Zo leest Docent Wiskunde-student Lotte graag romans en feministische boeken, zoals werken van Colleen Hoover of ‘Goede Moed’ van Tim Hofman. Lotte ziet lezen als een leuke en nuttige hobby en heeft als doel om dit de komende tijd meer te doen, al is dat niet altijd even makkelijk. “Vooral een nieuw, leuk boek vinden vind ik lastig. Maar als ik dan eenmaal begonnen ben, lees ik heel veel."

 Wel vindt ze haar telefoon een grote afleider, vooral wegens de sociale media apps. “Ik vind het belangrijk om de tijd te nemen om te lezen. Toch merk ik wel dat ik vooraf ‘even snel’ op mijn telefoon wil scrollen. Voordat ik het weet ben ik een uur verder en heb ik nog niks gelezen."

Rebecca, die dezelfde opleiding doet, leest niet veel. Toch wil ze dit wel meer gaan doen. “Ik heb thuis nog boeken van Astrid Holleeder liggen. Die waargebeurde verhalen vind ik interessant. Maar als ik weet dat ik de komende weken geen tijd heb om een boek uit te lezen, begin ik er niet aan”. Ook geeft ze hetzelfde probleem te ondervinden als haar studiegenoot. “Ik ben best wel verslaafd aan mijn telefoon."

Rustgevend
Bij communicatiestudent Britt is de wil om te lezen er ook, maar komt het er steeds niet van. “Ik lees eigenlijk alleen op vakantie”, vertelt ze. Daarbuiten vindt ze het lastig om eraan te beginnen. “Na een drukke dag heb ik eigenlijk alleen tijd voordat ik ga slapen. Dan heb ik de energie er niet meer voor of heb ik er geen zin in.” Toch vindt ze lezen een fijne activiteit, dus blijft ze het proberen. “Als ik eenmaal lees, vind ik het rustgevend. Ook doe ik dan minder met mijn telefoon.”

In het geval van Remy is het vrij duidelijk. Buiten zijn schoolboeken om leest hij nooit. “Ik ben te verslaafd aan m’n telefoon”, geeft de student SPECO-Sportmarketing toe. “Ik ben gewoon meer geneigd om te scrollen dan om een boek op te pakken."

Audioboeken
Ook Kiki heeft moeite met lezen. De student Journalistiek heeft al van alles geprobeerd, maar het wil niet lukken. Dat ligt aan haar ADHD, waardoor ze zich niet kan concentreren op een verhaal. “Je kent het wel; als je dan een pagina leest en er niets van registreert, dat je die tekst nog tien keer leest en er nog steeds niks van snapt. Dat heb ik dus altijd.” 

Ze heeft weleens andere manieren van ‘lezen’ geprobeerd, zoals audioboeken. Toch is dit voor Kiki ook geen optie. “Ik houd echt niet van podcasts luisteren, dus audioboeken werken voor mij ook niet”.  

In je persbericht staat dat je tien jaar aan deze bundel hebt gesleuteld? 
“De gedichten beslaan inderdaad een periode van een decennium. Het is niet gezegd dat ik er wekelijks mee bezig was. Vaak hoor je dat schrijvers of dichters altijd het langst werken aan hun debuut. Dat klopt ook voor mij. Spontane invallen of een losse regel heb je zo op papier. Maar het ambachtelijke finetunen – een gedicht definitief vormgeven en toetsen of de essentie ervan overeind blijft – daarover deed ik lang.” 

Waar komt jouw behoefte om poëzie te schrijven vandaan? 
“Dat heeft een link met onderwijs. Het curriculum stelt je niet in staat een eigen wereld te creëren. Poëzie daarentegen geeft je carte blanche, de mogelijkheid om los te breken. Ook thema’s als het nachtleven, de rauwheid van de stad en de ups en downs van het vrijgezellenbestaan kun je meestal niet kwijt voor de klas.” 

Je schrijft veel over Eindhoven, waar je woont en werkt. Kijk jij als socioloog anders naar die stad? 
“Ja, vanuit een minor die ik geef organiseer ik bijvoorbeeld stadssafari’s. Met studenten trek ik een dag de stad in en bezoek bijzondere plekken waar het dna van Eindhoven zit: de restanten van dorpskernen, agrarisch en industrieel erfgoed. Een paar van zulke plekken zitten ook in een videoclip die ik maakte bij ‘Eindhoven is een vrouw zonder push up-beha’, een sleutelgedicht uit mijn bundel.”  

“Eindhoven vertegenwoordigde voor mij ‘De Grote Stad’, toen ik er twaalf jaar terug vanuit een Limburgs dorpje naartoe verhuisde. De bundel is een regelrechte ode aan de stad, met name aan Woensel-West waar ik lang woonde. En hoewel Eindhoven steeds groter groeit, ging ik meer en meer het dorpse ervan zien. De schattige cafeetjes en het sociale gebeuren, waar je steeds dezelfde mensen tegenkomt en iedereen elkaar via via lijkt te kennen.” 

Inspiratiebronnen? 
“Ik lees graag het werk van Herman de Coninck, een Vlaamse dichter met een bondige stijl. Dat komt denk ik terug bij mij, net als De Conincks vaste thema’s ‘liefde’ en ‘lijfelijkheid’. Verder hou ik enorm van de Poolse dichteres Wislawa Szymborska. Maar om nu te veronderstellen dat er iets van haar gevoel en stijl in mijn werk terecht is gekomen, zou een tikkeltje too much zijn.” 

Waar komt de titel vandaan, Plafonddienst? 
“Die verwijst naar een doorwaakte nacht. Je ligt in bed en staart naar het plafond… Als je dan alleen maar ligt te malen, heeft dat een negatieve connotatie. Maar er zijn ook momenten waarop je gewoon weigert te gaan slapen om de indrukken en sensaties van de voorbije dag nog zo lang mogelijk te laten voortduren.” 

Je bent DJ in je vrije tijd. Sijpelt er veel muziek door in je poëzie? 
“Niet eens zo bewust. Wel draag ik gedichten in de afrondende fase vaak hardop voor. Dan proef je of er een cadans in zit. Dat helpt om een gedicht goed te laten overkomen. Trouwens, zo’n ritme ligt lang niet altijd in de lijn van een stemmige ballad; sommige gedichten gaan denk ik meer de kant van de punk uit.” [Frank van den Nieuwenhuijzen]  

De dichtbundel ‘Plafonddienst’ verscheen in eigen beheer en is te bestellen bij de auteur via arnokierkels@gmail.com. 

Typeer je jezelf als dichter? 
“Dat is dubbel. Twintig jaar geleden ben ik inderdaad flink gaan rijmen. Maar tegelijk zette ik me altijd af tegen het pretentieuze. Kort gezegd: dichters zijn vaak ietwat narcistische types die denken dat ze wereldliteratuur scheppen."

"Als ik dan voorlas op een poëzieavond, probeerde ik de gedragen sfeer bewust te downplayen. Bijvoorbeeld met een gedicht als Poëzie da begrijp ik nie- eveneens de titel van een verzamelbundel die ik heb gemaakt. Verder gebruik ik, als ik gedichten op sociale media publiceer, graag de hashtag #laagdravend.”  

“Ik houd niet van labelen. Van je bent dit of dat… Bovendien: ik merk dat ik, wanneer ik intuïtief-associatief ga denken, vrij snel de kant van het absurdistische op ga. Dat maakt dat mijn gedichten of teksten moeilijk te vangen zijn.” 

Twee jaar terug publiceerde je een boekje over je woonplaats Tilburg, onder andere met gedichten die eerder verschenen in de rubriek ‘Stadsgezicht’ van Brabants Dagblad. 
“Ja, zoals veel Tilburgers heb ik mixed feelings bij de stad. Tilburg is niet mooi of historisch, in tegenstelling tot Breda waar ik ook heb gewoond. Dat Tilburg het zonder duidelijk stadshart moet stellen is niet het gevolg van een Duits bombardement. Het komt omdat de stad van oudsher bestaat uit losse herdgangen of buurtschappen, aan elkaar gegroeid door de verschillende textielfabrieken her en der in de stad."

"Die verdwijnende industrie werd in de jaren ’70 en ‘80 weer vervangen door zielloze pleinen en rommelige architectuur. Maar ondanks het gebrek aan esthetiek bruist Tilburg wel, het verveelt nooit.” 

Voor een online-personeelsblad van FPTH maak je de rubriek ‘Van Aandrijflijn tot CTRL-Z- een geschiedenis van de techniek’. Dat klinkt ambitieus. 
“Ook hier neig ik weer naar het absurde. Veel technische teksten zijn ellenlang en gortdroog. Ik maak weliswaar lemma’s over de uitvinding van het wiel en het vuur, maar dat vindt dan plaats in Eindhoven, op één en dezelfde dag. En het wiel vat vlam, wat dan weer leidt tot de uitvinding van de as… Enzovoort. "

"Die vreemde associaties zoek ik niet bewust: het gebeurt gewoon. Misschien ook van de weeromstuit. Ik heb een 40-urige baan en produceer veel teksten voor onze websites. Buiten dat conformistische stramien laat ik mijn gedachten dus volop de vrije loop.” 

“Door de absurdistische associaties die ik leg raken lezers in de war. Ze gaan twijfelen aan mijn bedoeling. Maar twijfel is het begin van wijsheid. Stiekem geniet ik ervan mensen op het verkeerde been te zetten. Dat vind ik leuker dan dat ik serieuze complimenten krijg.” 

Wat zijn je ambities als auteur? 
“Ik vind het moeilijk om dat hardop te zeggen, ‘downplayer’ als ik ben. Ik schrijf veel, misschien door een innerlijke drive, maar met zoiets als ‘Waar sta je over vijf jaar?’ kan ik weinig. Blijkbaar wil ik me graag uiten, maar ik leef niet in de veronderstelling dat de wereld ook luistert.”  

Je schrijft vanaf deze week blogs voor de website ‘Werkenbijhogescholen.nl’? 
“Die gaan over mijn dagelijkse werkzaamheden bij Fontys. Vaak zit in blogs waarin professionals over hun werkvloer vertellen kraak noch smaak. Het gaat binnen de kortste keren over ‘verbinding’ of ‘de stip op de horizon’. Ook in dit geval hoop ik het wat losser te kunnen maken.”  

“Trouwens, al die meningen die je tegenwoordig via vlogs, blogs en talkshowtafels over je heen krijgt zijn allemaal zo relatief. Bij alles wat je beweert, kan iemand anders weer roepen: maar aan de andere kant is het toch ook zus of zo…? En dan heb je ook nog bloggers die het poneren van een mening liever helemaal uit de weg gaan. Zo iemand ben ik niet. Gelukkig maak ik me over behoorlijk veel dingen druk.” [Frank van den Nieuwenhuijzen]

Wat is de essentie van jullie boek? 
"Veel mensen associëren retorica – de leer van de welsprekendheid en overtuigingskracht – puur met taal en tekst. Maar bijvoorbeeld Aristoteles trekt dat al breder: hij stelt dat retorica onze ziel in beweging moet brengen. Voor ons reden om ook eens te kijken in hoeverre boodschappen in muziek en beeld kunnen overtuigen.” 

“Dit idee is actueel. Onder invloed van sociale media ontstaat er een andere context waarbinnen we meningen, wensen en verhalen vormgeven. Een op feiten gebaseerde tekst volstaat niet meer. Er lijkt sprake van een verschuiving in de richting van het beeld en de muziek.” 

En veel wetenschappers vinden het lastig om daarmee om te gaan? 
“Onze cultuur wordt steeds meer beeldcultuur. Maar ook muziek is allang een cruciale factor in de identiteitsvorming, vooral voor jongeren. Door bijvoorbeeld tal van filmpjes op sociale media, al dan niet voorbeelden van fake news, zien wetenschappers dat hun vak en hun vertrouwde communicatiemiddel (geschreven) tekst deels de waarheidsaanspraak verliest.” 

“In ons boek kijken we op een andere manier naar het internet en de beeld- en geluidcultuur. Niet als manipulerend of expliciet niet-wetenschappelijk, maar als bruikbare bron- omdat er nieuwe vormen in naar voren komen die ook voor wetenschappers interessant zijn. Wij zeggen: onderzoek eens wat je hiervan kunt leren. Trouwens, het viel ons op dat de toepassing van beeld en muziek, net als de wetenschap, volop aan regels is gebonden. Meer dan je zou denken.” 

In jouw bijdrage leg je de muziek langs de lat van de retorica. 
“Ja, dan blijkt bijvoorbeeld dat je de wetten van de retorica óók terugziet bij een verschijnsel als drillrap [nihilistisch rapgenre dat wordt geassocieerd met geweld, red.]. Overigens is ‘muzikale retorica’ allang een erkend vakgebied dat veel werd gebruikt door barokcomponisten. Het omschrijft gedetailleerd wat mensen raakt en hoe het je raakt. Zo staat de toonsoort ‘G’ voor geluk en grootsheid en C-mineur voor rouw. Je had tal van vaste intervallen of notencombinaties die altijd hetzelfde gevoel moesten oproepen.” 

“Zonder het misschien te beseffen sluit de drillrapper qua gebruik van ritmes en toonsoorten aan bij de muzikale retorica. Je hoort de bekende mineurakkoorden, wat zorgt voor een droevige, melancholische sfeer. Ook werken ze veel met syncopes, een off-beat die niet dansbaar is. De donkere, apocalyptische contrasten in de muziek worden dus bereikt met traditionele middelen. De theorie van de muzikale retorica is weliswaar niet recent, maar wel bruikbaar. Zulke schema’s vormen een aanknopingspunt voor de wetenschap om aan te haken bij een nieuwe vorm.” 

Hoe reageert de academische wereld op jullie boek?
“Uiteindelijk willen we een nieuwe, moderne opvatting naar voren brengen over retorica. Retorica gaat over overtuigingskracht, maar de vormen waarmee je overtuigt veranderen. We trekken daarbij nog geen harde conclusies over mogelijke nieuwe werkwijzen of perspectieven. Eigenlijk nemen we (deels) koudwatervrees weg door inzicht te bieden in deze voor wetenschappers ‘nieuwe’ media. Hoe meer je snapt van de werking van beeld en muziek, hoe meer je geneigd bent die middelen zelf te gebruiken.” 

“Ook voor onze studenten is deze studie de moeite waard. Zij vinden filosofische content vaak abstract. Maar hier kunnen ze aan de hand van een Netflix-serie als When They See Us of een genre als drillrap naar de theorie van de retorica kijken. Zo ervaren ze dat retorica echt leeft.” [Frank van den Nieuwenhuijzen] 

Arthur Kok (red.), ‘Bewegen en bewogen worden- ‘Retorisch handelen in taal, beeld en muziek’, Uitgeverij Valkhof Pers, Nijmegen, 2021. Met bijdragen van Gabriël van den Brink, Emanuel Rutten, Heidi de Mare en Arthur Kok. 

Wat betekent schrijven voor jou? 
“Het is een deel van mijn leven. Klinkt zoet, maar het staat ook voor geluk- ik word er blij van. En het is ontsnappen naar een andere wereld, die je bovendien zelf creëert. Dat geeft een gevoel van vrijheid.” 

Hoe combineer je het? 
“Ik werk 32 uur bij Fontys en publiceer gemiddeld elke twee jaar een boek. Maar die combinatie moet me niet verstikken. Om de balans te bewaren hanteer ik een vaste methode. Voor de schrijffase is dat de eis van 500 woorden per dag. Soms heb ik die binnen een half uur op het scherm, soms binnen twee uur. Als ik bezig ben met redigeren of bijvoorbeeld publiciteit, spreek ik met mezelf een x-aantal uren per dag af.” 

“Zo voelt het organisch, niet als een verplichting. Aan dit stramien houd ik me consequent zeven dagen per week. Dat maakt dat ik ook continu midden in het verhaal zit. Op mijn vrije vrijdag schrijf ik soms meer, maar dat hoeft niet.” 

“Tijdens het werk komen natuurlijk regelmatig invallen. Die noteer ik op papier of in mijn telefoon. Maar ik kan mijn creativiteit ook prima uitzetten. Dat is misschien de ervaring. Een paar jaar terug dwong ik mezelf nog weleens om buiten het werk om, in de trein of tijdens het hardlopen, de denkradertjes volop te laten draaien. Inmiddels is er meer automatisme en heb ik erop leren vertrouwen dat de ideeën toch wel komen.” 

‘Verdwenen’ kreeg lof in landelijke media. Het verhaal gaat over een Nederlandse journaliste die onderzoek doet naar een cel van de Baskische terroristische afscheidingsbeweging ETA. Hoe ontstaat zo’n idee? 

“Ik dacht al een hele tijd na over een plot, toen ik me ineens afvroeg: Wat als iets wat niemand zich kan voorstellen tóch gebeurt… Die inval koppelde ik vervolgens aan Baskenland, waar ik vroeger vaker ben geweest. Dat was de tijd dat de ETA zich nog geregeld roerde met bomaanslagen. Ik heb veel jongere lezers en ik vond het leuk om hen iets bij te brengen over een vorm van terrorisme die ze wellicht niet kennen.” 

Moet je verhaal helemaal rond zijn voordat je begint te schrijven? 
“In ieder geval de plot, de ontknoping. Dat is nodig omdat het verhaal vanaf het begin toe werkt naar dat slot en allerlei gedoseerde zinspelingen bevat. Het gepuzzel met de verhaallijn – die nieuwe wereld langzaam uitvouwen – vind ik een van de leukste onderdelen van het schrijven. Als het loopt tenminste. Het denkproces kan ook stokken en dat voelt verschrikkelijk. Maar gelukkig kom je door één inval of idee vaak weer op het juiste spoor. Dan gaat de creativiteit weer stromen.” 

“Eigenlijk was ik met Verdwenen in eerste instantie zelfs te gestructureerd bezig. Misschien als gevolg van de ETA-research die ik deed. Ik ging ook karakters en dialogen alvast invullen. Maar dat verlamde me. Als je het meer open laat, sta je toe dat personages een beetje een eigen leven gaan leiden en je kunnen verrassen. Zo pakt iemand nog weleens sympathieker uit dan je in eerste instantie vermoedde.” 

Wat zijn je ambities? 
“Momenteel werk ik aan mijn nieuwe boek, waarvoor ik al zo’n 60.000 woorden heb geschreven. Het verhaal draait om slapeloosheid - als gevolg van alle prikkels die we tegenwoordig ervaren hebben blijkbaar veel mensen daar last van. Eerlijk gezegd ontstond dit idee tijdens een Fontys-vergadering. Alle aanwezigen gaven die ochtend aan slecht te hebben geslapen.”  

“Verder heb ik niet echt grote ambities, geloof ik. Ik ben tevreden zoals het gaat en droom niet van bestsellers. Eigenlijk hoop ik dat zo veel mogelijk mensen mij lezen. Al is het via de bieb- ik heb toch al een mooie baan bij Fontys, haha. Dat mensen genieten van mijn boeken, er ontspanning in vinden en er wie weet nog iets van opsteken, die gedachte stemt me tevreden.” [Frank van den Nieuwenhuijzen] 

‘Verdwenen’ van Ingrid Oonincx verscheen in 2021 bij De Crime Compagnie.