Shane Lobato de Mesquita geeft aan zich zorgen te maken over de oplopende spanningen tussen de VS en Venezuela. Zo vertelt de Caribische student Social Work dat hij vooral via sociale media de gevolgen ziet. ‘’Ik schrik echt van de beelden die daar voorbij komen’’, vertelt hij. 

De spanningen raken Shane persoonlijk. Zijn moeder was tijdens de feestdagen bij hem in Nederland en zou kort na de aanval terug vliegen naar Aruba. ‘’Haar vlucht werd urenlang vertraagd. Uiteindelijk is ze pas ‘s avonds vertrokken. Ik was vooral opgelucht toen ze veilig thuis aankwam, dat is het belangrijkste.’’ Die onzekerheid hield hem wel de hele nacht wakker. 

Impact
Dat de spanningen voelbaar zijn, merkt Shane ook in gesprekken met vrienden en familie. ‘’Sinds de aanval ervaar ik meer stress en heb ik steeds vaker de behoefte om erover te praten. Tijdens kerst gingen de gesprekken steeds vaker over Venezuela, toen de schepen daar al lagen aangemeerd.’’ Zijn ouders maken zich ook zorgen. ‘’Zij horen vooral over de oorlogspanningen in Europa, waar familie woont, en nu gebeurt er ineens iets in hun eigen achtertuin. We bellen nu veel vaker.’’

De eilanden zelf worden ook geraakt. De lokale economie is sterk afhankelijk van toerisme, en dat merkt Shane duidelijk. ‘’Toeristen zitten vast, cruiseschepen vermijden de eilanden. Bij vrienden van mij die afhankelijk zijn van toerisme zie je direct de gevolgen. Dan wordt de hele situatie ineens heel voelbaar.’’

Volgens hem heerst er onder andere Caribische studenten veel verwarring en frustratie. ‘’Het zorgt echt voor stress, we weten niet wat we moeten denken. Aan de ene kant is het verschrikkelijk, maar anderzijds was het regime in Venezuela ook niet goed. Bij sommigen zie je blijdschap, terwijl anderen het er totaal niet mee eens zijn en denken dat er meer achter deze aanval zit.’’

Coulant en begrip
Frens Vonken, directeur van Fontys ICT geeft aan dat de hogeschool oog heeft voor de situatie van de Caribische studenten. Medewerkers zijn gevraagd om coulant om te gaan met studenten die door vluchtannuleringen niet fysiek aanwezig konden zijn. 

Die houding herkent Shane ook uit zijn eigen ervaring. Door het slechte winterweer vonden de eerste lessen online plaats. ‘’Ik sprak één op één met een docent en legde uit waarom ik niet helemaal bij de les was. Er was veel begrip, en dat helpt. Het gevoel dat er naar je geluisterd wordt, dempt die machteloosheid.’’

Onzekerheid
Want voor veel Caribische studenten zorgt de situatie voor extra spanning, zowel voor henzelf als voor hun familie thuis. Shane benadrukt dat de onrust nog niet voorbij is. ‘’Ik blijf het nieuws constant volgen. De spanningen zijn er nog steeds, en dat voel je aan alles.’’

Hoewel het vliegverkeer inmiddels weer is hervat, blijft de situatie onzeker. Shane is kartrekker van Caribbean Connection bij Fontys, en is momenteel bezig met de nieuwe instroom van Caribische studenten die in februari naar Nederland komen. ‘’Met de dreiging van een mogelijke tweede aanval is nu de vraag: wanneer kunnen zij komen? We hopen dat de welkomstbijeenkomst gewoon door kan gaan."

De verrassing was groot bij de studenten die Kijk Vooruit hebben gedacht, een project rond het schermgebruik bij jonge kinderen dat leidt tot een stille bijziendheidsepidemie. Ze hadden het totaal niet zien aankomen. “We hebben natuurlijk ook al die andere prijs gewonnen [Dutch Creativity Award, red.] en dan komt deze er nog bovenop. Echt heel vet. Een kippenvelmomentje.”

Ze zijn opgegeven door hun docent. Volgende week zitten ze samen met het OogFonds, in de hoop hun idee samen met dat bedrijf door te kunnen ontwikkelen. Dat is ook waar ze het gewonnen bedrag van 2500 euro voor in willen zetten. “We zijn inmiddels allemaal afgestudeerd, maar willen hier lekker mee verdergaan.”

De aanmoedigingsprijs ging naar Fontys Caribbean Connection, dat studenten uit het Caribisch gebied bij Fontys verwelkomt en begeleidt.

Inburgering
De Prebachelor voor vluchtelingen kreeg de Society-award in de categorie medewerkers, en daarbij ook 2.500 euro. In deze cursus die door Fontysmedewerkers is opgezet en waarbij wordt samengewerkt met Tilburg University worden vluchtelingstudenten geholpen bij hun inburgeringsproces en voorbereid op het behalen van het staatsexamen Nederlands als tweede taal (Nt2). Ook krijgen ze sociale begeleiding via buddy’s.

“We zijn echt heel blij, vooral omdat we dit al heel lang doen en omdat het een project is waarbij we tegen veel problemen aanlopen. Het is fijn om nu eens positief in het zonnetje te worden gezet. Wat we hiermee gaan doen? Nog veel meer bruggen bouwen en activiteiten organiseren waarbij we zowel onze studenten als maatschappij helpen. We willen impact maken”, reageerden de winnaars vanaf het podium.

Straatroute, waarbij  Social Work-studenten leren van ervaringsdeskundigen die zelf dakloos zijn geweest, kreeg de aanmoedigingsprijs van 500 euro voor medewerkers. 

De awards worden net als vorig jaar uitgereikt tijdens het Fontys for Society event op campus Rachelsmolen. Het zijn er twee, één voor Fontys-studenten en één voor Fontys-medewerkers. Om in aanmerking te komen voor de prijzen moet het initiatief bijdragen aan de oplossing voor een maatschappelijk vraagstuk.

“For Society, dus,” legt Mandy van Baardwijk, coördinator content & events bij Fontys uit. “Deze awards zijn bedoeld om betekenisvolle projecten in het zonnetje te zetten en tegelijkertijd een extra boost te geven om het goede werk voort te zetten.”

Erkenning en aanmoediging
Een prijs voor erkenning en aanmoediging dus die bestaat uit een award, gemaakt door Fontysstudent Floor en een geldbedrag van duizend euro. Maar Van Baardwijk hoopt op meer. “Het zou mooi zijn als de extra aandacht voor deze maatschappelijke projecten er ook voor zou zorgen dat er binnen Fontys nieuwe samenwerkingen ontstaan.” Dat is nodig vindt ze. “Instituten zitten soms erg in hun eigen cocon en mensen zijn over het algemeen erg bescheiden. Soms zijn er kruisbestuivingen nodig om een project naar een hoger niveau te tillen.”

Een externe jury nomineerde zes uiteenlopende projecten, drie van studenten en drie van medewerkers, die wat hen betreft voldoen aan de gestelde criteria. Initiatieven met aantoonbare maatschappelijke impact, die bijdragen aan een betere samenleving.

Categorie Studenten
Fontys Caribbean Connection (FCC)
Het doel van dit studenteninitiatief is een warm welkom en betere begeleiding voor studenten uit het Caribisch gebied. Door onboardingprogramma’s, taalondersteuning, peer-begeleiding en workshops voor docenten bevordert FCC inclusie, welzijn en studiesucces met aandacht voor culturele verschillen en sociale verbinding.

Kijk Vooruit 
Schermgebruik bij jonge kinderen leidt tot een stille bijziendheidsepidemie. Deze campagne van vier studenten Communicatie maakt ouders bewust van de gevolgen van overmatig schermgebruik en biedt alternatieven met spelelementen. Door middel van krachtige beelden én concrete oplossingen zet dit project aan tot gedragsverandering. Het project won eerder al een prijs bij de Dutch Creativity Awards.

Opposites Attract 
Polarisatie tegengaan via technologie? Deze datingapp van drie ICT-studenten matcht mensen op verschillen in plaats van overeenkomsten en laat zien hoe AI kan bijdragen aan maatschappelijke verbinding. Met dit vernieuwende concept sleepten de studenten begin dit jaar een geldprijs van duizend euro binnen tijdens de Polarisation Challenge.  

Categorie Medewerkers
Straatroute 
Met dit initiatief leren Social Work-studenten tijdens een wandeling door Eindhoven van ervaringsdeskundigen die zelf dakloos zijn geweest. Door studenten met deze unieke onderwijspraktijk onder te dompelen in een andere leefwereld kunnen ze een dieper begrip ontwikkelen voor het leven van anderen en draagt het bij aan het doorbreken van stigma’s.

Prebachelor voor vluchtelingstudenten 
Tijdens deze prebachelor worden vluchtelingstudenten geholpen bij hun inburgeringsproces en worden zij voorbereid op het behalen van het staatsexamen Nederlands als tweede taal (Nt2). Studenten krijgen in dit schakeljaar niet alleen taallessen, maar worden ook bijgespijkerd in andere vakken. Naast les krijgen ze ook sociale begeleiding via buddy’s.

Versterk je Veerkracht 
Versterk je Veerkracht is de titel van een digitaal werkboek op basis van ACT-methodiek, ontwikkeld voor Fontys-studenten. Het biedt toegankelijke oefeningen en inzichten om studenten te helpen met mentale veerkracht, zingeving en zelfkennis. Het werkboek is inmiddels ook buiten Fontys in gebruik.

Het is de tweede keer dat de Fontys For Society Awards worden uitgereikt en ze zijn een blijvertje aldus Van Baardwijk. Ook als de slogan van Fontys ooit mocht veranderen. “Het idee voor deze awards valt natuurlijk perfect samen met de gedachte achter Fontys for Society, dus ik zou er wel van balen als er een andere pay off zou komen. Maar ik verwacht niet dat dat snel zal gebeuren en anders vinden we daar vast wel weer wat op.”

Sinds drie jaar is het voor Caribische studenten mogelijk om bij Fontys op afstand een scheikundemaster te volgen, waarmee ze hun eerstegraadsbevoegdheid als leraar halen en toch kunnen blijven wonen en werken in hun thuisland. Dirks-Trommelen, scheikundedocent en opleidingscoördinator van Fontys Lerarenopleiding Tilburg (FLOT), had al langer de wens om zich verder te verdiepen in de situatie van deze studenten en door het prijzengeld was de mogelijkheid opeens daar.

“Je leidt deze studenten met een online master op voor een onderwijscontext die je zelf niet kent. Natuurlijk hoor je wat ze meemaken, maar hoe het er echt aan toegaat bij de scholen waar ze lesgeven dat weet je niet. En dat is wel interessant om te weten bij vakken zoals didactiek.”

Vol trots
En dus stapte ze onlangs in het vliegtuig naar Curaçao om daar met eigen ogen te zien, hoe ze vanuit Nederland beter zou kunnen inspelen op de behoeftes van deze studenten. Terugkijkend op haar reis heeft ze daarmee niet alleen zichzelf, maar ook de zes studenten die ze bezocht een groot plezier gedaan.  

“Ze hebben me vol trots een week lang rondgeleid op hun scholen en het eiland. Als je daar bent maak je toch op een andere manier verbinding, dat bereik je niet op afstand. Door het zelf te zien, komt het ook veel meer binnen en heb ik een beter beeld gekregen van hun situatie. Tijdens de lesbezoeken merk je welke uitdagingen en kansen er zijn en daardoor kan ik nu beter doorvragen als ik ze online spreek.”

Twee talen
Dirks-Trommelen werd zich tijdens haar bezoek weer erg bewust van de uitdagingen die haar studenten ervaren als het gaat om taal. Voor de meeste leerlingen waar zij les aan geven is Nederlands niet de spreektaal en dat zorgt, ook door alle scheikundige termen, voor een echte uitdaging op taalgebied.   

“Hoewel Nederlands de officiële taal is op de voormalige Antillen, beheerst niet iedere leerling die even goed. Vaak spreken ze het alleen op school en daarbuiten Papiaments. Al die woorden die we gebruiken in het scheikundevak zijn al lastig voor iemand goed Nederlands spreekt. Dan wordt lesgeven nog eens extra ingewikkeld als je leerlingen steeds moeten switchen tussen twee talen.”

Nu ze er toch was, heeft ze ook persoonlijk het diploma uit kunnen reiken aan de eerste student die, binnen twee jaar, de online master met succes afrondde. Een mijlpaal voor de Fontysdocent en niet alleen voor haar.      

“Ik mocht het diploma uitreiken in een hele bijzondere setting op het Ministerie van Onderwijs. Dat laat wel zien dat ze het ook op Curaçao belangrijk vinden dat we deze mogelijkheid nu bieden. Op de voormalige Antillen is er een ontzettend tekort aan goed opgeleide leraren en ik vind het mooi dat wij hieraan op deze manier kunnen bijdragen. Natuurlijk zou het het meest ideaal zijn, dat ze in hun eigen land een opleiding kunnen volgen. Maar zolang dat niet zo is, is dit second best.”

Deuren geopend
Nu de scheikundedocent terug is, gaat ze haar ervaringen delen met collega’s uit andere vakgebieden die ook overzeese studenten begeleiden. Ze heeft niet direct verbeteringen van de online masters voor ogen, want zegt ze: “Sommige dingen moeten ook even in het hoofd malen, om daarna vorm te kunnen krijgen.”

Waar ze ook nog even op gaat broeden is een bestemming voor de helft van het geld dat nu nog over is. Want hoewel de nominatie door studenten voor haar voelde als een prijs op zich, is ze ook erg blij met de gewonnen cheque. “Het zou onzin zijn om te zeggen dat ik het geld niet had gehoeven. Ik heb er iets supergaafs mee gedaan en het heeft deuren geopend die anders gesloten waren gebleven. En het geld is nog niet op, dus wie weet wat het nog meer gaat opleveren.”

Rasnaly Carti is decaan aan het 2College Cobbenhagenlyceum in Tilburg. Daarnaast begeleidt zij namens het Arubahuis (de officiële vertegenwoordiging van de Arubaanse regering in Nederland) Arubaanse studenten in het zuiden van Nederland. In totaal heeft zij zo’n zestig studenten onder haar hoede, waarvan de helft bij Fontys studeert.

“We vangen ze op bij aankomst op Schiphol, zorgen voor de eerste overnachting, helpen bij het vinden van woonruimte en steunen hen daar waar zij het nodig hebben”, legt Carti uit. “Daarnaast houden wij ook contact met de scholen, met hun ouders, met DUO, de gemeentes, banken.” Daarmee doet Aruba al heel wat meer dan de andere twee grote eilanden, Curaçao en Sint-Maarten. “Dat klopt. En van wat ik hoor missen veel van hun studenten die begeleiding ook wel.”

Los van alle praktische hulp organiseren Carti en haar collega’s van het Arubahuis ook nog allerlei activiteiten om de verbinding met en tussen de studenten in stand te houden. “Afgelopen jaar heb ik voor het eerst een kerstviering opgezet. Daar kwam meer dan de helft van de studenten op af, daar was ik heel blij mee. Overigens raad ik de studenten wel altijd aan om niet bij elkaar te blijven, maar tijdens de studie en daarbuiten ook veel op te trekken met niet-Arubaanse studenten.”

Engels
De cultuur, de taal, de studiekeuze en de financiën zijn de grootste obstakels voor Caribische studenten. Toch ligt ook dat weer anders per eiland. Zo ziet Carti dat het culturele – lees: zelfredzaamheid – probleem voor studenten van Curaçao groter is dan voor dat van Aruba. 

“De taal is wel echt een struikelblok voor alle Caribische studenten. Ook die van Aruba. Nederlands mag dan onze officiële taal zijn, de meesten spreken Papiaments. Doordat Aruba tegenwoordig vooral een grote bestemming is voor toeristen uit de VS, merk je ook dat er veel meer Engels wordt gesproken. Daarom kiezen de meesten ook voor een studie in het Engels, omdat dit hen makkelijker afgaat.”

Studiekeuze blijft altijd een moeilijk iets op zo’n grote afstand, al is het volgens Carti wel een stuk verbeterd met de online mogelijkheden en de manier waarop het hbo nu gezamenlijk optrekt bij de voorlichtingsmarkten. 

Financieel lopen de Arubaanse studenten wellicht echter zelfs grotere risico’s dan die van Curaçao. Zij kunnen namelijk zowel een Arubaanse als DUO-lening afsluiten. “Vanuit Aruba krijgen ze een startkapitaal mee van zo’n 7.000 euro. Daarnaast kunnen ze ook nog elf keer aanspraak maken op een extra lening van 1.500 euro elk.”

Waarmee ze dus een forse schuld op kunnen bouwen. Nog los van de vraag of ze hun studie zullen afmaken. “Van de huidige eerstejaars zijn er gelukkig slechts drie gestopt en één geswitcht tot nu toe. Maar ik zeg ook altijd: denk goed na, heb je dat geld ook écht nodig? Er wordt nu ook gekeken naar hoe die schulden aangepakt kunnen worden.”

Tevens wordt op Aruba overwogen om een regeling uit de vorige eeuw opnieuw in te voeren. “Ga je na je studie vijf jaar werken op Aruba? Dan krijg je x procent kwijtschelding van je schulden. Dat zou mooi zijn. Vooral ook omdat het een manier is om de studenten weer terug naar Aruba te krijgen. Daar worden ook gesprekken met hotels en andere werkgevers over gevoerd.” [Tekst loopt door onder foto]

Onwetendheid
En de medestudenten, hoort ze daar minder positieve geluiden over zoals de Caribische studenten die uitten in de vorige aflevering van deze serie? “Nee, niet echt. Wel dat er soms vreemde vragen gesteld worden inderdaad. Maar dat heeft vooral met onwetendheid te maken.”

“Ik zeg ook altijd tegen onze studenten: Nederlanders zijn nieuwsgierig, maar ze weten het gewoon niet. En met de bescheidenheid en verlegenheid die in onze natuur zit, ga je het hier niet redden. Dus zeg het gewoon als je bijvoorbeeld een grap niet begrijpt. En leg uit dat je wel Nederlands spreekt en verstaat, maar dat het niet je eerste taal is.”

Betrokkenheid
Hoe kijkt Carti aan tegen de begeleiding en steun die Fontys verschaft aan Arubaanse studenten? Is die voldoende? “Jazeker. Ik vind dat de studenten heel goed worden opgevangen. Ze kunnen altijd bij iemand aankloppen, er worden allerlei activiteiten georganiseerd. Zowel van onderop als van bovenaf is er veel betrokkenheid, dus ook van het Fontysbestuur.”

Over dat bestuur gesproken: Fontysvoorzitter Joep Houterman bezocht eerder deze maand Aruba en Curaçao, in een gezelschap geleid door minister Dijkgraaf dat precies om deze reden – hoe bevorder je het studiesucces en de kansengelijkheid van de Caribische studenten – daar op werkbezoek ging. [Tekst loopt door onder foto]

Dat deed Houterman in de nieuwe functie* die hij sinds eind vorig jaar bekleedt als voorzitter van de van de groep hogescholen die willen samenwerken om het succes van studenten uit de Cariben te vergroten. Hij herkent de factoren die de meeste (negatieve) invloed hebben en die eerder in deze serie aan bod kwamen: culturele verschillen, de taal, de studiekeuze, de financiën en administratieve rompslomp.

“De culturele verschillen zijn herkenbaar, ja. Al zullen die vast en zeker ook gelden voor andere culturen. En als het om zelfredzaamheid gaat, zijn er ook Nederlandse studenten die daarin nog grote stappen moeten maken.”

Ingewikkeld
“Wat taal betreft: voor de meeste Caribische studenten is Nederlands de tweede, derde of zelfs vierde taal. En dat wordt ingewikkeld op het moment dat zij hoger onderwijs in die taal gaan volgen. Waarbij aangetekend dat er grote verschillen zijn tussen de eilanden onderling, voortkomend uit hun verschillende historiën.”

Houterman haalt een treffend voorbeeld aan van tijdens zijn werkbezoek aan de eilanden. “Tijdens de conferentie op de slotdag begon ik mijn toespraak in het Nederlands, maar stapte toen het over taal ging over op Engels. Ik kreeg een luid applaus van de studenten, vanwege het feit dat ik daarmee erkende dat de taal een probleem is. En dat is het ook, voor deze studenten maar ook voor de ontvangende hogescholen. De aanname dat zij het Nederlands op hetzelfde niveau beheersen als uit Nederland afkomstige studenten, die klopt gewoon niet.”

Binnen Fontys is al tijden een werkgroep bezig met het taalbeleid binnen de instelling. “Ik heb nu even niet scherp hoe dat er voorstaat. Maar het is complex en het heeft zeker onze aandacht. We willen iets doen aan Nederlandse taalbeheersing voor deze groep studenten. Maar dat willen we ook voor de internationale studenten. En óók voor de Nederlandse studenten. De taalbeheersing heeft over de hele linie wel een ‘opkrikker’ nodig. Maar dus niet voor iedereen op dezelfde wijze.”

Een studie kiezen
En dan de studiekeuze. Er worden al tal van, door de bezoekende scholieren zeer positief beoordeelde, specifiek op de Caribische studenten gerichte open dagen gehouden bij Fontys. Maar breder gezien is de vooruitgang die geboekt wordt misschien wel het beste zichtbaar aan het (groeiend) aantal Nederlandse hogescholen dat hierin sinds vorig jaar samen optrekt. 

Zoals duidelijk werd tijdens de laatste studiemarkten die op de eilanden werden gehouden. Daarbij stond niet zoals voorheen het winnen van zieltjes voor de eigen instelling centraal, maar hulp bij het kiezen van de juiste studie voor de scholieren die zich daar kwamen oriënteren.

Houterman: “Nederland is natuurlijk een belangrijke studiebestemming voor deze scholieren. Maar de afstand speelt een grote rol. Zowel naar Nederland, maar ook onderling tussen de eilanden. Hier in Nederland spreek ik de decanenkringen, maar dat is daar een stuk moeilijker te organiseren. Teams? Nou, daarmee kom je er niet. Het werkt veel beter om elkaar fysiek te ontmoeten. Ook daar is het SEA-programma voor bedoeld. Wat in elk geval duidelijk is, is dat er tevens op de eilanden zelf nog het nodige moet gebeuren. En dat we ook aandacht moeten hebben voor de decanen en hun rol daarin.”

Het vierde element, financiën, zit ook in het programma van de Strategic Education Alliance, kortweg SEA, een samenwerkingsprogramma tussen overheids- en onderwijsinstelling binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Al hebben Houterman en de hogescholen hierin een minder grote rol. Dit speelt zich immers meer op overheidsniveau af. Zoals eerder bleek uit de introductie van de Koninkrijksbeurs. Of de uitreiking door minister Dijkgraaf tijdens het werkbezoek deze maand van het allereerste BSN-nummer voor een toekomstig student.

Dat speelt zich buiten de bevoegdheden van de onderwijsinstellingen af. Houterman: “Al kunnen wij soms wel aangeven: regel dat nou eens. En ja, ook dan gaat het soms nog langzaam. Maar het is voor een aantal zaken ook ingewikkeld en loopt het over vele schijven.”

Los hiervan zijn er volgens Houterman nog legio andere onderwerpen waar zij mee aan de slag willen gaan. “Gezamenlijk onderwijsaanbod, samen onderzoek doen, digitalisering: er staat nog genoeg op de rol. Maar waar het vooral om gaat is dat we meer en beter samenwerken en hoe we dat doen. Allemaal om het studiesucces van deze jongeren te verbeteren. En dat is trouwens ook goed voor ons eigen onderwijs.” [Tekst loopt door onder foto]

Besef
Leonie Holleman is een van de medewerkers bij Studentvoorzieningen die zich nadrukkelijk bezighoudt met de Caribische studenten. Ook zij was eerder deze maand aanwezig bij het werkbezoek van minister Dijkgraaf, voorzitter Houterman en anderen. Wat haar vooral weer opviel:  “Ik denk dat nu eindelijk het besef heel breed is doorgedrongen dat er gezamenlijk iets aan het studiesucces van de Caribische jongeren gedaan moet worden.”

Volgens Holleman maken deze jongeren nog steeds geen eerlijke kans om te slagen. “Daarvoor is het nodig om hen een goede start te geven. Zowel hier bij Fontys en de andere Nederlandse instellingen, maar ook daar op de scholen. Daarvoor moet het beter georganiseerd zijn. Ik sprak daar mensen die zeiden: ik heb ooit in Nederland gestudeerd en zie dat het nu dertig jaar later nog steeds niet goed geregeld is.”

Dat heeft volgens haar ook te maken met de status van de studenten/scholieren uit dat deel van het koninkrijk. “Het blijft toch een gedoe. Aan de ene kant zijn het Nederlanders en aan de andere kant worden ze vaak toch weer neergezet als internationals. Of dan wordt het weer als een te kleine groep gezien om er speciaal iets voor te doen. Zo trekken ze altijd een het kortste eind. Dat blijft wel een gesprek.”

Verbeteringen
Toch ziet Holleman ook verbeteringen. “Neem bijvoorbeeld de geïntegreerde onderwijsprogramma's. En er zijn al stappen gemaakt met de Caribean Academic Foundation Year, waarbij aankomende studenten voor slechts 500 euro een oriëntatiejaar in hun eigen vertrouwde omgeving kunnen volgen. Andere voorbeelden zijn de Koninkrijksbeurs en het akkoord dat nu is bereikt waarbij de Universiteit Utrecht en de Haagse Hogeschool samen met de universiteiten van Aruba en Curaçao een deeltijdopleiding bestuurskunde aanbieden.”

Maar bovenal merkte zij tijdens het werkbezoek dat de wil er écht is van overheden en onderwijsinstellingen aan beide kanten van de oceaan om samen eindelijk de zaken goed te gaan organiseren. “De mensen daar zijn zo bevlogen. Alleen: er is gewoon te weinig ruimte voor substantiële actie."

Neem de decanen. Zoals eerder al in deze Bron-serie is aangehaald: zij hebben nauwelijks de uren die nodig zijn voor goede begeleiding en studieoriëntatie. "Dat klopt. En die taken horen ook niet alleen bij hen te liggen. Dat is wel een hoofdthema daar. Maar ik zie en merk wel dat dit nu ook echt is doorgedrongen. Zoals ik ook merk dat het bezoek meer begrip en inzicht heeft gebracht bij de leden van de Nederlandse delegatie."

Dit was de laatste aflevering van de serie over de Caribische student.
Lees ook de eerdere afleveringen in deze serie: 
 # aflevering 1: De moeizame reis van de Antilliaanse student
# aflevering 2: De koude douche die de overgang naar Nederland is
# aflevering 3: De taal als enorm struikelblok
# aflevering 4: Moeilijk kiezen: een studie op 8.000 kilometer van huis
# aflevering 5: Als je studieschuld de rest van je leven bepaalt
# aflevering 6: ‘Wonen jullie in hutjes?’

Quillan Principaal is student Automotive. De Engelstalige variant. Want Nederlands, dat was iets te lastig. “Mijn hele familie spreekt Engels. Dus op voorhand wist ik niet of me zo’n studie in het Nederlands wel zou lukken.”

“Het eerste jaar ben ik best goed begonnen. Maar de tweede en derde periode was mijn interesse minder geworden. En de vierde periode heb ik letterlijk helemaal niets gedaan. Door covid en zo. Nu heb ik het eerste jaar nog een keer overgedaan en is de interesse weer terug.”

Gelukkig maar. “Ja. Want het was wel altijd mijn grote droom om in Nederland te gaan studeren. Ik was hier al eens eerder geweest, er woont ook familie in Nederland. En ik heb het geluk dat er ook wat vrienden uit Curaçao hier zijn gaan studeren.”

“Na wat rondkijken her en der zag ik dat Fontys de beste was van de drie studies die ik op het oog had. Ik wilde bovendien ook wat verder weg wonen van de familie. Nu woon ik op kamers, samen met studenten uit Zuid-Afrika, Italië en Portugal.”

Niemand om me te helpen
De studie was eigenlijk niet eens hetgeen waar Quillan het hardst aan moest wennen. “Nee, het lastigste was dat ik op mezelf moest wonen. Dat ik alles ineens zelf moest doen. Koken, wassen, plannen, noem maar op. Niet dat dat heel moeilijk was, maar ik kon als ik het even niet wist, niemand vragen om me te helpen.”

Ook lastig: de hele tijd Nederlands moeten spreken. “Dat vond ik moeilijk. Je denkt in je moedertaal, maar moet dan de hele tijd meteen de vertaling maken in je hoofd. Het is nu al wel wat makkelijker dan in het begin. Of we te weinig Nederlands kregen op school? Nee, we kregen drie tot vier keer zoveel uren Nederlands dan Engels. Maar we gebruikten het buiten die lesuren gewoon niet.”

En uiteraard is het weer een dingetje. “Dat was een grote verandering, ja. Daardoor heb ik ook wel wat heimwee gehad. Niet veel, omdat ik ook wel vaak familie op bezoek heb. Maar ik mis wel de muziek, de feesten, de cultuur.”

Wat hij het negatiefste vindt aan Nederland? “De woonsituatie. Ik vind het wel heel laf dat we hier zoveel tijd moeten besteden aan het vinden van woonruimte. Dat is overigens geen Fontys-ding. Want ik kan alleen maar zeggen dat we bij Fontys prima zijn opgevangen, daar heb ik alleen maar goede ervaringen mee.”

Mobiel
Zuwena Valks is student Verpleegkunde. Zij heeft nog een andere verklaring voor het feit dat de meesten een betere beheersing van het Engels hebben dan van het Nederlands. “De meesten van ons zitten de hele dag op hun mobiel. Daardoor zijn we ook beter in Engels, wat daar meestal de voertaal is. En de noodzaak om goed Nederlands te leren, voelen de meesten niet. Door de hedendaagse technologie is die er vaak ook niet.”

Daar komt nog iets bij, zegt Daillon Janga (20), student Cyber Security. “Ik heb Nederlands nooit gezien als iets dat ik echt nodig heb. Ik volg mijn opleiding ook in het Engels en trek vooral op met internationale studenten. Dit semester zit ik met uitsluitend Nederlandse studenten. En daar heb ik geen fijne ervaringen mee.”

Zuwena weet waar hij het over heeft. “De meesten hebben al vrienden en hebben dus niet zo’n grote behoefte aan nog een vriend. Als je dat ervaart, heb je ook niet de behoefte om de taal nog beter te leren.”

Voor de goede orde: dit is een welbekend verschijnsel onder internationale studenten. Niet alleen bij Fontys, maar wereldwijd ervaren studenten dat als zij in een ander land gaan studeren, zij toch vooral veel contact hebben met internationale medestudenten en dat er niet veel contact is met ‘lokale’ studenten.  

Respectloos
Maar misschien is Nederland wel een uitzondering als het gaat om de contacten die er dan wel zijn. Zo komen Nederlandse studenten soms met de vreemdste vragen, stellen deze Caribisch-Nederlandse studenten.

Zoals: “Kennen ze eigenlijk McDonalds wel op jullie eilanden? Wonen jullie in hutten? Waarom zijn jullie zo donker? Wij ervaren dat als heel erg respectloos. Maar kennelijk vinden Nederlanders het heel normaal om dat soort vragen te stellen. Ik sta dan ook bekend als ‘die beleefde student’. Maar ik ben helemaal niet zo apart, dat is gewoon onze cultuur.”

Shane Lobato-de Mesquita komt van Aruba en is student Social Work. Ook hij had soortgelijke ervaringen.

 “Ik weet nog dat een van mijn klasgenoten klaagde over het feit dat iedereen een prik moest halen. Toen zei ik: ‘Oh, dan moet ik dat dus ook’. Waarop hij zei: ‘Huh? Waarom zou jij dat als buitenlander moeten?’. Moest ik uitleggen dat ik ook gewoon een Nederlands paspoort heb. Dat ik dezelfde nationaliteit heb. Maar Nederlandse studenten zeggen soms gewoon maar wat zonder jou iets te vragen.”

Daillon: “Ondertussen oordelen ze wel over je. Over je leefstijl, je cultuur, alles. Wij moeten ons aan hun aanpassen, zij nooit aan ons.” 

Lees ook de eerdere afleveringen in deze serie: 
# aflevering 1: De moeizame reis van de Antilliaanse student
# aflevering 2: De koude douche die de overgang naar Nederland is
# aflevering 3: De taal als enorm struikelblok
# aflevering 4: Moeilijk kiezen: een studie op 8.000 kilometer van huis
# aflevering 5: Als je studieschuld de rest van je leven bepaalt
# aflevering 6: ‘Wonen jullie in hutjes?’

Volgende week de slotaflevering: Wie doet wat om de Caribische student te helpen? 

Lenen en terugbetalen: het is en was een groot onderwerp onder studenten. Het lenen was het probleem niet, het terugbetalen wel. En al helemaal voor de studenten afkomstig van de Caribische eilanden van het koninkrijk der Nederlanden. Op die eilanden lopen in totaal zo'n 10.000 studenten (bijna 70 procent van het totaal) rond die niet alleen een studieschuld hebben, maar ook een betalingsachterstand. Hun schuld bedraagt gemiddeld tussen de 24.000 en 30.000 euro. Onder Nederlandse (oud-)studenten heeft zo'n zestien procent een betalingsachterstand van gemiddeld 2.300 euro. 

Hoe dat komt? We doen een poging om het uit te leggen. Omdat we in deze serie toch vooral Curaçao als uitgangspunt hebben genomen (de meeste studenten uit het Caribische deel van het koninkrijk komen daar ook vandaan), nemen we nu ook dat als voorbeeld van hoe een beurs en/of lening voor studenten van dat eiland is ingericht.

Allereerst is er de mogelijkheid om in Nederland te gaan studeren. Dan vallen deze studenten onder hetzelfde regime als jongeren die in Nederland zijn geboren en getogen: de basisbeurs van DUO. Mochten ze echter kiezen voor een studie op Curaçao of in de regio (daaronder vallen ook de VS en Canada), dan kunnen zij een basisbeurs en een basislening afsluiten bij SSC, Stichting Studiefinanciering Curaçao.

Leg de twee mogelijkheden naast elkaar, vergelijk de kosten – die uiteraard nogal verschillen per studie en land van studie – en in de meeste gevallen is het voordeliger om in Nederland te gaan studeren.  Maar wel met grote gevolgen. Vooral, zo leert de praktijk, na het studeren: als het op aflossen van de schulden aankomt. Zie kader onder dit verhaal. 

Geen studentenhuis
Want het gaat niet alleen om de beurs. Vervolgens komen er andere problemen om de hoek kijken. Aan de uitgavenkant wijkt het beeld bij deze studenten namelijk ook af. Zo kiezen veel studenten afkomstig uit het Caribische deel van het Koninkrijk der Nederlanden (voorheen de Antillen) niet voor een klassieke kamer in een studentenhuis, maar voor een zelfstandige ‘woonunit’. En dat kost uiteraard meer.

En het is niet alleen de huisvesting. Studenten die hier net zijn ‘geland’ schrikken vaak ook van de hoge prijzen. Dat het leven hier duur is, wat het trouwens op de eilanden zeker relatief aan het inkomen ook is, en dat de studenten dus moeten opletten hoe ze hun geld uitgeven, waar ze hun boodschappen doen, dat ze niet vergeten uit te checken in het openbaar vervoer: een hele reeks financiële zorgen komt bovenop de druk die zij al hebben en in vorige afleveringen van deze serie zijn belicht.

“We proberen ze daar wel op voor te bereiden door hen daar algemene informatie over te geven”, zegt Marelly Daal-Fraaij van dr. Albert Schweitzer havo/vwo in Willemstad. “En wie meegaat op studiereis naar Nederland wordt per viertal in een huisje ondergebracht en daar moeten ze zelf alles doen. Dus ook koken en boodschappen doen, waar ze per leerling 20 euro per week voor krijgen. Over het algemeen gaat dat redelijk goed.”

Maar hoe het de oud-leerlingen afgaat die hier inmiddels al studeren, daar heeft zij minder zicht op. “Wat er na hun vertrek naar Nederland gebeurt, daar horen we weinig van. En ik heb ook niet de tijd om al die leerlingen te monitoren. Als ik er al eens eentje spreek of tegenkom, dan zeggen ze dat het goed gaat. Maar als niet okay is, dan zullen ze je dat niet vertellen.”

Sky high
En vaak gaat het, financieel althans, ook helemaal niet zo goed. “Studieschulden? O, die zijn sky high”, zegt Celeste Cardoze, decaan aan het Radulphus College. “Omdat vrijwel iedereen langer over de studie doet dan vooraf gedacht, ook omdat ze vaak switchen.”

“En dan zijn de huurprijzen in Nederland heel hoog, moeten ze een bijbaantje zoeken om rond te komen en is het einde van het verhaal vaak dat ze uiteindelijk in Nederland blijven en niet terugkeren. Omdat ze een vriendje of vriendinnetje krijgen. Maar minstens zo vaak omdat ze hun studieschuld moeten afbetalen. En dat is niet te doen met een baan hier.” 

Salaris
Dat heeft alles te maken met wat je gemiddeld op de eilanden kan verdienen en wat je in Nederland kunt verdienen. Ter verduidelijking: het gemiddelde bruto jaarsalaris op respectievelijk Curaçao, Sint Maarten en Aruba - de drie grootste eilanden - bedraagt respectievelijk 16.000 euro, 20.000 euro en 11.000 euro.  Of wellicht ook verhelderend: het minimumloon in Nederland is ruim twee keer zo hoog als dat van Aruba.

Vergelijk dat eens met het gemiddelde salaris dat een hbo'er in Nederland kan opstrijken en dat al gauw rond de 45.000 euro bruto uitkomt. Het betreft hier gemiddelde salarissen,  dus voor starters op de arbeidsmarkt is dat overal een stuk lager. Maar voor het verschil tussen daar en hier maakt dat niets uit.  

Zegt ook Pamela Kroon-ter Haar van het Maria Immaculata Lyceum. “Wie naar Nederland gaat voor een studie keert vaak nooit meer voorgoed terug. Het verschil in arbeidsvoorwaarden, de levensstandaard; het is gewoon echt te groot geworden. Daar komt bij dat ze liever eerst in Nederland werkervaring opdoen en daarmee ook hun studieschuld afbetalen. Als ze dan al terugkomen, is dat vrijwel altijd vanwege de familie.”

Foto boven: een niet alledaags beeld in Nederland. Een scholier duwt met zachte hand een groene leguaan het schoolplein af. Het wegwerken van studieschulden blijkt heel wat lastiger. 
 

Lees ook:
# aflevering 1: De moeizame reis van de Antilliaanse student
# aflevering 2: De koude douche die de overgang naar Nederland is
# aflevering 3: De taal als enorm struikelblok
# aflevering 4: Moeilijk kiezen: een studie op 8.000 kilometer van huis
# aflevering 5: Als je studieschuld de rest van je leven bepaalt

Volgende week: ‘Wonen jullie in een hutje?’

Veruit de meesten van deze Caribische studenten kiest voor een studie in Nederland. Vanwege het beperkte aanbod op het eigen eiland en daarnaast omdat ze in Nederland van DUO een beurs krijgen. Die krijgen ze niet voor andere bestemmingen. 

Pamela Kroon-ter Haar, conrector voor de bovenbouw van het Maria Immaculata Lyceum op Curaçao: “De opleidingen elders in deze regio zijn te duur. Tot voor kort was bijvoorbeeld Costa Rica nog wel in trek. Maar daar heeft de studiebeursinstantie van Curaçao de regels veel strenger voor gemaakt.”

“Los daarvan zie je dat leerlingen bij hun studiekeuze al heel vroeg kiezen tussen twee varianten: ga ik iets studeren waar ik hier op mijn eiland werk in kan vinden. Of doe ik dat niet en kies ik er dus ook voor om daar te blijven of in elk geval niet hier terug te keren.”

En er is nog een derde factor, zo weet elke decaan en schoolleider op de eilanden te vertellen. “Ouders gaan vaak voorbij aan waar de echte interesses van hun kinderen liggen. Het is zowel voor hen als voor hun kinderen moeilijk om in te zien hoeveel keuze er wel niet is. Vaak hebben de scholieren de beslissing al genomen en komen ze er pas in Nederland achter dat een andere studie beter bij hen had gepast.”

Cathelijne Teunissen, decaan aan het Abel Tasman College: “De meeste leerlingen hoeven geen voorlichting in studiekeuze, omdat ze al weten wat ze willen studeren. Maar hun keuze is inderdaad vaak ingegeven door wat de ouders graag willen dat hun kinderen gaan studeren. Dat is vooral rechten, bedrijfseconomie, medisch of ict. Dat zijn de banen die ook hier op het eiland goed betalen.”

Switchen
Dat is voor een groot deel de reden dat zoveel studenten uit het Caribische deel van het Nederlands Koninkrijk van studie switchen. Niet dat andere studenten, inclusief de autochtone Nederlandse, dat niet doen. Maar procentueel steken ook hier deze studenten er flink bovenuit. Maar het gaat veel te ver om verkeerde keuzes alleen te wijten aan de ouders of leerlingen zelf. Ook op de middelbare scholen houdt het niet altijd over qua studiekeuzebegeleiding.

“We hebben zelf als decanen ook niet altijd voldoende informatie voorhanden om studiekeuzeadviezen te geven”, stelt Marelly Daal-Fraaij, decaan havo/vwo bij het dr. Albert Schweitzer op Curaçao. “Vroeger was er nog wel eens een ‘upgrading’ in Nederland waar wij heen gingen. Maar dat bestaat al jaren niet meer. Op zich worden leerlingen wel echt voorbereid, met verschillende informatieavonden. En ze kunnen op studiereis, al is dat niet voor iedereen weggelegd.”

“Een tussenjaar nemen? Dat kan helpen. Maar alle vwo’ers van onze school gaan meteen naar Nederland. En van de havisten kiest slechts een klein deel, de laatste keer vijf jongeren, voor een tussenjaar.”

Worsteling
Het is geen uniek verhaal. Celeste Cardoze van het eveneens in Willemstad gevestigde Radulphus College onderschrijft het verhaal van haar collega’s volledig. “Weet je wat mijn grootste worsteling is? Dat ik veel te weinig taakuren heb. Ik sta veel meer voor de klas dan dat ik mijn decaanrol kan vervullen. En let wel: we hebben hier liefst 1.150 leerlingen in de bovenbouw.”

“Loopbaanoriëntatie hoort een belangrijke plaats in te nemen in de héle school, bij alle middelbare scholen. Het moet niet alleen de taak van de decaan zijn. Zo werd er altijd naar gekeken. Gelukkig komt daar nu langzaam wat schot in.”

En ja, ook de leerlingen van havo 4 van het Radulphus kunnen op studiereis naar Nederland om zich te oriënteren. “Maar dat is best wel duur en dus niet voor iedereen weggelegd. Nu is er dan die Koninkrijksbeurs voor mbo- en havo-studenten. Dat is mooi, maar dan zijn ze dus vaak al wel bezig met de studie.”

Een ander probleem wat zij ziet, een culturele factor die ook in Nederland zwaar opspeelt, is de druk die op de jongeren wordt gelegd. “Wat je ook mag kiezen, als je vwo hebt gedaan dan móet je naar de universiteit, zo vindt iedereen. Met als gevolg dat een heleboel van hen uiteindelijk een jaar later toch de switch naar het hbo hebben gemaakt. Want onze kinderen zijn over het algemeen geen onderzoekers. Die zijn heel praktisch, sociaal en flexibel ingesteld, dat is onze aard.”

Voorlichting
Dat zijn de factoren die op deze Caribische eilanden een rol spelen. Maar hoe zit het aan de Nederlandse kant? Wordt hier genoeg gedaan om de toekomstige studenten voldoende voor te lichten?

Kroon-ter Haar: “Nou, wat ik wel heel goed vind van de Nederlandse hogescholen, is dat ze nu samen optrekken. En, zoals bij de laatste ‘onderwijsmarkt’ hier op de eilanden, in hun voorlichting ook echt allemaal de focus op de studiekeuze hebben liggen in plaats van op het zieltjes winnen voor de eigen hogeschool.”

Ook Cardoza is op zich wel te spreken over de bereidheid van de Nederlandse hogescholen om het juiste te doen. “Er gebeurt ook daar van alles. De studiereizen waarbij de leerlingen allerlei  studieadviezen krijgen, maar ook de speciale werkgroepen die veel hogescholen hebben voor studenten uit dit deel van het koninkrijk.”

“Ook bij Fontys gebeurt heel veel en doen ze van alles om onze studenten te helpen. Dat gezegd hebbende: er blijft toch altijd een drempel. Ik heb nog veel contact met oud-leerlingen. Laatst sprak ik er eentje aan de telefoon. Zij zei: ‘Oh, wat ben ik blij dat je belt. Dit had ik even nodig: iemand die mijn taal spreekt en mijn achtergrond heeft.’ Dat is onze ‘wij-cultuur’.”

Lees ook:
# aflevering 1: De moeizame reis van de Antilliaanse student
# aflevering 2: De koude douche die de overgang naar Nederland is
# aflevering 3: De taal als enorm struikelblok
# aflevering 4: Moeilijk kiezen: een studie op 8.000 kilometer van huis

Volgende week: Studeren betekent hier blijven, want schuld afbetalen

Ja, Nederlands is op alle voormalige Antillen de officiële taal. Voor Aruba, Bonaire en Curaçao geldt daarnaast het Papiaments als tweede officiële taal, en voor Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba is dat Engels. Al verward bij het lezen hiervan? Het wordt nog gecompliceerder. Want officieel of niet: voor slechts een fractie van de eilandbewoners is Nederlands ook echt de voertaal. Papiaments en Engels, dat is wat de bewoners op de ABC-eilanden, respectievelijk de bovenwindse eilanden, spreken. En Nederlands is dan niet eens de tweede taal, maar op zijn best de derde en vaak, na Spaans, zelfs de vierde taal.

Om het nog wat ingewikkelder te maken: het Papiaments dat op Aruba, Bonaire en Curaçao wordt gesproken, is op elk eiland weer anders. Het is nog net niet Babylonisch, maar complex is het. En dat wreekt zich ook voor de Antillianen die in Nederland komen studeren.

Zeker, er worden op de middelbare scholen minimaal even veel en vaak nog meer lessen Nederlands gegeven dan Engelse lessen. Maar hoeveel Nederlandse scholieren zouden met alleen de standaard schoollessen Frans succesvol zijn als zij zich op Sorbonne Université inschrijven?

Precies dat is eigenlijk wat er met Antilliaanse studenten gebeurt als zij naar Nederland komen. Erger nog: in Parijs begrijpen ze nog wel dat onze taal niet de Franse taal is. Maar in Nederland heerst vaak nog onbegrip over het feit dat voor de meeste Antilliaanse studenten dezelfde vlieger opgaat: ‘Ja maar, die eilanden horen toch bij Nederland?’ En de studenten zelf overschatten vaak hun eigen kennis van het Nederlands. 

Volksschool
Pamela Kroon-ter Haar is conrector voor de bovenbouw van havo/vwo aan een van de grootste openbare middelbare scholen op Curaçao, het Maria Immaculata Lyceum. “Een echte volksschool”, zo omschrijft zij het ‘MIL’. Taal is daardoor misschien nog meer dan elders een probleem bij de leerlingen van deze school.

“Thuis wordt vrijwel alleen Papiamento gesproken. Of anders Spaans. Haast niemand spreekt daar Nederlands. Als ze bij mij op kantoor komen, krijg ik altijd als eerste de vraag: ‘Mag ik Papiaments praten?'. Waarop ik altijd zeg: ‘Nee, probeer het maar in het Nederlands.’.”

“Vorig jaar zijn we voor het eerst met leerlingen naar Nederland gegaan voor een studiekeuzebezoek. Ook naar Fontys in Tilburg. Daar kregen we toch vooral de boodschap: laat ze een Engelstalige studievariant kiezen. En inderdaad, van de leerlingen die daar toen bij waren, zijn degenen die voor Fontys kozen ook allemaal een studie in het Engels gaan doen.”

Vooral de Nederlandse schrijfvaardigheid is benedenmaats, zo meent zij. “De leerlingen weten dat ook wel, maar beseffen het niet echt. Dat besef komt altijd pas als ze eenmaal in Nederland zijn en er echt mee geconfronteerd worden.”

Wereldtalen
Het Abel Tasman College is geen volksschool, maar een privéschool. Niettemin: ook hier merken de leerkrachten dat het niet best gesteld is met de beheersing van de Nederlandse taal. “Vooral als het gaat om begrijpend lezen is echt sprake van een fikse achterstand.”

Dat zegt leerlingbegeleider Cathelijne Teunissen. Ze heeft er wel wat op bedacht: een eigen workshop. Klinkt goed, is het ook. Maar met twee lessen per jaar gaat dat waarschijnlijk nauwelijks helpen.

Celeste Cardoze is decaan aan het Radulphus College in Willemstad. Ook zij ziet hoe moeilijk haar leerlingen het hebben met de Nederlandse taal. “Om een voorbeeld te noemen: bij een toets aardrijkskunde zie je dat ze er problemen mee hebben en dan toch maar overschakelen op Engels. Dus ja, voor wetenschappelijk schrijven is dat echt een probleem.”

En toch kiezen veel leerlingen nog voor de Nederlandstalige opleidingen als ze de oceaan oversteken. “Ja, zo ook mijn zoon”, zegt Cardoze. Maar ik weet zeker dat hij straks gaat switchen. Zijn beheersing van het Nederlands is gewoon heel slecht.”

Lesuren
Aan de hoeveelheid lesuren Nederlands ligt het vaak niet eens. Meer uren garanderen ook niet een positief verschil. Drie uur Engels en vier uur Nederlands, dat is wat leerlingen bij Albert Schweitzer krijgen elke week. Maar veel uren of niet, het blijft voor de meesten slechts een schoolvak.

“De taalbarrière is inderdaad een van de redenen waarom leerlingen van hier zoveel moeite hebben als ze in Nederland gaan studeren”, stelt Marelly Daal-Fraaij, decaan bij dr. Albert Schweitzer havo/vwo. 

Ook zij ziet dat het Nederlands ondanks alle beste bedoelingen niet bepaald volkstaal nummer één is. Tegelijkertijd onderschrijft zij ook dat de wereldtalen Engels en Spaans belangrijk zijn én dat het Papiaments een taal is die cultureel-historisch gekoesterd en beschermd moet worden. 

Daal-Fraaij: “Iedereen heeft gelijk. Maar daar kom je niet mee verder. Hoe lossen we dat op?”  Een antwoord heeft ook zij niet.

Niveau
Ook bij Fontys wordt gezien dat de studenten die van daar komen een taalachterstand hebben. Dat gezegd hebbende: wie van de jongere generaties heeft dat tegenwoordig niet? Het taalniveau van Nederlandse leerlingen en studenten is immers al jaren niet om over naar huis te schrijven…

Minister Dijkgraaf zei het een klein jaar geleden al. Hij wil dat hogescholen en universiteiten de taalvaardigheid in het Nederlands bij álle studenten gaan bevorderen. Omdat dit hun kansen op de arbeidsmarkt vergroot en omdat bovendien studenten uit het buitenland na hun studie dan eerder in Nederland zullen blijven.

Onlangs zei een buitenlandse oud-student nog in de Volkskrant: “Had de regering dat maar eerder ingevoerd, want nu kom ik bijna nergens binnen omdat mijn Nederlands te slecht is.”

Omdat de nieuwe wetgeving op dit punt pas in mei of juni door de Tweede Kamer wordt behandeld, zijn de maatregelen nog niet concreet geworden. De projectgroep Fontys Taalbeleid is er druk mee bezig en hoopt vanaf komend studiejaar Nederlandse taalvaardigheid te integreren in al het onderwijs.

Dat doet ze voor de Antilliaanse studenten, voor de internationals, en ook gewoon voor de Nederlandse studenten. Maar eerst moet de wetgeving worden afgewacht om concreet en liefst Fontysbreed iets aan de achterstand in taalbeheersing te doen.

"We zien al heel lang dat er iets gebeuren moet. Ook bij de Nederlandse studenten is taalbeheersing er flink op achteruitgegaan. Zowel in kennis, als schrijven en het begrijpen van moeilijkere teksten. Het is ook een factor bij studieuitval”, liet directeur van de dienst Studentenvoorzieningen José Theulen in april vorig jaar weten.

En laat studieuitval nu bij geen enkele groep zó groot zijn als bij de Antilliaanse studenten. Misschien handig voor de docenten bij Fontys: weet dat ‘Ma no por a komprondé’ Papiaments is voor ‘Ik begrijp het niet’.

Lees ook:
# aflevering 1: De moeizame reis van de Antilliaanse student
# aflevering 2: De koude douche die de overgang naar Nederland is
# aflevering 3: De taal als enorm struikelblok

Volgende week: Een studie kiezen is zo gemakkelijk nog niet
 

Zeker: een Roemeense, Spaanse of Zuid-Afrikaanse student krijgt in Nederland ook met een totaal andere cultuur te maken. Dus het is voor iedere bezoekende student aanpassen geblazen, net als dat andersom het geval is voor Nederlanders die in het buitenland gaan studeren. Toch is het kennelijk, ook gezien hun slechte studieresultaten, voor Antillianen wel erg zwaar.  

Misschien heeft in hun geval één cultureel verschil in elk geval een grotere impact dan andere: de mate van zelfredzaamheid, van zelfstandigheid. Op de eilanden worden kinderen thuis volledig in de watten gelegd, zo hoort dat daar nu eenmaal. Naar de dokter? Mama gaat mee. Een bankrekening openen? Niet nodig, papa betaalt of zorgt anders wel dat er een bankrekening komt. Koken? Schoonmaken? Andere huishoudelijke taken? Daar worden thuiswonende jongeren op de voormalige Antillen meestal volledig van vrijgesteld.

Poetsen hoeft niet
De moeder van Jayden weet wel wat er komt kijken bij plotseling het huis uit gaan en alles ineens zelf moeten doen. Dat heeft ze al zien gebeuren bij haar twee dochters, die ook flink moesten wennen. 

Dit najaar is het ook zover voor haar zoon. “Of ik hem daarom thuis nu meer taken laat verrichten? Ja, wel een beetje. Zo moet hij regelmatig koken.” Schoonmaken gaat haar echter te ver. “Poetsen? Nee, dat hoeft hij niet.”

Als het om zelfstandigheid gaat zal Jayden volgens zijn moeder op de allereerste plaats financieel zijn eigen verantwoordelijkheid gaan voelen. “De studieschuld is van en aan hem. Die is niet van mij. Of geld zo’n grote rol speelt? Ja natuurlijk, dat is voor iedereen op de Antillen zo.”

Ook Nico komt volgend jaar naar Nederland. Hij is 19 jaar oud, woont nu nog op Curaçao, maar is vast van plan technische bouwkunde te gaan studeren. Hij is echter een redelijke uitzondering vergeleken met veel andere jongeren hier: hij wordt namelijk thuis ‘opgevoed in zelfstandigheid’.

Misschien komt het omdat zijn moeder oorspronkelijk uit Nederland komt. In elk geval zorgt zij ervoor dat haar zoon niet alleen maar in de watten wordt gelegd. “Ik weet hoe lui ze zijn op die leeftijd, dus ik laat hem ook zelf dingen regelen.” De vader van Nico denkt er niet anders over: “Ik heb gewoon een baan, ik moet elke dag werken. Hij heeft alle tijd, ik niet.”

Prebachelor
Nico is dus misschien wat beter voorbereid. Dan nog: ook voor hem is de overgang naar Nederland enorm. De taal, de cultuur, het klimaat, de studiedruk: alles is anders dan hij en andere Antillianen gewend zijn. Daar is de afgelopen tijd vanuit Nederland ook wel iets op bedacht. Vanaf komend studiejaar kunnen zo'n 120 studenten met een Nederlands paspoort een zogenoemde Koninkrijksbeurs krijgen van maximaal 5900 euro om een halfjaar op uitwisseling of stage te gaan binnen het koninkrijk. 

Die beurs is vooral bedoeld voor de Antilliaanse studenten, zodat zij aan Nederland gewend kunnen raken nog voordat ze hun studiekeuze maken. De hoop is dat daardoor de torenhoge uitval onder deze studenten een stuk lager wordt. Een eerder idee om deze toekomstige studenten al op het eigen eiland en dus in vertrouwde omgeving een prebachelor te laten volgen, moest daarvoor wijken.

Of zo’n prebachelor op Curaçao Nico beter zou klaarstomen voor de stap naar het hoger onderwijs? “Ik zou het zelf wel doen, als ik in zijn schoenen stond”, meent zijn vader. "Zodat je bent voorbereid: dat je geen verkeerde keuze maakt, dat je begrijpt dat heimwee een ding kan zijn.”

Maar dat gaat dus niet gebeuren. Nico gaat de volle vuurdoop in Nederland ondergaan. Hij zal wel zien hoe het gaat. Maar, zo geeft hij desgevraagd aan: "Als er ook een beurs was voor een buitenlandse studie in deze regio, dichter bij huis, dan zou ik eerder daarvoor kiezen dan voor een studie in Nederland.”

Bijbaantje
Mede omdat het zo duur is om elders te gaan studeren, kiezen veel Antilliaanse jongeren voor een studie in Nederland. En hier is het toch een stuk harder wennen dan in pakweg Costa Rica of Colombia. “De overgang naar Nederland is letterlijk en figuurlijk vaak een koude douche”, zegt Pamela Kroon-Ter Haar, conrector aan het Maria Immaculata Lyceum op Curaçao. 

”Het weer, hoe vroeg en hoe lang het donker is in de winter, de onzekerheid op taalgebied, hoe zij van Nederlanders verschillen. En uiteraard zijn ook de sociale contacten een grote factor. Ze kennen daar vaak bijna niemand. Geld kan ook een probleem zijn. Voor jongeren hier op Curaçao is het niet normaal om een bijbaantje te hebben. Los van al die andere dingen waar ze in Nederland aan moeten wennen, zouden ze dan ook nog eens een baantje erbij moeten zoeken. Het is veel.”

Omstandigheden
Het Abel Tasman College in Willemstad is een van de kleinere middelbare scholen op Curaçao. Bovendien is het een privéschool, wat betekent dat de ouders van de meeste leerlingen redelijk bemiddeld zijn en financiën dus niet zo'n grote rol spelen. Je zou denken: die groeien thuis op in omstandigheden die net iets meer op die van Nederlandse jongeren lijken. En zijn dan misschien ook zelfstandiger. Maar nee, het is bij deze leerlingen al niet anders gesteld, stelt decaan Cathelijne Teunissen.

“Dat gebrek aan zelfredzaamheid geldt ook voor onze leerlingen. De basis daarvoor is er simpelweg niet. Opvoeding is hier totaal anders dan in Nederland. De cultuur is hier anders, maar de omstandigheden spelen een belangrijke rol. Daardoor staan deze jongeren al met 1-0 achter nog voor ze aan hun studie beginnen.”

Ze somt een aantal dingen op die op de eilanden structureel anders zijn dan in Nederland en waardoor zaken zijn zoals ze zijn. “Neem simpelweg al hoe leerlingen naar en van school gaan op Curaçao. Je kunt hier niet even op je fietsje springen. Te onveilig, te heuvelachtig. En aan het openbaar vervoer heb je niets.”

Dat laatste klopt zeker. Aan bushaltes geen gebrek: om de paar honderd meter staan op het eiland bordjes van bushaltes. Bron nam de proef op de som: ook twee uur na het geplande tijdstip was er geen busje te bekennen bij de halte aan een doorgaande weg. Totaal onbetrouwbaar dus als je op tijd op school moet zijn. Daarom worden alle leerlingen op alle scholen elke dag door hun ouders met de auto gebracht en weer opgehaald. 

Teunissen: “Het is hier heel normaal dat je als automobilist gemiddeld meer dan 20.000 kilometer per jaar maakt. Op zo’n klein eiland!”

Druppels
Wordt er dan door scholen niets gedaan om de leerlingen zelfstandigheid bij te brengen? Mondjesmaat. Het zijn druppels op een gloeiende plaat. Zo heeft Teunissen als leerlingbegeleider een (in uren zeer beperkte) workshop opgezet: studeren in Nederland.

“Daarbij licht ik de leerlingen voor over bankzaken, hoe het openbaar vervoer werkt, hoe en waar je een kamer zoekt, hoe het werkt bij de apotheek en de huisarts. Al dat soort praktische zaken waar ze zich hier nooit om hebben hoeven bekommeren omdat hun ouders alles voor hen doen.”

Maar die ouders, krijgen die daarover dan geen voorlichting? Worden zij niet bijgebracht hoe ze hun kinderen zelfstandiger kunnen maken? “Nee. Dat zou een heel goed idee zijn. Probleem is dat het hier een ongeschreven regel is dat je je niet met de opvoeding van andermans kinderen bemoeit. Dat is een no-go.”

En dus mogen de studenten het allemaal zelf uitzoeken. Als ze eenmaal in Nederland zijn. 

Volgende week in aflevering 3: De taalbarrière.

CvO-medewerkers Irene Vriezen en Arjen Korpel hebben er lang aan gewerkt. Afgelopen januari waren ze nog in Paramaribo en enkele maanden daarvoor op Curaçao om de samenwerking met respectievelijk Hogeschool Janssen en University of Curaçao verder uit te werken.

In totaal 45 studenten kunnen deelnemen aan de (social) entrepeneurship minor, 15 van elk land. De studenten beginnen hun minor in Suriname, gaan na zes weken door naar Curaçao en weer zes weken later naar Nederland, voor een afsluitend blok van vier weken. Zo doen zij niet alleen tijdens, maar ook buiten de colleges kostbare ervaringen op in drie verschillende landen. 

De eerste pilot begint in september, de tweede in februari. Zijn die succesvol dan hoopt het Fontysduo de minor uit te breiden naar een bredere doelgroep en vaste voet te geven in het onderwijsprogramma in de drie landen. De colleges zijn financieel gedekt, de studenten betalen wel zelf hun vliegtickets en verblijf. Al is er voor dat laatste zowel in Suriname als op Curaçao al betaalbare accommodatie geregeld.

Subsidie
Dankzij een Erasmus+ subsidie reisden Vriezen en Korpel met nog twee Fontyscollega’s twee jaar geleden al eens naar Suriname om daar een ondernemerschapsprogramma te draaien voor lokale studenten. Dat bleek wederzijds een succes en leidde tot de opzet van deze minor, waarbij het er helemaal om draait dat de studenten vooral ook van elkaar en van elkaars cultuur leren. Wat twee jaar geleden al duidelijk werd: internationale studenten hebben een ander soort begeleiding nodig dan Nederlandse studenten. 

“De culturele verschillen maken dan ook dat de drie groepen straks uit hun eigen comfortzone worden gehaald en zien en voelen dat het overal op de wereld anders is”, meent Korpel. Vriezen vult aan: “Ondernemerschapsonderwijs bestaat niet in Suriname. Ze kennen trouwens ook geen minors. Dus voor hen is het allemaal nieuw. Gezamenlijk met alle partners proberen we dan ook een mooi en gezamenlijk minorprogramma neer te zetten.”

“Wat ons toen en onlangs weer opviel, is dat studenten in Suriname echt alles willen weten, heel graag willen leren. Ze zijn heel gretig en daardoor ook heel snel. Wat studenten hier in zes weken doen, zo bleek ons eerder, doen ze daar in drie weken. Daar hebben ze niet tot alles toegang zoals hier, maar aan de andere kant maakt hen dat creatiever en ondernemender. En waar je hier voor studieopdrachten soms echt moet zoeken naar een goed onderwerp, biedt Suriname juist heel veel kansen voor studentondernemers.”

Cultuur
De studenten gaan dus kennismaken met verschillende denkwijzen en culturen die hen als mens, als student en later als ondernemer meer begrip voor anderen, meer realiteitszin en meer creativiteit moet bezorgen.

“We hebben natuurlijk een gemeenschappelijk verleden”, stelt Vriezen. “Suriname en Curaçao zijn beide voormalige koloniën van Nederland. We spreken dezelfde taal. Maar cultureel zijn we heel verschillend. Daarom start elke minor met een interculturele week, georganiseerd door de studenten van het ontvangende land, waar inkomende studenten leren over de lokale cultuur en het bedrijfsleven daar.”

Hoe groot die cultuurverschillen zijn, werd Vriezen en Korpel tijdens hun bezoeken aan Suriname weer eens duidelijk. “Hier in Nederland kies je vaak een studie of baan voor het geld, of althans: je moet er wel zelf genoeg mee kunnen gaan verdienen. Dat staat in Suriname pas op de derde plaats. Eerst komen het maatschappelijke belang van je keuze en of het al dan niet goed is voor je familie.”

Klimaat
Iets anders: de culturele winst, het verbreden van de horizon en daarmee nieuwe inzichten verwerven, dat lijken overduidelijke pluspunten van deze minor. Maar er zijn qua klimaateffect en financiële draagkracht wel wat vraagtekens te plaatsen. Toch? Vriezen: “Nee, dit is geen klimaatneutrale minor. Op dat punt kan ik heel eerlijk zijn, we hebben geen verweer tegen dat bezwaar.” 

Vriezen en Korpel wijzen erop dat studenten, van Fontys maar ook van elders, sowieso vaak voor stages of minoren naar het buitenland reizen, en dat dit ook een bewezen verrijking is voor hun persoonlijke ontwikkeling. “Het leren samenwerken met mensen uit andere culturen is de belangrijkste professionele opbrengst. Dat leer je niet of minder snel als je enkel in Nederland blijft.”

En dat de minor alleen mogelijk is als jij als student of jouw ouders de benodigde middelen hebben, toch zeker als je niet uit Nederland komt? Vriezen: "Ja, dat klopt. Toch hopen we dat dit bijdraagt aan het verbreden van de welvaart voor de landen in kwestie. Doordat studenten lokaal de kansen gaan benutten, krijg je een soort ‘steen in de vijver’-effect en ontstaan er misschien wel mooie ondernemingen die het land verder helpen."

Korpel: “Natuurlijk hebben we wel gekeken of hiervoor ook beurzen beschikbaar zijn of kunnen komen voor armlastigere studenten. Maar dat is heel lastig. Er is nu bijvoorbeeld de Koninkrijksbeurs, maar omgerekend gaat dat voor Curaçao om maximaal drie studenten per jaar, dus dat schiet ook niet op. En voor Suriname is er zoiets helaas helemaal niet.”

Vriezen: “We zijn er heel erg mee bezig geweest en zouden het graag anders zien, omdat je dit niet exclusief wilt houden. Ook om het veel breder te trekken dan alleen de twee onderwijsinstellingen waar we nu mee samenwerken. Maar de volgorde is dat we eerst de pilots draaien om te kijken of het werkt zoals bedoeld. Daarna komt de rest.”

De afgelopen jaren werd steeds duidelijker dat de positie van Antilliaanse studenten (voor naamgebruik Antilliaans versus Caribisch: zie kader) verre van gelijk is aan die van Nederlandse studenten. Of zoals de Ombudsman in Sint Maarten het in een rapportage van vier jaar geleden omschreef: “Instanties moeten beseffen dat alle studenten, Europees Nederlandse en Caribische, te maken hebben met dezelfde storm. Maar dat zij niet in dezelfde boot zitten.”

Dat lijkt logisch, maar toch is dat verschil vreemd. Ook deze studenten hebben gewoon een Nederlands paspoort, spreken Nederlands en hebben een (gedeelde) Nederlandse geschiedenis. En zouden dus vanaf dezelfde startlijn hun studietijd in moeten kunnen zeilen. Maar hun zeil is kleiner, de boot minder sterk, de reis slechter voorbereid. En om de finish te kunnen halen, vinden zij veel meer obstakels op hun route die overwonnen moeten worden.

Om een beeld te geven van hoe groot het effect daarvan is: van alle Europees Nederlandse studenten haalt de helft binnen vijf jaar een diploma tegenover één op de vijf Antilliaanse studenten. Na acht (!) jaar heeft 40 procent van de Antilliaanse studenten een hbo-diploma gehaald tegenover bijna 70 procent van de Nederlandse studenten. 

Hoge uitval
Al jaren kampen hogescholen en universiteiten met bijzonder hoge uitvalcijfers als het om Antilliaanse studenten gaat. Sterker nog: geen enkele andere groep kent zo’n hoge uitval. Waarbij aangetekend dat niet al die studenten ook stoppen met studeren: veel vaker dan bij anderen blijkt de studiekeuze niet de juiste en switchen ze naar een andere studie.

Vervelend voor hogescholen en universiteiten, want dit kost hen geld. Zij krijgen immers betaald per afgestudeerde student. Iemand die in het eerste jaar stopt, kost juist geld. Maar nog veel vervelender is het voor de studenten zelf. 

Vorig jaar stelde Nationale ombudsman Reinier van Zutphen dat Antilliaanse jongeren tegen allerlei hindernissen aan lopen als ze in Nederland gaan studeren, wat tot studievertraging of het voortijdig beëindigen van de studie kan leiden. In zijn rapportage stelt ook hij dat deze studenten het zwaarder hebben dan zij die in Nederland zijn geboren, wat zij als een oneerlijke achterstand ervaren. 

Wachten
De Nationale Ombudsman had dit probleem in 2020 ook al aangekaart. Pas toen hij vorig jaar nog een keer met dezelfde boodschap aan de bel trok, werd politiek Den Haag wakker. Toen werd beloofd dat één van de grootste knelpunten aan deze kant van de wereld zou worden opgelost. Het gaat dan om het feit dat Antilliaanse studenten pas eenmaal in Nederland aangekomen een BSN-nummer kunnen vragen en daar dan ook nog maanden op moeten wachten. Al die tijd kunnen zij geen bankrekening openen, geen beurs ontvangen, geen ziekenhuis bezoeken en meestal niet eens een kamer huren.

Om maar aan te geven hoe hardnekkig de problemen zijn voor deze studenten: dat hele BSN-gedoe staat al jaren op de agenda. Telkens wordt beterschap beloofd. Maar tot op de dag van vandaag is het nog steeds niet opgelost. Dat wil zeggen: deze week kwam het bericht dat vanaf 1 april Antilliaanse studenten die een beurs aanvragen bij DUO ook ‘automatisch’ een BSN-nummer krijgen. Voor wie die kwestie heeft gevolgd: eerst zien dan geloven. 

Het is slechts een van de vele problemen, zo zal ook uit deze artikelreeks blijken. Een deel van die problemen heeft zijn oorsprong in Nederland, een minstens even groot deel in de plek waar zij vandaan komen. Waar de problemen ook mogen ontstaan: er is heel veel voor te zeggen om van Nederlandse overheidsinstellingen te eisen dat ze, als het om onze voormalige koloniën gaat, juist een extra inspanning doen. 

Overigens is er een landelijke werkgroep, de ‘Strategic Education Alliance’, waarin onderwijsinstellingen en overheden in Nederland en in het Caribische deel van het koninkrijk samenwerken om voor deze studenten een succesvollere studietoekomst te realiseren. Sinds eind vorig jaar is Joep Houterman, bestuursvoorzitter van Fontys, ook de voorzitter van deze alliantie. 

Naar Fontys
Jaarlijks komen er een kleine duizend studenten van de eilanden, de meesten uit Curaçao en Aruba, naar Nederland  voor een studie in het hoger onderwijs. Veruit de meesten daarvan kiezen voor een hbo-opleiding, en dan vooral in de sectoren techniek en economie. Zo ook onder de Antilliaanse studenten die voor Fontys kiezen.

Waar vroeger de meesten van deze studenten naar Rotterdam trokken, zijn nu Fontys en de Haagse Hogeschool het populairst bij deze groep. Fontys telt op dit moment pakweg 400 studenten met een Antilliaanse achtergrond en jaarlijks melden zich zo’n honderd nieuwe studenten uit dat gebied.

Op de totale studentenpopulatie van Fontys is dat een relatief klein aantal, pakweg één procent, maar afgemeten naar de totale populatie van de eilanden is dat veel. Dat heeft een paar redenen. Alleen op Curaçao, Aruba en Sint Maarten is hoger onderwijs te vinden. En dat aanbod is nog heel beperkt. Dus moeten studenten het voor veel studies vaak elders zoeken. En dan komt Nederland om de hoek kijken, want hier krijgen ze van DUO een beurs, waar ze dat voor een studie in de meeste andere landen niet krijgen.

Plus: hier in Nederland woont vaak nog familie. En familie, zo zal uit de volgende aflevering van deze serie blijken, speelt een o zo belangrijke rol. [Jan Ligthart]