Oprotten met je AI!

Het is een voorbeeld van de steeds zichtbaardere kloof tussen hoe oudere en jongere generaties tegen AI aankijken. De ‘boomer’ die tot voor kort uitgelachen werd omdat hij zijn smartphone eenvingerig bediende, is nu een AI-juicher. Ze zijn o zo trots, maar veel jongere mensen zien ze als ‘useful idiots’ van een dubieuze industrie met technologie, die niet automatisch een betere toekomst belooft.

De kloof beperkt zich niet tot generaties. Pas zat ik in een zaal vol onderwijsmensen, die werd toegesproken door een keynotespreker/futurist. Een woordenvloed vol AI-robots en AI-agents stroomde door de zaal, die steeds geïrriteerder raakte. ‘Jullie prachtige kinderen krijgen straks gepersonaliseerd les van AI-avatars,’ orakelde de keynotespreker/futurist tegen mensen met hele andere technologische uitdagingen, zoals een haperende airconditioning op een zomerse dag.

Vervolgens gebeurde iets wat ik zelden heb gezien tijdens een conferentie. Mensen begonnen weg te lopen. Eerst eentje, daarna nog eentje en uiteindelijk meer dan dertig. Met veel misbaar.

De keynotespreker/futurist was inmiddels langs zelfrijdende Ferrari’s in Dubai en tennissende robots in China aangekomen bij het beroep van architect. Zijn twaalfjarige zoontje kon met AI wat een architect ook kon, maar dat was niet erg, probeerde hij grappig te zijn, want architecten waren duur en arrogant.

Dat dat ook gold voor keynotesprekers/futuristen ontging hem volledig.

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

Iedereen die we filmden, kreeg dat vooraf te horen. Tot mijn verbazing vonden de meeste studenten het prima. Misschien omdat we het netjes vertelden, maar ik vraag me ook af of jongeren inmiddels zo gewend zijn aan camera's dat het ze weinig meer kan schelen.

Ondertussen waarschuwt de Autoriteit Persoonsgegevens voor deze brillen, die inmiddels ook wel gluurbrillen worden genoemd. Je mag beelden van herkenbare mensen namelijk niet zomaar online zetten. En terecht. Er zijn inmiddels genoeg voorbeelden van mensen die zonder hun medeweten op intieme plekken zijn gefilmd. Denk aan openbare toiletten of zwembaden.

Ik denk weleens aan hoe dit er over zeven jaar uitziet. Stel dat vrijwel iedereen zo'n bril heeft, inclusief gezichtsherkenning en allerlei AI-functies. En dan hebben we het alleen nog maar over brillen. Er bestaan inmiddels ook kleine apparaatjes die je om je nek draagt of in je zak stopt en die gesprekken kunnen opnemen. Soms merk je daar helemaal niets van.

Ik ben vooral benieuwd wat dat met ons gedrag gaat doen. Durven we straks nog een beetje gek te doen op straat? Ongegeneerd dansen? In onze neus peuteren? Voor je het weet sta je met je vinger in je neus op TikTok, met een miljoen views en een AI-stem die commentaar geeft.

Misschien gaan we ons straks allemaal gedragen alsof er voortdurend een televisiecamera op ons gericht staat.

Al heeft dat ook voordelen. Ik vermoed dat wildplassen dan behoorlijk gaat afnemen.

Maar even serieus: hoeveel vrijheid houden we over als we voortdurend rekening houden met de camera van een ander?

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is AI-expert. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron.

Ik ben daar niet enthousiast over. Niet eens omdat de chatbots gemaakt worden door klimaatverwoestende, megalomane techbros, maar meer omdat ik vind: kun je zelf niet nadenken? Andere mensen vinden dat ik dan zeur. Rens, zeggen ze, je vraagt toch ook advies aan een vriend. Ja, zeker. Alleen in het geval van chatbots hebben we allemaal min of meer dezelfde vriend met dezelfde saaie antwoorden.
Daar wordt het niet leuker van.

Maar de laatste tijd twijfel ik. Misschien moeten mensen juist vaker advies vragen aan een chatbot. Bijvoorbeeld, tijdens Vitesse – NAC vond één van de ‘NAC-supporters’ het een goed idee om een nitraatbom in de wc te gooien. Dat had hij beter even eerst kunnen vragen aan een chatbot. Zelfs Grok, toch een ondeugende chatbot, had het afgekeurd.

Dus: overweeg je om iemand af te snijden in het verkeer? Om je luidruchtige buurman op zijn bek te slaan? Om structureel de poep van je hond niet op te ruimen? Een AZC in de hens te zetten? Of McDonalds verpakkingen uit het raam van je opgevoerde auto te flikkeren? Ik stel voor dat je dat voortaan eerst even vraagt aan je favoriete chatbot.

En dan wel het advies opvolgen.
Dan zeur ik niet meer over die andere vragen.
Afgesproken?

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

Ik zat mijn bezwaar tegen het bezwaar in te typen en merkte dat mijn jargon menselijker was. Namelijk, uh, nogal boos en verontwaardigd. Dus nadat ik mijn menselijke bezwaar tegen het bezwaar had ingetypt, vroeg ik me af of het misschien een goed idee was om aan AI te vragen het wat aardiger te verwoorden.

Nu las ik in de Volkskrant dat bedrijven steeds meer klachten binnenkrijgen van consumenten, volledig opgesteld door AI. De klant heeft ineens een mondige en juridisch ingestelde medestander en advocaat gevonden. Een soort Bram Moszkowicz, overigens voordat deze uit het ambt werd gezet. Ik weet niet zo goed meer waarom, maar dat maakt niet uit.

Nu kan dit best handig zijn. Sommige klanten zullen best gelijk hebben en worden op deze manier een stuk mondiger. En ook voor sommige studenten kan het goed zijn om een Moszkowicz aan je zijde te hebben. Het leek mij, voordat AI er was, trouwens ook best handig om een Moszkowicz in de familie te hebben. Denk aan de reclame van Even Apeldoorn bellen. Maar fijn dus.

Alleen: terwijl ik zuchtend het bezwaarschrift doornam over waarom deze duidelijke onvoldoende geen onvoldoende was, verlangde ik ineens een beetje terug naar de tijd vóór AI. Naar studenten die na een onvoldoende gewoon even flink baalden. Misschien boos werden op de docent. En soms na een nachtje slapen dachten: ja, eigenlijk was het ook gewoon nog niet zo goed.

Ik verlangde opeens hevig naar klachten met spelfouten, boze mails die beter een nachtje in concept hadden kunnen blijven staan en bezwaren zonder woorden als ‘disproportioneel’, ‘onzorgvuldig’ en ‘onvoldoende gemotiveerd’. Ik verlangde naar het ongepolijste van de mens dus.

Ik zocht ondertussen nog even op waarom Moszkowicz ook alweer uit zijn ambt was gezet. Iets met contante betalingen en zo nog wat zaken. En ineens verlangde ik zelfs terug naar hem.

Maar vooral naar de tijd van Even Apeldoorn bellen. De tijd waarin zelfs Moszkowicz nog gewoon menselijke fouten maakte.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Daarna had ik een gesprek met een student dat ongeveer als volgt ging:
“Mijn collega kan niet komen, want die ligt in het ziekenhuis.”
Student: “Welke verdieping?”
“Eeuh, de derde."
”‘Is er een lift?"
Het waren oprecht geïnteresseerde vragen, maar het was net niet het goede gesprek.

Dergelijk gesprekken heb ik soms ook met een chatbot. Deze week vroeg ik bijvoorbeeld: ‘Kan ik met mijn oldtimer de Stelvio beklimmen?’ De chatbot antwoordde: ‘Zeker, de Stelvio is zelfs heel populair bij mensen met oldtimers. Als je me vertelt wat voor oldtimer je hebt, kan ik je nog beter helpen.’

‘Een Mercedes SLC350,’ typte ik. ‘Uit 1972.’ De chatbot fakete enthousiasme. ‘Prachtige auto. De krachtige V8 kan de klim moeiteloos aan. Kies wel voor een lage versnelling. Rem bij het afdalen alleen kort en hard in de bochten. En, als je boven bent, laat de auto dan even stationair draaien om te voorkomen dat hij daarna niet meer start in de ijle lucht.’

Het leken op het eerste gezicht goede adviezen, maar ze sloegen de plank volledig mis. Immers, als ik dezelfde vraag zou stellen aan mijn vrienden, kan ik met mijn oldtimer de Stelvio beklimmen, zou het antwoord zonder uitzondering zijn: “Jij? Nee, jij niet.”

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

Ze geven gewoon hun lessen en lezen de stukken van studenten, ook van degenen die te laat hebben ingeleverd. Ze blijven na een coachgesprek nog even zitten omdat een student het zwaar heeft. Ze nemen een les van een zieke collega over en sturen ook nog een bloemetje of kaart.

Organisaties pronken ermee dat ze talent herkennen. Maar over welk talent hebben we het eigenlijk? Het talent om goed les te geven en je kennis en ervaring over te brengen? Om een student daadwerkelijk te zien? Om iets te weten van je vakgebied? Om een collega overeind te houden als het tegenzit?

Ik heb sterk het idee dat we vooral een ander soort talent zien en belonen. Het talent om op het juiste moment naast de juiste persoon te gaan zitten. Om enthousiast te worden van ieder nieuw beleidsvoornemen, liefst voordat duidelijk is wat het precies inhoudt. Om begrippen als transitie en eigenaarschap zo overtuigend uit te spreken dat niemand meer durft te vragen wat je ermee bedoelt.

Sommige mensen zijn daar verbluffend goed in. Ze lijken exact te weten wanneer kritiek constructief heet en wanneer lastig. En wanneer je iemand moet steunen of beter een halve meter opzij kunt stappen als diegene onder de bus dreigt te belanden.

En soms kijk je een tijdje later naar een organogram en denk je: dat is gek, of knap. Daar staat hij of zij opeens tussen, een paar lagen omhoog geschoven.

Ondertussen zit ergens verderop een docent in een hokje, vlak voordat het gebouw sluit, voor de vierde of vijfde keer een afstudeerproduct te lezen. Een andere collega belt een student die al twee weken niet is verschenen. Zonder applaus of leuke taak als beloning.

Misschien moeten we wat minder kijken naar mensen die zichzelf goed zichtbaar weten te maken, veren verzamelen en bondjes sluiten. En wat meer naar die andere talenten.

De collega's die gewoon goed zijn in hun werk. Wordt het niet eens tijd dat we hen wat vaker gaan zien?

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Voorlezen in de bibliotheek, luisteren naar verhalen en vooral: zoveel mogelijk boeken lezen. Op de een of andere manier vond ik lezen tijdens de Kinderboekenweek nóg leuker. Ik kon helemaal verdwijnen in een verhaal en als een boek uit was, begon ik het liefst meteen aan de volgende. 

En ergens is dat best grappig, want als ik nu kijk naar wat ik lees, is daar niet zo heel veel meer van over. Ik lees nog steeds. Best veel zelfs. Maar vooral voor school en werk. Artikelen, onderzoeken, vakliteratuur en af en toe een informatief boek waarvan ik denk: hier kan ik iets van leren. Hartstikke nuttig natuurlijk, maar wanneer las ik voor het laatst een boek gewoon omdat ik benieuwd was hoe het verhaal afliep? Ik zou het eerlijk gezegd niet eens weten. 

Terwijl ik door de bieb liep, zag ik genoeg boeken waarvan ik dacht: die lijkt me leuk. Maar meteen kwam er zo'n hele vragenlijst in mijn hoofd. Heb ik eigenlijk wel tijd om een boek te lezen? Ga ik dit echt volhouden? En wat als ik na vijftien bladzijdes denk: nee, toch niks voor mij? Alsof een boek tegenwoordig eerst door een soort selectieprocedure moet voordat het mee naar huis mag. 

En ondertussen kan ik zonder problemen een halfuur op mijn telefoon zitten. Even Instagram openen, een filmpje kijken, nog eentje dan en voor je het weet ben je een stuk verder. Tijd om te lezen lijkt er niet te zijn, maar tijd om te scrollen vinden we blijkbaar altijd ergens. 

Eigenlijk vind ik dat best zonde. Want ik vond lezen vroeger juist zo fijn. Even helemaal ergens anders zijn. Geen meldingen, geen lijstjes met dingen die nog moeten en geen scherm waar iedere paar seconden iets nieuws gebeurt. Gewoon een verhaal en de tijd om daarin te verdwijnen. 

Dus misschien moet ik het ook helemaal niet zo groot maken. Ik hoef niet ineens drie boeken per maand te lezen of iedere avond een uur vrij te houden. Ik kan ook gewoon beginnen. Een boek uitzoeken dat me leuk lijkt, mijn telefoon wat eerder wegleggen en voor het slapen een paar bladzijdes lezen. 

Daarom heb ik mezelf iets voorgenomen voor deze Kinderboekenweek: ik loop naar de bieb en kies gewoon een leuk boek uit. Geen studieboek. Geen managementboek. Geen boek waarvan ik iets móét opsteken. Gewoon eentje omdat het verhaal me leuk lijkt. 

Ik daag jullie uit om hetzelfde te doen. Misschien lezen we inmiddels geen kinderboeken meer, maar dat betekent niet dat de Kinderboekenweek alleen voor kinderen hoeft te zijn. 

Dus: welk boek moet ik meenemen? 
En belangrijker nog: welk boek slaan jullie deze week weer eens open? 

Jenna van Lier is vierdejaars studente Communicatie in Eindhoven.

Overigens kunnen taalfouten natuurlijk ook onbedoeld heel grappig zijn. Bijvoorbeeld: een vacature voor een terminale zorgvrijwilliger of de krantenkop: ‘Paus op non actief.’ Maar meestal zijn taalfouten vooral vervelend en leiden ze af van de boodschap. Wat nog vervelender is: als iemand het nodig vindt om je daarop te wijzen. Maar tijden veranderen.

Pas zette ik op LinkedIn een mooie, provocerende post, althans dat vond ik zelf, die begon met de zin: ‘Regel 1: Vermijdt het woord verhoging’. De eerste reactie die ik kreeg was: ‘Vermijd die ‘t’ achter vermijd.’

Vroeger zou ik dat heel irritant vinden, maar tegenwoordig reageer ik heel relaxed met: ‘Dank je, maar in tijden van AI zijn spellingsfouten het nieuwe goud.’ Spellingsfouten communiceren namelijk dat iemand zijn tekst zelf geschreven heeft, en dat is tegenwoordig een soort van charmant.

Natuurlijk, te veel spellingsfouten leiden alleen maar af. Dyslectische studenten raad ik aan om de hulp in te roepen van technologie. Maar, verder, een foutje hier en daar kan geen kwaad. Echt verkoopt! De student die zijn profielbeschrijving begint met: ‘Softwareontwikkeling was altijd al mijn professionele ambitie’ vind ik inmiddels minder interessant dan de student die schrijft: ‘Ons mam zij altijd dat ik goed met computers was…’

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

Ik heb dat vooral met gebouwen of huizen. Sommige huizen voelen meteen goed. Ze omarmen je als een warme comfortabele deken. Andere kunnen prachtig zijn en toch koud aanvoelen. En sommige zijn gewoon neutraal.

De Fontyslocatie waar ik werk was altijd neutraal. Een oud Philipsgebouw met veel beton en glas. Maar de mensen maakten het jarenlang warm en sprankelend.

Er werd gelachen. Soms hoorde je een harde schaterlach. Collega’s stonden in groepjes bij elkaar, iemand liep binnen voor een vraag en bleef een halfuur hangen. Gesprekken dwaalden af, werden intiemer. Studenten zaten overal. Er werd gemopperd, geroddeld, koffie gedronken en gewerkt. De sfeer was open en gemoedelijk. Zoals een warm Brabants worstenbroodje in een industrieel gebouw.

Nu voelt het anders. Er wordt nog steeds lesgegeven, vergaderd, begeleid en gekalibreerd. Studenten komen en gaan. De koffieautomaat doet het vaak, de koffie is ok. Op het eerste gezicht lijkt er weinig aan de hand. Maar het voelt anders, er wordt vooral minder gelachen, de warmte is weg en de sfeer bedrukt.

Veel collega’s zijn vertrokken. Bureaus zijn leeg, kamers hebben nieuwe bewoners gekregen. De organisatie draait door, zoals organisaties dat doen.

Alleen merk ik dat ik zelf niet meer blijf hangen. Na mijn les stop ik mijn laptop in mijn tas en ga ik naar huis. Geen koffie meer omdat ik toevallig iemand zie zitten. Geen halfuur praten en blijven hangen terwijl je eigenlijk allang weg had moeten zijn.

Het is geen spookhuis. Maar soms lijkt het alsof de geesten van alle collega’s die inmiddels zijn vertrokken er nog rondzweven. “Ga weg”, hoor ik ze soms fluisteren. “Ga weg, nu het nog kan.”

En net als ik mijn jas aantrek en spullen inpak om naar huis te gaan, hoor ik verderop in de gang iets wat lijkt op een schaterlach. Ik blijf even staan. Zou het dan toch? Of was het de koffieautomaat die er uiteindelijk ook maar de geest aan gaf?

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

‘Heb je een huisdier?’
‘Ja, een cavia.’
‘Oei, daar moet je mee oppassen. Als die neuken gaan ze dood.’
‘Wat? Echt, nee…’
‘Ja, nou ja, die cavia die ik neukte wel.’

Perfecte grap. Verrassende clou en het roept meteen beelden op in je hoofd. Altijd goed, een visuele grap. Misschien vond u hem niet leuk, dat kan, maar neem dan vooral een ander huisdier in gedachte. Eentje waar u niets mee heeft.

Het probleem is dat je op een gegeven moment de grap aan iedereen die je kent een keer verteld hebt en de tweede keer werkt ie minder goed. Of eigenlijk niet. Maar daar heb ik een oplossing voor bedacht. Regelmatig hang ik in de weekenden rond bij dierenwinkels, daar komen namelijk bovengemiddeld veel mensen met een huisdier, en dan maak ik mijn grap daar.

Je koestert je grap, je verandert alleen het publiek.

Dat is precies wat zo mooi is aan het vak van docent. Elk semester of jaar verandert je publiek. Er zijn mensen die zeggen: docent, dat zou ik niet kunnen, steeds dezelfde verhalen vertellen, maar die mensen snappen er niets van.

Steeds nieuwe, middelmatige verhalen vertellen tegen dezelfde mensen, dat lijkt mij verschrikkelijk. Maar elke keer opnieuw mijn favoriete verhalen waar ik zelf blij van word, mogen vertellen aan een steeds wisselend publiek.

Dat is onderwijs.
En daar krijg ik nooit genoeg van.
Net als van cavia’s.

Rens van der Vorst is huiscolumnist van Bron, technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier zijn eerdere columns.

Het werkte voor mij, maar ik ken genoeg medestudenten die hun stage of baan via heel andere routes hebben gevonden: via een docent die ze doorverwees, via een netwerkevenement zoals het Career Event, via iemand die ze kenden van een studentenvereniging, of gewoon door zelf ergens aan te kloppen.

Dat kan zeker net zo goed werken. Waar het uiteindelijk om gaat, is dat je vindbaar bent, en LinkedIn is daar een makkelijke manier voor, juist omdat het weinig moeite kost om aan te maken en bij te houden.

Een profiel opbouwen kost tijd, niet omdat het ingewikkeld is, maar omdat het meegroeit met wat je doet: een stage, een project, een minor, een presentatie die goed liep. Begin je hier tijdens je studie al mee, dan staat er tegen de tijd dat je afstudeert iets dat laat zien wat je hebt gedaan, in plaats van een leeg sjabloon met alleen je opleiding erop.

Dit vraagt geen wekelijkse post. Een duidelijke functietitel, een korte omschrijving van wat je doet, en zo nu en dan een update als je iets hebt afgerond waar je trots op bent, is al genoeg. Het punt is niet dat je veel moet posten, maar dat je er simpelweg bent op het moment dat iemand toevallig naar iemand zoals jij op zoek is.

Je hoeft je zeker niet blind te staren op LinkedIn. Een portfolio, je netwerk via school, een docent die je doorverwijst of een netwerkevenement. Het zijn allemaal manieren om zichtbaar te worden en voor sommige studies of functies werken die minstens zo goed.

Bij mij heeft LinkedIn toevallig twee keer goed uitgepakt, maar dat betekent niet dat het voor iedereen de beste route is. Kies wat bij jou past, zolang je er maar iets van maakt en niet wacht tot je klaar bent met studeren om ergens zichtbaar te zijn.

Mirre Korsten is vierdejaars studente Commerciële Economie bij Fontys in Eindhoven.

Aan Harvard is inmiddels meer dan zestig procent van de cijfers een A (zeg, een Nederlandse 10). Twintig jaar geleden was dat nog ongeveer een kwart. De mediane (lees de statistiek boeken er maar op na) beoordeling is er tegenwoordig een A. De gemiddelde Harvardstudent is dus uitmuntend.

Dat klinkt geweldig. Totdat je bedenkt dat uitmuntend feitelijk iets betekent als: beter dan de rest. En als de meerderheid uitmuntend is, wie munt er dan nog uit? Harvard noemt het grade inflation. Cijfers hopen zich bovenin de schaal op en verliezen daardoor hun onderscheidend vermogen. Er wordt zelfs overwogen een A+ in te voeren, zodat de werkelijk uitmuntende studenten zich weer kunnen onderscheiden van de gewone uitmuntenden.

We kennen het verschijnsel wel. Boek een Airbnb en je mag na afloop sterren uitdelen. Vijf is uitstekend, vier is goed. Zou je denken. Maar probeer met gemiddeld vier sterren maar eens Superhost te worden: daarvoor heb je minimaal 4,8 nodig.

Ook op Vinted is vijf sterren zo ongeveer de normale afloop van een transactie. Jurk gekocht, jurk ontvangen, jurk bleek inderdaad een jurk en geen broek: vijf sterren.

En wie durft een aardige Uberchauffeur vier sterren te geven? Hij reed veilig, zei vriendelijk goedendag en bracht je precies waar je moest zijn. Vier sterren lijkt me een compliment. Toch voelt het bijna alsof je hem persoonlijk bij Uber hebt aangegeven.

We hebben zo een merkwaardig beoordelingssysteem gecreëerd waarin de maximale score niet meer betekent: uitzonderlijk goed. Hij betekent nu: er ging niets mis. Het was ok, gemiddeld.

En misschien gebeurt in het onderwijs hetzelfde. Een voldoende klinkt inmiddels als een verkapte onvoldoende. Goed is blijkbaar ook niet meer goed genoeg. Iedereen moet excelleren, een talent zijn, boven verwachting presteren en het liefst ergens in uitblinken.

Maar een schaal waarop iedereen bovenaan staat, is geen schaal meer. Misschien moeten we dus niet alleen discussiëren over hoe hoog de lat ligt, maar ook over wat de streepjes op die lat nog betekenen. Een voldoende zou weer voldoende mogen zijn. Goed gewoon goed. En uitmuntend bewaren we voor iets of iemand die daadwerkelijk uitmunt.

Anders krijgt straks iedereen vijf sterren, een A en het predicaat excellent. Jammer alleen dat dan niemand nog weet of en hoe goed dat dan is.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Eén bestuurder werkte niet mee. Een oudere vrouw wilde toch rechts afslaan naar de parkeergarage. Toen ze aangesproken werd, reed ze de parkeerwacht bijna aan. De vriendelijke uitleg van de vriendelijke parkeerwacht hielp niet en toen hij even niet oplette, sloeg ze snel toch rechtsaf. De parkeerwacht liet het maar gaan.

Het bovenstaande is niet zomaar een anekdote. Ik denk namelijk steeds vaker dat wij als hogeschool maar twee écht belangrijke taken hebben. Ten eerste moeten we zorgen dat onze studenten tijdens hun studie minimaal vier jaar ouder worden. We moeten ze in leven houden. Geen bedorven lunch serveren. Trapleuningen aanbrengen. Geen gevaarlijke kruisingen vlakbij de gebouwen. Fietslampjes uitdelen. Overal gratis drugstestapparaten.

Als tweede moeten we ze afleveren als betere mensen. Empathischer, kritischer, beetje weerstand, aardiger, gemotiveerd om wat van de wereld te maken. En die vakinhoud? Ach in tijden van AI, is dat leuk meegenomen.

Maar, u voelt het al, om betere, nog levende mensen af te leveren, hebben we ook ‘betere mensen’ nodig die de studenten begeleiden. Geen wegpiraten, die door vriendelijke parkeerwachten heen rijden om hun zin te krijgen.

Laten we hopen, dat de automobiliste een gastcollege kwam geven.
Iets met dropshipping.

Rens van der Vorst is huiscolumnist van Bron, technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier zijn eerdere columns.

Toch blijft dat percentage een beetje hangen. Want wat betekent het eigenlijk? Dat we fantastisch onderwijs geven? Dat studenten keihard hebben gewerkt en bijna allemaal het gewenste hbo-niveau hebben bereikt? Als dat zo is: chapeau.

Maar er is nog een mogelijkheid. Dat de lat simpelweg wat lager ligt. Een ongemakkelijke gedachte in een onderwijsorganisatie. We praten liever over andere dingen, over studiesucces, rendement, doorstroom, enz. Opleidingen hebben er bovendien belang bij dat studenten snel afstuderen. Dat levert een wonderlijke situatie op: degene die bepaalt of het diploma verdiend is, werkt voor een organisatie die graag ziet dat het diploma wordt uitgereikt.

Dat dit kan schuren, zagen we jaren geleden bij InHolland. Daar bleek een vereenvoudigde afstudeerroute voor langstudeerders niet aan de normen te voldoen. De commissie Leers vond overigens geen bewijs voor fraude of financiële motieven, maar de affaire leidde wel tot discussie over een systeem waarin hogescholen destijds een vergoeding kregen voor iedere afgestudeerde. Je zou denken dat we sindsdien extra zuinig zijn op de lat en hoe hoog of laag we die leggen.

Maar ook voor docenten is een onvoldoende geven niet bepaald aantrekkelijk. Een voldoende betekent: invoeren en klaar. Een onvoldoende betekent extra feedback, een herkansing, mails en soms een prachtig door AI geformuleerde klacht bij examencommissie, coördinator of manager. Je moet bijna principieel zijn om iemand te laten zakken.

En zo ontstaat een interessant systeem. De student wil een voldoende. De opleiding wil studiesucces. Het management wil rendement. De docent wil op vrijdagmiddag naar huis. Iedereen heeft belang bij die zes. Behalve misschien het diploma.

Dus als negentig procent slaagt, mogen we best trots zijn. Maar laten we ook iets anders durven vragen: ligt dat aan uitzonderlijk goed onderwijs en fantastische studenten? Of ligt de lat gewoon wat lager? Misschien kunnen we het onderwijs dan nog efficiënter maken. Diploma bij inschrijving.

Scheelt studenten vier jaar studeren, docenten een hoop feedback en de examencommissie heel veel mailtjes. En het rendement? Honderd procent.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Voor die voorbereiding gebruikten ze onder andere YouTube, AllTrails en Gemini. Vooral die laatste hielp bij het maken van hun plan. Ze vroegen AI naar de route, hoeveel eten en water ze moesten meenemen en wat ze onderweg het beste konden eten. Gemini adviseerde bijvoorbeeld eenvoudige koolhydraten en raadde vet eten af, omdat dat te lang zou duren om te verteren.

Het plan zag er overzichtelijk uit. Ze vertrokken om drie uur ’s nachts en rekenden op een tocht van ongeveer acht uur.
De werkelijkheid liep anders.

Om twaalf uur hadden ze eigenlijk moeten omkeren als ze de top nog niet hadden bereikt. Rond één uur bespraken ze nog of ze terug zouden gaan. Ze besloten door te lopen. Pas om zeven uur ’s avonds bereikten ze de top.
Zestien uur na vertrek.

En toen moesten ze nog terug.

Tijdens de afdaling raakten ze van de route en kwamen ze terecht in Mud Creek Canyon. Telefoons en powerbanks vielen uit, één van hen raakte geblesseerd aan zijn knie en ze hadden te weinig warme kleding bij zich om de nacht goed door te komen. Uiteindelijk moesten ze worden gered.

Achteraf zei een van hen: “We relied too much on AI rather than our own critical thinking.” Pijnlijk, want onderweg waren er genoeg signalen. De acht uur uit de planning waren allang voorbij. Het tijdstip waarop ze moesten omkeren ook. Toch gingen ze verder.

Ik moest bij dit verhaal vooral denken aan hoe makkelijk het inmiddels is geworden om AI om advies te vragen. Over werk, gezondheid, geld, reizen en blijkbaar ook over het beklimmen van een berg.

En natuurlijk over onderwijs. Studenten vragen AI hoe ze een opdracht moeten aanpakken, laten een tekst controleren of vragen om uitleg als ze iets niet begrijpen. Dat hoort inmiddels bij hun dagelijkse gereedschap.

Zo’n antwoord ziet er altijd overtuigend uit: strakke bullet points, logische stappen, heldere deadlines. Een prompt intikken voelt immers verdacht veel als het werk al gedaan hebben.

Maar een gegenereerd plan zweet niet, krijgt geen knieblessure en raakt niet onderkoeld in het donker. AI bedenkt de route fluitend in vier seconden, jij bent degene die daarna nog zestien uur door de vrieskou moet sjouwen.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is AI-expert. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron.

De documentaire volgt Terry Bollea, die als Hulk Hogan uitgroeit tot misschien wel de bekendste aardbewoner in de jaren negentig. Of zoals de Hulk het zelf verwoordde: “Je hebt WO1, WO2, de Roaring Sixties en Hulk-a-mania.”

Daarna volgt de val. De Hulk krijgt rugproblemen, moet bekennen dat hij steroïden slikte, stopt, begint weer, gaat vreemd en slaat racistische taal uit. Daarna wordt hij Trump-supporter en gaat hij dood.

In de documentaire wijst de filmregisseur Werner Herzog erop dat iedereen een rol speelt. Of je nu vader bent, echtgenoot of beweegt binnen sociale rollen, je volgt in zekere zin een script. Hulk Hogan, zegt Herzog, speelde ook een rol, maar daar was dus niets mis mee. Het ging erom hoe de Hulk je liet voelen.

Want dat gevoel, dat was echt.

Na de documentaire viel bij mij het kwartje. Daarom hou ik van voetbalmascottes, carnaval en showworstelaars. Ik hou van mensen die extreem overduidelijk rollen spelen. En niemand was daar beter in dan Hulk Hogan.

Dus, heb jij, zo na de vakantie, soms het gevoel dat je de rol van docent speelt, dan klopt dat. En het is helemaal niet erg, zolang je het maar zo goed mogelijk doet.

Wees geen docent. Wees de Hulk Hogan onder de docenten.

Rens van der Vorst is naast huiscolumnist van Bron ook technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier zijn eerdere columns.

Docent Hendriksen is verbaasd. Hij surveilleert regelmatig tijdens schriftelijke tentamens en betrapt soms een spiekende leerling. Die klagen ook wel eens, maar dan verzoekt de examencommissie nooit om een foto aan te leveren van het spieken. En ook niet om het fotobewijs te laten checken door een onafhankelijke partij. Was Hendriksen wel bevoegd om spieken te kunnen constateren? Spiekte de student echt of was zijn medestudent slechts een inspiratiebron? Hoe weet Hendriksen dat eigenlijk? Is Hendriksen wel te vertrouwen?

Docent Hendriksen negeert het verzoek van de examencommissie. Hij weet zeker dat de student onrechtmatig AI heeft gebruikt, maar hij heeft geen zin om zichzelf tegenover de commissie te verdedigen. Hij staat tenslotte niet terecht.

Die nacht besluit Hendriksen om studenten nooit meer te laten zakken vanwege onrechtmatig AI-gebruik. Waarom zou hij? Een oogje dichtknijpen levert alleen maar voordelen op. In tijd en het vermijden van allerlei negatieve energie.

Schuldgevoel heeft Hendriksen ook niet. Daar is hij mentaal lenig genoeg voor. De wereld wordt niet automatisch beter van méér technologie, denkt hij, starend naar het plafond. Dus als ik AI-prutsers laat slagen die eigenlijk helemaal geen technologie kunnen maken, wie weet wordt de wereld daar alleen maar beter van.

En met die gedachte valt docent Hendriksen als een blok in slaap.

Rens van der Vorst is naast huiscolumnist van Bron ook technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier zijn eerdere columns.

Iedere zomer geniet ik naast van mijn vakantie, ook heel erg van B&B vol Liefde. En elk jaar levert het programma minstens een deelnemer op die je tegelijkertijd doet lachen, huilen, verbazen en plaatsvervangende schaamte bezorgt. Iemand die een ruimte binnenkomt alsof hij (het is bijna altijd een hij) de hoofdrol speelt, zonder zich ook maar één moment af te vragen of iemand anders misschien óók een verhaal heeft. Hij praat, weet veel over van alles en nog wat, hij adviseert ongevraagd. En hij stelt bijna geen vragen.

Terwijl ik zat te kijken, dacht ik: ik ken dit type. Zowel van het daten als uit organisaties. Het zijn de mensen die met groot gemak een ruimte vullen. Die overtuigend klinken, ook als de inhoud flinterdun is. Het zijn mensen die zelfvertrouwen uitstralen, waardoor anderen automatisch aannemen dat er ook deskundigheid achter zit.

En dat is een interessante psychologische valkuil. Want wij verwarren zelfvertrouwen gemakkelijk met competentie. Wie hard praat, veel zekerheden uitspreekt en weinig twijfelt, oogt al snel als een natuurlijke leider. Terwijl de mensen die wél nadenken, vragen stellen en onzekerheid durven toe te geven, zichzelf juist kleiner maken.

Misschien is dat wel waarom organisaties soms de verkeerde mensen promoveren. Niet omdat ze het meeste weten, maar omdat ze het stelligst klinken. Ondertussen zitten de mensen die het werk dragen vaak ergens anders. Ze bereiden lessen voor, luisteren naar collega's, stellen vragen. Ze twijfelen en ze leren. Ze zijn veel minder zichtbaar, maar veel waardevoller.

Misschien moeten we daarom tijdens sollicitaties en daten niet alleen vragen naar ambities. Maar vooral tellen hoeveel vragen iemand terugstelt. Want nieuwsgierigheid en interesse in de ander is misschien wel een betere voorspeller van goed leiderschap (en een goede date) dan zelfvertrouwen ooit zal zijn.

De beste en meest competente mensen hoeven niet voortdurend te bewijzen hoe bijzonder ze zijn. Ze zorgen er juist voor dat anderen tot hun recht komen.

En Fred? Die maakt ondertussen kunst van tonijn en verkoopt zijn gebraden kippetjes. Misschien moet hij zich voorlopig maar even op die laatste concentreren. Eerst de kippetjes, dan de chickies.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

‘Waarschijnlijk overbodig, maar ik wil jullie er toch graag op wijzen dat de mokken in de kast en afwasmachine in de personeelsruimte op de 4e verdieping niet voor generiek gebruik zijn. Het verzoek is om die mokken niet te gebruiken, maar te zorgen voor een eigen mok.’

Hé, dacht ik, dat gaat over mij. Ik ben zo iemand. Ik gebruik altijd andermans mok. Ik weet niet of daar een naam voor is. Een mokparasiet? Crossmokker? Mokpiraat? Mokrover? Joymokker?

Hoe dan ook, ik ben het!

Het liefst drink ik mijn koffie uit ongeïnspireerde vaderdagmokken met daarop andermans familiefoto’s. Als een soort van koffiekoekoek. Maar soms kies ik een mok met een grappig bedoelde tekst. Soms eentje in een lelijke kleur. Soms een antieke mok, die eruitziet of 'ie zo uit een erfenis komt. Oma Mok, inderdaad (een woordspeling die vooral mensen uit Breda begrijpen).

En ik breng ze altijd terug. Zou het niet leuk zijn als iedereen dat zou doen? Veel leuker dan van die serieuze, strenge mailtjes sturen. Een nieuwe dag, een andere mok. Dan heb je wat om over te praten. Teambuilding. De mok als gespreksstarter. Een soort sleutelboskennismakingsspel, maar dan met koffie.

Er moeten dan wel net zoveel mokken zijn als collega’s. Anders krijg je een mokkenstoelendans. Daarom ga ik in de vakantie ook een mok kopen. Als u een goede tekst voor erop heeft, dan hoor ik het graag. Anders wordt het: Zo zwart als mijn ziel.

Fijne vakantie.

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

Het is een interessante vraag. Zeker in een wereld waarin geld, status en macht overal op de loer liggen. De meeste mensen beginnen hun carrière niet met het plan om corrupt te worden, cijfers te manipuleren of hun principes overboord te gooien. Dat gebeurt meestal geleidelijk. Een kleine concessie hier. Een compromis daar. Voor je het weet, sta je ergens waar je nooit van plan was terecht te komen.

In het onderwijs besteden we (helaas wel steeds minder) aandacht aan kennis en vaardigheden. We willen studenten terecht voorbereiden op hun beroep. Maar is dat altijd genoeg? Uiteindelijk draait een beroep namelijk niet alleen om wat je kunt. Het draait ook om wat je doet wanneer het ingewikkeld wordt. Wanneer de juiste keuze geld kost. Of populariteit. Of carrièrekansen. Dan heb je iets anders nodig. Een rechte rug. En dat klinkt eenvoudiger dan het is.

Want een rechte rug betekent soms dat je niet meedoet met de meerderheid. Dat je een ongemakkelijke vraag stelt tijdens een vergadering. Dat je zegt dat iets niet klopt terwijl iedereen al enthousiast heeft geknikt. Dat je weigert mee te doen aan vriendjespolitiek. Dat je niet wegkijkt wanneer iemand onrecht wordt aangedaan. En eerlijk is eerlijk: dat lukt ons als docenten ook niet altijd.

Ook wij worden blootgesteld aan verleidingen. Niet altijd van geld, maar wel van gemak. Van erbij willen horen. Van conflicten vermijden. Van denken: laat maar zitten.

Juist daarom denk ik dat ethiek geen vak is. Het is een spier. Een spier die je traint door vragen te stellen. Door kritisch te blijven denken. Door soms tegen de stroom in te zwemmen. Misschien is dat wel een van de belangrijkste lessen die we studenten kunnen meegeven. Niet alleen hoe de wereld werkt, maar ook hoe je overeind blijft in een wereld die voortdurend aan je trekt.

De zomer staat voor de deur. Een mooi moment om even stil te staan bij de vraag die uiteindelijk voor iedereen geldt. Niet: hoe succesvol wil ik zijn? Maar: hoe recht wil ik mijn rug houden? En wie deze zomer vooral horizontaal op een strand ligt: ook dat is een houding. Zolang je in september je rug maar weer terugvindt.

Fijne zomer!

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Graag gedaan, maar de echte reden is toch vooral dat ik de files wil vermijden. Daarnaast zullen er best Fontys-gebouwen zijn die zo vroeg al veel drukker zijn. En er zijn genoeg mensen voor wie om half acht beginnen gelijkstaat aan een ochtendje uitslapen.

Alleen conciërge Jo is altijd nog eerder bij Fontys dan ik. Jo ziet eruit als de perfecte conciërge en dat is hij ook. Vriendelijk, behulpzaam, nooit klagen. Een probleem? Jo springt meteen bij. Terugkerende problemen lost hij structureel op en hij weet alles van duiven melken. Mocht ik ooit een presentatie geven op een duiven melkconferentie, dan kan ik tijdens de borrel over elk onderwerp inhoudelijk meepraten. De kans is klein, maar het is een fijn gevoel.

Het meest fantastische aan Jo is zijn naam: Jo. Conciërges moeten sowieso een korte naam hebben. Voor Jo was er Henk. Ik heb ook Sjaak-de-conciërge gekend. En Tom en Rikki. Maar Jo overstijgt ze allemaal.

Wanneer ik ’s ochtends het gebouw inloop zegt Jo: ‘Goedemorgen, Rens’.
Ik antwoord dan: ‘Yoooo’.

En even, heel even, voel ik me dan net wat hipper, cooler, net wat meer gangster. Genoeg om er weer een dag tegenaan te kunnen.

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

Begrijp me niet verkeerd: ik vind dat fantastisch. Wil je een script maken dat automatisch je mailbox opruimt? Prima. Wil je een prototype bouwen om een idee te testen of aan collega's te laten zien? Nog beter.

Maar een recente gebeurtenis in Zwitserland laat zien waar het mis kan gaan. Een medisch professional bouwde met behulp van AI een eigen patiëntensysteem. Patiëntgegevens werden geïmporteerd, consulten werden doorgestuurd naar AI-diensten en het systeem werd online gezet. Vervolgens bleek dat een securityspecialist binnen korte tijd toegang kon krijgen tot alle patiëntdossiers.

Het systeem werkte. Dat was juist het probleem. Omdat het werkte, werd het gebruikt.

Romano Roth verwoordde het treffend op LinkedIn: dit is niet de democratisering van software, maar de democratisering van aansprakelijkheid. Zodra software echte persoonsgegevens verwerkt, houdt het verhaal niet op bij een werkende applicatie. Dan gaat het over beveiliging, privacy, wetgeving, toegangsrechten, beheer en verantwoordelijkheid.

Dat sluit mooi aan bij een recent artikel van onderzoekers Arvind Narayanan en Sayash Kapoor. Zij beschrijven softwareontwikkeling als veel meer dan code schrijven. Eerst moet je bepalen wat je gaat bouwen. Daarna volgt de uitvoering. Vervolgens moet je controleren of het veilig, betrouwbaar en verantwoord gebruikt kan worden. Juist die eerste en laatste stap blijken vaak het meeste werk te kosten.

Dat zie ik ook terug in het onderwijs. Studenten kunnen tegenwoordig in korte tijd indrukwekkende dingen maken. Een chatbot, een dashboard of zelfs een complete applicatie. Maar tijdens gesprekken met studenten merk ik dat de interessantste vragen steeds minder over code gaan. Waar worden gegevens opgeslagen? Wie heeft toegang? Welke risico's zitten er in het systeem? Wat gebeurt er als een AI-model een verkeerde beslissing neemt? En wie is daarvoor verantwoordelijk?

Misschien is dat wel de grootste misvatting van dit moment. Dat AI ervoor zou zorgen dat we minder ICT'ers nodig hebben. Terwijl het tegenovergestelde gebeurt. Hoe makkelijker het wordt om software te bouwen, hoe belangrijker het wordt dat er mensen zijn die begrijpen hoe systemen werken, risico's herkennen en de gevolgen van keuzes kunnen overzien. Alleen moet ict-onderwijs zich dan ook hierop aanpassen! Zo snel mogelijk.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is AI-expert. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Opeens weet iedereen precies hoe het team zou moeten spelen en wordt er uitgebreid gesproken over plannen om met vrienden of familie samen de wedstrijden te kijken. Ook ik laat me er iedere keer weer in meeslepen.

Wat ik het leukste vind aan het WK is eigenlijk niet eens het voetbal zelf, maar alles eromheen. De sfeer in de stad, volle terrassen en mensen die samen naar een scherm kijken. Of je nu thuis op de bank zit of met vrienden in een café naar de wedstrijd kijkt, er hangt altijd een gezellige sfeer. Juist in een studentenstad als Eindhoven, waar mensen uit allerlei plaatsen en achtergronden samenkomen, vind ik het mooi om te zien hoe zo'n toernooi iedereen bij elkaar brengt.

Vooral als Nederland speelt, voelt het alsof iedereen met elkaar verbonden is. Mensen die elkaar normaal niet kennen, juichen samen voor hetzelfde doel. Bij een doelpunt vliegen onbekenden elkaar bijna om de nek en na een overwinning is iedereen in een goede stemming.

Misschien is dat wel waarom het WK zo populair blijft. Natuurlijk gaat het om voetbal, maar uiteindelijk vooral om de gezelligheid. Even niet bezig zijn met andere dingen, maar gewoon genieten van een spannende wedstrijd en een gezellige avond met vrienden.

En voor iemand die normaal nooit voetbal kijkt, is dat misschien wel de grootste reden om toch weer voor de televisie te zitten.

Mirre Korsten is derdejaars studente Commerciële Economie bij Fontys in Eindhoven.

Oké, dat laatste heb ik verzonnen, maar wat de AI-modus wel doet is voorstellen om een oprechte e-mail aan school te schrijven. Type je vervolgens: doe maar en genereer ook een afbeelding van aangevreten huiswerkresten, dan gaat de AI-software vrolijk en heel oprecht aan de slag.

Geavanceerde technologie maar geen vooruitgang.

Vooruitgang is iets anders. Bijvoorbeeld, ‘wantrouwende’ AI-software, die op beledigde toon reageert op de belegen smoes. Of AI-software die de vragensteller  ‘adviseert’ om een betere smoes te bedenken.

Pas was er een student die mailde afwezig te zijn, want zijn vis werd bezorgd. Dat was nog eens een excuus. Zo vergezocht, dat niemand de geloofwaardigheid in twijfel trok. Wel waren er andere vragen. Wat was er aan de hand? Bestonden er rijdende aquaria met daarin dure vis? Of ging het om een doorzichtig zakje? Of juist een vacuüm verpakte zalm? Of had de student een goudvis genaamd Bernadette en was hij bang dat als hij naar school zou gaan, dat Bernadette bezorgd werd? Waar is ie nou?

Geen idee, maar wat ik wel weet: AI-software die zulke excuses kan verzinnen, dat is pas vooruitgang.

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

Maar dat is toch iets anders dan gezien worden. Gezien worden betekent dat iemand weet wie je bent. Wat je hebt bijgedragen. Welke stormen je hebt doorstaan. Welke problemen je hebt opgelost toen niemand keek. Het betekent ook dat iemand begrijpt dat organisaties niet alleen bestaan uit organogrammen, beleidsstukken en jaarplannen, maar vooral uit mensen.

Dat laatste lijken we soms te vergeten. In veel organisaties wordt eindeloos gesproken over betrokkenheid, verbinding en waardering. Er worden medewerkersdagen georganiseerd, complimentenkaarten uitgedeeld en posters opgehangen over het belang van zoiets als werkgeluk. Ondertussen komt het voor dat iemand na twintig jaar trouwe dienst via via hoort dat haar functie drastisch verandert. Of zelfs verdwijnt.

Niet uit kwaadwillendheid overigens. Dat maakt het misschien nog pijnlijker. Want dan word je tenminste nog gezien. Vaak is het geen bewuste keuze. Het is drukte. Vergaderingen. Nieuwe prioriteiten. Weer een reorganisatie. En voor je het weet zijn de mensen die jarenlang de boel draaiende hielden veranderd in achtergronddecor. Dan hoor je: “Die stond even niet op mijn netvlies.” Een fascinerende uitspraak eigenlijk.

Want hoe kun je niet op het netvlies staan van een organisatie waar je jarenlang onderdeel van bent geweest? Hoe kan iemand die honderden projecten heeft getrokken, collega's heeft geholpen en gaten heeft dichtgelopen, opeens buiten beeld raken?

Misschien omdat organisaties vaak kijken naar wat nieuw is. Nieuwe plannen. Nieuwe structuren. Nieuwe gezichten. Terwijl het juist de mensen zijn die er al jaren lopen die het geheugen vormen van een organisatie. De stille krachten. De dragers van de cultuur. De mensen die weten waarom dingen zijn zoals ze zijn.

Iedereen wil gezien worden door geliefden, vrienden en familie. Maar misschien geldt hetzelfde voor werk. Niet omdat we zo nodig applaus nodig hebben. Maar omdat niemand graag ontdekt dat hij al die tijd zichtbaar was, zonder werkelijk gezien te worden.

Ik zit in leerjaar 3 van Communicatie in Eindhoven en voor het vak Navigeren hadden we laatst een crisisweek. Klinkt misschien alsof school zelf in brand stond, maar het was een oefencasus. Al voelde het soms verrassend echt.

Tijdens die week draaide alles om Futureland, een fictieve organisatie waar een incident ontstond rondom een podiumbrand. Wat begon als één probleem, groeide al snel uit tot een veel grotere crisis. Ineens ging het niet alleen meer over de brand zelf, maar ook over veiligheid, bezoekers, media-aandacht, sponsors, vertrouwen en de rol van externe partijen. Kortom: alles wat mis kon gaan, ging ook ongeveer mis. Precies zoals dat blijkbaar hoort tijdens een crisisweek.

En eerlijk: ik kreeg er best respect door voor crisiscommunicatie. Want normaal kun je bij een schoolopdracht nog even rustig nadenken, overleggen, herschrijven en doen alsof je alles onder controle hebt. Maar tijdens zo’n crisisweek voelt het alsof je continu “aan” moet staan. Er komt nieuwe informatie binnen, journalisten stellen lastige vragen en ondertussen moet je opletten dat je niet iets zegt wat juridisch onhandig is, feitelijk nog niet zeker is of gewoon totaal verkeerd kan overkomen.

Mijn rol tijdens de persconferentie was woordvoerder. Dat was leerzaam, maar ook best spannend. Als woordvoerder merk je ineens dat het niet alleen gaat om wát je zegt, maar vooral ook om hóé je het zegt. Je moet rustig blijven, empathie tonen en tegelijk niet te veel beloven. Dat klinkt simpel, totdat iemand je vraagt wie er aansprakelijk is, waarom de communicatie te laat kwam of waarom bezoekers zich onveilig voelden.

Daarnaast was het ook interessant om de andere kant te ervaren: de rol van interviewer of journalist. Dan ben je juist degene die kritisch doorvraagt. Waarom is dit gebeurd? Wie wist wat? Waarom is er niet eerder gecommuniceerd? Door beide rollen te oefenen, snap je beter hoe snel spanning kan ontstaan tussen een organisatie die zorgvuldig wil communiceren en journalisten die duidelijke antwoorden willen.

Wat ik vooral heb geleerd, is dat crisiscommunicatie veel meer is dan een mooi statement schrijven. Je moet snel schakelen, goed luisteren, moreel nadenken en blijven communiceren zonder paniek uit te stralen. En dat maakt zo’n schoolopdracht eigenlijk best nuttig voor het dagelijks leven. Want ook buiten school krijg je soms te maken met situaties waarin van alles tegelijk misgaat. Niet meteen met persconferenties en sponsors, maar wel met stress, miscommunicatie of onverwachte problemen. Dan helpt het als je hebt geleerd om rustig te blijven, eerst naar de feiten te kijken en niet meteen alles eruit te gooien wat je denkt.

De crisisweek was dus chaotisch, soms ongemakkelijk en af en toe best pittig. Maar juist daardoor was het leerzaam. Je leert niet alleen hoe organisaties communiceren onder druk, maar ook hoe jij zelf reageert als de druk oploopt. En misschien is dat wel het belangrijkste: crisiscommunicatie gaat niet alleen over het redden van een imago, maar ook over menselijk blijven als alles even misgaat.

Jenna van Lier is derdejaars studente Communicatie in Eindhoven.

Bijvoorbeeld: uitkleed-apps.

Voor wie het niet weet: met een uitkleed-app kun je een foto van iemand ‘uitkleden’ met generatieve AI. Die zijn illegaal. Dat lijkt me overdreven. Immers de app kleedt iemand natuurlijk niet echt uit. Nee, een geavanceerd wiskundig model berekent hoe iemand er naakt uit zou kunnen zien. Klinkt al meteen een stuk onschuldiger, toch? En trouwens, uit je hoofd potloodtekeningen maken van naakte collega’s, is dat dan ook strafbaar? Of erover fantaseren? Doe je ogen eens dicht en denk nu eens niet aan hoe die ene collega er naakt uitziet. Gelukt? Wie was het?

Natuurlijk, uitkleed-apps maken het delen van de resultaten gemakkelijk. Dat is problematisch. Maar verbieden is niet de oplossing. Uitkleed-apps moeten juist beter. We moeten durven dromen. Toen ik voor het eerst hoorde over uitkleed-apps, was dit de mijne.

Soms ben ik ’s avonds moe en dan sleep ik me naar mijn bed. Daar heb ik helemaal geen zin meer om mijn kleren uit te trekken. Maar, geen probleem, dan pak ik mijn uitkleed-app, swipen, en hup kleren netjes op de stoel. Rens netjes in bed. Naakt, uiteraard.

Dat is pas een uitkleed-app. 
Maar daar hoor ik niemand over.

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

Natuurlijk wist ik rationeel wel beter. Maar sommige mensen horen zo vanzelfsprekend bij een organisatie dat je ze bijna onderdeel van het gebouw gaat vinden. Zoals de trap, de receptie of die koffieautomaat die het altijd nét niet doet. Maar zij was meer dan dat.

Ze was een icoon omdat ze geen blad voor de mond nam. Haar hart lag op haar tong. Niet altijd handig. Niet altijd diplomatiek. Soms zelfs een beetje ongemakkelijk. Maar wat was het verfrissend. In een wereld waarin veel mensen eerst drie keer nadenken hoe iets zal vallen, wie er mogelijk beledigd wordt en of het verstandig is om iets hardop te zeggen, zei zij het gewoon.

Niet om te provoceren. Niet om aandacht te krijgen. Maar omdat ze oprecht vond dat eerlijkheid belangrijker was dan populariteit. Ze was een ruwe diamant in een wereld die steeds gladder lijkt te worden. En misschien is dat waarom haar overlijden me raakte.

Niet omdat ik haar verlies wil opeisen. Er zijn mensen die haar veel beter kenden dan ik. Familie, vrienden, oud-collega's. Maar haar overlijden deed me wel nadenken over wat we eigenlijk waarderen in mensen. We leven in een tijd van persoonlijke merken, zorgvuldig opgebouwde profielen en gepolijste versies van onszelf. Iedereen professioneel. Iedereen authentiek, maar wel op precies dezelfde manier.

Maar de mensen die je echt onthoudt, zijn zelden de perfect afgewerkte exemplaren. Het zijn de originelen. De collega's die ergens voor staan. Die een eigen stem hebben. Die af en toe schuren. Die je aan het lachen maken. Of aan het denken zetten. Mensen die niet altijd makkelijk zijn, maar wel echt.

We kregen, zoals zo vaak, een keurig en respectvol in memoriam. Dat hoort ook zo. Maar de waarheid is dat sommige mensen zich niet laten vangen in keurige woorden. Sommige mensen zijn groter dan een standaardtekst.

Sommige mensen zijn iconen. En misschien moeten we hen vaker waarderen zolang ze nog naast ons zitten in plaats van pas wanneer ze er niet meer zijn. Want organisaties worden niet onvergetelijk door gebouwen, strategieën of organogrammen.

Ze worden onvergetelijk door de mensen die weigeren van karton te zijn.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

“Jammer dat het WK in de Verenigde Staten is.”

Niet veel later kwam ik een onderzoek tegen waarin de examenresultaten van miljoenen Engelse scholieren werden geanalyseerd tijdens WK’s en EK’s. De onderzoekers vonden dat de kans om een belangrijke onderwijsmijlpaal te halen tijdens een toernooi gemiddeld met 12 procent daalde. Bij leerlingen die veel interesse hadden in voetbal liep dat zelfs op tot 28 procent.

Op zich niet heel verrassend. Een groot toernooi vraagt aandacht. Wedstrijden kijken, voorbeschouwingen, nabeschouwingen, gesprekken met vrienden en eindeloos scrollen langs voetbalcontent.

Ook de reacties op het onderzoek waren vermakelijk. Iemand stelde voor om de Champions League ook mee te nemen. Een ander vroeg zich af of docenten tijdens een WK niet net zo afgeleid zijn als leerlingen.

Eerlijk gezegd vermoed ik dat daar een kern van waarheid in zit. Wie herinnert zich niet die lessen waarbij de tv aanstond en de docent minstens zo aandachtig naar de wedstrijd keek als de klas?

Toch is dit WK anders. Veel wedstrijden worden voor Nederlandse kinderen juist erg vroeg of laat uitgezonden. Ik vraag me daarom af of het grootste effect dit keer niet door iets anders komt: slaapgebrek. Hoeveel kinderen gaan straks zeggen: “Ik kijk alleen de eerste helft” om vervolgens de volgende ochtend met kleine oogjes in de klas te zitten?

Misschien moeten onderzoekers daar tijdens dit WK ook eens naar kijken.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is AI-expert. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Het begon met:  ‘Als ik hier zou wonen, zou ik gek worden….’ en eindigde met een lofzang op hun oprit. Ik schraapte mijn keel. “Kijk”, zei ik,  “als ik thuiskom dan is er soms een parkeerplaats voor mijn deur en heb ik een geluksmoment. Soms moet ik rondrijden en dan baal ik. Maar het is nooit saai.”

“Daarnaast ken ik elk mogelijk plekje, weet ik precies welke buren wanneer welke gaten laten vallen en beschik ik over ongeëvenaarde parkeerkwaliteiten. Als er een WK inparkeren zou zijn, was ik kanshebber. Dat missen jullie allemaal met je oprit. Opritten zijn saai.”

De technofilosoof in mij kwam daarna niet meer van zijn spreekstoel af. “Daarom ga ik elke werkdag naar Fontys. Soms is er file, soms heb ik geluk, soms zijn mijn collega’s of studenten stom, soms lig ik in een deuk, maar het is nooit saai. Thuiswerken vind ik wel saai. Het is gemakkelijk, maar vlak, net als een oprit. Technologie maakt alles makkelijker, maar gemakkelijk is ook minder waardevol. Frictie is fijn. Frictie kweekt skills. Zeker als het om parkeren gaat.”

Ik heb geen parkeerprobleem, besloot ik. “Jullie, met je saaie oprit, jullie hebben een parkeerprobleem.”

Echt gezellig werd het etentje daarna nooit meer.   

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

Een week geleden was ik bezig de voetbalpoule die ik al organiseer sinds 2008. In mijn voetbalpoule selecteer je spelers. Die spelers scoren punten als ze scoren, assists geven, kaarten pakken, maar ook bij het uittrekken van een shirt na een goal en muurliggen.

Het is een hoop werk om lijsten te maken van de spelers. Dus, ik dacht, dat is saai, dat doet AI maar lekker. Dat ging een stuk sneller, maar al snel besefte ik dat er iets verloren was gegaan. 

Normaal leerde ik surfend over het web van alles over de spelers. Wie is de sterspeler van Bosnië? De eerste keeper van Zuid-Korea? Het gaf me veel inzichten en zo kreeg ik zin in de WK. Nu had ik dat helemaal niet.

Het ‘saaie’  werk bleek een stuk leuker en waardevoller dan vooraf ingeschat. Zou dat vaker gebeuren, dacht ik? Dat soms het waardevolle zich pas ontvouwt, als je door het saaie heen bijt. Dat soms even iets saais doen, nodig is om de batterij weer op te laden. Na urenlange gesprekken met studenten is even wat nakijken best lekker.

Dus als u de volgende keer denkt, dat saaie werk doe ik wel met AI, vraag je dan nog even af: weet ik zeker dat het echt saai is?    

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

Een paar jaar geleden werd bij ons een complete verdieping verbouwd. Geen bescheiden opknapbeurt met een likje verf en een nieuw koffieapparaat. Nee, een transformatie. Moderne open ruimtes. Hippe meubels. Inspirerende werkplekken. Een feestelijke opening. Volgens mij was er zelfs een prijsvraag. Het had allemaal iets van

Ondertussen daalden de studentenaantallen al geruime tijd. Maar daar leek niemand wakker van te liggen. De muziek speelde nog. En als de muziek speelt, blijf je dansen. Twee jaar later moest de verdieping dicht. Je weet wel. Reorganisatie en zo.

Ik moest eraan denken toen ik las over de plannen voor een nieuwe balzaal van Trump. Een balzaal en een onderwijsverdieping zijn natuurlijk niet hetzelfde. Het een heeft meer kroonluchters, het ander meer systeemplafonds. Maar ze lijken wel voort te komen uit dezelfde gedachte: dat groter indrukwekkender is en indrukwekkender automatisch beter. Dat uiterlijk iets zegt over inhoud. En misschien speelt er nog iets anders mee. Ego.

Niet per se het soort ego dat de hele dag selfies maakt of zijn naam op gebouwen wil zetten. Maar het bestuurlijke ego dat graag iets nalaat. Iets zichtbaars. Een nieuwe verdieping. Een nieuw onderwijsconcept. Een ambitieuze reorganisatie. Liefst iets waar later nog eens naar gewezen kan worden.

Want laten we eerlijk zijn: niemand krijgt applaus voor drie jaar degelijk onderwijs. Een spectaculaire verbouwing doet het een stuk beter op LinkedIn. En dus bouwen we leerpleinen, innovatiehubs en inspirerende omgevingen. We verzinnen er woorden bij als toekomstbestendig, wendbaar en impactvol. Het ziet er prachtig uit. Alleen blijft één vraag vaak opvallend lang liggen. Wordt het onderwijs er eigenlijk beter van?

Want een indrukwekkende ruimte geeft nog geen indrukwekkend onderwijs. Een open leerplein is nog geen leerproces. En een visionair plan is nog geen goed idee. Sterker nog, soms krijg ik het gevoel dat hoe mooier de presentatie wordt, hoe minder we het over de inhoud hebben.

Terwijl die inhoud uiteindelijk de enige reden is waarom studenten überhaupt binnenkomen. Dus staan we een paar jaar later soms in een prachtige ruimte waar nauwelijks nog iemand loopt. Met leegstand, reorganisaties en de vraag hoe dit ooit een goed idee heeft kunnen lijken.

De balzaal staat er misschien nog. Maar de rekening ligt inmiddels op tafel.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Het gaat inmiddels veel verder dan alleen die fabrieksvloer. Ik las over mensen die hun hele privéleven verkopen aan AI-bedrijven: hun telefoongesprekken, WhatsApp-berichten en zelfs hun dagelijkse wandelingen. Ze filmen zichzelf terwijl ze de was doen, een ei bakken of een pakketje aannemen. Niet voor de likes op TikTok of Instagram, maar puur zodat een algoritme kan leren hoe een mens zich gedraagt in zijn eigen huis.

Dat beeld blijft bij me hangen, ook in mijn eigen werk. Ik vraag me weleens af wanneer ik zelf aan de beurt ben. Als hbo-docent of coach: wat blijft er van mijn rol over als een AI-model straks elke student persoonlijk kan helpen, alle vragen beantwoordt en nooit een off-day heeft?

De angst om overbodig te worden, de Fear of Becoming Obsolete, is heel menselijk en logisch. Als een bedrijf of een opleiding iets kan versnellen of goedkoper kan maken met techniek, dan gebeurt dat gewoon. Of het nu gaat om die kledingmaker of om iemand die voor de klas staat.

Maar juist als je ziet wat die camera’s op die hoofden registreren, zie je ook wat ze missen. Een AI kan informatie overdragen, maar het heeft geen oordeelsvermogen. Het voelt niet aan of een student vastloopt door de stof, of als er thuis iets speelt waardoor het hoofd er niet naar staat. Een computer kan duizenden suggesties doen, maar hij heeft geen smaak. Hij voelt niet aan welke toon op dat moment de juiste is om iemand echt te motiveren.

De waarde verschuift van puur "kennis hebben" naar hoe je die kennis gebruikt. In een ruimte staan en een groep aanvoelen. Verbanden zien die niet direct logisch lijken. De rust hebben om een knoop door te hakken als er geen duidelijk antwoord is.

Uiteindelijk gaat het erom dat we die menselijke dingen blijven doen die niet in een dataset passen: echt contact maken, patronen herkennen tussen de regels door en simpelweg de boel vooruithelpen. We worden misschien geoogst voor onze data, maar de manier waarop we mensen echt in beweging krijgen, dat laat zich niet zomaar vangen in een filmpje.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is AI-expert. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Daarna volgde Web 2.0. Een voorgeprogrammeerd format waarbinnen mensen hun ‘eigen’ pagina konden maken. Facebook. LinkedIn. Instagram. Profielfoto hier, biografie en berichten daar. Web 2.0 bepaalde je status. Wel of geen baan. Wel of niet alleenstaand. Eén of nul. Web 2.0 herdefinieerde wat een vriend was. Of een volger. Web 2.0 was een inperking van vrijheid waar een totalitaire staat trots op zou zijn, maar omdat het technologie was en innovatief omarmden mensen het vrolijk.

Studentportfolio’s volgen hetzelfde principe. De software bepaalt het format. Waar wat staat. Een student die afwijkt, al is het op een briljante manier, wordt teruggefloten. Talentgericht onderwijs werkt alleen als het nakijken beheersbaar blijft. Alsof je een fantastisch boek weigert te lezen, omdat het niet in de boekenkast past.

Generatieve AI belooft weinig goeds. Het dwingt onze expressies: e-mails, afbeeldingen, feedback, filmpjes en muziek, verder binnen een voorgeprogrammeerd format. Maar er is ook hoop. Immers met generatieve AI ontstaan nieuwe mogelijkheden voor vrijheid en creativiteit. AI kan moeiteloos ongeorganiseerde webpagina’s doorzoeken en elk portfolio, hoe afwijkend ook, gereed maken om na te kijken.

Zullen we afspreken dat we AI daarvoor gebruiken?
En omdat het technologie is.
En innovatief.

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

Dat gebeurt natuurlijk niet gewoon pratend. Nee. Er komen stiften. Werkvormen. Kleuren. Themahoeken. Ergens verschijnt iemand met een rol bruin papier ter grootte van een middeleeuwse landkaart. En dan de instructie: “Schrijf jullie ideeën op post-its!”

En dus staan volwassen hoogopgeleide professionals ineens in groepjes te plakken alsof we op een creatieve kleuterschool zitten voor beleidsmakers. Geel voor kansen. Roze voor zorgen. Groen voor innovatie. Blauw voor verbinding. Ik overweeg altijd even om er gewoon op te schrijven: ‘Meer wijn tijdens vergaderingen’. Kijken of iemand het merkt. 

Want laten we eerlijk zijn: wat gebeurt er uiteindelijk met die post-its? Niets. Absoluut niets.

Ze verdwijnen in een PowerPoint. Of in een lade. Of in een Teams-map genaamd Input Instituutsdag definitief v3 ECHT DEFINITIEF. Niemand leest ze terug. Niemand zegt drie maanden later: “Goh, dat briljante idee over transparante benoemingen, daar moeten we echt iets mee.” 

Terwijl er soms best zinnige dingen op die post-its staan. Dingen als: 
“Voer eerst een pilot uit voordat je een compleet nieuw onderwijsconcept invoert.”
“Kies een teamleider op kwaliteit, niet op nabijheid tot het MT.”
“Misschien moeten we docenten betrekken vóórdat alles al besloten is.”

Wilde en gekke ideeën blijkbaar. Maar de post-itdemocratie draait ook niet om invloed. Het draait om het gevoel van invloed. Om de illusie van inspraak. Zodat iedereen naar huis gaat met het warme idee dat hij of zij ‘meegenomen is in het proces’.

En eerlijk: het ziet er indrukwekkend uit. Zo’n muur vol kleuren. Het heeft iets activistisch. Iets van maatschappelijke betrokkenheid. Terwijl het in feite vaak de beleidsmatige versie is van kinderen die een tekening maken voor op de koelkast. Lief bedoeld. Niet bindend.

Misschien moeten we stoppen met doen alsof inspraak hetzelfde is als meedenken met wat al besloten is. En anders stel ik voor dat we het volgend jaar efficiënter aanpakken. Gewoon één grote post-it. Met daarop: “Doe vooral wat je toch al van plan was.”

 Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Afgelopen maandag wandelde ik naar Fontys langs station Strijp-S. Op het fietspad reed een man in een scootmobiel. Hij had een grote, door rook vergeelde, borstelsnor. In zijn neus had hij een plastic zuurstofslangetje.

Ik kon moeiteloos voor de man langs oversteken zonder dat hij vaart zou hoeven te minderen. Dus dat deed ik. Terwijl ik doorwandelde hoorde ik de rooksnor achter me schor mopperen: ‘lekker gewoon oversteken hoor, klootzak!’

Het leek me geen winnende strategie. Wanneer je in een scootmobiel zit en je bent voor je zuurstof afhankelijk van een plastic slangetje, kun je mensen misschien beter niet voor klootzak uitmaken. Maar ik begreep het wel. In zijn situatie, als het leven mij slechtere kaarten had toebedeeld, dan was mopperen op overstekende dwazen voor mij ook misschien een manier geweest om het leven een beetje draaglijk te maken.

Het bracht me op een idee. Sommige mensen pleiten al jaren voor het opheffen van anonimiteit op sociale media. Het idee is: als iedereen onder zijn eigen naam moet posten, zullen mensen minder snel apenplaatjes naar Brian Brobbey sturen. Alleen het idee stuit op veel verzet. Privacy, en zo.

Dankzij de rooksnor besefte ik dat er ook een simpelere oplossing is. De volgende keer dat iemand een anonieme scheldkanonnade post op sociale media, denk dan gewoon: dat zou best van een rooksnor kunnen zijn. Iemand met een slangetje in zijn neus en behoefte aan een uitlaatklep.

Waarschijnlijk klopt het niet, maar het maakt het leven in ieder geval een beetje draaglijker.

De CEO liep vrijwel direct een E. coli-infectie op door een salade en bracht een groot deel van de week door aan een infuus in zijn hotelkamer. Ondertussen moesten medewerkers bij 40 graden militaire oefeningen doen onder leiding van een oud-Navy SEAL, insecten eten tijdens bizarre opdrachten en omgaan met zandvlooien, uitdroging en overvolle kleine vliegtuigen. Een medewerker kreeg een stekelvarken door het plafond van haar douchecabine heen. Een ander belandde tijdens een oefening midden in een mierennest en kreeg vervolgens een injectie in haar bil, omdat er geen antihistaminepillen beschikbaar waren. Op de terugweg strandde een grote groep medewerkers op een eiland, omdat de landingsbaan geen verlichting had.

Toch kijken veel van deze medewerkers er jaren later met verbazing én plezier op terug. Niet omdat alles zo strak georganiseerd was, maar omdat het zo absurd uit de hand liep dat het een verhaal werd dat iedereen blijft onthouden.

In het onderwijs gaat het gelukkig meestal iets minder extreem. Toch slaan studiedagen en teambuildingsdagen ook daar regelmatig de plank mis. Schapendrijven, boogschieten, escaperooms, vlotten bouwen of een middag kleien, zijn op zichzelf helemaal niet verkeerd. Het gaat vooral mis wanneer organisatoren vergeten naar de context te kijken. Wat speelt er in een team? Hoe zit iedereen erbij? Is er sprake van werkdruk, reorganisaties, personeelstekorten of frustratie? Een verplicht vrolijk uitje kan dan juist averechts werken.

Veel studiedagen voelen bovendien alsof ze georganiseerd worden, omdat het nu eenmaal moet. Docenten zitten urenlang in een zaal te luisteren naar externe sprekers met algemeenheden, terwijl ze ondertussen denken aan nakijkwerk, lessen voorbereiden of de stapel mails die nog wacht. Vaak zijn het dagen vol post-its, energizers en “denk eens na over je kernwaarden”, terwijl veel mensen vooral behoefte hebben aan praktische zaken: minder werkdruk, betere roosters, duidelijkere communicatie of concrete tips waar ze morgen iets aan hebben. Niemand wordt echt enthousiast van een middag waarop je met drie collega’s een marshmallow op een stapel spaghetti moet balanceren om “de kracht van samenwerking” te ontdekken.

Een geslaagde studie- of teambuildingdag hoeft niet perfect, hip of spectaculair te zijn. Mensen willen zich gezien voelen. Ze willen dat er rekening wordt gehouden met hun situatie, hun werkdruk en hun behoeften. Soms bereik je meer met een goede lunch, een eerlijk gesprek, een praktische workshop of gewoon een middag waarin mensen even geen vergadering hebben.

Je kunt nooit iedereen tevreden stellen. Er zal altijd iemand zijn die een pubquiz kinderachtig vindt, een wandeling saai, een workshop inspirerend of juist verschrikkelijk. Organisaties zouden zichzelf wel vaker de vraag mogen stellen: doen we dit omdat medewerkers hier echt iets aan hebben, of vooral omdat het leuk klinkt op papier?

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is AI-expert. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Tijdens het nakijken van afstudeerwerkstukken, een activiteit waarbij de geest vanzelf op zoek gaat naar ontsnapping, belandde ik op een artikel over de cast van The Breakfast Club. Hoe ze er toen uitzagen en hoe nu. Alleen dat al is heerlijk.

The Breakfast Club is natuurlijk legendarisch. Niet alleen vanwege het verhaal, maar ook door Don't You (Forget About Me) van Simple Minds. Een nummer dat onmiddellijk gevoelens oproept van weemoed, puberteit en het verlangen naar een spijkerbroekjas die je nooit hebt gehad.

De film is een klassieke coming-of-agefilm: jongeren die worstelen met verwachtingen, vooral die van hun ouders, en met de vraag wie ze eigenlijk zelf zijn. In de film zitten duidelijke types. Het kakmeisje, de nerd, de sporter, de badboy en het mysterieuze meisje dat tegenwoordig waarschijnlijk alternatief of emo zou heten. Op de badboy was ik vroeger hopeloos verliefd. Woest haar, leren jas, gevaarlijke blik. Het soort jongen waarvan je als tiener denkt: hem kan ik redden.

Op de recente foto leek hij echter niet langer op een broeierige rebel, maar meer op een dwergachtige tovenaar uit een fantasyserie. De crush is definitief voorbij.

Het deed me denken aan mijn eigen middelbare schooltijd. Ook daar had je duidelijke groepen. De kakkers, de alto’s en de aso’s. Herkenbaar aan kleding en vervoermiddel. De kakkers reden op een Honda SS50, de aso’s op een crossbrommer en de alto’s op een fiets die vooral ideologisch bij elkaar werd gehouden.

Bij mijn kinderen zie ik hetzelfde systeem nog steeds bestaan, alleen met nieuwe namen. De alto heet nu emo, maar verder is de sociologische basis verrassend stabiel. Bij studenten en collega’s lijkt die onderverdeling subtieler, al zijn sommige types nog moeiteloos herkenbaar. Vooral de kakkers hebben zich uitstekend aangepast aan veranderende omstandigheden.

Ik vraag me soms af of we ooit echt loskomen van wie we vroeger waren. Of nemen we onze oude rol gewoon mee het volwassen leven in. De nerd werd projectleider. De aso ondernemer.
De alto beleidsadviseur duurzaamheid. Het kakmeisje manager. En de badboy? Die werd een dwergachtige tovenaar.

Toen dacht ik aan Is dit nu later (met de muziek van Stef Bos erbij). Misschien veranderen we minder dan we denken.

Misschien worden we vooral ouder in hetzelfde kostuum.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

De redenen daarvoor liggen voor de hand. Waarom betalen aan bedrijven, die het materiaal waarmee de systemen getraind zijn gestolen hebben? Waarom betalen aan bedrijven die werkers in lage-lonen-landen uitbuit om data te labelen en systemen te modereren? Dat abonnementsgeld van jou gaat echt niet naar die mensen. 

Waarom betalen aan bedrijven die geleid worden door dubieuze tech bros? Waarom bijdragen aan een systeem dat ongelijkheid verder aanjaagt? Een Pro-abonnement van ChatGPT kost al €103 per maand.    

Maar ik heb nog een andere, belangrijkere, reden om niet te betalen. Generatieve AI platformen proberen namelijk steeds meer hun klanten tot betaalde abonnementen te ‘verleiden.’ Dat doen ze door hun diensten steeds verder af te knijpen. 

Je mag steeds minder vragen stellen, een beperkter aantal bestanden uploaden of plaatjes genereren. Soms word je teruggezet naar oudere modellen. Het lijkt erop dat dit in de toekomst alleen maar erger wordt, misschien mag je straks nog maar één keer per week, maar dat is prima.

Zonder abonnement leer je namelijk steeds beter nadenken over de vraag: moet ik hiervoor echt generatieve AI voor gebruiken? Kan ik het niet zelf? Is het niet leuker zelf? Is het echt belangrijk? Precies wat je wilt bereiken, alleen maar GenAI gebruiken als het echt wat toevoegt. En het mooie is: als dan de dag komt dat je alleen nog maar genAI kunt gebruiken met een duurbetaald abonnement….

Dan ga jij het niet missen.

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

Het moment dat Canvas eruit ligt, besef je eigenlijk pas hoeveel van je studie zich online afspeelt.

Opdrachten uploaden, feedback ontvangen, roosters checken, lesmateriaal terugvinden, mededelingen lezen, groepsprojecten organiseren, zelfs aantekeningen maken: het gebeurt voor veel studenten tegenwoordig digitaal. Zonder dat je er echt bij stilstaat, is een groot deel van je studententijd verplaatst naar schermen, platforms en systemen.

En eerlijk? Daar dacht ik eigenlijk nooit zo over na. Tot nu.

De recente situatie rondom de beveiliging van Canvas liet ineens zien hoe afhankelijk we zijn geworden van digitale omgevingen. Niet per se omdat er direct paniek ontstond, maar vooral omdat je opeens merkt hoeveel dagelijkse vanzelfsprekendheden stil kunnen vallen. Wat doe je als je niet bij opdrachten kunt? Waar vind je lesinformatie? Hoe blijf je op de hoogte?

Toch merkte ik bij mezelf iets opvallends: ik voelde eigenlijk geen grote paniek.

Misschien omdat er vanuit school vrij snel communicatie kwam. Er werd duidelijk gemaakt wat er aan de hand was, welke systemen wel en niet geraakt waren, en dat bepaalde omgevingen, zoals portfolio’s, anders beveiligd zijn. Juist die duidelijkheid gaf vertrouwen. Niet omdat het probleem daarmee meteen opgelost is, maar omdat je merkt dat er grip wordt gehouden op de situatie.

En misschien kijk ik daar nét iets anders naar omdat ik communicatie studeer en op dit moment ook het vak crisiscommunicatie volg.

Daardoor dacht ik niet alleen als student: Help, hoe moet dit nu? Maar ook vanuit een heel ander perspectief: Interessant… hoe pak je zoiets communicatief aan?

Want bij een crisis draait het niet alleen om de technische oplossing. Natuurlijk moet het probleem worden opgelost, maar minstens zo belangrijk is wat er daaromheen gebeurt. Hoe informeer je studenten zonder extra onrust te veroorzaken? Hoe blijf je transparant zonder onnodige paniek te creëren? Hoe zorg je ervoor dat mensen vertrouwen houden?

Dat lijkt misschien vanzelfsprekend, maar dat is het niet.

Juist in situaties waarin mensen weinig informatie hebben, vullen ze zelf de gaten in. En meestal niet met de meest rustige scenario’s.

Daarom vond ik dit, hoe vervelend de aanleiding ook is, een interessant praktijkvoorbeeld. Niet alleen van digitale afhankelijkheid, maar ook van de kracht van goede crisiscommunicatie.

Soms zit een leerzame les niet in een collegezaal, maar midden in een onverwachte situatie.

En misschien is dat wel mijn grootste inzicht: niet dat alles digitaal kwetsbaar is, want dat weten we ergens allemaal wel, maar dat vertrouwen vaak niet ontstaat doordat er niets misgaat.

Vertrouwen ontstaat door hoe je communiceert als er wél iets misgaat.

 Jenna van Lier is derdejaars studente Communicatie in Eindhoven

Je kunt boos zijn op ShinyHunters omdat ze Canvas hackten, daarmee onderwijsinstellingen chanteerden en fiks losgeld hebben gevangen. Kun je zijn. Maar als je heel creatief en opportunistisch bent, crea-oppo, kan het je ook op een idee brengen.

Zo overweeg ik om zelf Fontys te gaan chanteren. Zonder dat ik iets hoef te hacken. Ik kan immers al bij veel namen, e-mailadressen en data, gewoon omdat ik hier werk. Koud kunstje om dat binnen te vissen en aan de eerste de beste darkwebfirma aan te bieden. Als Fontys mij niet wil betalen.

Scrupules? Heb ik niet. Dat is zo 20^e eeuws. Hetzelfde kun je zeggen over de bachelors, minors en masters van Fontys. Ook daarvoor geldt: wil je meer studenten binnenhalen, ben dan toch eens crea-oppo. Er zijn tal van nieuwe beroepen waarbij de kansen voor het oprapen liggen.

Kom met een opleiding Nepagent. Met een minor Hacken voor Beginners. Een master ‘Azc weg ermee’ voor mensen die al aantoonbare ervaring hebben met het ingooien van ruiten en bekogelen van agenten. Ook geheid een hit: de opleiding Hoe maak ik mijn eigen benzine.

Vind trouwens dat Fontys chanteren toch iets te ver gaat. Ik vraag het bestuur gewoon of ik een nieuw Centre of Expertise mag beginnen. Of een lectoraat, ook goed. De naam heb ik al: Obscure Zaken. De rest komt vanzelf.

En het gaat Fontys geen cent kosten: we zorgen met ons toegepast onderzoek zelf wel voor inkomsten.

Jan Ligthart is hoofdredacteur van Bron. De meningen en standpunten in zijn columns zijn persoonlijk, niet die van de redactie. Lees hier zijn eerdere columns.

Te beginnen met het ontbijt. Inclusief, uiteraard, maar wordt geserveerd tussen half 8 en half 10. Hoef ik weinig in te kopen. Immers voor half 10 zijn er amper studenten aanwezig.

Vervolgens is het mij opgevallen dat studenten (‘klanten’ die betaald hebben voor hun opleiding) altijd enthousiast reageren op activiteiten die niet doorgaan. Uurtje eerder stoppen? Lekker. Hoorcollege vervallen? Heerlijk. Mijn all-inclusive resort omarmt die vibe. De bar soms een uurtje eerder dicht. Het zwembad vaak later open. De karaoke-cocktailavond vervalt regelmatig op het laatste moment.

In ons onderwijsgebouw is er maar 2,5 dag gegarandeerd plaats voor de studenten. Daar klaagt nooit iemand over, dus dat trek ik door naar mijn resort. Je betaalt voor de hele week, maar je hebt maar 2,5 dag recht op een hotelkamer. De andere dagen moet je geluk hebben. Goud!

En ten slotte, stel, je geeft mijn studenten twee opties. Nog tien weken les volgen en lekker veel leren en dan tentamen doen. Of, nu een voldoende krijgen en thuisblijven. Dan kiest een groot deel voor de tweede optie, ben ik bang. In mijn all-inclusive resortpackage kun je er daarom ook voor kiezen om vanuit thuis AI-gegenereerde foto’s te downloaden. Aan het zwembad. Tegen de achtergrond van een ondergaande zon. Even duur. Veel gemakkelijker.

Vroeg ontbijt. Activiteiten die zomaar vervallen. Niet altijd plaats. Geen aanwezigheidsverplichting. Dat wordt een doorslaand succes.

Boek nu. 
2,694 euro. 
Voor een hele week.

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

In het begin pak ik het eigenlijk best rustig aan. Af en toe kijk ik rond, sla ik interessante vacatures op en noteer ik bedrijven die me aanspreken. Niet omdat het moet, maar juist omdat ik de tijd heb om goed te zoeken. En dat is ook wel nodig, want een afstudeerstage is niet zomaar een stage. Het is misschien wel de plek waar je jezelf echt verder ontwikkelt, en wie weet de plek waar je zelfs blijft hangen na je studie.

Ik merk ook dat het onderwerp steeds vaker langskomt. In de klas hoor je dat anderen ook aan het oriënteren zijn, sommige studenten hebben zelfs al gesprekken gepland. Dat zorgt niet per se voor stress, maar wel voor een soort bewustzijn: dit komt eraan, en het is een belangrijke stap.

Wat het voor mij leuk maakt, is dat ik al een goede ervaring heb gehad. Mijn meewerkstage aan het eind van jaar twee heb ik afgerond met een 7,9 en die periode vond ik oprecht heel leuk. Daar merkte ik hoe het is om mee te draaien binnen een bedrijf, om echt ergens onderdeel van te zijn. Dat maakt het zoeken nu ook anders, ik weet beter waar ik naar op zoek ben, waar mijn kwaliteiten liggen en waar ik energie van krijg. 

Juist daarom wil ik er de tijd voor nemen. Niet zomaar ergens solliciteren, maar echt kijken of dit bij mij past. Want een afstudeerstage is meer dan alleen een laatste opdracht voor je studie, het kan ook zomaar de eerste stap zijn richting een baan daarna. En eerlijk gezegd kijk ik er ook gewoon mega naar uit.

Misschien zit jij in precies dezelfde fase. Misschien ben je al volop aan het solliciteren, of heb je juist nog geen idee waar je moet beginnen. Wat het ook is, je hoeft het niet allemaal al uitgedacht te hebben. Maar het kan geen kwaad om alvast eens een paar tabbladen open te zetten en gewoon te beginnen met kijken. Soms is dat al genoeg om in beweging te komen.

Mirre Korsten is derdejaars studente Commerciële Economie bij Fontys in Eindhoven.

Als docenten bijvoorbeeld moeten we “in ons talent” werken. Dat wordt ons met enige regelmaat verteld. Het klinkt prachtig. Warm. Mensgericht. Bijna alsof iemand echt heeft nagedacht over waar mensen goed in zijn. Tot je kijkt naar wat er daadwerkelijk gevraagd wordt.

We moeten breed inzetbaar zijn. Voltijd én deeltijd. Onderwijs, onderzoek, zakelijke dienstverlening, graag allemaal een beetje. Wendbaar. Flexibel. Inzetbaar waar nodig. En dan denk ik: hoe kan je in godsnaam overal inzetbaar zijn, wendbaar zoals dat heet én in je talent zitten?

Talent is toch juist datgene waarin je uitblinkt? Niet datgene wat je er nog “bij kunt pakken” omdat het rooster anders niet rondkomt. Wat hier “talent” wordt genoemd, lijkt verdacht veel op aanpassingsvermogen. Of misschien gewoon: beschikbaarheid.

En ondertussen verandert ook ons vak. We moeten minder uitleggen. Minder sturen. Vooral vragen stellen. Het leerproces laten ontstaan. Accepteren dat het rommelig is. Prima. Leren is rommelig. Maar wat er óók gebeurt, is dat expertise steeds meer iets lijkt waar je je bijna voor moet verontschuldigen. Leg niet te veel uit. Stuur niet te veel bij.
En vooral: corrigeer niet te inhoudelijk. Inhoudelijk corrigeren. Alsof je iets verkeerd doet door kennis serieus te nemen.

Sinds wanneer is het problematisch om studenten te helpen onderscheid te maken tussen wat klopt en wat niet klopt? Sinds wanneer is duidelijkheid een risico? En misschien nog wel de belangrijkste vraag: wie heeft eigenlijk bedacht dat dit “talentgericht werken” is?

Want als dit talent is, dan zijn we het woord volledig aan het leegtrekken. Verworden tot een containerbegrip waar alles in past, behalve datgene waar iemand (docent of student) echt goed in is. Misschien moeten we het eens omdraaien. Misschien moeten we niet alleen kijken naar de talenten van docenten en studenten, maar ook naar de talenten in het management. Welke talenten hebben ervoor gezorgd dat we nu in een systeem zitten waarin specialisatie verdacht is geworden, expertise voorzichtig ingezet moet worden, en iedereen vooral overal een beetje van moet zijn?

Dat is namelijk ook best een talent. Alleen niet eentje waar je als docent of student veel aan hebt.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

En stel nu dat mijn vrouw zou zeggen: dat snap ik. Jij bent ook ontzettend grappig en inspirerend. Het is een terechte beloning voor de tijd die je in je presentaties stopt en al die jaren hard werken. Je hebt het verdiend. Schat.

Hoe fucking creepy zou dat zijn?

Maar het is precies wat chatbots doen. Naar je mond praten. Sycofantie heet dat, maar als jij niet van moeilijke woorden houdt, noemen ze het vast hielenlikkerij. Sycofantie roept allerlei vragen op. Als je veel met chatbots praat, hoe leer je dan nog omgaan met weerstand? En, erotische gesprekken met je bot, is dat niet eigenlijk seks met jezelf?

Mijn collega Danny Bloks merkte op dat ook studenten alles aan chatbots vragen. Wat te doen? Koken? Wat trek ik morgen aan? Vooral dat laatste intrigeerde me. Mijn vrouw zegt regelmatig als ik iets uit de kledingkast haal: ga je dat aantrekken? Dat klinkt als een neutrale vraag, maar, heb ik lang geleden geleerd, dat is het niet. Dus trek ik dan wat anders aan.

Pas nu mijn ogen zijn geopend besef ik: die studenten, rondschuifelend door de gangen in hun vormeloze joggingpakken, hebben geen gebrek aan smaak, maar een overdosis aan sycofantische chatbots.

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

Ik kan altijd vrij makkelijk en open praten met mijn studenten over hun studie. Deze week vroeg een student mijn advies over zijn interacties met AI. Hij vertelde hoe hij ’s avonds zijn ideeën hardop intikt. Hoe hij AI vraagt om tegenargumenten. Hoe hij zijn twijfels eerst daar neerlegt, voordat hij ze bij mij in de klas uitspreekt.

En ik snap het. AI wordt nooit moe. Zucht niet geïrriteerd. Oordeelt niet zichtbaar. Het geeft voor studenten een structuur aan chaos, zet gedachten recht, biedt houvast als ze vastlopen. Voor een generatie die gewend is dat alles direct beschikbaar is, voelt het bijna logisch dat ook zelfreflectie on demand is.

En dat laatstgenoemde schuurt.

Want wat gebeurt er als de eerste plek waar je je onzekerheid neerlegt geen mens is, maar een machine? Als het gesprek begint in een chatvenster en niet in een lokaal? Wat verliezen we dan? Of… is er ook wat te winnen?

Ik heb besloten meer in discussie te gaan met mijn studenten over onderwijs en leren, niet alleen met collega’s. Misschien is het helemaal niet mijn taak om die digitale beste vrienden van mijn studenten weg te duwen. Misschien moet ik juist vragen wat zij in die systemen vinden wat wij docenten, niet zien in het klaslokaal.

En misschien moet ik mijn studenten dan voorzichtig uitnodigen om dat gesprek ook beter te voeren in fysieke setting. Niet omdat AI geen goede sparringpartner kan zijn, maar omdat leren en volwassen worden uiteindelijk wel meer is dan gelijk krijgen van een algoritme.

Tim van Leeuwerden is docent bij Fontys International Business, waar hij onderwijs en technologie samenbrengt. In zijn columns zoekt hij naar de menselijke maat in een wereld vol rubrics, algoritmes en ambities.

Ik zag de persoon. Hij zag de stoel.

Ik heb ooit een ervaring gehad in een overvolle trein van Amsterdam naar Eindhoven die me altijd is bijgebleven. Toen ik instapte bij de Bijlmer Arena, zag ik ergens in het midden een lege stoel. De enige vrije stoel in een bomvolle coupé. Tegelijkertijd kwam er iemand van de andere kant op me af. Hij was verder weg dan ik. Toch minderde ik vaart, in een poging oogcontact te maken. Ik wilde laten zien dat we allebei naar dezelfde plek op weg waren. 

Het voelde als een onuitgesproken moment van onderhandeling, een kans op wederzijds begrip. Maar hij keek me niet aan. Hij hield zijn ogen op de stoel gericht, versnelde zijn pas en nam zonder aarzeling plaats. Zelfs geen blik in mijn richting. 

Ik voelde me verslagen. Niet omdat ik de stoel kwijt was, maar omdat ik me iets ongemakkelijkers realiseerde: terwijl ik me op de persoon concentreerde, concentreerde hij zich op het doel. En dat maakte het verschil.

Dit kleine moment onthulde een groter patroon. In het leven staan ​​we vaak even stil, passen we ons aan of aarzelen we, omdat we ons bewust zijn van anderen; we zoeken erkenning, rechtvaardigheid of wederzijds begrip. Maar niet iedereen speelt hetzelfde spel. Sommige mensen gaan gewoon door, met hun blik gericht op wat ze willen.

Daar zit een les in. Bewustzijn en aandacht zijn belangrijk. Maar helderheid van intentie is dat ook. Want als je te veel tijd besteedt aan het observeren van anderen, mis je misschien een kans die al binnen handbereik was.

Ik zie dit patroon voortdurend in de klas. Veel leerlingen aarzelen. Ze wachten op erkenning, op rechtvaardigheid, op het 'juiste moment'. Maar niet iedereen wacht. Sommige leerlingen steken als eerste hun hand op. Ze melden zich als eerste. Ze spreken als eerste. Ze zijn niet per se talentvoller, maar ze zijn wel besluitvaardiger.

Soms is het verschil tussen actie ondernemen en aarzelen het verschil tussen een plekje bemachtigen en toekijken hoe iemand anders het inneemt.

Soufiane El Ouastani is docent Engels bij Fontys Business and Communication

Er is alleen één probleem: Bixonimania bestaat helemaal niet. 

Onderzoeker Almira Osmanovic Thunström bedacht de nepziekte om te testen hoe AI-modellen omgaan met informatie die er geloofwaardig uitziet, maar complete onzin is. En dat ging verrassend makkelijk. Zodra er een paar nepbronnen online stonden, begonnen AI-systemen de ziekte zonder twijfel als feit te presenteren.

Wat het extra opvallend maakt, is dat de nepbronnen vol zaten met duidelijke aanwijzingen dat het om een grap ging. De artikelen stonden op naam van Lazljiv Izgubljenovic, wat vrij vertaald neerkomt op iets als ‘leugenachtige verlorene’. In de dankwoorden werd de Starfleet Academy genoemd en zou het onderzoek zijn uitgevoerd aan boord van de USS Enterprise. Ook werd verwezen naar de Professor Sideshow Bob Foundation als financier.

Voor de meeste mensen zijn dat duidelijke signalen dat er iets niet klopt. Toch namen verschillende AI-systemen de informatie serieus. Binnen korte tijd gaven onder andere Copilot, Gemini en ChatGPT medisch advies over een ziekte die nooit heeft bestaan.

Het experiment laat zien dat AI niet bepaalt wat waar is, maar vooral kijkt naar wat waarschijnlijk klinkt. Als iets vaak genoeg online staat en eruitziet als een betrouwbare bron, dan neemt een AI-model het sneller over.

Misschien nog gekker is dat ook echte onderzoekers Bixonimania begonnen te noemen in serieuze artikelen. Niet omdat ze zelf bewijs hadden gevonden, maar omdat AI de referenties had aangedragen en niemand blijkbaar de moeite nam om even verder te kijken.

En dan hebben we het niet over subtiele hints. In de nepstudies werd verwezen naar de Starfleet Academy, de USS Enterprise en zelfs de Fellowship of the Ring als universiteit en financier. Dat is ongeveer hetzelfde als een onderzoek serieus nemen omdat het is goedgekeurd door Zweinstein en betaald door Willy Wonka.

Toch trapten zowel AI-systemen als sommige onderzoekers erin. En dat maakt dit verhaal minder grappig dan het lijkt.

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is AI-expert. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron. 

Protest aantekenen is moeilijk. Digitaal wat minder bekwaamde bejaarden zijn kansloos tegen een masterclass in user-unfriendly design. De online bezwaarsystemen zijn het perfecte lesmateriaal voor onze designstudenten.

Zo moet het dus niet.

Ik zocht naar een interessante invalshoek voor op de radio. Misschien iets over mijn boek. Dat je bij buitenspel eigenlijk bij twijfel niet moet vlaggen. Maar dat we dat met technologie nu juist wel doen. Zouden scanauto’s niet zo moeten zijn geprogrammeerd dat ze bij twijfel niet beboeten?

Misschien uitleggen dat AI geen fouten maakt. AI is gewoon AI. Het zijn de mensen die besluiten het systeem te gebruiken, die de fout maken. Of een analogie trekken met een ouderwetse parkeerwacht. Stel dat die in 10% van de gevallen een verkeerde boete uitschrijft? Invalide mensen beboeten omdat hij de invalidekaart even gemist heeft. Of overal parkeerbonnen onder de ruitenwissers van verbouwereerde laders en lossers schuiven. Hoe lang zou zo’n parkeerwacht nog mogen werken? En als we dat niet accepteren van mensen, waarom accepteren we het dan wel van technologie?

En toen belde Radio 1. De scanauto was verdrongen door gedoe met de NAVO. Volgende keer beter.
Geeft niet, zei ik, hou ik er in ieder geval een column aan over.

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

Trump is nog niet halverwege zijn ambtstermijn en heeft al ruzie gezocht met Canada, Groenland, China, de EU, de NAVO, Oekraïne, de VN, Gaza, Venezuela en Iran. Ik vergeet er vast nog een paar. 

Als Hoofd Roeptoeter van de Amerikaanse regering blijft het daarbij niet bij woorden en daden. Hij zorgt ook voor passend beeld erbij. Zo ook deze week weer:

Trump, of beter: het team achter Trump, maakt dankbaar gebruik van AI. Zoals ook zijn tegenstanders (twee foto's rechts) dat dus doen. En joh, wat maakt AI het ook makkelijk. Vroeger moest je uren knippen en plakken of heel goed kunnen tekenen. Maar je zag er altijd nog wel aan af dat het niet echt was. Dat is nu wel anders.  

Nu de halve of bijna hele wereld zijn ‘feiten’ en ‘nieuws’ via social media consumeert, is de werkelijkheid niet meer wat hij is.

AI is inmiddels een vast onderdeel van het Fontysonderwijs, omdat Fontys vindt dat iedereen AI-geletterdheid bijgebracht moet worden. Dat klinkt logisch en toch vind ik het verontrustend. Want mensen, kijk waar het voor wordt ingezet. 

Om een Amerikaanse bowler te citeren: Nobody fucks with the Jesus. Wel dus. En erger nog: AI fucks with reality! Ik hoop dat onze studenten vooral dat ingeprent krijgen. Zonder grappig bedoelde fakefoto’s.

Jan Ligthart is hoofdredacteur van Bron. De meningen en standpunten in zijn columns zijn persoonlijk, niet die van de redactie. Lees hier zijn eerdere columns.