels door iets anders leest: zo moet je zijn. En als je dat niet bent, dan is er werk aan de winkel. Of misschien… een andere werkplek.

Want laten we eerlijk zijn: achter al die vriendelijke woorden schuilt een impliciete norm. De goede docent is degene die meegaat in de koers. Die het proces omarmt. Die niet te veel vasthoudt aan inhoud, structuur of, God verhoede, duidelijke antwoorden. De rest? Die “ervaart ongemak”.

Ik moest ineens denken aan een ander systeem waarin afwijkende geluiden niet per se gewaardeerd worden. Waar loyaliteit belangrijker is dan tegenspraak. Waar je vooral moet laten zien dat je aan de goede kant staat. De link met bijvoorbeeld Trump is dan snel gemaakt.

En nee, natuurlijk zijn we geen Amerikaans politiek systeem. Maar het mechanisme is herkenbaar: als kritiek wordt geframed als weerstand, en weerstand als probleem dat opgelost moet worden, dan wordt het wel heel stil in een organisatie. En stilte is zelden een teken van veiligheid.

Sterker nog, het tegenovergestelde is waar. In een écht veilige organisatie is er ruimte voor frictie. Voor docenten die zeggen: “Wacht even, klopt dit wel?” Voor mensen die behoefte hebben aan structuur, duidelijkheid en inhoud, niet omdat ze star zijn, maar omdat ze hun vak serieus nemen. Niet iedereen hoeft te “vertragen”. Soms moet je juist versnellen. Niet iedereen hoeft “los te laten”. Soms moet je ergens voor staan.

De vraag is dus niet: passen docenten in deze mindset? De vraag is: past deze mindset bij het onderwijs dat we willen zijn?

Willen we een organisatie van jaknikkers die netjes de nieuwste onderwijsfilosofie volgen? Of willen we een plek waar verschillende manieren van denken naast elkaar mogen bestaan, waar studenten én docenten serieus genomen worden in al hun talenten, twijfels en voorkeuren?

Waar veiligheid niet betekent dat iedereen hetzelfde zegt, maar dat iedereen iets durft te zeggen. Ik weet het antwoord wel. Nu de organisatie nog.

 Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Sommige mensen trapten erin, de meesten niet, maar het leverde wel een hoop lol op en ik leerde dat Wageningen University & Research een echte mascotte heeft: de WURwolf. Het deed me ook denken aan een oude 1 april grap uit mijn jeugd.

Ik was een jaar of 10 toen aangekondigd werd dat de in de haven van Oudenbosch een zeehondenshow zou worden opgevoerd. Op woensdagmiddag 1 april. Daar stond ik, samen met honderden andere ouders en kinderen, die allemaal vrij waren van school. In het water lagen drijvers, hoepels, en ballen. En toen kwam een duiker boven met een bordje: 1 april.

Nu zou dit leiden tot een sociale-media-storm. Heeft de gemeente niks beters te doen? Geldverspilling! Onschuldige mensen bedriegen, heeft de overheid niks geleerd van de toeslagenaffaire? Wel een AZC geen zeehonden! Wie betaalt mijn parkeergeld? En mijn vrije middag? Mijn autistische zoon was er helemaal kapot van! Ik zit weer dagen met een huilend kind! Bedankt, gemeente Oudenbosch!

Precies dit is, denk ik, de reden dat zulke grappen niet meer worden uitgehaald. Dat lijkt een goede zaak. Geen geldverspilling door de overheid. Geen bedrogen burgers. Geen teleurgestelde kinderen. Geen flauwe grappen!

En toch voelt het, in tegenstelling tot Fontsy de Vis, niet als vooruitgang.

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef. 

Ik had het laatst met studenten over de gemeenteraadsverkiezingen. Tot mijn verrassing hadden er best wat gestemd. Dat stemde me hoopvol. Jongeren die hun stem laten horen, die zich betrokken voelen bij wat er speelt. Democratie in actie.

En daar zijn we het volgens mij allemaal over eens: democratie is een groot goed. We mogen stemmen. We hebben inspraak. En als vrouw ben ik daar ook nog eens extra dankbaar voor.

En toch knaagt er soms iets. Op televisie zie je vaak hoe hoor en wederhoor wordt toegepast. Heel terecht. Twee kanten van een verhaal. Balans. Objectiviteit. Fijn, zeker in een gepolariseerde wereld.

Maar soms voelt het alsof we daarin zijn doorgeschoten. Dan zit er bijvoorbeeld een klimaatexpert aan tafel. Iemand die jarenlang onderzoek heeft gedaan, data kent, modellen begrijpt. En daar tegenover zetten ze iemand die zegt: “Ik geloof er niet in.” En vervolgens behandelen we die twee stemmen alsof ze even zwaar wegen. Alsof kennis en mening dezelfde categorie zijn geworden.

Alsof jaren studie en onderbuikgevoel twee smaken zijn waar je uit kunt kiezen. Ik ben een groot voorstander van democratie. Maar democratie betekent niet dat elke uitspraak even goed onderbouwd is. Of dat elke mening evenveel kennis bevat. Of, en dit is misschien de lastigste vraag, dat elke stem even goed geïnformeerd is. Moet dat uitmaken?

Daar ben ik zelf niet helemaal uit. Want aan de ene kant wil je niet naar een systeem waarin alleen “de slimsten” mogen beslissen. Dat riekt naar elitisme. Naar uitsluiting. Maar aan de andere kant zien we ook dat mensen keuzes maken die misschien niet in hun eigen belang zijn. Dat leiders worden gekozen die het niet zo nauw nemen met feiten of waarheid. En toch: we kiezen ze. Democratisch.

Misschien is dat de paradox van democratie: dat het zowel onze grootste kracht is als onze grootste kwetsbaarheid. Dus misschien moeten we onszelf een andere vraag stellen. Niet: mag iedereen stemmen? Maar: doen we er genoeg aan om ervoor te zorgen dat mensen wéten waar ze over stemmen? 

Want misschien zit de oplossing niet in het beperken van stemmen. Maar in het versterken van kennis. En dat begint, heel ouderwets, gewoon met goed onderwijs.

 Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Wat ik daar aantrof, was op z'n zachtst gezegd bizar. Zo zag ik een clementine die zijn zoon het huis uit zet omdat hij verliefd is op een aardbei (goed voor 1,8 miljoen views). Even verderop dook een broccoli op die haar kind weggooit, om jaren later huilend via FaceTime om vergiffenis te smeken (meer dan 2 miljoen views). En de klap op de vuurpijl was een video waarin 'Strawberrina' haar eigen baby in een blender stopt en opdrinkt. Alles is verpakt in een vrolijke, kleurrijke animatiestijl, maar dan met dit soort donkere verhaallijnen.

Het deed me direct denken aan die Italian Brainrot-trend uit 2025, misschien herinner je je die nog wel. Een haai op sneakers die wartaal uitslaat, Ballerina Cappuccina, Bombardiro Crocodilo... Dat was vooral heel raar, druk en snel gemonteerd. Dit nieuwe fenomeen voelt als een zeer vreemde volgende stap. Dezelfde stijl, maar met verhalen die ineens zwaar leunen op relaties, schuld en spijt. Totaal niet subtiel, gewoon direct en overdreven.

Tijdens een AI-workshop die ik onlangs gaf aan groep 8 in Veldhoven, besloot ik dit als voorbeeld te gebruiken. Ik liet de filmpjes niet eens zien, ik omschreef alleen kort wat het was en hoe het gemaakt wordt. Tot mijn grote verbazing herkende de helft van de klas het direct. Ze keken dit gewoon al.

Dat moment in Veldhoven bleef bij me hangen. Wat voor mij voelt als een absurde uithoek van het internet, is voor deze kinderen de dagelijkse realiteit. Ze consumeren massaal dit ‘algoritmisch nihilisme’: content die niet is bedacht door een mens, maar is berekend door een machine om maximale shockwaarde te genereren.

In het onderwijs moeten we deze digitale cultuur niet alleen begrijpen, we moeten er middenin gaan staan. Onze taak verschuift van het overdragen van kennis naar het zijn van een gids in een wereld vol AI-gegenereerde koortsdromen. We moeten studenten leren om de menselijke maat te herkennen in een stroom van machinale ruis. Alleen zo blijven we echt verbonden met hun belevingswereld, hoe absurd en donker die digitale werkelijkheid soms ook aanvoelt.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is AI-expert. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

In september vorig jaar besloot ik iets te doen waar ik al langer over nadacht: ik begon mijn eigen kleine bedrijfje naast mijn studie. Het begon eigenlijk vrij simpel. Een idee, een beetje enthousiasme en de gedachte: hoe moeilijk kan het zijn?

Inmiddels weet ik het antwoord: het is soms best uitdagend, maar vooral ontzettend leuk. En eerlijk? Ik ben heel blij dat ik ermee ben begonnen.

Nu school weer volop is begonnen en het ritme van colleges, opdrachten en deadlines terug is, merk ik juist hoe fijn die combinatie is. Die afwisseling tussen studeren en werken voor mijn eigen bedrijf geeft energie. Het zorgt ervoor dat geen dag hetzelfde is.

Wat het voor mij zo interessant maakt, is dat ik bedrijven ondersteun in communicatietaken. Daardoor werk ik voor verschillende opdrachtgevers en leer ik steeds weer iets nieuws. De ene keer ben ik bezig met social media, de andere keer met nieuwsbrieven, websites of strategie. Juist die afwisseling zorgt ervoor dat ik het werkveld echt leer kennen en ontdek wat ik leuk vind binnen het communicatievak.

Daarnaast leer je ook dingen die je niet per se uit boeken haalt. Offertes opstellen, facturen versturen, een beetje inzicht krijgen in belastingzaken, het zijn allemaal dingen waar je ineens mee te maken krijgt. In het begin even wennen, maar juist daardoor leer je enorm veel.

Het mooie is dat je op een hele praktische manier groeit. Niet alleen in wat je kunt, maar ook in hoe je naar werk kijkt. Je krijgt meer verantwoordelijkheid, maar ook meer vrijheid. Soms zit ik ’s avonds gewoon op de bank nog iets af te ronden voor een opdrachtgever. Dat voelt niet als moeten, maar als iets waar ik zelf voor gekozen heb.

Wat ik vooral merk, is dat het goed te combineren is. Je leert veel, groeit in je vak en houdt toch nog tijd over voor je privéleven. Die balans maakt het niet alleen leerzaam, maar ook gewoon leuk om te doen.

Dus twijfel je om naast je studie iets te starten om ervaring op te doen binnen jouw vakgebied? Gewoon beginnen. Je hoeft niet alles al te weten. Juist door het te doen, kom je erachter wat bij je past.

En geloof me: je leert er meer van dan je denkt.

Jenna van Lier is derdejaars studente Communicatie in Eindhoven

Daarnaast leek het me ook een gevalletje geïnstutionaliseerde oneerlijkheid. Kinderen met betrokken of hoger opgeleide ouders maken in deze driehoek meer kans hun diploma te halen. Zou onderwijs niet gewoon iets moeten zijn tussen de school en het kind.

Lekker rustig voor de ouders ook.

Op het hbo is het onderwijs wel iets tussen de school en de student, maar daar speelt een andere vorm van oneerlijkheid. Sinds Corona, sinds vastgoed duur is, sinds technologie hip en overal is, vierkante meters onder druk staan en de instroom daalt, zie ik steeds meer vormen van blended of online onderwijs. Nu is dat sowieso vaak een slecht idee. Ik denk namelijk dat leren een beetje frictie en beleving nodig heeft en dat gaat een stuk beter fysiek.

Maar het is dus ook oneerlijk.

Immers een student met zijn eigen laptop, eigen kamer en glasvezelverbinding heeft het een stuk gemakkelijker dan de student die een oude laptop met zijn zusje deelt op zijn hotspot met datalimiet. Blended onderwijs, online lessen, online mediatheken (en dus minder studieplekken), AI-abonnementen, ze zijn allemaal onderdeel van een andere, geïnstitutionaliseerde en al even oneerlijke onderwijsdriehoek.

 School, leerling, technologie.

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef. 

Fontys is een plek waar studenten leren om kritisch te kijken naar de samenleving. Dat is maar goed ook, want wie tegenwoordig een beetje oplet ziet een opvallende reflex in Nederland: zodra ergens een risico opduikt, trekken we massaal aan de noodrem. 

Daar werd ik laatst nog mee geconfronteerd. Met vrienden bezocht ik een concert in een klein popodium. Toen het mijn beurt was om een ronde te halen, kreeg ik aan de bar een korte mededeling: “Alleen cashloos betalen meneer.” Met lichte vorm van irritatie vroeg ik waarom ik niet met cash, een legitiem betaalmiddel, mocht betalen. Het antwoord van de barvrouw kwam zonder aarzeling, alsof ze het al honderd keer had gezegd: “Dat is voor de veiligheid meneer.”

Ik moest lachen, betaalde met een pasje en dacht: natuurlijk is het voor de veiligheid. 

Want dat lijkt inmiddels het standaardantwoord op alles in Nederland. Veiligheid is niet langer een randvoorwaarde, maar een leidend principe. Iets dat we afdwingen met regels, in plaats van samen organiseren. Voor elk risico bestaat een beleidsnota, voor elk incident een richtlijn. Ik zie het dagelijks terug: fatbikes, rookvrije zones, taalgebruik, betaalmiddelen. Niets ontsnapt aan de drang om te reguleren. 

En laat ik duidelijk zijn: natuurlijk vind ik een veilige samenleving belangrijk. Maar wat we lijken te vergeten is dat het geen morele rangorde is, maar een spanningsveld. Veiligheid gaat ten koste van vrijheid, en vrijheid ten koste van veiligheid. 

En heel misschien verklaart dat ook waarom Nederland de laatste jaren bestuurlijk vastloopt. Elk besluit neemt uitzonderingen met zich mee, elke regel vraagt om handhaving en elke nuance om een amendement. 

Juist daarom is het interessant dat deze discussie ook binnen Fontys terugkomt. Studenten die zich bezighouden met bestuur, journalistiek of publieke communicatie zien dezelfde spanning: hoe organiseer je een samenleving die veilig is, zonder alles dicht te timmeren. 

Hun oplossingen zijn waarschijnlijk minder spectaculair dan een nieuwe wet of beleidsnota. Het begint bij de erkenning dat risico’s niet volledig verdwijnen, hoe hard we dat ook proberen. Misschien betekent dat ook dat we de noodrem niet altijd hoeven in te drukken. 

Zelfs niet in een concertzaal. 

Noé van Beek is vierdejaars student Journalistiek bij Fontys

Diezelfde week hoorde ik schrijver Ilja Leonard Pfeijffer zeggen: de toegang tot kennis is niet hetzelfde als kennis hebben. En dat is precies het probleem.

We leven in een tijd waarin alles beschikbaar is. Alles is opzoekbaar. Google, AI, samenvattingen, podcasts, explainers van 30 seconden. Kennis is overal. En juist daardoor lijkt kennis zelf minder waard te worden. Want waarom zou je nog iets leren als je het ook kunt opzoeken? Maar daar zit een denkfout.

Zonder kennis heb je geen kompas om informatie te beoordelen. Dan ben je overgeleverd aan wat het hardst roept, het best klinkt of het meest overtuigend wordt gebracht. Ik zie het zelfs terug in het onderwijs: degenen die het hardst blaten komen het verst, krijgen een promotie.

Vaardigheden als reflecteren, samenwerken, presenteren zijn belangrijk, maar alleen als deze gebaseerd zijn op kennis. Want waarop reflecteer je als je geen inhoud hebt? Waarover discussieer je als niemand echt iets weet? Tegenwoordig gaat het meer over hoe iets wordt gezegd en niet over wàt er wordt gezegd.

We hebben nog nooit zoveel toegang gehad tot kennis. En tegelijkertijd lijkt echte kennis zeldzamer dan ooit. En lijken we ons ervoor te moeten schamen. Gaat het niet meer om feiten, maar om ‘alternative facts’. 

Misschien moeten we weer durven zeggen dat kennis ertoe doet. Dat weten ergens over gaat. Dat lezen, leren en begrijpen geen ouderwetse bezigheden zijn, maar noodzakelijke voorwaarden om de wereld een beetje te snappen en te besturen. Hoe fijn zou het zijn als leiders zich baseren op deze kennis en feiten bij het maken van hun beleid. En niet bezig zijn met het voeden van onrust en hun ontembare ego.

En misschien is dat wel de grootste paradox van deze tijd. Kennis is macht. Maar tegenwoordig lijkt macht juist gepaard te gaan met weinig kennis.

De muziek was gemaakt met Suno. De bandleden waren verzonnen, inclusief namen, achtergrondverhalen en foto's. En niemand had het door. Of bijna niemand.

Totdat mensen beter gingen kijken. In de video's klopten handen niet helemaal. Details zaten net iets fout. Online speurders kwamen erachter dat de maker niet in Japan zat, maar ergens in Europa. Het verhaal viel uit elkaar.

Dan verwacht je dat het stopt. Dat de maker verdwijnt, een excuus plaatst, het project offline haalt. Hij deed iets anders. Hij zocht echte muzikanten in Tokio, vond er zeven, en liet hen de AI-nummers live spelen. De band die nooit had bestaan stond ineens op een podium. Met echte mensen en echte instrumenten. Ze hebben inmiddels meerdere optredens gedaan.

Wat blijft hangen is hoe bizar de volgorde eigenlijk is. Eerst fans, dan een band. Eerst de muziek, dan de muzikanten. Alsof je eerst een film kijkt en daarna pas de acteurs worden gecast.

Voor het hbo is dit geen randverschijnsel. Studenten kunnen dit ook. Iets maken dat overtuigt, dat goed genoeg is om te delen, zonder dat zichtbaar is wat van henzelf is. Als je alleen naar het eindresultaat kijkt, mis je iets essentieels.

Dat betekent dat we scherper moeten kijken naar het proces. Naar keuzes. Naar wat iemand zelf kan uitleggen, aanpassen en verdedigen. Niet omdat AI een probleem is, maar omdat Neon Oni laat zien hoe snel de volgorde kan omdraaien.

Eerst iets maken. En dan pas bedenken hoe echt het eigenlijk is.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is AI-expert. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

U kent mijn mening. Ik ben lid van Team Fysiek Onderwijs. Daarom was ik ook blij met het optreden van Einstein. Einstein was een stukje OpenClaw-software van Companion.ai. Einstein kon inloggen op Canvas, presentaties bekijken, papers lezen, meedoen aan discussies en alles inleveren. Plagiaatdetectie hielp niet, want Einstein kopieerde niet, Einstein speelde met verve de rol van de perfecte student.

Einstein is inmiddels offline, maar het liet een toekomst zien waarin onderwijs online simpelweg niet meer te organiseren is. Jammer, LOI. Maar ook een toekomst vol fysiek onderwijs. Een toekomst waarin je studenten ziet werken, observeert hoe ze in groepen acteren en gewoon met ze over hun werk praat.

Echte studentnabijheid.

Einstein is de reden dat instituten als Fontys een fantastische toekomst hebben. Wij hebben namelijk gebouwen. Daar moeten we dus zuinig mee omgaan. En strategisch. 

Als je het mij vraagt is dit de perfecte AI-strategie: studenten hebben drie vaste schooldagen (kunnen ze de rest van de week werken, studeren en sporten). Vierkante meters zijn geen kostenposten maar onderwijsmiddelen. Hoe meer, hoe beter. Instituutsdirecteuren organiseren fysiek onderwijs zo betekenisvol mogelijk, meten algemene aanwezigheid van studenten en verbeteren waar nodig.

O ja, en gratis parkeren is ook fijn.
Daar hoef je geen Einstein voor te zijn.

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef. 

Ik hoor veel mensen klagen over het feit dat de jeugd van tegenwoordig weinig leest. Vooral nu, tijdens de Boekenweek. Als jongeren lezen, zijn dit vaak Engelse fantasyboeken. Dit komt grotendeels door de promotie van dit soort verhalen op Instagram en TikTok, waar deze taal veel wordt gesproken. Er wordt dan vaak gezegd dat deze jongeren ‘niet echt lezen’. 

Maar wat is ‘echt’ lezen? 

Deze klagers, vaak van de boomergeneratie, zijn het niet eens met de leeskeuzes die jongeren maken. Ze lezen te veel fantasy en romantische boeken in plaats van het Nederlandse literaire canon. Het verbaast me niks. Dit zijn de dezelfde mensen die een draak op de kaft zien en denken; dat is voor kinderen. Maar niets is minder waar. 

Bij mij thuis is lezen er met de paplepel ingegoten. Het was niet alleen leuk, maar ik leerde bij ieder verhaal iets nieuws, en dat gebeurt nu nog steeds. Je leert steeds nieuwe karakters kennen met verschillende achtergronden en persoonlijkheden. Je blijft je inlevingsvermogen trainen met ieder personage dat je ontmoet.

En het Nederlandse canon dan? Jongeren vermijden het niet alleen vanwege de leeslijst van de middelbare school; het is simpelweg verouderd. Ik zeg overigens niet dat geen van deze werken belangrijk zijn. Neem bijvoorbeeld Fabriekskinderen van Jacob Jan Cremer, een boek van bijna tweehonderd jaar geleden. Dit werk heeft bijgedragen aan wat uiteindelijk de leerplicht zou worden. Het geeft een duidelijk beeld van de onmenselijke werkomstandigheden die kinderen dagelijks ondervonden. Dit is ongetwijfeld belangrijk en, naar mijn mening, ook interessant. 

Toch voelen veel boeken uit deze tijd (en vaak ook daarna) te ouderwets. Jongeren zoeken elders naar een goed boek, omdat de bekende Nederlandse boeken weinig variatie tonen. Waar we in Nederland literaire romans en thrillers in overvloed hebben, ontbreken vaak de science fiction- en fantasyboeken.  

Het lezen van Engelstalige boeken brengt meer variatie met zich mee; niet alleen in genres, maar ook in perspectieven. Engels is immers een wereldtaal dus schrijven en publiceren mensen vanuit alle hoeken van de wereld hun werk in het Engels.  

Het belangrijkste van lezen is niet de taal, zelfs niet het verhaal op zichzelf. Het gaat erom dat je weet wat je leest en het kan bespreken en analyseren. Je leert bij het lezen op details te letten en deze in een grotere context te plaatsen. Je interpreteert bepaalde gebeurtenissen op je eigen manier en door deze te bespreken met anderen, zie je een andere manier van denken. 

Het maakt dus niet uit of je in het Nederlands, Engels, Spaans, of Japans leest, als je maar leest. Als je al het andere maar even opzij kan zetten om in een verhaal te duiken. Fictie of non-fictie, fantasy of thriller, zolang je blijft lezen, leer je altijd wat.  

Emma Govers is derdejaars student journalistiek bij Fontys

Het was een studiereis. Over dingen als onderwijsvernieuwing, toetsen, KPI’s, talentgericht onderwijs en vibecoding en AI en zo. Denk ik. Er moest flink gereisd worden. Van Madrid, naar Malaga, naar Lissabon (volgens de collega de Brainport van Portugal). In het reisschema zaten allerlei voertuigen. Vliegtuigen, treinen en bussen. Er was zelfs een fietstocht voorzien.

‘Is dat niet ontzettend risicovol,’ vroeg ik aan de collega. Al die grote hbo-i denkers, die AI-kenners, die onderwijsvernieuwers. Wat als er iets mis zou gaan? Een neerstortend vliegtuig? Een kantelende bus? Een ontsporende trein? Zou Nederland, de kenniseconomie, dan niet meteen een enorm probleem hebben?

Kortom, moet er geen designated survivor zijn? Een aangewezen overlevende? “En beste collega”,  zei ik, "zou jij dat niet moeten zijn? Met jouw briljante geest? Iemand die ervoor zorgt dat na een ramp tijdens een hbo-i reis, onderwijsvernieuwing gewoon doorgaat?’

De collega ging diep van binnen liever naar Madrid, Malaga en Lissabon, maar hij voelde dat hij moeilijk nee kon zeggen. Dus, ja, designated survivor, dat zag hij wel zitten. Nu moesten we alleen nog een veilige locatie vinden. Een plaats ver weg van onderwijsvernieuwing, AI of talentgericht onderwijs. Er kwamen opties op tafel. Een middelbare school in Oegstgeest? De Rachelsmolen? Het ministerie van OCW?

Of heeft u andere suggesties? De toekomst van Nederland hangt er vanaf.

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef. 

Een teamgevoel kun je niet afdwingen. Maar je kunt er wél in investeren. En terwijl ik dat zeg tegen studenten, hoor ik mezelf denken: wanneer hebben wij voor het laatst écht geïnvesteerd in ons eigen teamgevoel?

Een paar jaar geleden zat ik in een docententeam dat voelde als een professionele thuishaven. We deelden een kamer, koffie, frustraties en successen. We waren samen verantwoordelijk voor een groep studenten. Er was een duidelijk “wij”. We waren het niet altijd met elkaar eens, maar we wisten: we staan samen ergens voor.

Ik durf te stellen dat we daardoor betere docenten waren. Sindsdien is er veel veranderd. Herstructureringen. Nieuwe onderwijsconcepten. Efficiëntieslagen. Flexplekken. Teams die uit elkaar zijn gehaald en opnieuw samengesteld. Allemaal met mooie woorden omkleed: wendbaarheid, toekomstgerichtheid, innovatie. Maar innovatie kan ook ontworteling betekenen.

We zijn efficiënter geworden in roosteren. Misschien sneller in schakelen, soms beter in processen. Maar zijn we ook beter geworden in samen werken?

Veel collega’s, mezelf inbegrepen, komen binnen, geven les, doen hun overleg, en verdwijnen weer in hun eigen bubbel. Geen vaste kamer. Geen vanzelfsprekende gezamenlijke verantwoordelijkheid. Wel veel individuele taaklast.

We hebben het vaak over studentbetrokkenheid. Over community-vorming. Over leeromgevingen waarin studenten zich gezien voelen.

Maar wie voelt zich eigenlijk nog écht onderdeel van een docententeam? Teamgevoel is geen zachte luxe. Het is geen nostalgie. Het is de onderlaag van kwaliteit. Zonder onderlinge veiligheid verschraalt feedback. Zonder verbondenheid wordt kritiek persoonlijk. Zonder gezamenlijk doel wordt iedereen vooral druk met zijn eigen overleven.

Misschien hebben we in onze drang naar vernieuwing onderschat wat er verloren kan gaan. Dus de vraag is niet alleen hoe we studenten meer verbonden krijgen. De vraag is: durven we eerlijk te kijken naar wat wij zelf zijn kwijtgeraakt?

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Controle hebben. Daar hoort goeie, overtuigende voorbereiding bij.

Maar ergens in die voorbereiding sluipt een misverstand: dat goed lesgeven betekent dat je overal een antwoord op hebt.

Niet heel gek om te denken, toch? Studenten lijken dat tenslotte te verwachten: duidelijkheid. Wat moet ik aan het eind van het semester kennen? Wanneer is het voldoende? Het begin van een semester lijkt vaak een onderhandeling over zekerheid. Geef ons de rubric. Geef ons het format. Zeg ons hoe we een 8 halen.

En soms stel je dan teleur.
Omdat je zegt: ik weet het nog niet precies. Je geeft de vraag terug. Maar dat doe je omdat je ruimte wilt laten voor zoeken, in plaats van meteen richting te geven. Je weigert om complexe materie te reduceren tot een checklist.

Is dat niet waar onderzoekend onderwijs begint? Niet bij het perfect voorbereide verhaal, maar bij het durven laten wankelen van verwachtingen. Niet bij het dichttimmeren van onzekerheid, maar bij het uitnodigen ervan. 
Misschien is dat wat goede docenten soms doen. Ze stellen teleur aan het begin, omdat ze geloven dat er iets mooiers ontstaat als niet alles al vastligt.

En ja, daar kun je je studenten én jezelf in het begin van het semester best even mee teleurstellen.

Vreemd. Studenten moeten juist maximaal tijd hebben om gedurende het semester uit te zoeken welke talenten ze in het semester daarna willen ontdekken. Een nieuwe roostermachine, beter, sneller, een beetje AI, zou er voor moeten zorgen dat studenten steeds later hun keuze door kunnen geven. 
Maar dat is dus niet zo.

Kijk, ik snap dat mijn blik beperkt is. Misschien heeft die nieuwe, grommende roostermachine veel voordelen die ik niet zie. Misschien is het goedkoper. Fijn voor andere opleidingen. Ik kan alleen voor mezelf praten. En ik zie studenten die eerder moeten kiezen, en docenten die ingeroosterd worden op een manier die geen rekening houdt met de veelzijdigheid van het tegenwoordige vak van docent. Gelukkig kun je Outlook ook prima negeren.

Ik hoorde zelfs fluisteren dat het straks mogelijk wordt om ingeroosterde lesactiviteiten automatisch door te belasten. Een financiële aanmoediging om minder fysiek les te geven.

Nogmaals, waarschijnlijk zie ik het verkeerd, corrigeer me gerust, maar ik moet regelmatig denken aan De Matrix. In die film wordt de werkelijkheid gesimuleerd door een gigantische machine, die zich met mensen voedt. Nu heeft Fontys ook zo’n machine, een hongerige roostermachine, die zich voedt met studenten, docenten en leerervaringen om daarmee een bureaucratische en financiële versie van onderwijs te kunnen simuleren.

Precies wat niet de bedoeling is.

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef. 

En toen las ik in de Volkskrant het artikel van Lise van der Kamp. Zij gebruikte AI regelmatig en zo ook als taalcoach bij het redigeren van een seksscène, geschreven vanuit een vrouwelijke ervaring. Dus een ervaring van nuance, aandacht en lichamelijke vertraging. Geen porno, geen spektakel. Gewoon beleving.

Maar wat kreeg ze terug van haar AI tool? Penetratie. Ze probeerde het opnieuw. Weer penetratie. Haar gehele scene gericht op de vrouwelijke beleving werd herschreven door AI. De AI kon het niet laten. Waar zij lichamelijke aandacht beschreef, maakte de tool er een doelgerichte, actiegedreven scène van. Alsof elke ervaring uiteindelijk moest uitmonden in daadkracht. Alsof vrouwelijke beleving slechts een voorportaal is van mannelijke actie.

En toen dacht ze: natuurlijk. AI is niet neutraal. AI leert van wat er al is geschreven. En wat er al is geschreven, is eeuwenlang gedomineerd door de mannelijke blik. In literatuur. In porno. In medische handboeken. In wetenschap. In technologie. Dus als AI herschrijft, herschrijft het vanuit dat archief, vanuit die voornamelijk mannelijke blik. Het patriarchaat zit niet alleen in bestuurskamers. Het zit in datasets.

En het gaat niet alleen over seks. Het gaat over medische informatie waarin vrouwenklachten minder goed worden herkend. Over algoritmes die mannen als norm nemen. Over taalmodellen die assertiviteit bij mannen “krachtig” noemen en bij vrouwen “fel”. De blik van AI is niet neutraal. De blik en de norm is mannelijk.

Dat maakt het onderwijs interessant. Wij leren studenten om bias te herkennen. Bronnen te bevragen. Maar hoe kritisch zijn we op de tools die we nu massaal inzetten? Wie vertelt studenten dat AI geen objectieve waarheid produceert, maar een geconcentreerde samenvatting van historische machtsverhoudingen?

Misschien moeten we AI niet alleen gebruiken. Misschien moeten we haar ook opvoeden. Met meer vrouwen. Meer andere perspectieven. Meer verhalen waarin beleving geen opstapje is naar daadkracht, maar een doel op zich. Technologie mag dan snel zijn, maar vooruitgang is pas echt vooruitgang als de blik breder wordt, meer divers.

En zo is dit dan een column over AI én over seks die door een vrouw is geschreven. Voor de balans welteverstaan.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Ooit vertelde een studiegenoot mij over een feestje waar ze het eigenlijk niet zo naar haar zin had. “Maar waarom ga je dan niet gewoon naar huis?,” vroeg ik haar. “Ja, FOMO,” antwoordt ze dan. Vervolgens zei ze dat ze niet eens naar dat feestje wilde gaan, maar dat ze te bang was iets te missen. Toen ik haar vertelde dat ik in haar positie niet eens was gegaan, keek ze mij raar aan. Ik vervolgde: “er is ook zoiets als JOMO.’’  

Veel studenten hebben de drang om zoveel mogelijk feestjes en festivals mee te maken. Helaas gebeurt dit niet alleen omdat ze het zo leuk vinden, maar omdat ze anders het gevoel hebben dingen te missen. De wereld vergaat heus niet als je een keertje wat overslaat. Je vrienden en studiegenoten snappen heus wel dat je niet altijd de zin of energie hebt. Misschien zijn feestjes zelfs helemaal niet jouw ding. Verspil er dan ook geen energie aan en doe iets wat je wél leuk vindt.  

We moeten als studenten van het beeld af dat we aan specifieke waarden moeten voldoen om erbij te horen. Iedereen is immers anders en heeft verschillende hobby’s en interesses. Zonder deze verschillen zou het wel heel eentonig worden op de campus. Omarm dit dan ook en praat erover met medestudenten. Bevrijd jezelf uit de FOMO-kooi.  

Het leven is al zoveel ‘moet moet moet’. Dan moet vrijetijdsbesteding ook echt iets zijn waar je van kan genieten. Al doe je een dagje niks, geniet er dan van. Ga je eigen weg, kies je eigen pad. Loop niet achter anderen aan als een soort eendenkuiken om er vervolgens achter te komen dat dit niet jouw bestemming is.  

Ik zeg niet dat je feestjes en festivals moet afzweren, integendeel. Het belangrijkste is dat je jezelf de vragen stelt “vind ik dit echt leuk?” en “doe ik dit voor mezelf of voor iemand anders?”. Hoe lastig het ook kan zijn, geef je grenzen hierin aan. Wees een keer blij dat je niet op dat feestje bent en gewoon in je eigen bed een serie kan bingen. 

Pak je rust en verander je FOMO in JOMO.  

Emma Govers is derdejaars student bij Fontys Journalistiek en loopt momenteel stage bij Bron

Een paar jaar geleden werkte ik met Nao-robots. Die kleine witte robots die je vaak in het onderwijs zag. Ze konden dansen, simpele opdrachten uitvoeren en studenten vonden het fantastisch. Totdat ze weer eens omvielen. Dat gebeurde namelijk best vaak. Een klein duwtje, een oneffen vloer of gewoon pech, en daar lag hij weer. Charmant, maar ook was duidelijk: dit was vooral educatief speelgoed met potentie.

Als je nu filmpjes ziet van humanoids, voelt dat als een andere wereld. Groepen robots die synchroon dansen. Machines die dozen tillen, magazijnwerk doen, balans houden terwijl iemand ze duwt. Robots die een vaatwasser uitruimen of kleding opvouwen. Het tempo waarin dat vooruitgaat is opvallend. Niet alleen in China, maar ook bij bedrijven als Tesla en Boston Dynamics. Het verschil met een paar jaar geleden is niet subtiel, het is groot.

Thuis levert dat interessante gesprekken op. Mijn vrouw zegt dat ze meteen een robot wil zodra er eentje is die kan wassen, strijken en stofzuigen. Mijn zoon van zestien heeft een film gezien waarin robots mensen aanvallen en vertrouwt het voor geen meter. Hij zou zo’n ding het liefst opsluiten in een kast. Die twee reacties samen zeggen eigenlijk alles over waar we nu staan: fascinatie en wantrouwen tegelijk.

Voor het hbo is dit geen verre toekomst meer. Studenten komen straks terecht in organisaties waar robots onderdeel zijn van het werkproces. In de logistiek zie je het nu al gebeuren. In de zorg komen ondersteunende robots eraan. In hospitality, retail en industrie wordt ermee geëxperimenteerd. Dat betekent dat afgestudeerden niet alleen met software werken, maar ook met fysieke systemen die bewegen en handelen in de echte wereld. Studenten zullen het niet vreemd vinden om met een robotcollega samen te werken. Voor ons voelt dat nog nieuw, voor hen waarschijnlijk niet.

Dat verandert het werk. Minder handmatige uitvoering, meer aansturing en samenwerking. Studenten zullen processen moeten begrijpen waarin mens en machine samen opereren. Ze moeten leren hoe je een robot instrueert, controleert en corrigeert. Hoe je verantwoordelijkheid organiseert als een systeem een fout maakt. Wie grijpt in als iets misgaat? Wie is aansprakelijk? Dat zijn vragen waar onderwijs aandacht aan moet geven.

Een interessant punt zit ook bij veiligheid en overheid. Robots worden al jaren ingezet bij bomverkenning en gevaarlijke situaties. Drones zijn inmiddels een vast onderdeel van militaire operaties. Autonomie in systemen is dus geen science fiction meer. Met humanoids wordt het alleen zichtbaarder en tastbaarder voor het grote publiek, en daarmee ook maatschappelijk gevoeliger.

Als het zo doorgaat, staat er over een paar jaar misschien echt een robot bij ons thuis die de was doet. Mijn vrouw zou dat geweldig vinden. Mijn zoon controleert waarschijnlijk eerst waar de uitknop zit.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en verdiept zich vooral in AI. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Het is een vorm van antropomorfisme die mij intrigeert. Het toekennen van menselijke eigenschappen aan dingen. Zeggen dat AI hallucineert, denkt, leert of begrijpt, bijvoorbeeld.

Met carnaval zag ik voor het eerst dat er ook een hybride versie is. Tussen de mensen die verkleed waren als dieren (veel konijnen, een enkele snuifduif en mijn dochter was verkleed als goudvis. Ik adviseerde om haar arm in een mitella te dragen. Uit de kom. Mijn dochter vond dat een typische vadergrap) zag ik ook veel mensen verkleed als dingen. Een matras, schemerlamp (in Eindhoven uiteraard), verkeerskegel of WC-rol.

Het zorgde dat ervoor dat ik me afvroeg of je antropomorfisme ook kunt omdraaien. Kun je ook dingen herkennen in mensen? En dan bedoel ik niet een collega die overduidelijk een zak tabak is of een gehaktbal of flapdrol, nee, genuanceerder. Bijvoorbeeld een lange, magere collega met bovenop een toef haar, die je doet denken aan een zwabber.  

Maar wat is het tegenovergestelde van antropomorfisme? Dat mensen je doen denken aan dingen? Ik kon er geen woord voor vinden. Bestaat het eigenlijk wel? Daarom de vraag:

Ken jij iemand die jou steeds opnieuw aan een ding doet denken?

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef. 

Blijkbaar is dat minder problematisch dan het ontbreken van een papiertje. En daar maak ik me zorgen over. Niet alleen in Den Haag, maar ook in het onderwijs.

Ik kan namelijk soms woedend nakijken. Niet alleen omdat iets onduidelijk is, maar omdat het werkelijk nergens over gaat. Scripties vol managementtaal, vol zinnen die klinken alsof ze uit een generator voor beleidsproza komen. “Er is ingezet op verbinding.” “Er is gekeken naar optimalisatie van processen.” “Eigenaarschap is gestimuleerd.” Prachtig. Maar wat hééft iemand dan gedaan? Wat gebeurde er concreet? Welke theorie is gebruikt? Welke data ondersteunen de conclusie?

Het gaat steeds vaker over hoe we iets zeggen in plaats van wat we zeggen. Over toon, over reflectie, over ‘professionele taal’. Maar taal zonder inhoud is lucht. En als je lang genoeg in gebakken lucht zwemt, ga je denken dat dat normaal is.

Toen ik (neuro)psychologie studeerde, leerde ik hoe gedrag werkt. Hoe geheugen werkt. Welke denkfouten we maken. Welke biases ons oordeel kleuren. Dat was geen vrijblijvende kennis; dat was gereedschap. Zonder dat gereedschap kun je geen goede analyse maken. En zonder analyse geen oplossing.

Nu lijkt kennis soms ondergeschikt aan presentatie, netwerkvaardigheden en ‘eigenaarschap’. Alsof inhoud een accessoire is. Alsof je staatssecretaris van Financiën kunt zijn zonder verstand van financiën, en professional zonder grondige vakkennis.

Maar kennis is geen elitair speeltje. Het is de basis onder kritisch denken. Je kunt niet kritisch nadenken over iets wat je niet begrijpt. Je kunt geen morele afweging maken zonder feiten. Je kunt geen brand blussen als je alleen hebt geleerd hoe je over vuur reflecteert. De wereld staat in brand. En wij leren studenten vooral te benoemen wat die brand met hen doet, in plaats van hoe ze een brandblusser vasthouden.

Misschien is het tijd om weer een lans te breken voor inhoud. Voor theorie. Voor analyse. Voor kennis die ergens over gaat. Niet omdat diploma’s heilig zijn. Maar omdat de werkelijkheid dat soms wél is.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Met OpenClaw kun je allerlei dingen automatiseren. Het is een AI-agent met geheugen en toegang tot bestanden en applicaties, die langere workflows kan opzetten en  zelfstandig uitvoeren.

Een beetje klikken en hoppa, OpenClaw ‘leest’ je mailtjes, neemt besluiten, brengt offertes uit, leest portfolio’s en beantwoordt vragen. Mensen zijn daar heel enthousiast over. Dankzij OpenClaw bespaar ik 10 uur per week, zeggen ze dan trots. OpenClaw is helemaal de bom voor mensen die graag opscheppen over hoeveel tijd ze besparen met behulp van AI.

O, wat een sukkels, wat erg, denk ik dan altijd. Jij besteedde dus tot voor kort elke week 10 uur aan dingen die je niet leuk vond. Hoe zielig. Immers, als je het wel leuk vond, portfolio’s lezen en zo, waarom zou je het dan OpenClaw laten doen?

Carnaval, bijvoorbeeld, vind ik leuk, dus dat besteed ik niet uit aan een AI-robot. Trouwens, AI-robots zijn waardeloze carnavallers. Zou een AI-robot bijvoorbeeld opzettelijk tegen een Rotterdammer in een camouflagepak aan stommelen en dan zeggen: sorry, ik zag je niet? En daarna nog drie keer? Nou? Nou?

Ik denk het niet.

En het ergste is, het is geen vooruitgang. Mensen die saaie dingen doen en die saaie dingen dan met AI automatiseren, die gaan de vrijkomende tijd gewoon weer invullen met andere saaie dingen.

Tot die dingen ook weer te automatiseren zijn.

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.