Een van de gestegen kostenposten is het collegegeld. Het wettelijke collegegeld voor een voltijd- en duale opleiding aan een hogeschool of universiteit bedraagt dit studiejaar 2.694 euro. Vorig studiejaar was dat 2.601 euro. Studenten betalen 93 euro meer, een stijging van ongeveer 3,6 procent. Het collegegeld van deeltijdstudenten is met 86 euro verhoogd naar 2.481 euro.

Studenten die niet onder het wettelijke collegegeld vallen, betalen instellingscollegegeld. Dat geldt bijvoorbeeld voor studenten die al een hbo-diploma hebben gehaald of die niet voldoen aan de nationaliteitsvereisten. Zij betalen aanzienlijk meer collegegeld. De onderwijsinstelling bepaalt dat tarief zelf.

Bij Fontys komt dit neer op 10.210 euro voor een voltijdopleiding en 7.620 euro voor een deeltijd- en duale opleiding. Een stijging van 600 euro (voltijd) en 400 euro (deeltijd/duaal) ten opzichte van vorig jaar. Voor sommige opleidingen wijken deze tarieven af.

Huurverhoging
Voor studenten met een kamer geldt sinds 1 juli een maximale huurverhoging van 4,1 procent. Dat maximum geldt voor onzelfstandige woningen, zoals studentenkamers, en is niet afhankelijk van het inkomen van de huurder. Ook voor sociale huurwoningen geldt sinds 1 juli een maximum van 4,1 procent bij huren vanaf 350 euro. Bij een huur onder de 350 euro geldt een maximumverhoging van 25 euro.

Gemiddeld stegen volgens cijfers van het Centraal bureau voor de Statistiek (CBS) de huren in 2026 met 4,4 procent voor nieuwe huurders en 3,8 procent voor zittende huurders. Wel hebben meer mensen sinds dit jaar recht op huurtoeslag. Er is geen maximale huurgrens om voor de toeslag in aanmerking te komen en de leeftijdsgrens voor de lagere huurgrens is verlaagd van 23 naar 21 jaar.

Sporten
Ook sporten is op sommige plaatsen duurder geworden. De kosten zijn afhankelijk van de stad en de sportvoorziening. Een sportschoolabonnement in Nederland kost gemiddeld 700 euro per jaar, veel duurder dan bij een studentensportvoorziening. Zo kunnen studenten in Venlo sinds jaar en dag voor 215,40 euro per jaar onbeperkt sporten bij de aangesloten sportaanbieders.

Een jaarabonnement bij het Sports Center van Tilburg University is even duur als in Venlo. Vorig jaar betaalden studenten echter nog 210 euro per jaar. Een geringe prijsstijging dat wel, die volgens de het sportcentrum noodzakelijk is omdat de kosten toenemen. Wel worden dit studiejaar een viertal nieuwe lessen aangeboden.

Studenten sporten bij het Eindhovense Studentensportcentrum het goedkoopst. Hoewel ze 25 euro meer betalen dan vorig studiejaar, hebben ze al een sportkaart op zak voor slechts 155 euro. Volgens het sportcentrum zijn overheidsbeleid en toenemende kosten de redenen voor de verhoging, zo meldt Cursor. [tekst gaat verder onder de foto]

Energiekosten
Voor studenten die zelf hun energierekening betalen en een nieuw vast energiecontract nodig hebben, zijn de vooruitzichten minder gunstig. De prijzen voor gas en stroom lopen flink op. Ook de kosten voor onderhoud en beheer van het stroomnet gaan komend jaar omhoog.

Een gemiddeld huishouden betaalt dan 89 euro meer voor de levering van elektriciteit en 52 euro meer voor gas, een stijging van bijna 20 procent vergeleken met dit jaar. Hoeveel meer studenten kwijt zijn aan energiekosten hangt onder meer af van het energiecontract, het verbruik en de woning.

Het kabinet werkt aan een noodfonds waar mensen met een laag inkomen en een hoge energierekening steun kunnen aanvragen.

Boodschappen
Rabobank sluit in haar prognoses niet uit dat de boodschappen volgend jaar nog duurder worden dan verwacht. Dat komt doordat de hogere energie- en transportkosten met vertraging doorwerken in de prijzen van voedingsmiddelen.

Hoeveel meer geld studenten daadwerkelijk kwijt zijn, hangt af van wat en waar zij hun boodschappen doen. Volgens de bank zijn boodschappen in Nederland inmiddels ongeveer 33 procent duurder dan begin 2021.

Zorgpremie
Dan is er nog de zorgverzekering. Uit de gelekte Prinsjesdagstukken die de NOS heeft ingezien blijkt dat de maandelijkse zorgpremie met ongeveer 10 euro omhooggaat naar 197 euro. Het is aan de zorgverzekeraars of ze dit ook echt doen. Het jaarlijkse eigen risico in de zorg gaat wel zeker omhoog, van 385 naar 400 euro.

Voor studenten kan de stijging, afhankelijk van hun inkomen, deels worden opgevangen door de zorgtoeslag die iets omhoog gaat. Welk bedrag zij volgend jaar daadwerkelijk gaan betalen, wordt pas duidelijk wanneer later dit jaar de nieuwe premies en toeslagen bekend worden gemaakt.

Fors duurder?
Wie de verschillende kostenposten bij elkaar optelt, kan concluderen dat het studentenleven fors duurder wordt. Op meerdere fronten staat het studentenbudget onder druk. Het collegegeld is al verhoogd, huren mogen omhoog en sommige studentensportabonnementen zijn duurder geworden.

Toch is het te makkelijk om te zeggen dat alles dit studiejaar duurder wordt. Sommige van de genoemde verhogingen zijn maxima en gelden niet voor iedere student. Andere bedragen, zoals de zorgpremie voor 2027 en de verwachte voedselinflatie, zijn nog niet definitief. Bovendien blijkt uit de koopkrachtberekeningen van het Nibud voor Prinsjesdag dat studenten ietsjes meer gaan verdienen aan hun bijbaan of stage.

Alles bij elkaar verandert er volgens het onafhankelijke onderzoeksinstituut daardoor relatief weinig in de portemonnee van studenten. Hoeveel je als student te besteden hebt, hangt uiteindelijk sterk af van de keuzes die je maakt: werk je naast je opleiding? Woon je thuis of op kamers? Ga je drie keer per week naar de kroeg?

Update: dit artikel is op 16 september om 9:37 uur aangevuld met de reactie van het Nibud op de Prinsjesdagstukken.

Studenten die op kamers wonen, krijgen een hogere beurs dan thuiswonenden: een verschil van bijna tweehonderd euro per maand. Studenten kunnen daar misbruik van maken.

DUO probeerde dit te bestrijden, maar controleerde daarbij vooral studenten met een migratieachtergrond. Er was sprake van indirecte discriminatie. Bovendien rammelde het bij de controles zelf en het bewijs voor fraude was vaak zwak. Dat bleek in 2023 uit onderzoek van het Hoger Onderwijs Persbureau (HOP) met Investico, NOSop3 en dagblad Trouw.

Intussen wordt gewerkt aan een nieuw controlesysteem, dat in de loop van het volgende studiejaar van start moet gaan. Daarbij wordt ook ingezet op preventie: hoe moedig je studenten aan om minder te frauderen? In opdracht van OCW is hier onderzoek naar gedaan. De resultaten zijn dinsdag naar de Tweede Kamer gestuurd.

Vinkje zetten
Volgens de onderzoekers is het nu te makkelijk om te frauderen. Studenten hoeven zich alleen maar ergens anders in te schrijven bij de gemeente en dan een vinkje te zetten bij ‘uitwonend’. Daarnaast schatten ze de kans op controles laag in. De hogere beurs wordt bovendien vaak gezien als ‘makkelijk extra geld’.

De onderzoekers komen ook met mogelijke oplossingen. Veel mensen willen een positief beeld van zichzelf hebben, staat in het rapport. Als ze bewuster moeten kiezen voor fraude vinden ze dat onaangenaam.

Daarom adviseren ze om de thuiswonendenbeurs als standaard in te stellen. Studenten die een uitwonendenbeurs willen, moeten dat dan actief aanpassen én hun adres invullen. Zo worden ze gedwongen stil te staan bij hun keuze.

Controles
Ook helpt het als studenten beter beseffen dat ze gecontroleerd kunnen worden. Informeer hen daar dus beter over. Daarbij waarschuwen de onderzoekers wel dat als DUO dit te vaak doet, dat als ‘vijandig en oneerlijk’ ervaren kan worden en een averechts effect heeft.

Ten slotte is het volgens de onderzoekers belangrijk dat de studenten de hogere beurs niet meer als ‘makkelijk extra geld’ beschouwen. Dat heeft te maken met framing, stellen de onderzoekers. De uitwonendenbeurs moet niet worden gezien als een beloning, maar als een compensatie voor de extra kosten.

Het Nibud (Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting) is een onafhankelijk kenniscentrum dat advies geeft op het gebied van huishoudfinanciën en onderzoek doet naar geldzaken. Ook heeft het Nibud verschillende rekentools. Voor het opbouwen van je buffer, het checken van je financiële gezondheid en het berekenen van je koopkracht bijvoorbeeld.

Sinds afgelopen maand staat ook de rekentool WatKostStuderen online, waarin je je eigen bedragen per categorie in kunt voeren om te zien wat je iedere maand nodig hebt. Bij het invullen van je gegevens zie je ook gemiddelden, zoals het maandelijkse bedrag van 217 euro aan collegegeld en 53 euro aan boeken.

Thuiswonend
Bron neemt de proef op de som met twee studentenscenario’s en de gemiddelde bedragen die het Nibud van tevoren verschaft. Student #1 woont nog thuis, betaalt geen kostgeld, geeft maandelijks gemiddeld 75 euro uit aan boodschappen, reist gratis met het OV, betaalt zo’n 16 euro aan telefoonkosten, koopt voor 70 euro kleding, en verbrast de meeste centen aan sport, uitgaan en ontspanning: 228 euro. Vergeet ook de abonnementen voor 71 euro per maand, de verzekeringen voor 208 euro en de 100 euro die je spaart niet. Wat je dat iedere maand kost? 1.038 euro.

Gaan we uit van de gemiddelde inkomsten, zoals de 560 euro aan bijverdiensten vanuit werk, de 240 euro aan ouderlijke bijdrage, de maximale zorgtoeslag van 131 euro en de thuiswonende basisbeurs van 125 euro per maand, dan krijg je 1.056 euro. Dat is zonder het inzetten van spaargeld, eventuele toeslagen en een mogelijke lening bij Ome Duo. Een begroting van maar liefst 18 euro in de plus. [Tekst gaat verder onder de foto]

Uitwonend
Dan student #2, die op zichzelf woont en ongeveer 564 euro per maand voor een kamer kwijt is (een gemiddelde van de prijzen in Tilburg, Eindhoven en Limburg). Boodschappen kosten zo’n 272 euro per maand en als vervoersmiddel wordt voornamelijk de fiets gebruikt. Telefoon- kleding, vrijetijds- en abonnementskosten en de verzekeringen zijn gelijk aan die van een thuiswonende student. In plaats van 100 euro proberen we 50 euro per maand opzij te zetten. Totale kostenplaatje: 1.749 euro.

Met dezelfde inkomsten als de thuiswonende student – huurtoeslag krijgen we niet want onze huur is hoger dan 477,20 – en een uitwonende basisbeurs van 314 euro zónder aanvullende beurs, spaargeld en lening, komt er iedere maand 1.245 euro in het laatje. Een tekort van 451 euro per maand dus. Hoe je dat tekort aan kunt passen? Ook daar geeft het Nibud je tips voor. En stel dat je meer gaat werken, dan kun je meteen je gegevens aanpassen en je totaalplaatje opnieuw berekenen.

Wil je zelf uitrekenen wat je per maand precies kwijt bent met jouw eigen bedragen, wat je verdient en overhoudt of tekortkomt? Je vindt de WatKostStuderen-tool hier.

Aanstaande zaterdag, nog voordat het nieuwe kabinet van PVV, VVD, NSC en BBB op het bordes staat, protesteert de Landelijke Studentenvakbond op het Jaarbeursplein in Utrecht tegen de komst van de langstudeerboete. Politieke jongeren, onderzoekers en bestuurders doen mee.

Het nieuwe kabinet wil de duimschroeven aandraaien. Als de plannen uit het hoofdlijnenakkoord doorgaan, moeten studenten drieduizend euro extra collegegeld betalen zodra ze meer dan een jaar uitlopen in hun bachelor of master. Het zou om 95 duizend studenten per jaar gaan.

 Studenten en politieke jongeren (ook van NSC en VVD) verzetten zich ertegen. De grootste oppositiepartij, GroenLinks-PvdA, heeft een petitie gelanceerd die al meer dan 51 duizend keer is ondertekend.

Solidair
Het platform WOinActie verklaart zich solidair met de studenten en komt ook naar Utrecht. Het roept de bestuurders van universiteiten en hogescholen op om mee te doen. “Het protest van de LSVb is gericht tegen de langstudeerboete, maar staat symbool voor de gehele bezuiniging op het hoger onderwijs en de afbraak van kennis in Nederland”, staat in een verklaring.

 De nieuwe coalitie wil ook op onderzoek flink bezuinigen. In een recent debat vierde de PVV deze bezuinigingen als een overwinning op het vermeende woke-activisme aan de universiteiten. Demissionair minister Robbert Dijkgraaf noemt dat revanchisme. Overigens zal hij het protest zaterdag niet bijwonen.

 Verplaatst
De demonstranten zouden op het Domplein samenkomen, maar de politie wilde liever dat de LSVb naar het Jaarbeursplein verhuisde. Mochten er onverwacht veel mensen komen opdagen, dan is daar ruimte voor. “Het is een beetje moeilijk te voorspellen”, zegt voorzitter Elisa Weehuizen.

 In elk geval zullen allerlei politieke jongerenorganisaties erbij zijn, net als de Landelijke Kamer van Verenigingen, universiteitenvereniging UNL, onderwijsvakbond AOb, platform WOinActie en de Nationale Jeugdraad.

 Het is nog niet bekend of de Vereniging Hogescholen meedoet. De andere landelijke studentenorganisatie, het Interstedelijk Studenten Overleg, is er waarschijnlijk niet bij. “Wij zijn geen protestorganisatie”, zegt aankomend voorzitter Mylou Miché.

“Rusland wil een nieuwe realiteit dicteren, waarin we ons zelfs van genocide niet al te veel aantrekken. Dat mogen we niet accepteren”, zei president Zelensky tegen studenten in Den Haag, die zich aan hun universiteit of hogeschool veelal specialiseren in defensie, oorlogsrecht en internationale betrekkingen.

Studenten uit heel het land waren welkom om de bijeenkomst bij te wonen in een van de twee collegezalen of via de livestream. De president sprak “op de 566^ste dag van de oorlog” in het Oekraïens maar werd bijgestaan door een tolk die alles in het Engels vertaalde.

Vrijheid
De president droeg zijn speech in het bijzonder op aan de studenten die volgens hem een belangrijke rol gaan spelen in de samenleving. “Net als landen moeten jullie het verschil weten tussen goed en kwaad. Als je dat weet kun je pas bepalen wat je wel of niet wilt. Elke persoon en elk land zou die vrijheid moeten hebben. En die vrijheid is nooit vanzelfsprekend. We moeten over onze verschillen heen stappen om gezamenlijk onze vrijheid veilig te stellen. Voor eenheid is het cruciaal om verder te kijken dan je eigen bubbel.”

Na de speech mochten enkele studenten vragen stellen aan de president. Een van hen vroeg of Oekraïne graag een tribunaal zou zien voor Russische oorlogsmisdaden. “Ja”, zei Zelensky. “Het Internationaal Strafhof in Den Haag heeft hier natuurlijk wel ervaring mee.” Het liefst zou hij Poetin voor het gerecht slepen.

De toon was bij vlagen ook lichter. Een student van de Universiteit van Amsterdam vroeg hoe hij het beste Oekraïens kon leren. Daarvoor zou hij naar Oekraïne moeten komen, was het antwoord. “Zo leer je een land kennen. Ik herinner me bijvoorbeeld nog goed dat ik in Nederland het Van Gogh Museum heb bezocht voor de oorlog, dat blijft me bij.”

Collegegeld
Met de bijeenkomst hoopte De Haagse Hogeschool ook enige aandacht te vragen voor het hoge collegegeld voor Oekraïense vluchtelingstudenten, staat in dagblad Trouw. Veel instellingen geven nieuwe studenten uit Oekraïne geen korting meer op het hoge tarief dat geldt voor studenten van buiten de EU. Het ministerie wil ze niet extra ondersteunen. De Haagse Hogeschool gaat wel door met die korting voor haar tweehonderd Oekraïense studenten en spoort andere instellingen aan om hetzelfde te doen. Tijdens de bijeenkomst kwam dit echter niet ter sprake. [HOP]

Het CDA stelde vragen naar aanleiding van een onderzoek van Trouw en de Groene Amsterdammer waarin stond dat geen enkele universiteit controlemechanismen heeft voor verdachte geldstromen. Daardoor zouden kinderen van politici, oligarchen of omstreden zakenlieden uit risicolanden onopgemerkt zwart geld kunnen witwassen via de onderwijsinstelling.

Zo studeerde een kind van een Moldavische politicus aan de Universiteit Maastricht op kosten van een brievenbusfirma. Volgens Trouw stond de Rijksuniversiteit Groningen de afgelopen jaren contante betalingen toe, en de Universiteit Twente en de Universiteit Maastricht alleen “in absolute noodgevallen”. “In principe neemt de UM geen contante betalingen aan”, benadrukt een woordvoerder. “Er is een paar jaar geleden één uitzondering gemaakt voor een student bij wie de overboeking niet wilde lukken.”

Geen aanwijzingen
In de Wet ter voorkoming van witwassen en het financieren van terrorisme staat dat alleen financiële instellingen transacties moeten controleren op de herkomst van het geld en of het zwart geld betreft. Universiteiten en hogescholen vallen niet onder die instellingen.

Een nationaal onderzoek naar de risico’s heeft geen aanwijzingen opgeleverd dat universiteiten gebruikt worden om geld wit te wassen, stelt Dijkgraaf.

Groningen
Maar wat vindt de minister er dan van dat de Rijksuniversiteit Groningen 1,5 miljoen euro aan contanten heeft geaccepteerd in de afgelopen vijf jaar? Dat ging slechts om vier procent van de betalingen, antwoordt hij. Daarvan was een derde afkomstig van buitenlandse studenten.

Dijkgraaf is van mening dat het ‘in bepaalde gevallen gerechtvaardigd is dat instellingen contant geld aannemen’. Bijvoorbeeld als een buitenlandse student het collegegeld op tijd wil betalen maar deze nog geen Nederlandse bankrekening kon aanvragen. “De enige mogelijkheid van de student is dan om een contante betaling te doen.” [HOP]

Afgelopen augustus meldde minister Dijkgraaf dat het collegegeld per september 2023 met 105 euro zal stijgen. Eerder leek het tarief zelfs met 212 euro omhoog te gaan, maar het ministerie heeft de berekening aangepast.

De nieuwe tarieven komen niet uit de lucht vallen. Het collegegeld voor het hoger onderwijs volgt de inflatie. Dus als groente, kleding, verwarming en cafébezoek duurder worden, gaat het collegegeld in principe even hard omhoog.

Overschatte inflatie
Maar hoeveel duurder wordt het leven precies? Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) twijfelt onderhand aan zijn eigen cijfers. De torenhoge inflatie van de afgelopen maanden lijkt een overschatting te zijn geweest.

Dat heeft te maken met de energiekosten. Het CBS gebruikt in zijn berekening de prijzen voor nieuwe energiecontracten, die opeens veel duurder werden. Maar veel mensen hadden nog een lopend contract en zij betaalden geen cent extra. Dus gemiddeld stegen de prijzen minder hard dan de statistici hadden berekend. Daarom willen ze de methode aanpassen.

Minder collegegeld
Die 212 euro waarmee het collegegeld aanvankelijk zou stijgen, was gebaseerd op de inflatie van de maand april en die was volgens het CBS 9,6 procent. Met de nieuwe methode zou dat percentage tussen de 5,6 en 7,3 uitkomen.

Maar zoals gezegd gaat het collegegeld met ‘slechts’ 105 euro omhoog. Want het ministerie kijkt voortaan naar de gemiddelde inflatie over een periode van twaalf maanden. Dat geeft minder schommelingen.

67 euro
Toch zou het collegegeld eigenlijk nog minder hoeven stijgen als het CBS zijn inflatieberekening gaat aanpassen. Dan zou het met slechts 67 à 85 euro omhoog hoeven. Het is nog niet bekend of het ministerie hier iets mee gaat doen. Het nieuwe tarief voor studiejaar '23/’24 is al vastgesteld en het statistiekbureau verwacht de nieuwe methode pas medio 2023 te kunnen invoeren.

Overigens gaat de nieuwe basisbeurs, die in september 2023 wordt ingevoerd, eveneens meestijgen met de ‘consumentenprijsindex’, zoals de CBS-tabel wordt genoemd. [HOP]