Danial is net 27 geworden en zit inmiddels in zijn derde jaar van de opleiding Klassieke Compositie in Tilburg. Hij woont in een huis met acht Nederlandse huisgenoten, van wie de meesten student zijn. Zijn Iraanse familie heeft hij al meer dan twee jaar niet gezien. Het plan om naar Turkije of Armenië te vliegen om zijn familieleden daar te ontmoeten, is vanwege geannuleerde vluchten en de kans op een nieuwe oorlog gecanceld.

Gelukkig spreekt hij zijn familieleden wel elke dag. Dat verzacht volgens hem de pijn van de grote afstand en het feit dat ze elkaar niet in levenden lijve kunnen zien. Maar het neemt de zorgen niet weg. “Ik ben heel bang voor een nieuwe oorlog”, vertelt hij. “Onlangs is een van onze goede vrienden, Souroush Khazai, om het leven gekomen door Amerikaanse bombardementen. Er kan elk moment een nieuw conflict uitbreken en bij elke ontwikkeling neemt de intensiteit van de oorlog toe, dus ik maak me echt heel veel zorgen om mijn vrienden en familie.”

Muzikale droom
De gedachte om terug te gaan, spookt iedere dag door Danials hoofd. Maar tegelijkertijd weet hij ook dat hier, in Nederland, het begin van zijn toekomst ligt. “Mijn familie staat erop dat ik blijf om mijn studie af te maken, want als ik terugga, kan ik het land misschien nooit meer verlaten en zouden mijn muzikale droom en toekomst in feite volledig in rook opgaan. Zolang ik studeer, blijf ik dus in Nederland, en ik zal wel zien waar het muzikale pad me uiteindelijk naartoe zal leiden.”

Danial zou in ieder geval nog twee jaar moeten studeren om zijn opleiding af te ronden. De vraag is alleen of hij het zolang volhoudt. De student moet namelijk net als iedere andere student collegegeld betalen. Hij krijgt daar vanwege de omstandigheden - net als andere Iraanse studenten overigens - weliswaar een flexibelere betalingsregeling voor, maar bottom line is wel dat er betaald moet worden. En snel ook. “Als ik het restant van 4.000 euro, dat nog openstaat van het collegegeld van voorgaande jaren, niet kan betalen, verlies ik in december mijn verblijfsvergunning. Op dit moment is de kans erg klein dat ik mijn studie bij Fontys kan voortzetten.”

Weer een nieuwe deadline dus die Danial moet halen. Afgelopen zomer zat hij ook al in onzekerheid omdat hij uitgeschreven dreigde te worden als hij niet vóór 1 september een bepaald bedrag aan collegegeld zou betalen. Dat is gelukt dankzij donaties en benefietconcerten. Een tussenoplossing, waarvan Danial er meerdere nodig zal hebben om bij Fontys én in Nederland te mogen blijven. Voorheen kreeg hij geld van zijn ouders, maar vanwege de oorlog hebben ze dat zelf hard nodig.

Overlevingsstand
“Ik doe er alles aan om voldoende middelen te verzamelen om aan de vereisten te voldoen, maar tot nu toe heb ik nog geen oplossing gevonden. Ik heb nog twee maanden de tijd, maar zoals je je kunt voorstellen, is het behoorlijk zwaar om voortdurend in een vecht-of-vlucht-modus en overlevingsstand te verkeren, enkel en alleen om te kunnen studeren. Maar toch klaag ik niet. Zo werkt het leven nou eenmaal. Ik ben nog steeds heel blij dat ik hier ben en geniet van mijn tijd als muzikant.”

Het openbaar college in de LocHal in Tilburg, waarbij het spreekwoordelijk gezien vechten was om een plekje op de tribune, begon met een kleine reis door de geschiedenis. Want de manosfeer is niet nieuw. Het hiërarchische mensbeeld stamt af uit de tijd van de landbouwrevolutie en kreeg een kleine twintig jaar geleden een nieuwe ‘boost’ toen de term ‘manosphere’ gepopulariseerd werd. Dat gebeurde in 2009 in blogs, vertellen de bij Fontys Educatie werkzame Kirsten Poortier en Martine Berenpas. De twee houden zich al jaren bezig met dit onderwerp en schreven er onlangs een boek over. Daarover later meer.

“De term ‘manosphere’ werd in 2009 gebruikt om een online netwerk van verschillende gemeenschappen te beschrijven die opkomen voor de belangen van mannen", klonk het. Vijf jaar later werd manosphere bij het nog grotere publiek bekend na een online conflict rondom de vrouwelijke game developer Zoë Quinn. Na een blogpost van haar ex, die haar daarin negatief neerzette, werd ze het doelwit van een online haatcampagne. Sociologen en wetenschappers zien deze gate als een kantelpunt in de opkomst van de manosfeer.

Vrouwvijandigheid
“Toen werd pas echt duidelijk dat er online heel veel gemeenschappen zijn die met elkaar verbonden zijn door vrouwvijandigheid”, aldus de docenten. De gemeenschappen vormen allerlei afzonderlijke groepen die zich allemaal op een andere manier bezighouden met een vorm van de manosfeer. Ze delen bijvoorbeeld het anti-feminisme of ideeën over alfamannen, maar hebben los daarvan ook hun eigen ideeën.

Zo heb je in de manosfeer onder andere de groep Men Going Their Own Way, bestaande uit mannen die autonoom en zelfvoorzienend willen leven. Relaties met vrouwen zweren ze voor een groot deel af. Een andere groep (de Pick-Up Artists) biedt cursussen aan om vrouwen te kunnen versieren. En dan heb je ook nog de ‘incels’, de meest bekende groep. Deze mannen zijn onvrijwillig celibatair en hebben een ingewikkelde relatie tot hun verlangen naar intimiteit met vrouwen.

Hoe kom je erin terecht?
Maar hoe kom je daar toch in terecht, vragen Poortier en Berenpas zich af. Dat kan op verschillende manieren. “De manosfeer heeft wortels in bewegingen en groepen die al ouder zijn dan het internet. Dat is dus niet nieuw. Maar het aspect van internet is dat wel, en dan voornamelijk de mogelijkheid tot interactie. Je begint gesprekken en voelt je gezien, maar wat je vaak ziet is dat mensen elkaars minderwaardigheden bevestigen. Ze geven de schuld daarvan aan vrouwen en het feminisme. Want vrouwen ‘zijn oppervlakkig en willen alleen knappen mannen’.”

Kritische perspectieven
Poortier en Berenpas schreven een boek over dit onderwerp, waarin ze tien kritische perspectieven op de manosfeer omschrijven. Vier daarvan werden toegelicht in het college. De eerste is gericht op het historische perspectief, en dan met name op vrouwenemancipatie.

Een ander gaat over ideologie. Er zijn biologische verschillen tussen mannen en vrouwen, maar die rechtvaardigen niet de traditionele rollen in de samenleving. Dan komt moraalfilosofie, inzoomend op het verschil tussen seksisme en misogynie. Daarbij gaat seksisme over ongelijke behandeling en misogynie over de afkeer en het afstraffen van vrouwen als ze zich niet aan de traditionele rol houden. En tot slot nog het sociologische perspectief, waarbij de privileges van – vooral – witte mannen worden besproken.

De manosfeer is dus heel divers. Met veel verschillende vormen, groepen en gedachtes. En veel verschillende perspectieven of manieren om daarmee om te gaan. “Maar al met al”, sloot Poortier het college af, “moeten we ervoor waken dat we denken dat de manosfeer een groepje losgeslagen, radicale mannen is dat in de minderheid is.” Terugkomend op de eerste vraag: “Manosfeer is niet marginaal, maar mainstream.”

Alle evenementen die deze maand plaatsvinden vallen onder de Diversity Day Tour, een reeks van samenkomsten waarin diversiteit gevierd wordt. En dat is belangrijk, aldus organisator Karin Verouden. “We vieren deze maand dat iedereen uniek is, en dat je er mag zijn.”

In Tilburg is daarom vandaag de rode loper uitgerold in gebouw P1. Aan Martin de Wolf, directeur van Fontys Educatie Tilburg, de taak om deze te openen. “We vieren diversiteit niet voor niets, maar omdat het belangrijk is. Diversiteit staat namelijk onder druk. Aan de ene kant is er tolerantie, maar we zien dit ook dalen, met name onder jongeren. En laat dat nu net de doelgroep zijn waar we mee werken. Aan ons de taak om juist de boodschap te verspreiden dat niemand hetzelfde is, en dat dat helemaal oké is.”

Over de rode loper
De Wolf neemt daarna direct het voortouw om als eerste over de rode loper te stappen. Gevolgd door een tiental collega’s en een aantal studenten. “We nodigen iedereen uit om zo te laten zien dat je trots mag zijn op wie je bent. Dat staat dit feestje centraal: dat we mogen vieren wie we zijn.”

Hoewel een flinke groep aanhaakt, loopt een groot aantal studenten ook om de rode loper heen. Leeft diversiteit onder hen? De twee voorzitters van studieverenigingen Herodotus en Lingua die vandaag aanwezig zijn denken van wel. “Maar ik denk niet dat dit evenement goed bij hen onder de aandacht is gekomen”, laat een van hen weten. “We kregen vooral te horen dat onze slingers ze aan kerst deed denken.”

Belangrijk onderwerp
Een evenement of niet, toch wordt binnen beide verenigingen ook geregeld aandacht aan het onderwerp besteed. Zo kende Lingua verschillende educatieve evenementen over bijvoorbeeld saamhorigheid en polarisatie, en was er een LHBTIQ+-borrel om de verschillende termen uit te leggen. “Maar het belangrijkste is dat discrimineren of iemand afstoten wegens achtergrond of overtuigingen sowieso absoluut verboden is en dat iedereen welkom is. En die boodschap dragen we vandaag graag mee uit.” Tekst gaat verder onder de foto’s

Op de Fontys-campus in Venlo ontdekken studenten dinsdag echter andere culturen en internationale studiemogelijkheden tijdens de Culture Fair, Minor Market en Study Abroad Fair. Hier delen internationale studenten hun achtergrond en informeren ze bezoekers over studeren in het buitenland.

Cultuur proeven en nieuwe perspectieven
Bij het Griekse standje staat een presentatie over de Griekse cultuur klaar. Dimitri, tweedejaarsstudent International Business, vertelt over de Griekse taal en de invloed van de Europese cultuur. Daarnaast maakt hij bezoekers enthousiast voor tzatziki. "Ik hoop dat ze iets opsteken van de presentatie, maar anders kunnen ze genieten van dit iconische gerecht."

Zijn Franse medestudent Tibo helpt hem bij het standje en ziet vooral de waarde van het onderlinge contact: “Je komt hier in contact met mensen die je normaal gesproken niet zo snel zou spreken. Door naar andere perspectieven te luisteren, verbreed je je eigen horizon.”

Ook de mogelijkheden om in het buitenland te studeren staan centraal. Anna, vierdejaarsstudent Software Engineering, deelt haar ervaringen over studeren in Zuid-Korea en helpt geïnteresseerden bij het kiezen van een onderwijsinstelling. “Er zijn zoveel scholen om uit te kiezen. Het is soms een doolhof waarin je moet uitzoeken wat bij je past. Ik had destijds graag iemand gehad die me daarbij hielp. Daarom doe ik dit nu zelf voor anderen”, vertelt de student.

Studenten samenbrengen
Volgens Sarah de Ponti, docent Engels en coördinator van de Global Lounge, vergde de organisatie de nodige voorbereiding omdat alle studenten vrijwillig bijdragen. “Ik heb van tevoren slapeloze nachten gehad, maar als alles eenmaal samenkomt is dat het allemaal waard”, vertelt De Ponti.

Paula Lot, die De Ponti ondersteunt, hoopt dat bezoekers niet alleen een leuke dag hebben, maar ook bruikbare informatie meenemen. Vooral het persoonlijke contact met studenten die in het buitenland hebben gestudeerd kan anderen volgens haar helpen. “En het evenement is drukbezocht en de sfeer zit er goed in. Ja, daar ben ik trots op.”

Op 26 oktober vindt in Eindhoven het volgende evenement plaats, met ervaringsverhalen en workshops rondom verschillende perspectieven. In Sittard staan op 28 oktober verschillende workshops op het programma rondom het thema ‘stappen uit je comfortzone’.

Steffann en zijn partner Bart startten hun zoektocht jaren geleden al - Bron schreef er in 2023 over. Maar erg gemakkelijk is het voor een mannenstel niet om in Nederland via een draagmoeder een kindje te krijgen. Het is verboden om een oproep te doen als wensouder, draagmoeders mogen zich niet aanbieden en er mag door anderen geen verbinding worden gemaakt tussen wensouders en draagmoeders.

Dus wat blijft er dan over? Je verhaal delen en hopen dat je ooit iemand tegenkomt die je kindje wil dragen. Zoeken naar een speld in een hooiberg dus. Maar hoe groot die hooiberg ook is, de speld moet ergens liggen. En dus gaven Steffann en zijn partner niet op. Gelukkig maar, want tweeënhalf jaar geleden leerden ze iemand kennen die met liefde voor hen een kindje op de wereld wilde zetten.

Voor de klas
Ze maakten een afspraak en leerden elkaar kennen. Daarna kwam er nog een ontmoeting, en nog een. “Het klikte”, aldus Steffann, “dus besloten we het avontuur met elkaar aan te gaan.” Vanaf dat moment ging het snel. “Ik weet nog dat ik voor de klas stond toen ik gebeld werd met het nieuws dat ze zwanger was. Ik heb de les meteen laten vallen en ben naar huis gegaan.”

Dat is nu precies een jaar geleden. Ongeveer acht maanden later was het moment daar: op 18 mei kwam de kleine ter wereld. Een jongetje dat de naam Jens kreeg. En zoals dat vaak gaat bij een baby zaten de eerste weken vol slapeloze nachten. Steffann omschrijft die periode als ‘best intensief’, maar gelukkig zat hij thuis, en best lang ook. Dankzij het vernieuwde bijzondere geboorteverlof van Fontys kon de docent tien weken in plaats van de oorspronkelijke zes weken verlof opnemen.

Inmiddels is dat zo geregeld in de CAO, maar Fontys liep hierin voorop. Steffann is naar zijn weten de eerste die er gebruik van maakte. “Die tien weken waren heel fijn en gelukkig had ik daarna ook nog vijf weken zomervakantie, want ik heb geen idee hoe we het anders hadden moeten regelen. Bart kreeg namelijk zes weken en ons kindje kon na drie maanden pas naar de opvang. Eigenlijk is tien weken dus nog te weinig. Vrouwen die bevallen zijn, krijgen er zestien.”

‘Hoort erbij’
Toch was Steffann na tien weken verlof en nog eens vijf weken vakantie ook wel weer klaar om te werken. Hij is nu niet alleen meer de papa van Jens, maar ook weer de collega. Eens in de twee weken neemt hij een dag ouderschapsverlof op, waardoor hij de ene week 40 uur werkt en de andere 32. Dat bevalt goed, ook al levert hij er op twee verschillende vlakken wel iets voor in.

Enerzijds werkt hij minder uren maar blijft de taaklast ongeveer hetzelfde, anderzijds krijgt hij voor zijn verlofdagen 70 procent uitbetaald. “Maar dat hoort erbij”, besluit hij. “Het is naar mijn mening nu heel fijn geregeld bij Fontys, al moet ik daar wel bij zeggen dat ik blij was dat ik die zomervakantie er nog bij ‘kreeg’. Anders hadden we echt een probleem gehad qua oppas. Natuurlijk zou je dan ook al wat ouderschapsuren in kunnen zetten, maar die heb je later in het jaar ook weer nodig.”

Sjoerd Draaisma is naast docent ook werkzaam binnen het team Zakelijke Dienstverlening van Fontys Technology in Eindhoven. Daar zetten medewerkers zich in voor zakelijke klanten als het gaat om het ontwikkelen en uitrollen van trainingen en cursussen.

Voor een van die klanten, Zeekr Europe – de Europese divisie van de Chinese fabrikant van elektrische auto’s – bezocht Draaisma vorige maand het hoofdkantoor in China. Daar volgde hij een vijfdaagse training met het doel om meer informatie op te halen over het nieuwste model Zeekr 9X. “Alle kennis die ik opdoe van dat model, verwerk ik in een nieuw Europees trainingsprogramma. Dat wordt vervolgens weer uitgerold onder trainers in verschillende Europese landen.”

Bedrijven in het onderwijs
En hoewel de docent vooral richting China ging om technische kennis op te doen, keek hij juist zijn ogen uit over hoe onderwijs en werkveld daar samenkwamen. “De trainingslocatie van Zeekr bevond zich namelijk op een campusterrein, wellicht twee keer zo groot als dat van de TU/e. Er stonden verschillende voertuigen van diverse automerken, waar studenten aan konden werken. En ook wij liepen daar gewoon tussen de studenten.”

Dat lijkt misschien niet zo bijzonder, want ook op de Automotive-campus in Helmond worden voertuigen en materialen van bedrijven gebruikt om studenten op te leiden middels ontwikkelingen uit de praktijk. Maar tegelijkertijd zag Draaisma tijdens zijn training ook iets waar Fontys volgens hem nog veel van kan leren: de zichtbaarheid van bedrijven binnen de onderwijsomgeving. “Daar was een gebouw volledig ingericht op Zeekr, en een andere locatie weer op een ander bedrijf. Hierdoor voelen studenten zich veel eerder verbonden met het werkveld.”

Elkaar versterken
Draaisma nam dan ook een concreet verbeterpunt mee terug naar Fontys. “Niet alleen Automotive, maar iedere opleiding die samenwerkt met bedrijven heeft een eigen plek nodig waar men mensen kan enthousiasmeren. Waar we anderen kunnen betrekken bij wat we doen en waar we kunnen laten zien wat Fontys met deze bedrijven allemaal voor elkaar krijgt. Zo kunnen we elkaar versterken, en dat past precies in het Leven Lang Ontwikkelen.”

Dat geldt volgens hem ook voor docenten. “Want als je mij in het onderwijs zou zetten zonder bezoeken aan het werkveld, schat ik dat mijn kennis na anderhalf jaar al niet meer relevant is. Nu gebruik ik nieuwe informatie niet alleen voor bedrijfstrainingen, maar neem ik het ook mee naar het onderwijs. Juist door die combinatie beschikt Fontys over actueel onderwijs.”

Toen Charlotte (23) op haar negentiende aan haar tweedejaarsstage Verpleegkunde begon, was er weinig aan de hand. Ze liep stage op de afdeling cardiologie van een ziekenhuis, waar ze naar eigen zeggen veel leerde. Dat veranderde toen een van haar twee stagebegeleiders met zwangerschapsverlof ging en de praktijkbegeleider van de afdeling haar taken overnam.

“In een tussentijds gesprek kreeg ik ineens te horen dat ik niet op het niveau zat waarop ik op dat moment zou moeten zitten.” Ook haar houding en inzet werden bekritiseerd: ze moest meer vragen stellen en vaker initiatief tonen. “Ik merkte dat ik het niet snel goed kon doen.”

Dat werd volgens Charlotte steeds erger. Zo werd ze in een medicijnkamer apart genomen door de praktijkbegeleider en kreeg ze van hem te horen wat ze allemaal niet goed deed. Meerdere keren per week ging Charlotte huilend en overstuur naar huis.

“Ik wilde heel graag laten zien dat ik gemotiveerd was en dat ik het echt wel kon”, vertelt ze. Ze maakte zelfs extra stage-uren, terwijl ze in die periode ook ziek was geworden. Charlotte ging steeds verder over haar eigen grenzen heen. Uiteindelijk haalde ze de stage wel, maar ‘met de hakken over de sloot’.

Over eigen grenzen gaan
Deze ervaring heeft veel impact op Charlotte gehad. Zelfs tijdens haar derdejaarsstage bleef de angst aanwezig. “Ik durfde geen vragen te stellen en het niet aan te geven als ik iets niet wist.” Volgens Charlotte komt dat vooral omdat je als student in een afhankelijkheidspositie zit met je begeleiders.

Anderhalf jaar na haar stage diende Charlotte, samen met een andere student, een klacht in bij Fontys. Bij de klachtencommissie vertelde ze uitgebreid wat er was gebeurd. Ze kijkt positief terug op de manier waarop Fontys naar haar klacht heeft geluisterd. Wel had ze tijdens haar stage meer steun verwacht van haar docent. “Soms had ik het idee dat ik me richting school heel erg moest verdedigen over de dingen die gebeurden op stage.”

Een jaar geleden is Charlotte afgestudeerd en sindsdien werkt ze als jeugdverpleegkundige op het consultatiebureau waar ze met succes haar derde- én vierdejaarsstage liep. Ze begeleidt nu zelf stagiaires. “Juist omdat ik weet hoe belangrijk een veilige stageplek is, wil ik studenten een leerzame en positieve ervaring geven.”

Vooroordelen
Charlotte vindt dat ze meer te maken heeft gehad met sociale onveiligheid, machtsongelijkheid en een moeizame begeleiding dan met stagediscriminatie. Maar waar ligt die grens? Uit onderzoek van Hogeschool Inholland onder vier hbo-opleidingen blijkt dat stagediscriminatie zich vaak subtiel uit, waardoor studenten moeite hebben om het expliciet te benoemen.

Dat het herkennen van subtiele vormen van stagediscriminatie en micro-agressie belangrijk is, ondervond docent Verpleegkunde Cis Lijten. Lijten werkt al twintig jaar bij Fontys Mens en Gezondheid (FMG) en volgde de basis- en verdiepende workshop Van Stagediscriminatie naar Stagegelijkheid, die Fontys sinds enkele jaren aanbiedt aan medewerkers en werkveldpartners.

Vooraf dacht hij bij stagediscriminatie vooral aan studenten met een buitenlandse achternaam die moeilijk aan een stageplek komen. “Ik ging ervan uit dat dit bij ons instituut niet voorkomt, omdat wij stagiaires actief plaatsen. Tot ik de workshop ging volgen.” Goedbedoelde uitspraken ingegeven door vooroordelen of onwetendheid kunnen ook heel kwetsend zijn, weet hij nu.

Zelf heeft Lijten ook wel eens zo’n opmerking gemaakt. Een studente van Turkse komaf complimenteerde hij omdat ze goed Nederlands sprak, niet wetende dat ze in Nederland was geboren. Dat het hierbij gaat om micro-agressie had de docent zich voor de workshop niet gerealiseerd. “Dit was heel confronterend”, zegt hij. “Je bent je niet altijd bewust van je eigen gedrag.”

Micro-agressie
Volgens Cheryl McDowall van Fontys IDEAS en docent Human Resource Management, gaat het bij de workshops dan ook niet alleen om stagediscriminatie. Ook micro-agressie komt aan bod. Ze noemt als voorbeelden: een stagiair niet meenemen in de pauze of vragen uit welk land diegene écht komt. Het verschil in behandeling tussen stagiaires kan volgens haar een signaal zijn.

“Bewustwording is altijd de eerste stap”, zegt McDowall. Iedereen heeft volgens haar vooroordelen. Wie zich daarvan bewust wordt, kan signalen eerder herkennen en zichzelf of anderen corrigeren. Dat geldt niet alleen voor medewerkers, maar ook voor studenten, zodat ze deze bespreekbaar kunnen maken en eventueel een melding kunnen doen als ze met stagediscriminatie of micro-agressie te maken krijgen.

Gedragsverandering
Fontys organiseert de workshops samen met de gemeente Eindhoven en antidiscriminatiebureau RADAR. Ze zijn bedoeld voor medewerkers en werkveldpartners. Fontys experimenteerde vorig jaar met twee vormen workshops, via open inschrijving en inhousetrainingen, waarbij een instituut zelf deelnemers werft.

Volgens de evaluatie leverde deze aanpak een groter bereik op, evenals meer betrokkenheid en een toename van signalering van stagediscriminatie.

Of de trainingen daadwerkelijk leiden tot minder stagediscriminatie, is volgens McDowall moeilijk vast te stellen. “Het gaat om gedragsverandering. Dat vindt niet van de ene dag op de andere dag plaats.” Wel ziet ze dat sommige instituten na een training vervolgstappen zetten in samenwerking met Fontys IDEAS.

Zo hebben FMG en HRM een module aan het curriculum toegevoegd, zodat studenten stagediscriminatie en micro-agressie beter kunnen herkennen en weten waar ze zich kunnen melden. Ook is de samenwerking met werkveldpartners verbeterd.

Cis Lijten is een van de docenten die sindsdien binnen FMG jaarlijks een workshop geeft aan studenten. Volgens hem hebben studenten in de zorg regelmatig te maken met discriminerende en seksueel getinte opmerkingen en ander grensoverschrijdend gedrag mee. Hij denkt dat er binnen Fontys nog meer bewustzijn mag komen en dat meer instituten hier iets mee zouden kunnen doen.

Geen cijfers
Hoe vaak studenten tijdens een stage te maken krijgen met discriminatie, micro-agressie of ander ongewenst gedrag, is niet bekend. Ook kan Fontys geen aantallen geven van studenten die de afgelopen drie jaar vanwege sociale onveiligheid, discriminatie of ander ongewenst gedrag van hun stageplek zijn gehaald of hun stage voortijdig hebben beëindigd. Dat er geen cijfers worden bijgehouden, betekent volgens Fontys niet dat signalen niet worden opgepakt.

Fontys laat weten dat dergelijke meldingen niet centraal worden geregistreerd ‘op een wijze die het mogelijk maakt hierover instellingsbrede cijfers te verstrekken, omdat vertrouwelijkheid en toegankelijkheid belangrijk zijn’. De focus ligt vooral op het bieden van laagdrempelige toegang tot ondersteuning, het versterken van meldbereidheid en het zorgvuldig opvolgen van signalen. Signalen en ontwikkelingen worden tussen instituten en diensten gedeeld en studentenwelzijn wordt gemonitord.

Daarnaast onderhoudt Fontys actief contact met stageorganisaties. Als daar aanleiding voor is, kan de hogeschool met toestemming van de student contact opnemen met een stageorganisatie. Wanneer een stageomgeving onvoldoende veilig blijkt, kan Fontys bovendien besluiten de samenwerking met een stageorganisatie te heroverwegen of te beëindigen.

Gedeelde verantwoordelijkheid
Een veilige stageomgeving is volgens Fontys een gedeelde verantwoordelijkheid. Stagebegeleiders, studentcoaches en begeleiders op school en de werkplek hebben een gezamenlijke rol in preventie, signalering en ondersteuning. Daar wordt het gesprek structureel over gevoerd. De regie op sociale veiligheid is de afgelopen periode versterkt om de verschillende ondersteuningsstructuren beter met elkaar te verbinden.

Ook de komende jaren zet Fontys verder in op sociale veiligheid. Recent kreeg de hogeschool een subsidie van ruim 446.000 euro vanuit de Regeling Sociale Veiligheid in het Hoger Onderwijs en de Wetenschap. Met het project Samen Cultuur Versterken wil Fontys met studenten, medewerkers en studieverenigingen de sociale veiligheid binnen de onderwijs- en werkomgeving vergroten. Ook de workshops over stagediscriminatie gaan door.

Charlotte diende dus uiteindelijk een officiële klacht in, maar pas anderhalf jaar na haar stage. Daarvoor had ze lange tijd gedacht dat het vooral aan haarzelf lag. “Ik kon er lang niet over praten zonder in huilen uit te barsten”, vertelt ze. Haar belangrijkste boodschap aan studenten die stagelopen: praat erover als iets niet goed voelt en zoek iemand die echt luistert.

Hoofdfoto: Shutterstock. Charlotte staat niet op deze foto.

Het zal je niet verbazen dat Tom de studie Automotive Engineering volgt. Dat doet hij al vier jaar en dit jaar is – hopelijk – zijn laatste. Tijdens zijn opleiding is hij vrijwel constant bezig met het ontwerpen, maken en testen van voertuigen. Maar ook in zijn vrije tijd is dat wat hij het liefste doet. Thuis of in de garage van zijn oma, maar ook bij ESAV, de Eindhovense Studenten Automobielen Vereniging.

“ESAV is voor iedereen die van auto’s houdt”, vertelt Tom. “Ik werd er lid van toen ik net was begonnen met mijn opleiding en hoe langer ik erbij zat, hoe meer ik erbij betrokken raakte. Op vakantie gaan, dagjes weg, naar het circuit. De vereniging organiseert van alles voor haar bijna 200 leden.”

Carmeetings
Tom benadrukt dat je geen eigen auto hoeft te hebben om lid te mogen worden van ESAV. Je hebt niet eens een rijbewijs nodig. “Het enige vereiste is dat je van auto’s houdt. We praten met z’n allen over auto’s en houden elke twee weken een carmeet. Daar komen meestal zo’n dertig tot veertig mensen op af. Soms rijden we daarna met z’n allen rond; afgelopen donderdag deden de aanwezigen bijvoorbeeld samen de Lichtjesroute in Eindhoven.”

Tijdens zo’n carmeet gebeurt er precies wat je verwacht: de aanwezigen praten over de grote passie die ze met elkaar delen. “Heel veel leden hebben een eigen hobby-auto, en dat is met een reden. Ze sleutelen er graag aan. We praten daar samen over of hebben het over uitjes die we maken. Zo ben ik een keer op een circuit in Duitsland gaan rijden, waar je legaal de limiet van je auto mag opzoeken. Prachtig!”

Geen dure auto's
De auto van Tom is een Hyundai Coupé. Geen bijzondere wagen, maar wel een die in zijn budget paste en, belangrijker nog, waar hij makkelijk aan kan sleutelen. “Je kan wel een hele mooie of dure auto kopen, maar daar kun je vaak niet veel aan doen."

"Mijn droomauto is een Alfa Romeo 156, een auto met een speciale motor die de laatste van zijn generatie is. Maar de BMW E46 is vanwege zijn chassis (onderstel) ook heel mooi. Die kun je heel leuk ombouwen tot een project om mee te racen.”

Maar welke bak hij ook voor zich heeft: Tom maak je eigenlijk met ieder voertuig op vier wielen blij. “Ik vind alles aan auto’s heel gaaf”, zegt hij. “Vandaar dat het ook mijn grote hobby is geworden. En hopelijk kan ik er later ook iets mee doen in mijn carrière."

"Engineering vind ik leuk omdat je dan iets kunt verbeteren wat er al is. Het liefst iets mechanisch, zoals auto’s, en in de omgeving van Eindhoven kom je dan al snel bij DAF of VDL uit. Ik weet alleen nog niet of mijn toekomst daar ligt. Idealiter zou ik bij een klein bedrijf werken omdat je daar meer kans hebt op een baan met veel verantwoordelijkheid.”

Heb jij of ken je een collega of medestudent met een bijzondere hobby? Laat het de redactie weten via bron@fontys.nl.

“Hi, mijn naam is Luke en ik ben negentien jaar oud. Ik kom uit Johannesburg, Zuid-Afrika. Ik studeer de Engelse variant van de studie Technische Bedrijfskunde en woon in Veldhoven bij mijn oom en tante. Mijn tante leerde mijn oom kennen toen ze met een visum in Nederland was, en daarna is ze nooit meer weggegaan.

Het is fijn dat ik bij hen kan wonen, want het leven in Nederland is – zeker in vergelijking met Zuid-Afrika – ontzettend duur. Mede dankzij mijn baantje bij Picnic kan ik gelukkig wel rondkomen. Voor niet-Europese studenten geldt dat ze maximaal zestien uur per week mogen werken, maar omdat ik vanwege de Nederlandse nationaliteit van mijn opa een Nederlands paspoort heb, geldt dat niet voor mij. En dankzij datzelfde Nederlandse paspoort zijn de studiekosten voor mij ook veel goedkoper dan voor veel andere buitenlandse studenten. [Tekst gaat verder onder de foto]

Ik ben sinds maart in Nederland en hoewel ik mijn vrienden en familie natuurlijk heel erg mis, bevalt het me prima. De studie is makkelijk. In Nederland studeren ze op een veel lager tempo dan in Zuid-Afrika. We hebben geen examens en doen alleen maar groepsprojecten. Op de middelbare school in mijn thuisland had ik acht klassen van veertig minuten per dag. Nu heb ik er twee of drie die per stuk drie uur duren. Dat is een heel groot verschil en vraagt wat van je concentratievermogen.

Een ander groot verschil is het eten. Ik ben een kritische eter en lust geen vis, terwijl ik het idee heb dat iedereen in Nederland alleen maar vis eet. In Zuid-Afrika is wat jullie hier de barbecue noemen heel populair. Daar is het echt een ding om op een vrijdag- of zaterdagavond met de hele familie een ‘braai’ te houden. [Tekst gaat verder onder de foto's]

En dan nog het uitgaansleven: ook dat is even wennen. In Zuid-Afrika begon je vroeg en ging je redelijk op tijd naar huis. Hier lopen de kroegen pas rond middernacht vol. Dat is laat, maar ik doe het wel. Meestal met mijn studievrienden, waarvan ik er veel heb leren kennen tijdens de introweek. En dan gaan we natuurlijk altijd naar Stratumseind, want in Veldhoven is niks te beleven. Welke kroegen we pakken? ’t Lempke of Costa, want daar is het heel goedkoop. Twee euro voor een biertje.

Tot slot nog mijn vrije tijd. Die besteed ik voornamelijk aan skateboarden, basketballen en het schrijven van gedichtjes. Dat laatste doe ik vooral voor mezelf; ik deel de gedichtjes niet online. Wie weet in de toekomst! En over die toekomst gesproken: ik heb nog geen idee wat ik na mijn studie wil doen. Ik denk dat ik eerst een paar jaar in Nederland wil werken en dat ik uiteindelijk wel weer terug naar Zuid-Afrika ga.”

Over een paar weken spreken we Luke opnieuw en hebben we het over zijn eerste weken bij Fontys. Hoe bevalt zijn studie? Is hij al wat meer gewend aan het Nederlandse leventje? En is Eindhoven een stad waar hij zichzelf ziet wonen?

Het lectoraat Taalbewust en inclusief opleiden van Fontys Educatie bestaat al sinds januari, maar in oktober wordt lerarenopleider Marina Bouckaert officieel als lector geïnstalleerd.

Er lopen al verschillende projecten, met als voorbeeld eentje uit Limburg, waar gewerkt wordt aan een learning design studio die gericht is op de wens van de provincie Limburg om toe te werken naar een Deel-III erkenning van de Limburgse taal als formele taal. Een ander voorbeeld is gericht op ondersteunend tekenen voor kinderen met een taalontwikkelingsstoornis.

Het lectoraat valt onder Fontys Educatie en is dus vooral bedoeld voor lerarenopleiders. Maar in principe zijn alle docenten van Fontys opleiders, en dat maakt het interessant voor iedereen. Daarom deed Bron een rondje op de campus, waar we bij willekeurige docenten de volgende drie dilemma’s en voorbeelden ophaalden van situaties die zij zelf in de klas meemaakten. En waar we Bouckaert als nieuwe lector op laten reageren.

1. Een student (bijvoorbeeld uit Syrië of Oekraïne) die noch Nederlands noch Engels spreekt.

“We leiden op voor de Nederlandse beroepscontext, dus als je uit zou gaan van het leren van het Nederlands als tweede (of derde of vierde) taal, dan hebben we vooral gewoon geduld nodig. Een taal leren kost nou eenmaal tijd. Studenten geven we het advies om in hun eigen tijd zoveel mogelijk in het Nederlands te lezen of Nederlandse series te kijken met Nederlandse ondertiteling. Wat dat betreft vind ik het ook heel erg dat de mediatheken weg zijn; die stonden bol van wetenschappelijke literatuur, handboeken en non-fictie én waren een belangrijke ontmoetingsplek om in gesprek te raken.

Met het lectoraat hopen we hieraan bij te kunnen dragen door bewuster stil te staan bij de rol die taal speelt in het onderwijs, maar ook door studenten er nauw bij te betrekken. Participatie creëren door samen met studenten een inclusieve leeromgeving vorm te geven. Bijvoorbeeld door het gesprek aan te gaan over wat hun talige achtergronden zijn en welke kwaliteiten ze al meenemen. Iedereen gelijkwaardig behandelen en hen tot hun recht laten komen. Emancipatie en participatie; dat is wat we voor ogen hebben.”

2. Studenten die het vakjargon niet kennen of een kleinere woordenschat hebben.

“Ten eerste is dat nu ook een maatschappelijke trend die – denk ik – heel erg te maken heeft met de dalende leesvaardigheden. Door veel te lezen en praten, en eigenlijk gewoon zoveel mogelijk met taal bezig te zijn, ontwikkel je je woordenschat. Dat zit hem dan niet alleen in het vakjargon dat ze moeten leren, maar ook echt in de meest basale woorden.

Eigenlijk wil je als docent zoveel mogelijk taalvaardigheden aan elkaar koppelen in een college of een project, zodat ze de kans krijgen om zich die taal eigen te maken. En wederom: geduld. Want ook vaktaal leer je niet van de één op de andere dag.”

3. Studenten met een taalachterstand, zoals studenten met dyslexie. Die moeten – bijvoorbeeld bij een scriptie – aan dezelfde taalnormering voldoen als alle anderen.

“Het belangrijkste is dat we de student centraal zetten. Wat zijn de ondersteuningsbehoeften per persoon en hoe geven we daar een passend antwoord op? Kijk binnen de opleiding naar de mogelijkheden en naar een basisniveau van wat binnen de beroepscontext aan taalvaardigheden past. Wat vraagt die beroepscontext van een student en hoe belangrijk is het dat alles op het gebied van taal accuraat is en perfect qua vorm?

Verder adviseren we studenten ook altijd om thuis om hulp te vragen, bijvoorbeeld bij het nalezen van een scriptie. En daarnaast is er natuurlijk ook AI. Mag een student daar gebruik van maken? En zo ja: in welke mate?”

Complex vraagstuk
Het zijn drie veelvoorkomende voorbeelden, maar daarmee zijn we er natuurlijk nog lang niet. Bouckaert geeft aan dat taal een complex vraagstuk is dat constant in ontwikkeling is. “Taal gaat niet alleen om instrumentele taalvaardigheden, maar ook om het bewustzijn van wat taal doet. Als je een verslag schrijft dat bomvol spelfouten staat, dan wek je een bepaalde indruk bij de lezer. Of als je heel informeel communiceert en op die manier een pitch geeft voor je beroep, dan doet dat iets met de toehoorder. Kortom: taalbewustzijn is zowel voor studenten als docenten superbelangrijk. Het is letterlijk overal.”

Na eerst drie andere studies (waaronder SPECO en International Business & Languages) te hebben geprobeerd, kwam Bart Willemsen op 21-jarige leeftijd uiteindelijk bij de inmiddels niet meer bestaande opleiding IEMES terecht. Daar vond hij wat hij al die tijd al zocht, en groeide hij dankzij een klein acteerrolletje uit tot een succesvolle producer.

“Ik heb film altijd al interessant gevonden”, vertelt Willemsen in een gesprek met Bron. “Vooral het escapisme in een film. Dat je gewoon even helemaal weg bent als je in een film zit. Dat vond ik mooi. Maar het enige wat je eigenlijk kent of ziet als je een film kijkt, zijn de acteurs. Dus in eerste instantie dacht ik dat dat was wat ik wilde."

Eerste klus
Willemsen deed een aantal audities en werd uiteindelijk gecast voor een reclamespotje van Defensie. Die deed hij met veel plezier, maar toch was het niet de acteerwereld waar hij uiteindelijk in terechtkwam. “Toen ik dat rolletje speelde, vroeg de betrokken producent of ik bij hun productiehuis stage wilde komen lopen als productieassistent. Ik wist van geen toeters of bellen, maar ben er toch vol in gegaan. Van mijn eerste klus vóór de camera, ben ik dus eigenlijk meteen achter de camera beland.”

Dat beviel zo goed, dat Willemsen later voor zijn afstudeerstage naar Ibiza vloog om daar stage te lopen bij een productiehuis dat de film ‘Verliefd op Ibiza’ coproduceerde. Na zijn afstuderen schreef Willemsen zich meteen in als zzp’er. Vanaf dat moment kon iedereen hem inhuren voor productieklussen. En dat werd ook volop gedaan. Hij belandde van de ene in de andere klus, eerst vooral als productieassistent, later ook als uitvoerend producent.

De Eetclub
Hij werkte mee aan titels als Máxima, Misfit, Zomer in Frankrijk, Sihame, Sleepers en Zussen. En deed onlangs ook een flinke bijdrage aan De Eetclub, waarvoor hij werd gevraagd voor de functie van gedelegeerd producent. Dat is wat anders dan uitvoerend producent. “Als uitvoerend producent ben je heel veel op de set en ben je verantwoordelijk voor de uitvoering. Maar als producent ben je verantwoordelijk voor het geheel. Daar vallen ook het ontwikkelen van het script en de financiering onder. Ik was in dit geval gedelegeerd producent, wat mij een verlengstuk maakte van de producent."

Een mooie klus, vond Willemsen, maar ooit hoopt hij zélf de producent van zo’n groot project te mogen zijn. En om die wens uit te laten komen, heeft hij inmiddels een bedrijf genaamd Warana Film Company opgezet waarmee hij eigen projecten kan ontwikkelen. “Dat zijn ook series en films, maar die moeten nog helemaal van de grond komen. Ze moeten nog geschreven worden, gefinancierd en er moeten nog castleden voor gezocht worden. Echt from scratch beginnen dus.”

Opnieuw beginnen
Eigenlijk vindt Willemsen het daarom best ironisch dat hij voor de Bron-rubriek Sporen Verdiend werd gevraagd. Hij heeft zich tien jaar lang omhooggewerkt tot de hoogste functie als uitvoerend producent, maar om zelfstandig producent te worden, begint hij weer helemaal onderaan de ladder. Met natuurlijk wel de juiste connecties en nodige ervaring. “Ik moet mijn sporen opnieuw gaan verdienen. Natuurlijk zijn er al projecten in ontwikkeling, maar in de rol van producent moet ik weer gaan groeien.”

Toch gaat hij ervoor en is hij vastbesloten die sporen te gaan verdienen. Zijn tip? Gewoon doen. Dus studenten, als jullie dit lezen, luister dan naar de wijze woorden van Willemsen. “Mijn vader zei altijd: je bent zo goed als je laatste wedstrijd. Dat is echt zo. Ik werk nog steeds met de mensen die ik tijdens mijn stageperiode heb leren kennen. Stel je altijd proactief op, doe je werk zo goed mogelijk en neem initiatief. Wacht niet tot mensen naar jou komen, maar stap er zelf op af.”

Aan de ene kant hebben we Esmee, die de minor ICT & Digital Marketing volgt. Anderzijds spreken we Jonas, tweedejaars student Journalistiek. Beiden studeren ze bij Fontys in het Tilburgse MindLabs-gebouw. We stelden hen precies dezelfde vier vragen en koppelden de antwoorden daarvan ook weer terug. We beginnen bij ICT-student Esmee.

Welke drie woorden komen bij je op, als je denkt aan een typische journalistiekstudent?
“Brutaal, sociaal en slim.”

Hoe is een journalistiekstudent volgens jou gekleed?
“Ik denk niet dat een journalistiekstudent op een specifieke manier gekleed is of moet zijn. Maar als ik aan een typische journalistiekstudent denk, is deze altijd netjes gekleed.”

Wat doet een journalistiekstudent in zijn of haar vrije tijd?
“Veel gebruikmaken van sociale media en YouTube. En het nieuws volgen, om zo nog meer informatie binnen te krijgen over bepaalde onderwerpen.”

Hoe denk je dat een journalistiekstudent jou als student zou omschrijven?
“Ik volg de minor, dus een échte ICT-student ben ik denk ik niet. Maar ik ga ervanuit dat we nerdy en slim gevonden worden, met een brilletje op.”

Dan het woord aan journalistiekstudent Jonas.

Welke drie woorden komen bij je op, als je denkt aan een typische ICT-student?
“Een computergek, wat introvert en jong.”

Hoe is een ICT-student volgens jou gekleed?
“Niet uitgesproken. Ze hebben niet het nieuwste van het nieuwste, en hoeven ook niet per se op te vallen. Als een soort muurbloempje eigenlijk.”

Wat doet een ICT-student in zijn of haar vrije tijd?
“Het eerste wat ik zou zeggen: gamen. Dat zal vast niet voor iedere ICT-student gelden, maar ik denk dat het overgrote deel wel geïnteresseerd is in de computertechnologie. En een hobby die daarbij past is natuurlijk gamen.”

Hoe denk je dat een journalistiekstudent jou als student zou omschrijven?
“Ik denk dat we als sociaal en té extravert worden gezien. En soms een beetje als een bemoeial, maar ik heb tijdens mijn opleiding geleerd dat we dat ook wel een beetje moeten zijn.”

De terugkoppeling
Jonas herkent zichzelf niet in het vooroordeel dat journalistiekstudenten brutaal zijn. “Dat moet ik wellicht nog leren, want het is wel nodig voor dit beroep. Ik ben er zelf nog niet zo goed in, maar er zijn zeker journalistiekstudenten die dat karakter al wel hebben. Of ik altijd netjes gekleed ben? Ik trek vooral aan wat ik leuk vind. En het nieuws volgen op verschillende kanalen doe ik vooral voor school, niet vanuit mijn persoonlijke interesse. Dan ga ik liever sporten en bewegen.”

Ook Esmee kan zich niet helemaal vinden in de antwoorden van Jonas. “In de drie woorden herken ik mezelf totaal niet, terwijl ik wel snap dat iemand meteen aan computergek en introvert denkt. Maar jong? Die snap ik niet helemaal. En een muurbloempje ben ik ook zeker niet, net als mijn medestudenten. Misschien scheelt het ook dat wij meer de marketingkant van ICT bestuderen. Gamen doe ik dan weer wel, maar dat is niet iets wat ik iedere dag doe. Andere hobby’s zijn hockey en eigenlijk ook heel veel drinken met vrienden, haha.”

Een paar weken geleden deelde Bron een oproep via social media. Voor onze nieuwe rubriek ‘Bijzondere Hobby’ zoeken we naar bijzondere hobby’s van studenten en medewerkers. Vol enthousiasme gaf Daan ons een slide in onze DM met het aanbod om een keertje bij hem in de vrachtwagen te stappen.

Daar zeggen we geen nee tegen, en dus meld ik me maandagochtend rond tien uur bij het in Veghel gevestigde distributiecentrum van Daans werkgever Jumbo. Gewapend met een paar werkschoenen in maatje 39 wacht hij me op. “We zijn verplicht om deze schoenen te dragen tijdens het werk, dus deze zijn vandaag voor jou”, klinkt het.

Daan heeft er dan al een rit op zitten. Hij is om zes uur begonnen met zijn eerste levering bij een Jumbo-winkel in Bergeijk. Meestal doet hij twee ritten per dag, met hoge uitzondering soms drie. De tweede rit, waar ik bij mag zijn, brengt ons naar de Jumbo-winkels in Berghem en Oss.

Het werk begint met het volladen van de vrachtwagen. Daarna rijden we naar Berghem, waar de winkel wordt voorzien van nieuwe vracht. Als alles is uitgeladen, nemen we ook weer van alles mee. Emballage noemen ze dat: lege verpakkingen zoals karton, plastic, kratten en zelfs uitgeperste sinaasappelschillen. Als de vrachtwagen weer is volgeladen, rijden we door naar Oss en doen we daar hetzelfde riedeltje. [Tekst gaat verder onder de foto]

Onderweg praat Daan me bij en vertelt hij hoe hij in deze hobby is gerold. “Op mijn vijftiende had ik mijn eerste baantje bij Jumbo in de winkel. Een paar jaar later ben ik de mbo-studie Retail Manager gaan doen en kon ik als teammanager aan de slag. Ik ontving toen heel vaak vrachtwagenchauffeurs die kwamen laden en lossen, en dat vond ik zo mooi om te zien. Hoe gaaf is het als je de hele dag in een vrachtwagen mag rijden en tussendoor bij wat winkels stopt waar je praatjes kunt maken?”

Daan hield het niet bij fantaseren. Hij sloot een deal en haalde (deels) op kosten van zijn werkgever een vrachtwagenrijbewijs. Het was de bedoeling dat hij daarna fulltime vrachtwagenchauffeur zou worden, maar Daan besloot tóch nog een extra studie te willen doen bij Fontys. Het werd de Associate degree Ondernemerschap & Retail, waarvan hij nu in zijn tweede en laatste jaar zit. “Dat combineer ik met mijn werk hobby bij Jumbo.”

Elke zaterdagochtend stapt hij in de vroege vroegte in zijn zestien meter lange vrachtwagen en rijdt hij door grote delen van Nederland. Dat hij om die reden niet met zijn maten op vrijdagavond naar de kroeg kan, neemt hij voor lief. “Daar heb ik zelf voor gekozen”, vervolgt hij. “Het is een compromis dat je moet sluiten en bovendien vind ik dit hartstikke leuk om te doen. Ik rijd elke zaterdag en als ik doordeweeks of tijdens een vakantie vrij ben, pak ik meer diensten.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

Soms doet hij zelfs een ochtendrit nog vóórdat hij naar school gaat. Of andersom: gaat hij eerst naar school en doet hij in de middag nog een ritje. “Ik doe het gewoon echt heel graag. De vrijheid is fijn omdat je alles op je eigen tempo kan doen. De afwisseling is fijn omdat je deels op jezelf bent en deels ook lekker praatjes kunt maken tijdens contactmomenten. Soms luister ik rustig muziek in de wagen, soms bel ik onderweg met collega’s voor slappe klets. Dan heb ik echt de grootste lol.”

Tegelijkertijd is er ook veel uitdaging, vervolgt Daan, omdat je met zo’n grote wagen door de kleinste straatjes rijdt. Terwijl ik alleen bij die gedachte al stress krijg, begint de adrenaline bij Daan dan juist te stromen. Dat uit zich deze maandagochtend ook als Daan van zijn route af moet wijken omdat een hijskraan de weg barricadeert. “Kijk, en nou wordt het leuk. Dit vind ik echt prachtig. Zelf uitzoeken hoe je er komt en daarbij hopen dat het smalle straatjes zijn, want hoe krapper het wordt, hoe leuker.”

Na een rit van ongeveer vier uur arriveren we uiteindelijk zonder verdere problemen weer bij het distributiecentrum in Veghel. Daan is klaar met zijn dienst en stapt in zijn knalrode cabrio Mazda (zijn tweede hobby), op weg naar huis, waar hij vanmiddag in het zonnetje nog een ritje op zijn motor maakt (nog een hobby). Dat hij van voertuigen houdt, staat dus wel vast. “En toch weet ik niet of ik mijn hele leven lang vrachtwagenchauffeur wil blijven. Ik zit eraan te denken om me aan te melden voor een opleiding als politieagent.”

Heb jij of ken je een collega of medestudent met een bijzondere hobby? Laat het de redactie weten via bron@fontys.nl.

Natuurinclusief ontwikkelen. Daar draait het allemaal om. De gemeente ‘s-Hertogenbosch wil daar alle mogelijkheden over weten en zette haar lijntjes daarom uit bij de in Den Bosch gevestigde Avans Hogeschool. Die vroeg op haar beurt weer medewerking aan Fontys Hogeschool en de HAS green academy. Het gezamenlijke doel? Kijken hoe nieuwe woningen en andere ontwikkelingen gerealiseerd kunnen worden en tegelijkertijd de natuur in en rond de stad Den Bosch versterkt kan worden.

Vanuit Fontys is het lectoraat Duurzame Stedelijke Transformatie betrokken, met Ferry van de Mosselaer en Marieke Wenneker als projectleiders. “‘s-Hertogenbosch ligt als stad tegen meerdere beschermde natuurgebieden aan”, legt Van de Mosselaer uit. “Daardoor is het vanwege de stikstofuitstoot heel moeilijk om bouwvergunningen te krijgen. Maar net als alle andere steden in Nederland, is ook de druk om nieuwe woningen te bouwen in ’s-Hertogenbosch enorm.”

Groene alternatieven
Om dat proces te versnellen en wél bouwvergunningen te kunnen krijgen, wordt er nu gekeken naar groene bouwalternatieven. Van de Mosselaer: “De gemeente probeert van de impasse een kans te maken door te laten zien hoe je als gemeente toekomstgericht met dit soort gebiedsontwikkelingen om kan gaan, en door voorop te lopen en inspirerend te zijn voor andere steden.”

Daarbij gaat het niet alleen om het toevoegen van groen aan een wijk, het gaat ook om de manier van bouwen. Doe je dat bijvoorbeeld alleen met elektrische machines, wat natuurlijk voor veel minder stikstofuitstoot zou zorgen? “Vernieuwende samenwerking tussen partijen is hierbij noodzakelijk", stelt de onderzoeker.

Eigen expertises
Elke meewerkende kennisinstelling levert een eigen expertise. Avans richt zich onder meer op bouwen en de stedelijke omgeving. HAS op natuur, groen en het landelijk gebied. Vanuit het lectoraat Duurzame Stedelijke Transformatie brengt Fontys specifieke expertise in op het gebied van participatie, samenwerking en governance binnen gebiedsontwikkeling. Het lectoraat onderzoekt hoe gemeenten, bewoners, ondernemers, natuurorganisaties en ontwikkelaars gezamenlijk kunnen werken aan toekomstbestendige gebieden waarin natuur, wonen en economie elkaar versterken.

“Door middel van co-creatie en toekomstdenken helpen wij betrokken partijen verschillende ontwikkelrichtingen te verkennen, inzichtelijk te maken en bespreekbaar te maken.” vertelt Wenneker. “We doen dit grotendeels vanuit ons lectoraat, maar willen ook kijken of we andere collega’s en studenten binnen Fontys kunnen laten aanhaken.”

Meerjarig plan
De komende periode werken de partijen het concept natuurversterkend ontwikkelen eerst verder uit. De verkenning moet duidelijk maken wat natuurversterkend ontwikkelen kan betekenen, hoe het concept verder kan worden onderbouwd en welke mogelijkheden er zijn voor toepassing in de praktijk. De ambitie is om er een meerjarig kennisprogramma van te maken.

Zo’n vier jaar geleden zat Brishna Nader, Fontysonderzoeker en oud-student Commerciële Economie, in de bibliotheek van de TU/e over haar studieboeken gebogen. Naast haar werk deed ze een premaster aan Maastricht University. Samen met een medestudent was ze wiskundeopdrachten aan het maken, maar ze kwamen er niet uit. Voor haar ogen dansten de cijfers. Ze liep hopeloos vast.

Een jongen naast hen hoorde dit en adviseerde om naar Gert Regterschot te gaan, ‘de man onder de trap’. Dat was het begin van een speciale vriendschap. Door zijn lessen wist Nader begin dit jaar haar masterdiploma te halen. Ondanks haar faalangst, die vaak leidde tot black-outs. Maar op dat moment in de bibliotheek had ze nog maar één kans om het betreffende wiskundevak te halen, ze was er al twee keer voor gezakt.

Bijzondere situatie
Gert Regterschot begon in 1988 als docent Technische Bedrijfskunde aan de TU/e. Hij werd er gewaardeerd om zijn kennis van en enthousiasme voor wiskunde en andere exacte vakken. In 1993 ontving hij zelfs een Academy Award van de TU/e voor beste docent. Maar achter de schermen ontstond een geschil met zijn werkgever, dat uitmondde in een slepend conflict.

Regterschot betwist tot op de dag van vandaag dat zijn dienstverband rechtsgeldig is beëindigd en beschouwt zichzelf nog altijd als werknemer van de TU/e. Sindsdien houdt Regterschot exact de maanden bij dat hij geen salaris heeft ontvangen. Naar eigen zeggen zijn het er nu 371, bijna 31 jaar.

Zo ontstond een bijzondere situatie: volgens de universiteit is Regterschot geen docent meer, ondertussen blijft hij wel studenten helpen met hun studie. Daar vraagt hij geen geld voor. Hij krijgt regelmatig eten, cadeaubonnen of iets wat hij goed kan gebruiken, zoals een laptop van Nader waar hij nog steeds dolblij mee is. Regterschot leeft naar eigen zeggen extreem zuinig, vooral sinds hij vorig jaar thuisloos is geworden.

Mond-tot-mondreclame
Nadat de TU/e hem in 2022 de toegang tot leslokalen ontzegde, vond hij een plek onder een trap in een studentencomplex op de campus. Niet alleen studenten van de universiteit zoeken hem daar op, ook Fontysstudenten weten al jaren de weg naar de man onder de trap te vinden. Dat gaat via mond-tot-mondreclame, net als bij Nader.

Zo kwam ook Thijmen Smulders bij Regterschot terecht. “Ik hoorde via iemand van studievereniging Innovum over Gert. Ik was op dat moment op zoek naar wiskundebijles”, vertelt de tweedejaars Fontysstudent Werktuigbouwkunde. “Niemand wist precies waar hij zat of hoe ik hem kon bereiken; het enige wat ik hoorde, was dat het ‘die man onder de trap’ bij de TU/e was. Op basis daarvan ben ik zelf gaan zoeken.”

Thijmen volgt nu ongeveer driekwart jaar les bij Regterschot. Meestal gaat hij één keer per week naar hem toe. “Ik kom van het mbo en daar heb ik bijna geen wiskunde gehad. Daardoor vond ik de overstap naar Werktuigbouwkunde best zwaar. Samen met Gert probeer ik die achterstand in te halen. Ik heb nog steeds moeite met het vak, maar dankzij de lessen van Gert heb ik inmiddels wel een aantal onderdelen gehaald.”

Wat Thijmen vooral fijn vindt, is dat Gert alles op zijn tempo uitlegt, en dat hij onthoudt waar ze eerder mee bezig zijn geweest. “Daardoor hoef ik niet steeds opnieuw uit te leggen waar ik tegenaan loopt. Als ik iets niet snap, legt hij het gewoon op een andere manier uit. Dat werkt voor mij vaak beter dan de uitleg die ik in de gewone lessen krijg.” Als dank voor zijn tijd en hulp stopt Thijmen Regterschot geregeld wat geld toe, “maar hij vraagt er nooit om.”

Toegankelijk en betrokken
Ook bij Nader zat er een gat in haar kennis van wiskunde. Bij haar was dat het gevolg van haar verleden. Ze werd geboren in een oorlog (Afghanistan), groeide op in een vluchtelingenkamp en kwam op haar tiende naar Nederland. “Tot mijn verbazing zag Gert gelijk waar mijn probleem met wiskunde lag. Hij ging helemaal terug naar de basis, waardoor ik de lesstof veel beter kon begrijpen.”

Nader prijst de toegankelijkheid, vakkundigheid en betrokkenheid van Regterschot. Door hun buitengewone levensloop was er meteen een klik. Maandenlang zocht ze hem minstens twee à drie keer per week op voor lessen in wiskunde en statistiek, en ook nu gaat ze geregeld langs om haar kennis op peil te houden, en om als vrienden met elkaar te praten. “Gert maakt altijd tijd als studenten naar hem toe komen. Iedereen is welkom, hij zegt nooit ’nee’.” [tekst gaat verder onder de foto]

Regterschot spreekt nadrukkelijk niet van bijles. Hij is kritisch op de huidige bijlescultuur en vindt het onwenselijk dat studenten voor extra uitleg soms honderden euro’s moeten betalen. Hij is van mening dat iedereen een kans verdient. Naar eigen zeggen begeleidt Regterschot jaarlijks zo’n 700 studenten, waarvan volgens hem het merendeel studiestakers zijn, studenten die dreigen af te haken als ze geen extra begeleiding krijgen.

Het gaat om studenten van allerlei niveaus en met uiteenlopende achtergronden. Volgens Regterschot hebben studenten met een mbo-vooropleiding en internationale studenten vaak een andere wiskundige basis dan studenten die van het vwo of hbo komen. Ook geeft hij les aan studenten met autisme, die soms behoefte hebben aan extra uitleg of een andere manier van begeleiding. Veel studenten helpt hij om hun premaster te halen en vervolgens door te stromen naar een master.

Respect en bewondering
Het respect en de bewondering komen van twee kanten. Studenten zijn dankbaar dat ze worden geholpen bij hun studie, en Regterschot ervaart veel steun van hen. Ze tonen zich betrokken bij zijn situatie, luisteren naar hem of brengen iets te eten. Om hem door een eerdere moeilijke periode heen te helpen, zette een TU/e-masterstudente een paar jaar geleden een doneeractie op, die duizenden euro’s opbracht.

Wat er in de jaren negentig tussen hem en het universiteitsbestuur is voorgevallen, heeft Regterschot diep geraakt en laat hem nog altijd niet los. De blokkade die sommige studenten voelen bij een tentamen of in hun studie, ervaart hij soms zelf ook. “Het liefst wil ik een veilig leven leiden en plezier maken”, zegt hij. Na een korte pauze vervolgt hij: “Mijn studenten helpen mij erdoorheen. Lesgeven helpt.”

Ook al is hij de pensioenleeftijd inmiddels voorbij, Regterschot denkt niet aan stoppen. Wie naar zijn plek onder de trap gaat, zal hem daar nog elke doordeweekse dag en vaak ook in het weekend aantreffen. Met naast zich zijn tas vol pennen, schriften, lesmateriaal, een rekenmachine, tablet én de laptop die hij van Nader heeft gekregen.

De in Sevenum woonachtige Verberk heeft samen met zijn vrouw vijf kinderen: de jongste - een meisje - is zes, daarvoor kwamen al een tweeling van dertien jaar oud, een dochter van zestien en een zoon van negentien. De enige man in dit rijtje voetbalt, alle meiden turnen. De tweeling, Lynn en Robin, doet dat op het hoogste niveau binnen Nederland: eredivisie.

Waar die passie voor turnen bij vrijwel de hele familie vandaan komt, durft Verberk niet te zeggen. In ieder geval niet van hem. “De tweeling is begonnen toen ze drie jaar oud waren”, vertelt Verberk.

Tot groep 6 hebben ze bij de lokale club in het dorp gesport, daarna kwamen ze bij Platform Turnen Limburg terecht, waar ze op landelijk niveau aan de slag konden. Die club stopte vorig jaar, waardoor Lynn en Robin overstapten naar Den Bosch.

Op en neer
Dat bleek niet de beste keuze: het klikte niet met de trainer, het kostte een godsvermogen aan benzinekosten en bovendien waren Verberk en zijn vrouw enorm veel tijd kwijt aan het wegbrengen én ophalen van hun tweeling. Ze zaten namelijk ook op een topsportschool in Rosmalen, wat mogelijk was dankzij hun NOCNSF-status. En ook Rosmalen is niet bepaald om de hoek van Sevenum, waar de familie woont.

“Dat was voor ons heel zwaar”, vertelt Verberk. “We moesten elke dag naar Den Bosch. Ik werk in Venlo, mijn vrouw in Boxmeer, dus het was voor allebei een flinke rit. Ik stond om zes uur op, en zelfs dan was ik op z’n vroegst pas om negen uur op mijn werk. Natuurlijk wisselden mijn vrouw en ik dat wel af.”

Flinke puzzel
Inmiddels sport de tweeling in Nijmegen en dat is in alle opzichten beter te doen. Ook al is het nog steeds een flink geregel. “We staan nu elke ochtend om kwart over zes op en zetten de meiden om zeven uur op de trein. Als het al donker is tegen de tijd dat ze terug moeten, halen we ze op met de auto. Maandag en woensdag doe ik dat. Op dinsdag en donderdag is het een taak voor mijn vrouw omdat ik dan voetbaltraining geef.”

Zaterdag is een rustdag voor de topsporters en op zondag trainen ze weer.

Maar dan hebben we pas twee kinderen gehad; de andere drie uit het gezin hebben ook verplichtingen. Hetzelfde geldt voor Verberk zelf, die hoofdtrainer is van het eerste elftal bij VICI’04 in Swolgen.

“Ik train dus op dinsdag en donderdag , gevolgd door een wedstrijd op zondag. De oudste heeft ook zijn trainingen, maar die is oud genoeg om zelf te gaan. De jongste turnt op vrijdagavond en zwemt ook nog eens op dinsdag. Op die dag rijd ik vanuit mijn werk naar het zwembad om haar op te halen. Ik zet haar thuis af, we eten samen en dan brengt de oudste dochter de jongste naar bed zodat ik naar het voetbalveld kan.”

Torenhoge kosten
Volg je het nog? Zo niet: begrijpelijk. Al vindt Verberk het goed te doen. Je moet het managen, zegt hij. Van te voren goed kijken en je ook niet afhankelijk maken van anderen.

“Gelukkig valt het met mijn werk bij Fontys goed te combineren. Soms werk ik in de avond nog een paar uur door als ik in de middag eerder moet stoppen. Het komt weleens voor dat studenten om half één ’s nachts nog een mail van mij ontvangen.”

Financieel gezien lukt het ook, al zijn vijf sportende kinderen, waarvan twee dus in de topsport, absoluut niet gratis. “Vorig jaar heeft ons enorm veel geld gekost. Minimaal 14.000 euro voor alleen al de tweeling, waarvan 8.000 aan reiskosten. Daarnaast hun contributie à 500 per maand en de bijkomende kosten van wedstrijden.”

De studie- en sportkosten van de overige kinderen zijn daar nog niet bijgerekend. “Maar we doen alles voor ze. Als je kind een bepaalde passie heeft, wil je die passie als ouders mogelijk maken. Ze leren ervan, en dat wij daar andere dingen voor moeten laten; so be it. Dat is de keuze die wij maken. Je doet het omdat je kinderen het willen.”

Het thema van het jaarlijkse congres luidt doelgericht: ‘Kamers bouwen: aan de slag!’. “Laten we vooropstellen dat het heel indrukwekkend is dat studentenhuisvesters 5.000 woningen per jaar neerzetten”, begint Reijnder Jan Spits, directeur van Kences, donderdag het symposium. “Maar helaas zijn er ook nog steeds ruim 20.000 woningen te weinig.”

In de afgelopen acht jaar is het aandeel uitwonende studenten gedaald van 50 naar 43 procent. En dat heeft volgens de directeur vooral te maken met het gebrek aan aanbod. Want hoewel er bijgebouwd wordt in steden, kunnen huisvesters het tekort sneller oplossen aan de hand van drie factoren: locaties, tempo en financiën.

Campussen en financiën
“In een stad wordt veel geconcurreerd wat betreft huisvesting, maar daarom moeten we juist gaan kijken of we de campussen meer kunnen benutten”, gaat Spits verder. “Het grote voordeel daarvan is dat je de concurrentieslag met andere bieders niet aan hoeft te gaan, wat ook weer scheelt in de financiën. Net als het afschaffen van vennootschapsbelastingen, waar we als Kences voor pleiten. Dat geld kunnen we veel beter besteden aan nieuwbouw, verduurzamingen en betaalbaarheid. Daarbij moeten we ervoor zorgen dat een plan geen vijf tot tien jaar duurt, maar veel sneller gerealiseerd kan worden.”

Over wat er precies gebouwd moet worden is de directeur ook heel duidelijk: kamers in plaats van studio’s. Dit omdat ruim 60 procent van de studenten eenzaamheid ervaart, en 25 procent zelfs sterke eenzaamheid. “De meest effectieve aanpak om eenzaamheid tegen te gaan, is kamers bouwen.”

Langere adem
Een simpele oplossing zo lijkt, maar er liggen ook uitdagingen op de loer. Dat beaamt ook Jeske de Lint, directeur Wonen bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken. “De omstandigheden zijn heel ingewikkeld. Het tekort aan studentenkamers wegwerken vergt creativiteit en soms ook een wat langere adem. Maar de onzekerheid is er, ook bij ons."

Edward Touw, directeur van het particuliere Vastgoed Belang, ziet echter dat het heel lastig is om kamers te bouwen in gemeentes. “Een bestaand pand mag je vaak niet splitsen, maar ook bij nieuwbouw zien we dat gemeenten niet willen dat bedrijven instappen en kamers neerzetten."

Daar staat Rob Donninger als directeur van SSH Student Housing iets anders in. “Je moet juist ambitie en lef hebben om tóch te bouwen en juist de manieren te vinden waardoor het wel kan.”

Hart voor de studenten
LSVb-voorzitter Evy Kras benadrukt daarbij wel hoe belangrijk een eerlijke huurprijs is. “Een student in Amsterdam verdient niet per se meer dan een student in Leeuwarden, terwijl de huur voor de één vier keer meer is dan de ander. Daarnaast hoor ik hier heel veel dat er meer gebouwd moet worden, maar het handhaven van de wet wat betreft het huurrecht is ook super belangrijk. Er zijn namelijk regels als het gaat om huurprijzen.”

Het project maakt deel uit van Project Beethoven, dat als doel heeft om de instroom voor de microchipindustrie binnen Nederland te vergroten. Bij Fontys Technology zien ze al jaren dat techniekstudenten vaak op bovengemiddeld niveau bezig zijn met muziek, en dus is gekeken naar mogelijkheden om het verband tussen muziek en techniek beter te onderbouwen. Met uiteindelijk doel dus om die instroom te vergroten.

Bij Be Creative, een technische project based minor voor engineerstudenten, is in opdracht van het conservatorium een gloednieuwe opdracht verzonnen: maak een nog niet bestaand muziekinstrument. Vier studenten gingen daarmee aan de slag en presenteerden deze zomer het eindresultaat: een gitaar met allerlei mogelijkheden in klank, bereik en een manier van spelen die op conventionele gitaren onmogelijk is.

Ander geluid
Fontysstudenten Daan van Alebeek en Micha van Zutphen zijn twee van de vier breinen achter het instrument. “We zijn begonnen met een concept dat nog nergens ter wereld bestaat, maar dat je het meest kunt vergelijken met de TransAcoustic gitaar van Yamaha”, vertelt Micha. “Daarmee kun je allerlei effecten op een akoestische gitaar creëren. Wij hebben gekeken hoe we dat nog interessanter en unieker konden maken door bijvoorbeeld verschillende platen te integreren in de body van de gitaar.”

Voor de kenners: het gaat om platen van plexiglas en aluminium. Voor de niet kenners geeft Daan wat meer informatie. “We behouden de akoestische klank van de gitaar, maar door lasersnaren toe te voegen en verschillende materialen te mixen en die met elektronica door te sturen, krijg je een ander soort geluid. Sterker nog: je kunt zelf bepalen hoeveel procent van het houteffect je wil horen, hoeveel van het aluminium en hoeveel plexiglas. Door daarmee te spelen, krijg je hele andere tonen met precies dezelfde snaren.”

Interactie met publiek
Als de gitaar helemaal af is, wordt het instrument overgedragen aan studenten van het conservatorium. Zij gaan het leren bespelen en zullen speciaal voor dit instrument een eigen muziekstuk schrijven, dat in het najaar gespeeld wordt tijdens het November Music Festival. Aart Strootman, docentonderzoeker bij Fontys Academy of the Arts, is daar erg benieuwd naar. “Ik kan me heel goed voorstellen dat als we dit instrument op het podium gaan gebruiken, het een gesprek op gang brengt. De interactie met het publiek; daar hopen we op. Veel meer dan dat het instrument de internationale markt verovert.”

Strootman doet onderzoek naar de verbanden tussen muziek en techniek. Hij ziet veel verbanden en merkt dat een grote overlap mogelijk is tussen deze twee vakgebieden, maar weet ook dat het geen makkelijke opgave is om die verbanden te leggen.

Vakgebieden verbinden
“Je gaat geen ICT studeren om gitarist te worden. Andersom werkt dat hetzelfde. Bovendien heeft niet iedereen affiniteit met het andere vakgebied, wat het lastig maakt om techniek een onderdeel van het muziekcurriculum te maken, en vice versa. Het enige wat dan overblijft, is door projecten of minoren uitwisselingen te organiseren waar studenten zelf voor kiezen.”

Be Creative is daar dus een voorbeeld van. Die minor biedt verschillende projecten aan, waar Muziek en Techniek er een van is. “Ik ben blij dat de eerste ronde is geslaagd en ik hoop dat we op dezelfde manier door kunnen gaan”, vervolgt Strootman. “Want nu hebben we één instrument, maar hoe meer instrumenten we op deze manier kunnen maken, hoe groter de groep musici en engineers die je kunt enthousiasmeren voor een vak in de techniek.”

Als je de kans krijgt om naar Japan te gaan voor een studie, grijp die dan. Dat was de gedachte van Jordi toen hij hoorde over de minor Study Abroad. Hij schreef zich ervoor in, vroeg een Erasmus+-beurs aan en boekte een ticket naar de andere kant van de wereld. Op 25 maart stapte hij in het vliegtuig en sindsdien verbleef de uit Limburg afkomstige student voor voor vijf maanden in Kashiwa, een Japanse stad in het noordwesten van de prefectuur Chiba.

Bij de Reitaku University volgde hij de minor Study Abroad, waarvoor hij drie vakken mocht kiezen uit het pakket dat de universiteit aanbood. Hij volgde drie Japanse taallessen per week, plus een paar lessen over onder andere de Japanse cultuur en geschiedenis, micro- en macro-economie en strategisch management.

“Ik heb voor Japan gekozen omdat het voor mij een bucketlistland was om naartoe te gaan”, zegt Jordi. “Ik hou van het Japanse eten en de cultuur spreekt me erg aan.” Bovendien was het mogelijk om op deze plek een Erasmus+-beurs aan te vragen, en dat maakte voor hem de cirkel rond.

Voor een prikkie
Jordi verbleef in een accommodatie van de Reitaku University waar hij, vergeleken met Nederlandse studentenkamers, een prikkie voor betaalde. “Het was makkelijk geregeld. Ik moest gewoon aangeven dat ik hier wilde wonen. Het kostte mij in het totaal voor de hele periode dat ik hier zat, ongeveer 2.400 euro. Inclusief alles: er werd een keer in de twee weken schoongemaakt en het beddengoed werd voor ons gewassen.”

Die prijzen wijken dus enorm af met de Nederlandse prijzen. Maar dat zijn niet de enige verschillen, zegt Jordi. “De mensen in Japan zijn een stuk terughoudender als het neerkomt op het uiten van je mening. Weinig mensen spreken voldoende Engels om er normaal mee te kunnen communiceren en op het gebied van onderwijs werken ze hier veel minder met project based learning. Het niveau ligt voor mijn gevoel onder het Nederlandse niveau.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

Verder is het in Japan erg heet. Nederland telt tegenwoordig ook steeds meer tropische temperaturen, maar toch is het in Japan anders. “In de lente was het weer perfect, maar in de zomer is het buiten niet uit te houden zonder airco. Supervochtig en heet.” Toch weerhield dat Jordi er niet van om zijn vrije tijd, die hij naar eigen zeggen relatief veel had, optimaal te benutten. “Met de trein is het een uurtje naar Tokyo, dus daar ging ik af en toe naartoe om bijvoorbeeld musea te bezoeken of uit eten te gaan. Ik heb tripjes gemaakt naar de Japanse ‘countryside’ en van de rust en natuur genoten.”

En natuurlijk deed hij ook typische studentendingen, zoals uitgaan. “De drinkcultuur is in Japan erg aanwezig, dus daar heb ik zeker aan meegedaan”, vervolgt hij. “We gingen vaak naar de Japanse izakaya, een plek waar je goedkoop kunt eten en drinken, en soms ging ik naar clubs in Tokyo.”

In hetzelfde schuitje
Een geslaagde buitenlandervaring dus, die Jordi al zijn medestudenten wil aanbevelen. “Mijn advies is om het gewoon te doen. Ik was zelf eerst enorm zenuwachtig en ik twijfelde of ik de goede keuze had gemaakt. Maar ik ben enorm blij dat ik het heb gedaan. Vanaf dag één ontmoet je allerlei andere exchange-studenten die in hetzelfde schuitje zitten, en als je gewoon een gesprek aanknoopt, dan ontstaan vriendschappen razendsnel. Ook adviseer ik wel om van tevoren een klein beetje de taal en Japanse gebruiken te leren, want als je je hier in verdiept, word je sneller gerespecteerd en is het een stuk gemakkelijker om vrienden te maken met locals.”

Als instructeur bij Zweefvliegclub Eindhovense Studenten (ZES) - een rol die hij als student al op zich nam - geeft hij zijn passie door aan nieuwe leden. Bron vloog deze zomer een keer mee.

De lier ligt strak gespannen op de baan, het vliegtuig komt in beweging en binnen drie seconden laten de wielen de grond los. We stijgen met zo’n 90 kilometer per uur steil het luchtruim in. Na een halve minuut klikt de kabel los en zweven we op bijna 500 meter hoogte boven de Luitenant Generaal Bestkazerne in Vredepeel, de thuisbasis van de zweefvliegclub. Het enige hoorbare geluid is een beetje wind. Als een roofvogel cirkelen we boven ons territorium.

“Vliegen geeft me zo’n machtig en zorgeloos gevoel", vertelt Ton Staassen. "Dat is zelfs na al die jaren nog steeds zo. Elke vlucht is anders, ik raak nooit verveeld of uitgeleerd.” Voor de docent Technische Bedrijfskunde bij Fontys Technology is zweefvliegen meer dan een hobby, die begon toen hij aan de TU Eindhoven studeerde. “Het is een passie”, zegt hij. Een passie die hij als instructeur doorgeeft aan steeds weer nieuwe studentleden van ZES, zoals Alynah Elizabeth, Nick Jansen en Tristan Triest.

Adrenalinestoot
Nick, vierdejaarsstudent Verpleegkunde, vliegt nu drie jaar. “Als je het eenmaal hebt meegemaakt…”, zegt hij zonder zijn zin af te maken. “Het is moeilijk onder woorden te brengen. De kick die ik ervan krijg. Van de korte adrenalinestoot na het opstijgen tot de stilte en de vrijheid die ik ervaar op grote hoogte. En na het vliegen wordt er vaak gezellig samen gegeten."

Voor Nick was één kennismaking voldoende. Dat geldt ook voor Alynah en Tristan. Alynah kwam drie jaar geleden vanuit Curaçao naar Eindhoven om Toegepaste Psychologie te studeren. Ze is nog maar kort lid en is in opleiding. Dat betekent dat ze meevliegt met een instructeur en stap voor stap zelf leert vliegen.

Opbouwen van de vliegtuigen hoort daar ook bij: sjouwen, schroeven en tapen (dat is nodig tegen het fluiten van de wind en voor de aerodynamica). Soms duurt het wel twee uur voordat je je eerste vlucht van de dag maakt. Maar ook dat is ontspanning: samen buiten bezig zijn. "Mensen denken vaak dat zweefvliegen een individuele sport is”, zegt Ton. “In werkelijkheid krijg je geen enkel vliegtuig zonder hulp van elkaar de lucht in. Juist dat samenwerken vind ik mooi. En als instructeur zie ik studenten ieder jaar groeien."

Adembenemend
Alynah laat het allemaal op haar afkomen en neemt alle informatie in zich op. Rustig blijven en vertrouwen op jezelf, is haar devies. Als kind droomde ze ervan straaljagerpiloot te worden. Dat liep anders, maar de liefde voor vliegen bleef. Haar eerste vliegervaring op de club was “adembenemend” en “vredig”. “Het was nog mooier dan ik had gedacht”, zegt ze met een stralende glimlach. “Tijdens mijn tweede vlucht mocht ik al sturen. Zo kicken!”

Fontysstudenten Nick en Alynah kijken ernaar uit om zelfstandig boven land te mogen vliegen. Gemiddeld duurt het anderhalf jaar voordat je ‘solo’ (zelfstandig, maar binnen een straal van vijf kilometer en met een instructeur op de grond) mag vliegen, en drie jaar voordat je je brevet haalt en volledig zelfstandig een zweefvliegtuig mag besturen. Die periode hangt volgens Staassen af van hoe regelmatig iemand komt vliegen. Je ontvangt je brevet na het behalen van je theorie- en praktijkexamen.

Medelid Tristan mist geen enkele mogelijkheid om te kunnen vliegen. De masterstudent Computer Science aan de TU Eindhoven heeft in een recordtijd van 1,5 jaar zijn brevet gehaald. Nog geen jaar later heeft hij al 430 vluchten gemaakt. En dat terwijl hij de tip van een vriendin om te gaan zweefvliegen in eerste instantie in de wind sloeg. “Ik dacht dat het suf zou zijn, omdat je na tien minuten zweven alweer aan de grond staat.” Van die gedachte is hij volledig teruggekomen. “Er is zoveel meer mogelijk. Zoals kunstvliegen!”, zegt hij lachend terwijl we een looping maken.

“De vrijheid die ik voel als ik vlieg, is ongeëvenaard", vervolgt Tristan. "Boven land vliegen is spannend, omdat je afhankelijk bent van de thermiek en niet altijd op je eigen veld kunt landen. Soms eindig je honderden kilometers verderop in een weiland of op een vliegveld in Duitsland, zoals me pasgeleden overkwam. Elke keer doe ik weer nieuwe ervaringen op.”

Clubgevoel
Alle drie noemen ze ook het clubgevoel. Dat gaat verder dan samen vliegen. Leden kunnen meedraaien in commissies en besturen van de vereniging. Zo was Nick vorig jaar voorzitter. Die ervaring hielp hem niet alleen bij het organiseren van de vereniging, maar ook in zijn opleiding en werk als perioperatieve verpleegkundige. "Je leert verantwoordelijkheid nemen, mensen aansturen en beslissingen nemen." En Tristan is sinds twee jaar secretaris en commissaris materieel.

Alynah mist soms haar familie in Curaçao, maar de mensen op de club vormen een hechte gemeenschap en de studente voelt zich er thuis. “Je moet eropuit gaan en je onder de mensen begeven”, zegt ze. Dat kan zo vaak als ze wil: van april tot en met oktober wordt er elke zaterdag en zondag gevlogen en soms ook op woensdag- en vrijdagavond. [de tekst gaat verder onder de foto's, klik erop voor een vergroting]

In de winter wordt er onderhoud gepleegd. En elk jaar gaan leden op kamp naar het buitenland. Sinds Nick lid is geworden is hij in Tsjechië, Duitsland en Frankrijk geweest. Elk gebied heeft zo zijn charmes, vindt hij. Volgens Tristan is er geen andere zweefvliegclub die met zoveel leden en aanhang op reis gaat.

Familie
De club telt momenteel zo’n honderd leden, maar vaak zijn ook partners en kinderen betrokken, zoals Els Hendriksen, de vrouw van Ton Staassen. Zij werkt ook bij Fontys als docente en heeft twee jaar gevlogen. Hun dochters hebben alle drie solo gevlogen. De middelste heeft haar zweefvliegbewijs gehaald en is nog steeds lid van ZES. Tegenwoordig komen Nick en Tristan met regelmaat eten en borrelen bij Ton en Els.

Onlangs heeft Staassen het in 1992 samen met twee clubleden gekochte zweefvliegtuig deels verkocht aan Tristan. “Binnen drie jaar zal hij de kist geheel in eigendom hebben.” Maar van stoppen wil de Fontysdocent niet weten. “Vier jaar geleden heb ik met vijf andere clubleden nog een tweezitter gekocht. Zolang ik studenten kan leren vliegen, ga ik door. De club is mijn familie.” [de tekst gaat verder na de video]

Heb jij of ken je een collega of medestudent met een bijzondere hobby? Laat het de redactie weten via bron@fontys.nl.

Nieuwe eerstejaars maken deze week kennis met hun stad en het studentenleven, maar sommigen doen niet mee aan de introweken. Te veel herrie, te veel drank… ze hebben er geen zin in. Daar houden steeds meer introweken rekening mee. Zo ook Fontys, waar Purple ook een rustig programma biedt, voor wie dat fijner vindt.

Natuurlijk waren er her en der bij hogescholen en universiteiten weer tal van aanstellingen van nieuwe directeuren en bestuurders. Waarvan voor Fontys uiteraard met afstand de meest opvallende Arend Hardoff is. Hij is deze zomer aangesteld als de opvolger van de huidige voorzitter van het college van bestuur, Joep Houterman. Die gaat over een half jaar met pensioen.

Ophef over rechts-radicale club op infomarkt
Er was ook minder aangenaam nieuws. Zo staat de nationalistische studentenvereniging GNSV in Leiden op de infomarkt, waar het kraampje volgens universiteitsblad Mare werd besmeurd met stinkende smurrie. De universiteit overweegt zulke verenigingen te gaan weren.

De GNSV huldigt extreme denkbeelden en een van de leden is eerder dit jaar tot een gevangenisstraf veroordeeld wegens verboden wapenbezit.

Ook in Nijmegen zou de club een kraampje krijgen. Dat gaat toch niet door, schrijft universiteitsblad VOX. Er is een protest aangekondigd en de universiteit kan daardoor de veiligheid niet meer garanderen, is het argument.

Kamer zoeken is erger dan daten
Zeker bij de start van het studiejaar zoeken veel studenten een kamer, vooral als ze van ver naar hun studiestad moeten komen. In veel media verschijnen verhalen over de zoektocht.

De kamernood is nog lang niet voorbij en hospiteren valt niet mee: “Het is nog erger dan daten”, zegt iemand bij zijn derde poging.

… en je bent al snel een prooi
Op de kamermarkt zijn oplichters actief die bijvoorbeeld borg vragen voor kamers die helemaal niet bestaan. Daar moeten studenten voor oppassen: geloof niet alles wat je op TikTok ziet.

Ook zijn er verhuurders die het grijze gebied opzoeken. De Woonbond waarschuwt bijvoorbeeld voor een bedrijf dat de huurbescherming zou omzeilen door studenten in één keer een heel jaar huur te laten betalen.

Drama rond hoogleraar in Cambridge
Hoogleraar Jason Arday, die werkzaam was bij Cambridge University, werd beschuldigd van plagiaat en slordige wetenschap. Het ging van kwaad tot erger: zijn cv bleek ook niet op orde en hij had zijn sportprestaties en inspanningen voor het goede doel opgeklopt. Hij stapte op en werd enkele dagen later dood aangetroffen.

Socioloog Arday was zwart en autistisch. Naar eigen zeggen kon hij niet praten tot hij elf jaar was. Zijn opkomst in de academische wereld was als een sprookje van gelijke kansen in het Verenigd Koninkrijk en al snel kreeg hij uit conservatieve en racistische kringen forse tegenwind. Hij viel op en dat verklaart misschien de gretigheid waarmee sommige media en opiniemakers boven op deze rel sprongen.

… dat gaat anders dan bij onderzoekers Griep en Verster
Bij de Nijmeegse sociaalpsycholoog Yannick Griep klopte er ook weinig van zijn onderzoek. Hij heeft zelfs als hoofdredacteur van een tijdschrift de peer review van zijn eigen artikelen gefingeerd, schrijft universiteitsblad VOX.

En de Utrechtse onderzoeker farmacologie Joris Verster liet zich betalen door bedrijven zoals Red Bull en kwam vrijwel altijd met positief nieuws over hun producten, melden journalisten van Investico, Trouw en De Groene Amsterdammer. Zo zou het mixen van energiedrankjes en alcohol geen gezondheidsrisico opleveren.

De Universiteit Utrecht had de omvang van zijn nevenwerkzaamheden niet in beeld en gaat de onderzoekscultuur in de vakgroep farmacologie doorlichten.

Weinig muziek in Nederlandse studenten…
Het aantal Nederlandse studenten aan de conservatoria is flink afgenomen, meldde de NOS. Twintig jaar geleden kwam ruim de helft van alle muziekstudenten uit Nederland, inmiddels is dat nog maar 22 procent. De rest komt dus uit het buitenland. Het zou onder meer door de bezuinigingen op cultuur en muziekonderwijs komen.

Voor het tweede jaar op rij is wel het aantal eerstejaars aan de universitaire pabo’s gegroeid. Er begonnen vorig jaar in september 568 studenten aan de opleiding. Alle beetjes helpen, gezien het lerarentekort.

Aan de hogescholen nam de belangstelling voor de pabo ook toe, eveneens voor het tweede achtereenvolgende jaar. Daar begonnen bijna 6.300 eerstejaars. Maar dat was al eerder bekend.

Indiase kakkerlakken
Hoe noem je de vele Indiase werklozen met een goed diploma? Kakkerlakken, zei de hoogste Indiase rechter afgelopen mei. Al snel ontstond de Kakkerlakken Volkspartij en brak er een opstand uit.

In India betalen ouders zich scheel aan trainingen voor universitaire toelatingsexamens, maar tegen alle verwachtingen in zijn hoogopgeleide jongeren vaker werkloos dan de rest van de bevolking. Bovendien werden de toelatingsexamens dit jaar voor miljoenen jongeren ongeldig verklaard toen er fraude werd ontdekt.

Tienduizenden jongeren trokken naar de hoofdstad om daar met kakkerlaksymbolen te demonstreren tegen de regering. Dat hield pas op toen premier Narendra Modi zijn minister van Onderwijs ontsloeg.

Nu staat India voor de vraag hoe het examenfraude, nepdiploma’s en de enorme jeugdwerkloosheid gaat aanpakken. De druk is nog niet helemaal van de ketel. Hier en daar wordt nog steeds gedemonstreerd.

Harvard wint rechtszaak van Trump…
Harvard heeft opnieuw een juridische overwinning behaald op de regering-Trump. Die laatste vindt dat Harvard te weinig doet tegen antisemitisme op de campus, maar de rechter ziet slechts een paar geïsoleerde gevallen en dus geen reden voor overheidsingrijpen.

Verwacht wordt dat Trump in hoger beroep gaat. Dat deed hij ook in eerdere rechtszaken tegen de universiteit over het schrappen van onderzoeksgeld en het weren van internationals.

De regering-Trump werkt aan een plan om buitenlandse studenten 100 duizend euro te laten betalen als ze na afstuderen in de Verenigde Staten willen blijven werken. Ook worden de regels voor studievisa strenger: studenten kunnen niet langer voor de duur van hun opleiding in de VS blijven, maar krijgen een strikte deadline van vier jaar.

Het is sowieso oppassen geblazen als je naar de VS gaat: wat moet je doen als ICE je plotseling van het bed licht en in een gevangenis gooit? Chinese ouders laten hun kinderen uitgebreid trainen voordat deze in de VS gaan studeren.

Boycot van debattoernooi
Een internationaal debattoernooi voor studenten kwam opeens in zwaar weer terecht: evenementencomplex TivoliVredenburg trok zich terug wegens de deelname van Israëlische universitaire teams. Dat gebeurde terwijl het toernooi al gaande was en de finale nog moest komen.

De organisatoren menen dat een internationaal toernooi juist de dialoog stimuleert en dat de deelnemers (ook al waren ze verbonden aan een universitaire vereniging) op persoonlijke titel meededen. Ook de Universiteit Utrecht is overigens niet overtuigd en bouwt haar steun af. Er zijn meteen Kamervragen gesteld.

Dat het steeds eerder steeds leger is op de Fontyscampussen werd onlangs door Bron nog belicht. En nee, dat heeft niet alleen met tentamens en zomervakantie te maken. Sinds corona kiezen studenten en medewerkers er steeds vaker voor thuis aan de slag te gaan in plaats van op de campus.

Bron vroeg het bestuur al eens of daar, vanuit het oogpunt van communitybuilding en sociale en psychische gezondheid, niet iets aan gedaan gaat worden. Maar het bestuur vindt dat die verantwoordelijkheid op de eerste plaats bij de instituten en diensten zelf ligt.

Contrast
De (te grote) rust op de campussen staat in schril contrast met de buitenwereld. Het zijn onrustige, onzekere en niet al te leuke tijden. Corrupte machthebbers die doen waar ze zin in hebben, die oorlogen voeren terwijl de rest van de wereld mopperend maar niet handelend toekijkt. Of, in het geval van Soedan, niet eens moppert maar wegkijkt.

Een wankelende wereldeconomie die telkens bijna over het randje van een diepe afgrond kukelt. Bigtech dat, vooral met AI, almaar meer macht krijgt. Een minderheidscoalitie in Nederland die een al even wankelende regering vormde.

En ondertussen studeerde de student verder en doceerde de docent door. Ook bij Fontys. In alle rust. Want vergeleken met andere jaren valt op dat er dit studiejaar geen nieuwe hete hangijzers waren, geen rellen of felle discussies (à la mediatheken of affaire Dochy). Ook geen nieuwe zorgen, slechts de zorgen die er al waren, zoals over de krimp en de snelheid waarmee AI de wereld inclusief het onderwijs in zijn greep krijgt.

Aan AI valt niet zo heel veel te doen. En wat Fontys kan doen, doet het. De krimp in studentenaantallen lijkt, als de voortekenen niet bedriegen, zijn dieptepunt bereikt te hebben. Mogelijk zit er komend studiejaar zelfs weer een klein plusje aan te komen.

Hack en reorganisaties
Het grootste nieuws van dit jaar was toch wel de hack van Canvas die zowel studenten als docenten hard trof. Niet alleen bij Fontys, maar bij duizenden onderwijsinstellingen in de hele wereld. Dat krijg je ervan als je zo afhankelijk bent van Bigtech. De dienst I&T doet wat het kan. Maar 100 procent veilig gaat het nooit meer worden, zo wordt daar ook gesteld.

Natuurlijk waren er wel de reorganisaties bij HRM en Toegepaste Psychologie en Harp bij de diensten. Die hielden en houden de betrokken medewerkers flink bezig, maar het zal nog even duren eer duidelijk wordt wat daar voor hen de persoonlijke gevolgen van kunnen worden. Daar zullen in elk geval geen schapendrijvers meer aan te pas komen…

Bestuurlijk was er ook weinig schokkends aan dit jaar. Nog redelijk vers van de pers was het besluit van het college van bestuur om een aantal lectoraten te schrappen. Wel werd dat cvb van nieuw bloed voorzien. Jaapjan Zuidema trad in januari aan als opvolger van Frans Möhring.

Het was niet het enige nieuws over het cvb. Voorzitter Joep Houterman kondigde aan eind 2026 te vertrekken. Hij wil het stokje na acht jaar overdragen aan een nog te benoemen opvolger. Daarvoor vinden nu de gesprekken plaats. De bedoeling is dat de nieuwe voorman/voorvrouw net na de zomer bekendgemaakt wordt. [Tekst loopt door onder foto]

Opinies
Misschien geen spectaculair nieuws dus afgelopen jaar, maar wel genoeg opmerkelijk nieuws. Wat te denken van de opinie die Journalistiekdocent Jos Baijens schreef voor Bron en leidde tot een uitnodiging van en een gesprek met koning Willem-Alexander?

En dat was niet eens het best gelezen opiniestuk. Dat werd geschreven door ICT-docent Erdinç Saçan en nota bene al in december 2024 gepubliceerd. Hij pleit ervoor om studenten later naar school te laten komen, omdat onderzoek heeft uitgewezen dat zij minder goed ‘functioneren’ in de vroege uren. Erdinç deed ook van zich spreken met een boek, columns en opiniestukken over (onder meer) AI, ook op Bron.

Maar de best gelezen columnist ‘overall’ van deze Bron jaargang was Tina ten Bruggencate, waarmee voor het eerst de jarenlange hegemonie van Brons vaste huiscolumnist Rens van der Vorst werd doorbroken. Wiens column ‘Parkeerprobleem’ dan weer wel de meest gelezen van alle columns was.

Best verrassend is ook dat van alle Bron reviews de recensie van het jongste seizoen Tonnano de meeste lezers kende. En dat terwijl dit seizoen van de auteur een hele magere 5 kreeg. Of misschien wel daarom, je weet het niet. Alles is in cijfers te vatten tegenwoordig, maar die cijfers zeggen soms ook heel weinig.

Studenten
En dan de studenten. We hebben als Bron tal van succesverhalen opgehaald over studenten die iets opmerkelijks maakten of presteerden. Waarbij ‘Alampje’ de meeste aandacht trok en kreeg. 

Van een heel andere orde maar bijzonder fraai: de documentaire die Journalistiekstudenten maakten over de Tilburgse blikjeskoning. 

Ook bracht Bron talrijke internationale studenten voor het voetlicht. Vooral de serie over hoe die buitenlandse studenten het leren en leven in Nederland bevalt, werd goed gelezen en bekeken op Instagram. Dat zal als het aan de redactie ligt niet minder worden. Want als de voorspellingen kloppen en de ambities uitkomen, zal de internationale gemeenschap binnen Fontys alleen maar groter worden.

Tot zover het (voor sommige mensen onleesbare) Tilburgs. En voor wie er niks van begrijpt: Erik Bienefelt, werkzaam bij Marketing, Communicatie en PR bij Fontys, heeft een nieuwe Tilburgse verhalenbundel uitgebracht. 

Het Tilburgse balletje is ooit gaan rollen nadat Bron een artikel publiceerde over Bienefelt en zijn schrijfkunsten. Onder dat stuk reageerde een ‘clubje amateurs’ – hun woorden, niet de onze – dat het Tilburgse dialect graag in stand wil houden. Ze vroegen Bienefelt om hulp bij het schrijven van verhalen. ie wilde hij wel bieden. “Zo ben ik in aanraking gekomen met Stichting Tilburgse Taol en heb ik ook de aardigheid in de Tilbugse taal gekregen”, legt hij uit.

Daar was wat kruim voor nodig, want als import Tilburger moest hij in eerste instantie helemaal niks van het dialect hebben. “Bij ons thuis, we komen uit een klein dorp in West-Brabant, was dialect vroeger echt iets voor ordinaire mensen. Het Tilburgse dialect heeft ook een ordinair randje, maar is tegelijkertijd heel verhalend. Mede vanwege het textielverleden zitten er veel Franse invloeden in en dat maakt het zo mooi.”

Hij noemt wat voorbeelden van typische Tilburgse uitspraken, vaak dus met een Frans tintje. Zijn favorieten: op sjanternèl gaan (op stap gaan), meepesaant (tegelijkertijd), te pôot naor hèùs gaon (te voet naar huis gaan), verkèt (vork, van het Franse ‘fourchette’) en ‘de knòrrie zaat in zen drinkesbèkske te jiepe: de kanarie zat in zijn drinkbakje te spetteren’. “Het feit dat zo’n (banale) zin in een woordenboek staat vind ik gewoonweg hilarisch!”

Tilburgse taalklas 
De liefde voor het dialect werd alleen nog maar sterker toen Bienefelt zo’n drie jaar geleden de Tilburgse taalklas volgde. “Daar heb ik me echt kapotgelachen”, zegt hij. "Ik was met mijn 47 jaar de jongste van de club; de rest was allemaal een stuk ouder. Er werd daar regelmatig ruzie gemaakt over een streepje dat er wel of niet zou moeten staan” 

Dat klinkt begrijpelijk, want wie in het Nederlands-Tilburgse woordenboek Goedvertòld kijkt, dat in oktober vorig jaar verscheen en binnen enkele maanden was uitverkocht, ziet hoe ingewikkeld alleen al de leestekens in het Tilburgse dialect zijn.

Bienefelt leverde een bijdrage aan de promotie van het woordenboek. Maar daar stopte het niet: een paar weken terug bracht hij onder zijn pseudoniem Jacq Zêeverzacq het boek Wie zwèègt heej gemak praote (wie zwijgt heeft makkelijk praten) uit, met daarin 26 korte verhalen en 13 gedichten. Geschreven in het officiële Tilburgse dialect, volgens de spelling van dialectspecialist Wil Sterenborg. De verhalen uit het boek zijn vaak gebaseerd op waargebeurde jeugdherinneringen.

“Toen ik een jaar of zes was, gaf mijn broer mij 100 gulden om een skelter te kopen. Maar eenmaal daar werd ik keihard uitgelachen omdat ik monopolygeld had gekregen. Later kaatste ik de bal terug toen mijn broer een keer door de politie werd opgepakt vanwege wat kattenkwaad. Ik ben toen met mijn vader naar het bureau gegaan en gaf hem het Monopoly-kaartje ‘verlaat de gevangenis zonder betalen’. Daar is een van de verhalen uit de bundel op gebaseerd.”

AI-chatbot 
De verhalen schreef hij allemaal zelf, maar liet hij nog wel door meerdere mensen van de stichting én de vertaalservice – ja, die bestaat! – vertalen zodat alles in correct Tilburgs dialect stond opgeschreven. Vanwege die ondenkbare leestekens dus. En alle andere moeilijkheden, die zelfs voor een expert als Bienefelt nog erg complex zijn. “Ik heb van alles met de Tilburgse taal gedaan: van de taalklas tot het Tilburgs dictee en het Tilburgse woordenboek. Maar het dialect is zó complex, dat ook ik nog steeds fouten maak.”

In de toekomst wil de Fontys-medewerker nog meer met de Tilburgse taal aan de slag en daarbij hoopt hij hulp te krijgen van een van zijn andere toekomstplannen: een Tilburgse translator. “Samen met de universiteit van Tilburg ben ik aan het kijken of we een AI-chatbot kunnen maken. Een soort Google Translate, maar dan voor Tilburgs dialect. Zo kan de Tilburgse Taol ‘vur aaltij’ geborgd worden!”

Wie zwèègt heej gemak praote’ van Jacq Zêeverzacq is te koop bij Gianotten Tilburg en Primera Aabe, voor vijftien euro.

Foto bovenin: Erik Bienefelt, gemaakt door Jostijn Ligtvoet

De keuze om naar Nederland te gaan, begon bij Tihomira als een grapje. Ze wist niet wat ze wilde studeren na de middelbare school en zag wat informatie over Fontys voorbijkomen. Ze grapte daarna bij haar ouders dat ze naar Nederland zou gaan om te studeren, maar dat is inmiddels gewoon keihard de realiteit geworden.

Is studeren in Nederland beter of slechter dan je had verwacht?
“Vooral anders. Ik had niet zoveel verwachtingen, ik ging gewoon met de flow mee. In eerste instantie was het zwaar vanwege de cultuurverschillen en het alleen-zijn, maar nu vind ik het leuk om zelfstandig te zijn. De plek is leuk.”

Wat vind je het leukste aan je tijd in Nederland? En wat valt tegen?
“Ik vind het leuk dat het schoon, gestructureerd en vredig is. Wat ik minder vind, is het eten. Ik mis het eten van thuis.”

Als student heb je je natuurlijk ook aan moeten passen aan Nederland. Waar doe je je boodschappen, en wat schaft de pot het meest?
“Vooral bij de Lidl, omdat ik daar een tijdje heb gewerkt en het dicht bij mijn woning is. Daarna komt de Albert Heijn. Ik maak mijn eten graag zelf en eet heel gevarieerd, vaak een gerecht met vlees en groenten erin verwerkt.”

Welk typisch Nederlands gerecht heeft je verrast?
“Er zijn best wel wat dingen waarvan ik niet had verwacht dat ik ze lekker zou vinden, zoals paté. Ik had er nog nooit van gehoord, maar het smaakt eigenlijk best goed.”

Heb je hier al vrienden gemaakt?
“Ja, ik heb hier echt vrienden voor het leven gemaakt. Dat zijn vooral internationals. Het is niet zo moeilijk om hier vrienden te maken. Thuis ben ik wat minder sociaal en eigenlijk ben ik er hier pas achter gekomen hoe sociaal ik kan zijn.”

Ga je ook wel eens op stap?
“Zelden. Maar als ik uitga, ga ik met andere Bulgaarse studenten. Meestal naar Stratum, of we spreken bij iemand thuis af.”

In vergelijking met Bulgarije, hoe is het leven in Eindhoven?
“Veel en veel duurder. In mijn land zijn de inkomens een stuk lager, en de prijzen hier zijn hoger. Maar ik ben er inmiddels aan gewend. Het enige waar ik niet aan kan wennen, zijn de benzineprijzen.

Verder voel ik me in Nederland een stuk veiliger dan in Bulgarije. Het is hier veel meer geordend, meer gestructureerd. Dat vind ik heel fijn.”

Wat mis je het meeste van thuis?
“Ten eerste het eten. Dat mis ik echt. Maar daarnaast natuurlijk ook mijn vrienden en familie, al spreek ik die gelukkig vaak via videobelletjes. Verder mis ik eerlijk gezegd niet zoveel.”

Waarin wijken Nederlanders het meeste af van jouw cultuur?
“Nederlanders zijn heel anders dan Bulgaren. We denken anders, zijn wat minder sociaal en maken minder snel vrienden. En we drinken misschien meer, maar feesten minder, we zijn wat meer gesloten op dat vlak. Neem bijvoorbeeld Stratum; daar is het super druk en ga je van kroeg naar kroeg. In Bulgarije is dat heel anders.

Nederlanders denken vaak dat we ‘wild’ zijn, een koude persoonlijkheid hebben. Maar dat klopt niet helemaal. Ook al houden we van onze eigen space, we zijn wel heel warm en beleefd. We zijn niet zo gesloten als veel mensen denken.”

Ben je van plan om na je opleiding nog in Nederland te blijven?
“Initieel wel, want ik wil graag van de mogelijkheden gebruikmaken die Nederland te bieden heeft voor ICT-studenten. Er zijn hier namelijk heel veel IT-banen. Maar ik weet het nog niet zeker; we zien het tegen die tijd wel.”

Ben je door je studie bij Fontys anders naar de wereld gaan kijken?
“Ja. Mijn beeld is heel erg veranderd en het verandert nog steeds constant. Maar wel op een goede manier.”

FieldLab West is bedoeld voor de wijk Tilburg-West en werd bijna vijf jaar geleden opgezet door Fontyscoach en -docent Michelle de Bruijn. Ze werkt voor het project nauw samen met Stefan van Teeffelen van Avans. De twee hebben in de afgelopen jaren samen een hybride leeromgeving opgebouwd waar multidisciplinair wordt samengewerkt met organisaties, studenten en bewoners, en waarbij initiatieven in de wijk Tilburg-West worden versterkt en verbonden.   

Uitdagingen
“Tilburg-West wordt beschouwd als een kwetsbaar gebied qua veiligheid, sociaal welzijn en fysieke omgeving”, legt De Bruijn uit, werkzaam bij Fontys Economie en Communicatie in Tilburg. “De wijk valt onder het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid; er zijn veel sociaal-economische uitdagingen en er is veel aandacht voor criminaliteit, bestaanszekerheid, ontmoetingsplekken en veiligheid in de wijk. Er gaat veel geld naartoe, maar daardoor zien mensen soms door de bomen het bos niet meer.”  

Daar komt nog eens bij dat er in de komende jaren 10.000 woningen in Tilburg-West gebouwd moeten worden, dat de Westermarkt op de schop gaat en dat er een Kenniskwartier komt. “Dat alles zorgt voor uitdagingen, maar ook voor kansen. En die pakken wij met FieldLab West graag aan”, aldus De Bruijn. 

Dat doen ze door studenten en onderzoekers van verschillende instituten van Fontys en Avans samen te brengen en hen, afgestemd op wat er nodig is in de samenleving, gezamenlijk te laten werken aan onderzoek en onderwijs met maatschappelijke waarde.

Dat gebeurt op een multidisciplinaire manier. Je hebt bijvoorbeeld juridische studenten die spreekuren houden voor bewoners, maar ook een Social Work-student die de podcast Ons West maakte, die nu voortgezet wordt door een onderzoeker vanuit een lectoraat. Verder zijn er ook studenten van bijvoorbeeld HRM, ICT, Toegepaste Psychologie, Integrale Veiligheid en Communicatie bij betrokken.  

Tilburg-Noord 
De resultaten van de projecten zijn dusdanig succesvol dat FieldLab West na de zomer wordt uitgebreid naar Tilburg-Noord. Daarvoor is de pas afgestudeerde Communicatie-student Dahabo Abdullahi aangenomen; zij gaat de boel daar leiden samen met Abdellah Aknin (afgestudeerd in Social Work). Maar hoewel FieldLab een project is dat ontstaan is vanuit Fontys en Avans, wordt Abdullahi niet door een van die twee instellingen betaald. Want extra geld beschikbaar stellen voor hybride leeromgevingen? Dat gebeurt veel te weinig, zeggen De Bruijn en haar collega Van Teeffelen.   

Abdullahi wordt via een ingewikkelde constructie betaald door de rijkspot van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid. Hetzelfde geldt eigenlijk voor De Bruijn: ook bij haar is sprake van een ingewikkelde constructie. Fontys geeft haar voor het project FieldLab twaalf uur per week aan beschikbaarheid, maar betaalt er daar slechts vier van. De andere uren komen uit andere potjes van onder meer Regio Deal Midden-Brabant. Maar die Regio Deal loopt volgend jaar af en De Bruijn heeft geen idee waar haar geld daarna vandaan gaat komen. 

Geen paraplu
Dat is een zorg voor later, want het financiële plaatje is niet het enige probleem. Ook op andere gebieden schuurt het, geven De Bruijn en Van Teeffelen toe. “Vanuit Fontys en Avans zit er niemand bovenop die zegt wat we moeten doen”, klinkt het. “Iedereen vindt het fantastisch wat we doen, er is applaus voor, maar tegelijkertijd wil niemand ons in hun koker hebben. Er zit nergens borging, geen paraplu. Als wij wegvallen, neemt niemand het van ons over. Formeel gezien weet niemand wat we hier precies aan het doen zijn.” 

"Fontys wil dat er interdisciplinair gewerkt wordt; dat doel staat uitgebreid omschreven in de visie. En dat doen we bij FieldLab ook. We maken op heel veel verschillende snijvlakken impact, maar op de een of andere manier slagen Fontys en Avans er niet in om dit een plek te geven binnen de organisatie.” 

Wat dan wel zou helpen? Structurele ondersteuning bij het aanvragen van subsidies en een centraal potje voor multidisciplinaire projecten zoals FieldLab West. "Ik weet dat die ambitie er al heel lang ligt, maar de ruimte en het geld zijn er simpelweg niet. En we zijn helaas niet de enige hybride leeromgeving die hiermee kampt.”  

Foto bovenin: opnames van de podcast Ons West

Javier studeert Concept & Trend Development en koos voor zijn studie bij Fontys omdat hij Nederland een interessant land vond waarvan hij de cultuur veel op die van Spanje vond lijken. Ook voelde het niet al te ver van huis, wat hem goed deed.

Javier, vertel. Is studeren in Nederland beter of slechter dan je had verwacht?
“Beter wel. Nederland is een technologisch land met sociale mensen. Wel kun je je hier als international soms eenzaam voelen omdat locals allemaal al deel uitmaken van een community. Maar voor de rest heb ik niet te klagen.”

Wat vind je het leukste aan je tijd in Nederland? En wat valt tegen?
“De diversiteit in culturen die Nederland kent en de Hollandse keuken bevallen me heel goed. Ook leer ik hier veel nieuwe mensen kennen waar je redelijk snel mee klikt. Dat gebeurt thuis een stuk minder. Wat me tegenvalt? Ik mis een community voor internationals en degenen die zich eenzaam voelen. We zijn ver van huis, dus laten we vooral een veilige plek voor hen creëren.”

Als student heb je je natuurlijk ook aan moeten passen aan Nederland. Waar doe je je boodschappen, en wat schaft de pot het meest?
“Eten haal ik bij de Jumbo en voor huishoudartikelen ga ik naar Casa, Gamma of Action. Ik kookte vooral Mediterraans, maar die ‘touch’ ben ik een beetje kwijtgeraakt. Nu eet ik vooral schnitzel met friet en salade. M’n favoriet.”

Welk typisch Nederlands gerecht heeft je verrast?
“Het frikandellenbroodje. Dat was het eerste wat ik at toen ik in Nederland aankwam. Ik liep een supermarkt in omdat ik een gebakje wilde. Daar lag ie: een worst met saus in een pakketje deeg. Heel interessant, en ook erg lekker. Maar ik heb er nu te veel op, dus ben het een beetje tegengegeten.”

Heb je hier al vrienden gemaakt?
“Heel veel, maar vriendschap wordt hier wel anders gewaardeerd dan in Spanje bijvoorbeeld. Hier spreekt iedereen met elkaar af wanneer het uitkomt, maar thuis zijn we altijd met elkaar in contact. Daarom lijkt in Nederland vaak de diepere connectie in vriendschappen te missen.”

Ga je ook wel eens op stap?
“Soms, maar ik ga vaker s’ middags op pad. Naar sociale evenementen met mijn vrienden bijvoorbeeld. Ik hou wat dat betreft iets meer van rust.”

In vergelijking met de Canarische Eilanden, hoe is het leven in Tilburg?
“Het is een stuk duurder, dat zeker. In Spanje betalen we veel minder belasting, bijvoorbeeld over producten, maar ook zaken zoals etenswaren en huur zijn hier aanzienlijk duurder dan thuis.”

Wat mis je het meeste van thuis?
“De zon, het echte Mediterraanse eten en de ‘sense of belonging’. Op de Canarische Eilanden ben je als persoon echt onderdeel van de gemeenschap, en dat mis ik hier.”

Waarin wijken Nederlanders het meeste af van jouw cultuur?
“Nederland is een stuk vrijer dan andere landen, ook democratisch gezien. Hier wordt veel meer aandacht gegeven aan mensenrechten, natuur en duurzaamheid. Aspecten waar andere landen niet zozeer naar kijken, maar die wel erg belangrijk zijn.”

Ben je van plan om na je opleiding nog in Nederland te blijven?
“Ik werk nu naast mijn studie aan projecten voor verschillende bedrijven, dus ik ben zeker van plan om te blijven. Voor hoelang weet ik niet, maar dat zie ik dan wel weer.”

Ben je door je studie bij Fontys anders naar de wereld gaan kijken?
“Absoluut. Zo ver van huis zijn heeft me veel geleerd. Vooral over mezelf op persoonlijk vlak. Ik ben anders naar mensen, relaties en omgangsvormen gaan kijken. Een nieuw perspectief dat ik anders niet gekend had, dus hier studeren is een hele ervaring.”

Linda Clignett (51) was pas twaalf toen ze derde van Nederland werd op de 60 meter sprint. Een jaar eerder had ze, geïnspireerd door de Olympische Spelen van 1984, haar eerste stappen op de atletiekbaan gezet. Haar thuishonk: de Helmondse Atletiek Club (H.A.C.). Ook verbrak ze als jonge atlete enkele clubrecords en sprong ze bij de meisjes onder zestien 5 meter ver.

En dat is precies de afstand die Clignett nu ze de vijftig is gepasseerd weer wil halen. Het Nederlands record in deze klasse ligt op 5,07 meter. Op 7 juni dit jaar won ze op het NK outdoor met 4,69 meter. “Een voetlengte verschil nog”, zegt ze. Dat lijkt niks, toch is het een hele uitdaging. “Normaal gesproken spring je naarmate je ouder wordt steeds minder ver, maar bij mij zit er nog altijd een stijgende lijn in.”

Ongelukkige val
Het is dus niet onmogelijk. “Ik denk dat ik het kan”, zegt ze vastberaden. Toch had Clignett een paar jaar geleden niet gedacht dat ze überhaupt nog aan wedstrijden zou meedoen. Na een lange pauze vanwege studie, werk en jonge kinderen, en een zware beenbreuk na haar veertigste leek topsport ver weg.

“Mijn hele rechterbeen lag aan gort”, vertelt ze. “Volgens de orthopeed moest ik blij zijn als ik ooit weer zou kunnen lopen.” Maar Clignett gaf niet op. Na een halfjaar revalideren liep ze en ging ze voorzichtig weer de baan op.

Tegen alle verwachtingen in pakt ze sindsdien opnieuw nationale titels in haar leeftijdscategorie (zie kader). Vijf avonden in de week traint ze en vrijwel elke zondag doet ze mee aan een wedstrijd. Van haar enkel heeft ze geen last meer, en ze voelt zich gezond en fit. “Ook al ben ik moe, dan ga ik toch trainen. Altijd ga ik als herboren naar huis.” [tekst gaat verder na de foto]

Clignett maakt bij H.A.C. deel uit van een sprintgroep met jonge talenten vanaf 15 jaar en senioren tot 62 jaar. Ieder heeft zijn eigen doelen. Dat van Clignett is duidelijk: “Als kind wilde ik naar de Olympische Spelen. Die heb ik niet gehaald, maar het Nederlands record verspringen in mijn leeftijdscategorie wil ik wel nog verbreken.”

De docente is naar eigen zeggen heel ambitieus en ze zal zichzelf altijd blijven uitdagen. Toch gaat het haar niet alleen om het behalen van het hoogste doel. “De club is mijn tweede thuis en atletiek is mijn grote passie.”

En atletiek verbindt, voegt ze eraan toe, ook al denken sommige mensen dat het een individuele sport is. “Ik ervaar veel saamhorigheid. We trainen samen en gaan gezamenlijk naar wedstrijden. Er is geen onderlinge concurrentie. Integendeel, we stimuleren en motiveren elkaar. Dat is altijd wederzijds." Op haar leeftijd inspireert Clignett jonge talenten. “Ik kan het heel goed met hen vinden.”

Wall of Fame
Het is dan ook niet zo gek dat ze tien jaar geleden als docent aan de slag is gegaan bij Fontys nadat ze achttien jaar als belastingadviseur had gewerkt op verschillende kantoren. “Een droombaan”, zegt ze. “Het onderwijs heeft me altijd getrokken. En dan deze leeftijdsgroep: ik zie mijn studenten in vier jaar groeien, en net als in de atletiek bouw ik met veel van hen een band op.”

De docente ervaart veel support van haar collega’s. “Ik krijg appjes met succeswensen als ik een wedstrijd heb, ze versieren mijn bureau na een gewonnen wedstrijd, en dan die Wall of Fame...” Het ontroert haar zichtbaar. Toch schakelt ze na de zomer op haar werk een halve dag terug. “Ik zat net iets te vaak in de haastmodus.”

En minder trainen? “Dat is geen optie”, zegt ze lachend. “Dan komt dat record er nooit.” Daar valt niets op af te dingen: die Wall of Fame is er immers niet voor niets.

Foto's: Eefje Swinkels

Josh koos voor zijn studie bij Fontys omdat hij als inwoner van Curaçao een Nederlands paspoort heeft. Daardoor krijgt hij financiële steun van de overheid om hier te studeren. Ook wist hij van tevoren dat Fontys een goede ICT-opleiding heeft.

Josh, vertel. Is studeren in Nederland beter of slechter dan je had verwacht?
“Beter. Ik dacht dat het heel moeilijk was om me aan te passen aan Nederland, maar als je open-minded bent is het verrassend makkelijk.”

Wat vind je het leukste aan je tijd in Nederland? En wat valt tegen?
“De mensen, de sfeer en het samen studeren met anderen vind ik het leukst. Wat me tegenvalt? Dat de lessen en docenten soms onvoorspelbaar kunnen zijn.”

Als student heb je je natuurlijk ook aan moeten passen aan Nederland. Waar doe je je boodschappen, en wat schaft de pot het meest?
“Als ik wat minder geld heb ga ik naar de Lidl, maar als ik iets extra te besteden heb de Albert Heijn. En als het echt tegenvalt qua budget eet ik vaak diepvriespizza’s.”

Welk typisch Nederlands gerecht heeft je verrast?
“Het frikandelbroodje. Voordat ik hier kwam had ik het nog nooit op, maar het is verrassend lekker. Zeker nadat je een paar biertjes op hebt.”

Heb je hier al vrienden gemaakt?
“Zeker, en dat is ook best makkelijk. Vooral met internationals. Met Nederlanders gaat ook wel, zeker als je met ze drinkt.”

Ga je ook wel eens op stap?
“Regelmatig zelfs, en dan ga vooral naar Stratum.”

In vergelijking met Curaçao, hoe is het leven in Eindhoven?
“Sowieso duurder, maar ook veiliger. Hier durf ik ’s avonds buiten te blijven zonder dat ik steeds waakzaam moet zijn over wat er in mijn omgeving gebeurt.”

Wat mis je het meeste vanuit huis?
“Het weer. Als twintig procent van m’n dagen hier net als thuis waren was het mooi geweest, maar het is hier vaak een stuk slechter.”

Waarin wijken Nederlanders het meeste af van jouw cultuur?
“Ik heb natuurlijk Nederlands geleerd omdat ik in Curaçao geboren ben, maar de straattaal die ze hier gebruiken of de manier waarop dingen gezegd worden, maken communiceren soms nog best moeilijk.”

Ben je van plan om na je opleiding nog in Nederland te blijven?
“Dat denk ik wel. Werken in Nederland is op verschillende vlakken voordelig, dus die kans is aanwezig.”

Ben je door je studie bij Fontys anders tegen de wereld gaan kijken?
“Absoluut. Zowel negatief als positief, want je kunt je als student tegelijkertijd overal of helemaal nergens druk om maken.”

Beiden studeerden destijds bij Fontys: Van den Heuvel studeerde Bedrijfseconomie en Tolou Commerciële Economie. Daarnaast hadden ze een bijbaantje bij T-Mobile. “In die tijd waren mobiele telefoons nog helemaal in opkomst. Het was 2010 en de iPhone 4 kwam net uit. Telefoons waren toen, en eigenlijk nog steeds, erg breekbaar, dus hoesjes waren echt een ding”, vertelt Tolou. “De hoesjes die mensen zochten hadden ze niet bij T-Mobile. Dus dachten wij: wat als we zelf hoesjes uit China importeren en die via een webshop verkopen?” 

Zogezegd, zo gedaan. Binnen korte tijd groeide hun webshop enorm hard. “Waar we tegenaan liepen was dat het verwerken van bestellingen vooral handmatig werk was en veel tijd kostte”, vertelt Tolou. Van den Heuvel vult aan: “Er waren allemaal verschillende systemen waarin je gegevens handmatig moest invoeren. Toen dachten we: kom op, het is 2012, er moet toch een manier zijn om alles aan elkaar te koppelen en te automatiseren.” Zo ontstond Sendcloud, inmiddels uitgegroeid tot het grootste verzendplatform van Europa.

Vrienden en familie
Twee jaar na de lancering zagen de ondernemers tijdens een startup bootcamp in dat ze iets bijzonders in handen hadden. “Wij draaiden zo’n twintigduizend euro omzet per maand. Zelf waren we daar niet enorm van onder de indruk, maar de coaches wel. Die zagen echt potentie”, aldus Tolou. Met de investering die zij daar kregen, konden ze onder andere hun eerste medewerkers aannemen. 

Dat begon met vrienden en familie. “Er werken hier nog steeds mensen met wie ik op Fontys in de klas heb gezeten”, vertelt Van den Heuvel. Volgens de ondernemers is dat een van de belangrijkste dingen die zij aan hun studententijd hebben overgehouden. “De basiskennis over hoe je een bedrijf runt en welke juridische zaken daarbij komen kijken is natuurlijk heel handig. Daarnaast hebben we er een waardevol netwerk opgebouwd.”

Toekomst
Op de vraag wanneer zij het gevoel hadden dat ze het echt gemaakt hadden, geven beide ondernemers - inmiddels goed voor plek 17 en 20 op de lijst van Quote 500 - hetzelfde antwoord. “Eigenlijk nog steeds niet.” Van den Heuvel legt uit: “We hebben binnen het bedrijf bepaalde doelen die we vaak een jaar later halen dan gepland. Daardoor voelt het altijd alsof het beter kan. Er zit altijd meer in.” Hij is dan ook volledig gefocust op de verdere groei van Sendcloud. “Ik wil zo groot mogelijk worden en zoveel mogelijk bedrijven helpen.” 

Tolou heeft daarnaast nog een droom buiten Sendcloud. “Ik denk dat een groot deel van de beste ideeën zich bevindt bij de armste helft van de bevolking. Die mensen hebben vaak niet de middelen om hun ideeën waar te maken. Ooit wil ik hen graag helpen om dat wel te kunnen doen.”

Geen spijt, maar kansen
Aan toekomstige ondernemers van Fontys willen de mannen vooral meegeven dat er geen beter moment is om te beginnen dan nu. “Als je jong bent en nog thuis woont, zit je eigenlijk in een luxepositie”, legt Van den Heuvel uit. “Je hebt weinig te verliezen. Juist dan kun je risico nemen. Gaat het mis, dan leer je hoe het niet moet.” Volgens hem ontstaat spijt vooral wanneer mensen hun ideeën nooit hebben geprobeerd. “Je krijgt pas spijt als je over tien jaar bij een bank werkt en denkt: had ik maar iets gedaan met mijn leven.” 

Ondernemen vraagt volgens beide mannen wel om veel inzet. “Wij waren in het begin ongeveer elke dag van 11 uur ’s ochtends tot 11 uur ’s avonds aan het werk”, vertelt Tolou. “Je moet echt gemotiveerd zijn. Het scheelde wel dat we een vriendenteam waren. Dan kun je best lang met elkaar opgescheept zitten.” Het belangrijkste advies van de twee alumni is daarom simpel: “Begin gewoon ergens. Doe iets. Begin klein en denk niet dat je met je eerste bedrijf meteen de wereld gaat veranderen.”

Op de foto boven het artikel staan de drie eigenaren van SendCloud. Van links naar rechts: Bas Smeulders, Rob van den Heuvel en Sabi Tolou.

Het metal-bestaan van Sebastiaan Lefèvre gaat verder terug dan zijn loopbaan bij Fontys, waar hij in 2010 begon als docent bij de Rockacademie. Inmiddels is hij docent Interactive Media Design bij ICT. Lefèvre was een jaar of zeventien toen hij in zijn eerste bandje zat. Een paar jaar later werd hij gevraagd voor de vocals bij MagnaCult, waar hij 21 jaar later nog steeds de leadzanger van is. Met de nadruk op ‘nog’, want over een paar weken treedt de band voor de laatste keer op. Daarna stoppen de vijf leden ermee.

Over de reden daarachter later meer. Eerst gaan we terug naar het ontstaan van MagnaCult ruim twintig jaar geleden, de plek waar Lefèvres liefde voor metal ontstond. Het grunten - rauw zingen - had hij zichzelf toen al aangeleerd door te experimenteren met zijn stem en het maken van hoge en lage klanken. “Op een gegeven moment stond ik op mijn kamer gewoon te schreeuwen”, zegt hij. 

Jongensdromen
In de jaren die volgden, kwamen al zijn jongensdromen uit. Lefèvre ging op verschillende tours door heel Europa. Reisde met nightliners (dubbeldeksbussen) van stad naar stad en per boot van Helsinki naar Stockholm. Hij en zijn bandleden brachten in het totaal vier albums uit en gaven een memorabele show in Luxemburg met 1.500 man publiek. “Maar we hebben ook een hele toffe tour gedaan met 5 Finger Death Punch, een band die heel groot is in Amerika. En tijdens een optreden in Londen stonden de zanger en drummer van Iron Maiden naar ons te kijken. Dat was echt heel vet.” 

Toch kan Lefèvre niet zeggen dat MagnaCult een hele bekende naam is in de metal-wereld. De hoogtijdagen waren volgens hem tussen 2007 en 2012. Daarna zakte het wat meer in, met een flinke dip tijdens corona. “Het aantal volgers op social media en streams op Spotify zijn niet zo hoog, maar de fans die we hebben, zijn wel heel trouw. Die zitten verspreid over Engeland, Duitsland en Scandinavië, met ook een klein deel in Nederland. Eigenlijk zijn we gewoon een van de beste Nederlandse onontdekte bands.”

Dat ligt volgens hem niet aan de kwaliteit van muziek, maar aan de algoritmes op het wereldwijde web. “We zijn nooit viral opgepikt door algoritmes van streamings- en socialmediaplatorms. Er is sowieso een overkill aan bands en het is een uitdaging om daarbovenuit te steken. Tegelijkertijd is MagnaCult op zijn krachtigst op het podium; daar ontstaat de energie en overtuigingskracht waarmee we door de jaren heen een internationale fanbase hebben opgebouwd.”

Einde van tijdperk
Maar die fanbase zal binnenkort dus afscheid moeten nemen van MagnaCult, want na 21 jaar geeft de band op 11 juli zijn allerlaatste optreden. De vijf leden hebben besloten om te stoppen omdat de input volgens Lefèvre totaal uit proportie begon te raken ten opzichte van de output. “Daar bedoel ik mee dat de hoeveelheid energie, geld en tijd die we erin staken, niet genoeg meer opbracht. Het werd steeds moeilijker en zwaarder om te blijven geven.” 

Wat de docent na het MagnaCult-tijdperk gaat doen, weet hij nog niet. Maar het maken van muziek zal hij altijd blijven doen. “Of dat nou solo zal zijn of met een andere band? Geen idee. We gaan het zien. Ik ga in ieder geval eerst even heel veel tijd doorbrengen met mijn twee zoontjes, mijn kunstwerkjes. Het lijkt me heerlijk om in plaats van een weekend op te treden even gewoon een weekendje weg te gaan met het gezin.”

En zijn studenten? Die blijft hij tijdens zijn lessen voeden met zijn passie voor metal. “Ik probeer in de klas een brug te bouwen naar de muziek. Hoe maak je een videoclip? Welk concept bedenk je? Wat doe je met storytelling? Hoe breng je dat visueel in beeld en wat wil je overbrengen? Ik heb natuurlijk best wel wat videoclips en artworks gemaakt, en die kan ik allemaal gebruiken als cases. De studenten vinden dat heel tof.”

Credit foto bovenin: Studiomamma

Drie maanden lang maakte Neeltje deel uit van een Tanzaniaans gastgezin. Geen kamer in een complex met meerdere studenten dus, maar ook geen studieroosters vol collegedagen. De derdejaars pabo-student dompelde zich onder in een heel andere soort buitenlandervaring. “Ik heb lesgegeven op privéscholen, overheidsscholen, een dovenschool en organisaties voor straatjongeren. Niet alleen leerzaam, maar ook levensveranderend.”

Neeltje werkte voornamelijk met de straatjongeren, waar ze twee dagen per week naartoe ging. “Om te kijken hoe het met ze gaat en ondersteuning te bieden, maar ook om te sporten en spelletjes te spelen. Zo hebben we heel wat uren gespendeerd aan Uno en touwtjespringen, maar ook aan dansen en tekenen.”

Grootste verschillen
De derdejaarsstudent gaf voornamelijk Engelse les en sportlessen. Dat ging niet altijd gemakkelijk. “De kwaliteit van het Engelse onderwijs daar is niet zoals we dat hier kennen, dus dat maakte het soms best lastig om les te geven. Uiteindelijk hebben we dat op weten lossen met de inzet van een vertaler, veel spelletjes en Engelse liedjes. Zo wisten we kinderen toch de taal te leren.”

Hoewel Neeltje op verschillende scholen lesgaf, werd zij vooral door de klassengrootte op de openbare overheidsscholen volledig overrompeld. “Ze hebben daar klassen met ruim 150 kinderen. Daar schrok ik echt van. Zoiets kom je in Nederland absoluut niet tegen.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

Ook het dagelijks leven in Iringa stond haaks op haar leven thuis in Nederland. “Koken doen we hier op kolen, wassen doe je met de hand en de dag staat voornamelijk in het teken van je leven onderhouden. Op een langzamer tempo dan dat we gewend zijn.”

Dat was soms een uitdaging voor de student, maar gelukkig houdt ze daarvan. Daarom koos ze ook voor ‘een ander soort minor dan normaal’. “In Nederland was ik ook al meer geïnteresseerd in het speciaal onderwijs, en de projecten hier sloten daar heel goed op aan.”

Neeltje wist haar reis op verschillende manieren te bekostigen. Ze spaarde volop voor haar ervaring, maar won ook een Scholarship. “Voor vertrek deed ik een soort sollicatie middels een filmpje waarin ik uitlegde wat ik wilde leren. Dat mogen alle studenten doen die voor hun minor buiten Europa gaan. Samen met twee medestudenten won ik die beurs, ter waarde van 2.500 euro.”

Waardevolle waarderingen
De student ontving ook een uitwonende beurs van DUO. Allemaal mooi meegenomen, hoewel het leven in Tanzania vele malen goedkoper is dan in Nederland. “Hier kun je voor vijf euro per dag meer dan prima leven. Als je uiteten gaat, kost het je wellicht 10 euro. Maar voor een flinke maaltijd vol groente en fruit ben je hier nog geen 3 euro kwijt. Ga je echt iets toeristisch doen, dan betaal je natuurlijk de Europese prijzen, zoals ik bijvoorbeeld heb gedaan voor een safari. Maar ook dat is het waard.”

Terugkijkend op haar reis is Neeltje vooral dankbaar voor de ervaringen die ze in Tanzania op heeft gedaan. “Ik had vooraf nooit verwacht dat ik zoveel nieuws over mezelf en anderen zou leren. Er is wat dat betreft zoveel meer dan Nederland, Europa en het westerse leven. En dat ben ik door deze reis veel meer gaan waarderen. We kunnen in ons landje zo goed zeuren over de kleinste dingen, terwijl je ook dankbaar kunt zijn voor alles wat je hebt. Hoe klein het ook is. Dat is denk ik de mooiste les die ik geleerd heb.”

Als je op het internet zoekt naar lifehacks tegen de hitte kom je van alles tegen: van het invriezen van een natte doek voor in je nek, de gordijnen sluiten zodat de warmte van je ramen niet naar binnen straalt, met natte sokken voor de ventilator gaan zitten en rondlopen met een paraplu tegen de verzengende zon. Slimmigheden om je te beschermen tegen oververhitting.

Maar wat doen studenten en medewerkers om het hoofd koel te houden? Water drinken, zeggen de meesten. Veel water drinken. Cas, tweedejaarsstudent Fysiotherapie, drinkt op dit moment wel drie liter per dag. “Als ik thuis ben, doe ik ook nog ijsklontjes in mijn glas. En soms eet ik  een waterijsje.” Mila, derdejaars Vastgoedkunde, vult elke dag haar thermosfles met ijskoud water en vult deze gedurende de dag steeds bij. “Niet met water uit de kraan, maar met tapwater, dat op verschillende plekken is te krijgen op de campus.”

Een eerstejaarsstudent Accountancy legt elke avond een halve fles water in de vriezer en vult deze in de ochtend aan met water. “Dan blijft je water veel langer koel, en je kunt hem steeds bijvullen. Het duurt best lang voordat al het ijs is gesmolten.” Hewa, die de minor Circulaire Economie volgt, zweert naast water en andere koude drankjes bij yoghurt. “Omdat het een verkoelend effect heeft op je lichaam.”

Sneller afkoelen door theedrinken
Lana, derdejaars Vastgoedkunde, laat het water staan en kiest juist voor warme thee. “Ik heb eens gelezen dat het drinken van thee in de zomer helpt om af te koelen door een tijdelijke verhoging van de lichaamstemperatuur. Je lichaam past zich aan door de temperatuur te laten dalen, waardoor je sneller afkoelt.”

De airco is ook populair onder studenten en medewerkers. Mila blijft veel binnen bij de airco, net als de eerstejaarsstudent Accountancy. Ze kunnen dan beter en langer studeren, zeggen ze. Medewerker Jeroen deelt een handige truc: “In de avonduren zet ik de ramen tegenover elkaar open. Eén ventilator laat ik warme lucht naar buiten blazen, en een andere laat ik koelere lucht naar binnen blazen door de ventilator met de achterkant naar het raam te plaatsen.”

Vloerkleed eruit, voetbad erin
Jeroen heeft meer tips. “Overdag helpt het om flessen ijswater voor mijn ventilator te zetten. En soms zet ik een koud voetbad onder mijn bureau. Dat helpt echt om snel af te koelen.” Lana haalt in de zomer haar vloerkleed weg en zet haar voeten op de koelere vloer. Maar niet iedereen kan thuisblijven en slimmigheden toepassen om koel te blijven. Soms moet je wel naar de campus komen. Cas en Hewa moeten allebei bijna een uur reizen met de bus. “Er rijden veel oude bussen rond waarvan de airco het niet doet”, zeggen ze. Dan blijven ze liever thuis.

Toch zijn ze maandagmiddag allebei naar campus Rachelsmolen gekomen. Hier is het goed te doen, vinden ze. “Als je binnen zit tenminste, buiten is het veel te warm.” Dat blijkt: het campusterrein is vrijwel uitgestorven. Een enkeling zit in de schaduw van een boom of gebouw. Maar nooit lang. En dan valt het oog van de verslaggever op een duo dat pal in de zon zit met hun laptops voor zich op een picknicktafel.

De eerstejaarsstudenten Medisch Beeldvormende en Radiotherapeutische Technieken (MBRT) snappen de verwarring. “Een kwartiertje maar. We hebben de hele dag binnen gezeten en dan is een beetje zon best lekker”, zegt Jitske. “Een duik in een zwembad zou nog fijner zijn”, zegt Femke. Jitske is het met haar eens. “Thuis in de tuin kan het, maar hier helaas niet.”

Luchtige kleding en een papieren waaier
Wat wel kan, is een waaier maken om jezelf koelte toe te wuiven. Hewa laat zien hoe het werkt. Ze vouwt een post-it – meestal gebruikt ze een groter papier – om en om in de lengte als een trappetje van ongeveer één centimeter breed. Ze houdt het opgevouwen papier aan het uiteinde met duim en wijsvinger vast en vouwt hem aan de andere kant open. En voilà, een waaier. Altijd en overal te gebruiken.

Daarnaast zorgt Hewa ervoor dat ze zich met zulke hoge temperaturen luchtig kleed. “Ik draag dan vooral katoenen en linnen kleding”, zegt ze. Goede tips voor haar studiegenoot Jasper die thuis wel wat meer koelte kan gebruiken. “Mijn kamer bestaat voor 80 procent uit raam, en mijn donkere gordijnen houden de warmte ook niet echt buiten. Het is dan zo donker dat het voelt alsof ik in een grot zit. Nee, dan ga ik liever naar school of de bibliotheek om te studeren.” [tekst gaat verder onder de video]

Kapitein Eigenwijs is een prentenboek dat gaat over een eigenwijze kapitein die alle adviezen van zijn bemanning negeert. Paul Tinnemans kwam op het idee van dat onderwerp toen hij in de klas les stond te geven.

“Bij de opleiding Toegepaste Psychologie moeten studenten voor een bepaald project samenwerken in groepen van vijf tot zes personen”, zegt de docent. “Ik zie daarbij regelmatig studenten die waardevolle ideeën of feedback van anderen gewoon compleet negeren. Want ze weten het zelf toch wel beter. Die constatering bracht me op het idee van het kinderboek.” 

Uitverkocht
Tinnemans begon twee jaar geleden al met het schrijven van het verhaal. Zijn broer maakte de bijpassende illustraties. Het duo benaderde vervolgens verschillende uitgevers en vond in Rubinstein een goede samenwerking. Het boek ligt sinds deze maand in zo’n beetje alle boekhandels in Nederland. Het is in Maastricht en Dokkum te vinden, maar ook dichter bij huis zoals boekenhandel Van Piere in Eindhoven.

“Het is heel bijzonder om te zien dat je boek ineens overal te koop is”, zegt Tinnemans daarover. “In Eindhoven waren ze laatst uitverkocht, dat is natuurlijk een goed teken. En ook in de lokale boekhandel in Den Bosch is het boek te vinden; laatst liep ik daar naar binnen en zag ik ineens mijn eigen boek liggen. Dat was toch wel bizar.”

Voor iedereen
Kapitein Eigenwijs heeft als boodschap dat je moet samenwerken om tot een mooi resultaat te komen, legt de docent uit. “Je doet het niet alleen; dat is eigenlijk de kernboodschap. En daarnaast zit er ook nog de boodschap in dat je fouten moet durven toegeven. Je kunt wel heel eigenwijs zijn, maar uiteindelijk is het altijd beter om het samen te doen.” 

Het hoofdpersonage is fictief, maar had zo een van de studenten van Tinnemans kunnen zijn. “Vorige week zag ik het nog bij een van mijn studenten. We hielden een samenwerkingsoverleg waarbij studenten moeten praten over hoe de samenwerking verliep. Een student bood toen haar excuses aan omdat ze naar eigen zeggen zo eigenwijs was geweest. Dat vond ik wel heel grappig om te zien, want zij werd inderdaad als eigenwijs gekarakteriseerd en heeft het samenwerkingsproces met haar medestudenten daardoor een soort van vertraagd.” 

Het boek van Tinnemans is bedoeld voor kinderen van drie jaar en ouder, maar de boodschap die erin schuilt, is dus eigenlijk gewoon voor iedereen bedoeld. Voor zijn studenten, maar ook voor medewerkers van welk bedrijf dan ook. “In elke organisatie zitten eigenwijze werknemers. Er zijn altijd wel mensen die een sterke mening hebben en niet openstaan voor andere geluiden.”

De broers Tinnemans, foto: Rik Stadhouders

Het is even stil geweest rondom Pulsed. Na het onverwachte vertrek van oprichter en voorman Jochem Goedhals begin 2024 is de onderwijsinnovatietak van Fontys een tijdje stuurloos geweest. Interimmer Marloes van de Pol zorgde er nog wel voor dat Pulsed opnieuw werd gepositioneerd in de organisatie. Sinds vorig jaar valt Pulsed onder Fontys Technology, het instituut dat in gebouw Nexus op de TU/e-campus zit.

Toch is besloten om de thuisbasis van Pulsed in R10 op campus Rachelsmolen te behouden vanwege het typerende studielandschap. Nexus kampt met ruimtegebrek en biedt volgens Jeroen Thoolen niet de mogelijk voor eenzelfde open leeromgeving, wat kenmerkend is voor Pulsed. “Hier worden studenten over de grenzen van sectoren heen opgeleid, met als doel zich overal staande te kunnen houden.”

Thoolen, de nieuwe voorman, staat nu acht maanden aan het roer. Dat er voor hem is gekozen, en dat hij voor Pulsed koos, is niet zo vreemd. Hij is opgeleid tot industrieel productontwerper, werkte jarenlang voor verschillende bedrijven en voor een grote ontwerpstudio, en belandde uiteindelijk in het onderwijs. Eerst als opleidingsmanager Industrieel Product Ontwerpen bij Hogeschool Windesheim in Zwolle, en nu bij Fontys Pulsed.

Goud in handen
De rol van meewerkend voorman in een technisch creatieve omgeving past hem het best, zegt hij. “Ik vind het prachtig wat Jochem en zijn collega’s vanaf 2018 hebben neergezet.” Hij staat dan ook volledig achter het concept van ontwerpend leren, waarbij je ‘om een probleem heen cirkelt, ontwerpt, test, faalt, opnieuw ontwerpt, uitrolt en doorontwikkelt, of afschiet als het toch niet blijkt te werken’. “Een hogeschool die dit aanbiedt, heeft goud in handen.”

Aan de muur bij zijn werkplek hangt een poster waarop staat: Dare Dare Dare (x 56) to fail. Opgehangen in de tijd van Goedhals en nog altijd illustratief voor de Pulsedaanpak. Toch is er ook iets verschoven. Goedhals, die werd gewaardeerd om zijn enorme bevlogenheid, durf en creativiteit, kon nog wel eens hoog van de toren blazen en op de man spelen. Dat kon niet iedereen binnen Fontys waarderen. Thoolen is ook enthousiast over wat hij doet, maar komt rustiger over, evenwichtiger.

Of hij last heeft van dat geschuur van voorheen? “Geen last”, zegt hij, “dat is wel weggeëbd na twee jaar; de rauwe randen zijn verdwenen.” Thoolen ziet vooral een kans om Pulsed opnieuw te laten shinen. “Op een positieve manier wil ik onze ambitie voor het voetlicht gaan brengen. Daarbij willen we meer eenheid uitstralen met Fontys, maar zonder verlies van onze identiteit.” Hoe, dat weet hij nog niet precies. “Maar volgens mij kan dat prima.”

Terug naar de roots
Sinds de oprichting van Pulsed acht jaar geleden zijn er uiteenlopende onderwijsprogramma’s ontwikkeld, zoals de minor Embrace, een combinatie van technologie, creativiteit en ondernemerschap, de associate degree (Ad-)opleiding Engineering en de master Digital Technology Engineering. Ook Back on track, een programma voor langstudeerders, en Empower voor studietwijfelaars zijn bij Pulsed ontstaan.

De afgelopen jaren is er minder onderwijsvernieuwing geweest vanuit Pulsed, erkent Thoolen. “Er was veel tijd en aandacht nodig voor kwaliteitsborging en opschaling van de onderwijsprogramma’s.” Met de aanstaande komst van een nieuwe teamleider voor het Impact Lab wil de voorman terug naar de roots van Pulsed: het verkennen van nieuwe vormen van onderwijs. “Maar wel samen met andere opleidingen, instituten, het werkveld en externe partners en andere (hoger)onderwijsinstellingen.”

Dat sluit aan bij de strategie Fontys for Society 2030 en de koers om het Talentgericht onderwijs (TGO) verder uit te rollen binnen de onderwijsinstelling. “We gaan nog meer mensen betrekken bij projecten en experimenten van Pulsed, zodat zij de vernieuwingen kunnen meenemen naar hun eigen instituut of dienst. Je kunt van alles bedenken en ontwikkelen, maar experimenteren alleen is niet genoeg, de uitkomsten moeten wel geborgd worden.” 

Hogeronderwijspremie
Maar innoveren kost geld. Onder Goedhals kon er veel, vooral omdat de oprichter als geen ander wist hoe hij projectfinanciering kon binnenhalen. Maar ook toen werkte Pulsed al met strakke budgetten, weet Thoolen. “De huidige situatie is vanzelfsprekend anders dan die van vijf jaar geleden. De bezuinigingsopdracht die Pulsed nu heeft is dezelfde als die waaraan alle onderwijsteams van Fontys zich moeten houden.”

Tegelijkertijd ziet Thoolen nog steeds mogelijkheden voor projectfinanciering. “Het is een van de taken van de nieuwe teamleider van het Impact Lab om zorg te dragen voor opdrachtgeverschap en financiering van de projecten waaraan in het lab straks gewerkt wordt.”

In 2022 won Pulsed de prestigieuze Nederlandse Hogeronderwijspremie, goed voor 1,2 miljoen euro. In de jaren na het winnen van deze prijs is een deel besteed aan het testen, verder verbeteren en opschalen van de minor Embrace, de AD Engineering en de master Digital Technology Engineering. 

Vliegende start
De aan de HOP verbonden afspraak was dat Fontys voor studiejaar 2027-2028 een bestemming voor het prijzengeld moest hebben gevonden. Thoolen: “Dat betekent dat we nu nog een jaar de tijd hebben om het restbedrag nuttig te besteden. In afstemming met de directie van Fontys Technology hebben we ervoor gekozen om met een deel van het restbedrag het Impact Lab een vliegende start te geven.”

Wat in elk geval blijft, benadrukt Thoolen, is de ruimte om te falen. Het zaadje dat Goedhals ooit plantte is nog altijd zichtbaar in de cultuur van Pulsed. Uiteindelijk draait het daar volgens hem om: studenten afleveren die niet alleen technisch of creatief vaardig zijn, maar ook beschikken over de levensvaardigheden om zich staande te houden in een wereld die voortdurend verandert.

Nederland was eigenlijk niet de eerste keuze voor de Poolse Maja, maar het lesprogramma van Fontys leek haar erg interessant. Nu woont en studeert ze in Eindhoven.

Maja, vertel. Is studeren in Nederland beter of slechter dan je had verwacht?
“De opleiding kent een creatieve en open benadering. Soms zou ik willen dat het programma wat meer structuur bood, maar die vrijheid maakt wel veel individuele invulling mogelijk. Nederland zelf vind ik erg leuk. De mensen zijn aardig en direct, maar ook heel behulpzaam.”

Wat vind je het leukst aan Nederland? En wat het minst leuk?
“Het leukste is het gemeenschapsgevoel. Nederlanders zitten bij verschillende verenigingen, ze sporten veel en ze drinken bier (ook veel) samen, en ik vind het leuk om daar bij betrokken te mogen zijn. Wat ik het minst leuk vind, is het weer. Dat is echt de grootste afknapper aan Nederland: al die regen en hoe je dat door je huid je botten in voelt kruipen, zelfs als het miezert. Maar ja, zolang het niet mijn dagelijks leven verstoort, is het geen groot probleem.”

Waar doe je je boodschappen, en wat schaft de pot meestal?
“Jumbo! Ik ga naar de Jumbo vanwege de korting en het puntensysteem, maar ik heb ook een Bonuskaart bij Albert Heijn om dezelfde reden, dus eigenlijk allebei. Ik ga ook af en toe naar Poolse supermarkten, omdat ik de kwaliteit van sommige producten daar gewoon echt beter vind. Echt een aanrader! Ik hou heel veel van pasta en van dingen die je snel kunt klaarmaken en dan voor een paar dagen kunt bewaren. Ik vind Pools eten natuurlijk ook heel lekker, maar dat is meer vanwege de sentimentele waarde. In Nederland heb ik de gefrituurde snacks leren kennen, zoals bitterballen en kaassoufflés. Ik vind ze echt niet lekker genoeg om elke dag te eten, maar ik moet toegeven dat ik wel minstens één keer per week kaassoufflés eet met mijn volleybalteam.”

Ga je weleens op stap?
“Soms. Niet wekelijks, soms niet eens maandelijks, maar ik bén wel veel uitgegaan. In het begin was mijn favoriete club de RGB Silent Disco Bar, maar ik vind dat een beetje eentonig worden, met weinig variatie in de muziek. Dus nu ga ik meestal naar De Spijker of ik ga voor shotjes naar een shotjesbar.”

In vergelijking met Polen, hoe is het leven hier?
“De prijzen in Nederland zijn hoger, maar relatief is het leven hier goedkoper, omdat je hier ook meer betaald krijgt. Ik voel me even veilig als thuis in Polen, maar dat komt ook omdat ik er erg Nederlands uitzie. Ik word ook vaak in het Nederlands aangesproken, omdat mensen denken dat ik hiervandaan kom.”

 Wat mis je het meest van thuis?
“Sowieso mijn familie. Ik mis mijn moeder en het samen avondeten en kletsen over het dagelijks leven.”

Heb je al vrienden voor het leven gemaakt?
“Ik hoop het wel! Ik heb echt geweldige mensen leren kennen hier. Ik heb mijn beste vriendin leren kennen in het vliegtuig op weg naar Nederland. Sowieso is het wel makkelijk om nieuwe mensen te leren kennen op Fontys, omdat er zo veel evenementen en activiteiten zijn voor studenten.”

Waarin wijken Nederlanders het meest af van jouw cultuur?
“Ik zou de oprechtheid van Nederlanders zeggen, vooral op de werkvloer. In Polen is er een heel duidelijke hiërarchie op de werkvloer. Daar noem je je baas niet eens bij de voornaam en mag je niet ingaan tegen wat ze zeggen. In Nederland heb je een gelijkwaardige werkomgeving waarin je gewoon input mag geven en mensen accepteren dat.”

Ben je van plan om na je opleiding in Nederland te blijven?
“Ik zie wel hoe het gaat. Ik studeer in februari af en dan blijf ik waarschijnlijk nog wel even. Ik wil hier graag een paar jaar werkervaring opdoen, maar als ik ergens anders een mogelijkheid krijg, ga ik die kans wel pakken.”

Ben je door je studie anders naar de wereld gaan kijken?
“Ja, zeker. Door hier te gaan studeren ben ik erachter gekomen dat het eigenlijk helemaal niet zo moeilijk is om in het buitenland te wonen. Het is op sommige punten wel lastig, maar over het algemeen viel het heel erg mee. Ik ben er ook echt door veranderd, door nieuwe mensen te leren kennen van over de hele wereld en met ze in gesprek te gaan. Ik denk niet dat je ergens anders zo open-minded wordt als hier.”

“Er is veel gebeurd sinds de laatste keer dat we elkaar in januari spraken. We hebben er een hele periode op zitten en ook de laatste periode is al bijna afgelopen. In het derde blok zijn we druk bezig geweest met de gemeenteraadsverkiezingen. Het begin daarvan ging supergoed, maar op de dag van de verkiezingen overleed mijn oma, waardoor ik daar niet bij kon zijn.

Ik liep wat achterstand op. In de week van het overlijden van mijn oma zou ik namelijk mijn portfolio in moeten leveren, maar ik had twee van de drie opdrachten nog niet kunnen voltooien. Ik miste ook een feedbackmoment, maar gelukkig mocht ik mijn werk twee weken later alsnog opsturen en heb ik alles gehaald. Ik ging voor een ‘voldoende’, maar kreeg uiteindelijk een ‘goed’. Daar was ik echt heel blij mee.

En het was ook nodig, want ik wil in augustus stage gaan lopen in Curaçao en de hele reis daarvoor is al geboekt. Mijn stage gaat echter alleen door als ik mijn propedeuse haal, en daar moest ik zowel de derde als vierde periode voor halen." [Tekst gaat verder onder de foto's]

"De vierde periode is in volle gang en staat in het teken van de Europese Unie. In het kader daarvan zijn we een paar weken terug een dagje naar het Europees Parlement in Brussel geweest, waar we de persruimte mochten zien, een rondleiding door de plenaire zaal kregen en een persconferentie bij mochten wonen.

De persconferentie was leuk om mee te maken, maar duurde met anderhalf uur ook net iets te lang. Er waren tal van journalisten uit heel veel verschillende landen aanwezig die allemaal een andere taal spraken (al dan niet met een onverstaanbaar accent) en het hadden over onderwerpen waar ik niks vanaf wist. En ik had heel veel honger. Dus ik was er al snel uit dat dit niet iets is wat ik ambieer voor mijn toekomstige carrière.

Naast Brussel hebben we deze periode ook nog een ander tripje op de planning staan. Maandag vertrekken we met de klas naar Praag, waar we in contact willen komen met journalisten om het te hebben over de verminderde persvrijheid in Tsjechië. Maar uiteraard gaan we daarnaast ook lekker zwemmen en naar kroegjes, want het wordt prachtig weer.

Na Praag moeten we nog een weekje naar school, daarna hebben we vakantie. Het is nog wel even spannend of ik alles haal, omdat ik – zoals ik al zei – héél graag naar Curaçao wil. Maar ik doe echt mijn best en sta er redelijk goed voor. Ik heb vertrouwen in mezelf, nu maar hopen dat mijn docent dat ook heeft. Het plan is om op 21 augustus naar Curaçao te vliegen. Tot die tijd ga ik eerst nog naar Mallorca met mijn beste vriendin, werken, geld verdienen en een afscheidsfeestje geven. Ik hou wel van een feestje en dit lijkt me een goede reden om er een te organiseren!”

Ze is pas een week terug uit Australië, dus het is voor Winke vooral nog even acclimatiseren deze eerste dagen. Hiervoor verbleef ze in het Australische Melbourne, waar ze de opleiding Entertainment Business Management volgde en zich onderdompelde in creativiteit, contentcreatie en ondernemerschap. “Die studie sloot heel goed aan bij wat ik later wil doen, namelijk de creatieve kant op binnen de journalistiek. Dit was de perfecte toevoeging.”

Wat Winke vooral bijzonder vond aan de opleiding, is dat ze terechtkwam in een klas vol Australische studenten. “Zij volgden dit een heel jaar, maar ik maar een trimester. En dat alleen maar op maandagmiddag, dinsdagochtend en woensdag de hele dag. Luxe he?”

Op de bonnefooi vertrokken
Ook de studiedruk was volgens de student veel anders dan op haar eigen opleiding binnen Fontys. “Net als hier hadden ze daar geen tentamens en werd je beoordeeld op projecten, maar de studiedruk was daar veel minder hoog dan in Nederland. Dat gold ook voor de beoordelingen op je uiteindelijke studieresultaten. Presenteren mocht in Melbourne bijvoorbeeld gewoon van een blaadje af, terwijl je hier alles uit je hoofd moet leren.”

Hoewel Winke destijds met een gerust hart aan haar studie begon aan de JMC Academy, waren haar eerste weken in Melbourne allesbehalve rustgevend. Ze vertrok namelijk zonder het hebben van een woonruimte naar de andere kant van de wereld. “Dat werd aangeraden door andere internationals, omdat je daar lokaal heel snel wat zou moeten kunnen vinden.” [Tekst gaat verder onder de foto’s[

Winke had echter niet door dat ze ook in Melbourne kampen met een algemene woningnood. “Gelukkig zat ik in een appgroep met ruim 700 andere Nederlanders die in Melbourne verblijven. Vanuit die groep wist ik een Airbnb te bemachtigen, waar ik een week heb moeten slapen voordat ik echte woonruimte had gevonden.”

Uiteindelijk bemachtigde ze een studentenkamer in een huis vol andere internationals. “We gingen ieder weekend iets doen. Reizen, werken op een festival in een natuurgebied, feesten, de stad ontdekken, surfen en wildkamperen. Ik heb het allemaal mogen ervaren.”

Combineren
Winke bekostigde haar woning, studie en reizen op verschillende manieren. Ze betaalde haar visum en vlucht van haar scholarship, zette haar DUO op uitwonend en zette drie jaar lang haar verdiende centen opzij. “Ik heb niets geleend, maar er gewoon keihard voor gewerkt.”

Voordat ze met haar studie Journalistiek begon had Winke een tussenjaar waarin ze naar Thailand ging. Daarna twijfelde de student of ze door wilde reizen of studeren. “Mijn moeder wees me erop dat ik het wellicht ook kon combineren, en dat is me nu dus ook gelukt.”

Er zijn voor anderen
Voordat ze vertrok, dacht ze vaak: waar begin ik aan? Maar eenmaal in Australië merkte ze al snel dat je nooit alleen bent. "Je komt in een omgeving terecht vol mensen die precies hetzelfde meemaken en ik heb daar meer geleerd dan ooit. Niet alleen op school, maar ook over mezelf. Ik durf nu zoveel meer en mijn zelfvertrouwen is ook echt gegroeid.”

Daarom raadt Winke het alle andere Fontysstudenten ook aan om een minor in het buitenland te volgen. “En als je vragen hebt of twijfelt, mag je altijd contact met me opnemen. Ik miste de ervaringen van andere studenten ook voordat ik wilde gaan, dus ik ben er graag om anderen te helpen.”

 De 28-jarige ICT-student Moussa staat op het punt af te studeren en heeft inmiddels al een indrukwekkend cv opgebouwd. Hij runt zijn eigen bedrijf Abbaly - een digitaal bureau voor webontwikkeling, design en IT-advies - en werkt daarnaast aan zijn startup én afstudeerproject: Coursolo.ai. Dat is een AI-gestuurd onderwijsplatform waarop kinderen kunnen leren over wetenschap, technologie en programmeren. 

Naast het online leerplatform wil Moussa kinderen ook in de praktijk laten kennismaken met technologie. Daarom is hij momenteel een maand in de regio Kanem in Tsjaad, het land waar hij vandaan komt. “Ik heb allerlei spullen van Fontys mee mogen nemen naar Tsjaad om kinderen op verschillende scholen kennis te laten maken met nieuwe technologieën.” 

 Van droom naar werkelijkheid 
Het praktische onderdeel van Coursolo.ai noemt hij From Dreams to Reality. “Een programma van vijf dagen waarin kinderen niet alleen technologie te zien krijgen en mogen gebruiken, zoals drones en VR-headsets, maar ook zelf dingen bouwen.” Daarvoor gebruikt Moussa educatieve bouwpakketten die hij via Fontys heeft meegenomen. 

De kinderen krijgen losse onderdelen en moeten daarmee zelf een werkend systeem in elkaar zetten. Zo bouwen ze op kleine schaal onder meer zonnepanelen, slimme irrigatiesystemen en andere toepassingen voor precisielandbouw. “Het doel is om kinderen kritisch en out-of-the-box te leren denken. Tot nu toe lukt dat heel goed.” Tekst gaat verder onder de foto's.

Naast de bijdrage aan zijn afstudeeronderzoek haalt Moussa veel voldoening uit het project. “De kinderen zijn ontzettend nieuwsgierig en geïnspireerd. Soms komen ze na een hele dag school nog naar mijn huis om meer vragen te stellen.” Ook heeft het project een persoonlijke betekenis voor de ICT-student. “Ik kom hier vandaan. Het voelt goed om iets terug te kunnen geven aan deze mensen."

Van start tot doorontwikkelen
Toch doet hij het niet alleen, want zonder ICT-docent Frans Mouws had Moussa het project niet kunnen realiseren. "Hij heeft me geholpen met het idee en ervoor gezorgd dat ik alle apparatuur mee kon nemen. Dus een speciale shout-out naar Frans.” 

Na zijn afstuderen wil Moussa zijn startup verder ontwikkelen. Uiteindelijk hoopt hij terug te keren naar Tsjaad met nog meer technologie en nieuwe programma’s voor kinderen. De droom? "Om een permanent trainingscentrum te openen en zo technologie toegankelijker te maken voor jongeren in Tsjaad.” 

Hoe zou het zijn als de dokter geen pillen, maar een ticket voor een concert of voorstelling voor zou schrijven als medicijn? Wandelen en hardlopen is goed voor je, maar wat als hetzelfde gebeurt wanneer je gaat genieten van kunst en cultuur? Het klinkt wellicht als een utopie, maar Falk Hübner en Mark van Bergen denken dat het kan.

Sterker nog, kunst en cultuur maken al verschil in onze samenleving als je het aan de twee experts vraagt. Want, zo stelt docent en onderzoeker Mark van Bergen, als mensen kunnen kiezen tussen werk of vrije tijd, kiest het overgrote deel voor de tweede optie. “Vroeger was veel geld verdienen en meer bouwen de grote drijfveer van onze samenleving, maar nu zijn we tot de conclusie gekomen dat we beter moeten zorgen. Voor onszelf, de samenleving en de planeet.”

Belangrijkere rol
Welzijn is daarin belangrijk. Op fysiek, sociaal, spiritueel, duurzaam, financieel, emotioneel en intellectueel vlak. “De mens komt steeds meer tot de conclusie dat kunst en cultuur daar een belangrijkere rol in heeft. Denk bijvoorbeeld aan muziek als stress- en pijnverlager. Aan kunst aan de muur in de wachtkamer, of het zingen van liedjes met mensen met dementie.”

Onderzoek bewijst dat die implementaties de kwaliteit van leven en het geluksgevoel verhogen. “Niet alleen op medisch vlak, maar ook daarbuiten. Alleen al van kunst en cultuur genieten is goed voor je en gaat het verouderingsproces tegen”, licht Van Bergen toe.

Integreren
Daarom presenteren zowel Falk Hübner als Mark van Bergen hun bevindingen als het gaat om het integreren van kunst en cultuur in de samenleving. Te beginnen met Hübner, lector Artistic Connective Practices. Hij onderzocht hoe kunstenaars direct met patiënten en verpleegkundigen samen kunnen werken om wederkerigheid te bewerkstelligen. “We willen kunst niet alleen iets voor de zorg laten doen, maar de zorg er ook voor de kunst laten zijn.”

Want, zo duidt de lector, kunst laat ons op een andere manier naar de wereld kijken. “In ons lectoraat werken kunstenaars dan ook niet voor een patiënt, bewoner of instelling, maar altijd mét. Daarin staat het artistieke proces en werk centraal, om zo ervaringen te verbeelden in artistieke media. Het gaat daarbij niet letterlijk om helpen, helen of beter maken, maar om het verkennen van elkaars werelden om zo tot een verdieping en meerwaarde van beiden te komen.”

Geboren met muziek
Mark van Bergen focust zich in zijn onderzoeksgebied juist op dancemuziek. Niet gek wellicht, want muziek komt in alle onderzoeken over kunst en welzijn en kunst en zorg terug. Maar hoe komt het dat muziek ons zo raakt? “Muziek heeft de unieke eigenschap om direct de ziel in te gaan. De interpretatie komt vaak pas achteraf, omdat het meteen de hersenpan in gaat en iets met je doet. Daarom kan het ook zoveel losmaken”, steekt de docent en onderzoeker af.

Volgens Van Bergen leeft muziek in de mens, al voordat we geboren worden. Een geluidsfragment van wat een embryo hoort in de baarmoeder lijkt daarbij verdacht veel op elektronische muziek. “Omdat dat geluid overeenkomt met de meest gangbare BPM (Beats Per Minute, red.) van elektronische muziek. Dus muziek leeft al in ons als we ter wereld komen.”

Drugs en positieve bijwerkingen
Hoewel de docent genoeg voorbeelden aandraagt van wat muziek kan betekenen voor de mens, is er volgens hem ook een enorme kloof. Die bestaat vooral tussen het omarmen van de dancecultuur en de negatieve toon die gezet wordt door verschillende media. Want ook al is de dancewereld een miljoenenbusiness waar veel mensen plezier uit halen, hoor je de media daar bijna nooit over.

Waar het dan wel over gaat? “Drugs, drugssmokkel of dieren in het safaripark die gek worden van het gebeuk van dancefestival Awakenings dat vlakbij plaatsvindt”. Daarom onderzoekt Van Bergen in zijn promotieonderzoek hoe de relatie tussen mens, dance en welzijn nu echt zit. En wat blijkt? Er zijn meer positieve dan negatieve neveneffecten.

De meeste positieve daarvan vinden plaats op het gebied van betekenis en zingeving. “Dan kom je bij de diepere lagen, zoals spiritualiteit, identiteitsvorming, gedeelde waarden, sociale verbinding, empathie en intimiteit.”

‘Laat kunst de wereld ontregelen’
Ook onderzocht de docent-onderzoeker wanneer het ervaren van welzijn begint bij dance-evenementen. “Dat is veel eerder dan op de dag zelf. En gebeurt al in chatgroepen en communities, en door eigen voorpret. En ja, ook drugs is een factor in de dancewereld als het gaat om welzijn. Maar als je dat holistisch bekijkt, is dat maar een marginale bijwerking in de totale beleving. Ook dat tonen veel onderzoeken aan, maar daar hoor je de media niet over.” 

Nu weegt Van Bergen alle gevonden aspecten tegen elkaar af om een eerlijk beeld te krijgen. En de eerste hypothesen liegen er niet om: er is een positief verband tussen dance-events en welzijn.

Dat is wellicht ook de kern van de avond, waarin tal van voorbeelden laten zien hoe kunst en cultuur bijdragen aan welzijn. Moet alle kunst daar in de toekomst dan ook om draaien? Nee, vinden beiden. “Maar kunst en cultuur hebben wel altijd een plek gehad in de samenleving”, aldus Hübner. Van Bergen: “Laat kunst vooral vrij zijn en de wereld ontregelen. Want anders kijken naar de wereld, is al heel veel waard.”

Foto bovenin: Falk Hübner (l) en Mark van Bergen tijdens het openbaar college

Vasco komt uit Portugal en koos voor een studie in Nederland omdat hij altijd al eens in het buitenland wilde studeren. Engeland hield er vele regels op na, maar hier kon hij bijna direct terecht. Nu woont en studeert hij in Eindhoven.

Vasco, vertel. Is studeren in Nederland beter of slechter dan je had verwacht?
“Beter. Zeker als je kijkt naar de sfeer die hier hangt en hoe je om kunt gaan met docenten bijvoorbeeld. Ik had verwacht dat je hen aan moest spreken met de achternaam, maar dat is niet zo. Ik weet zelfs zeker dat als ik iets nodig heb of problemen ervaar, ze me allemaal zullen helpen.”

Wat vind je het leukste aan je tijd in Nederland? En wat valt tegen?
“Ik vind heel veel dingen leuk. Zoals de vriendelijke mensen en de Nederlandse cultuur. Mensen denken vaak dat Nederlanders best kil zijn, maar als je je aanpast aan de omgeving en zelfs wat van de taal opsteekt, verandert die mening heel snel. Wat tegenvalt? Sowieso het weer. Dat is het enige minpunt.”

Als student heb je je natuurlijk ook aan moeten passen aan Nederland. Waar doe je je boodschappen, en wat schaft de pot het meest?
“Ik ga voornamelijk naar de Jumbo omdat deze tegenover mijn huis is gevestigd, maar ik bezoek ook weleens een Albert Heijn of Lidl. Mijn favoriete gerecht is kip met rijst, ook omdat ik veel in de sportschool te vinden ben.”

Welk typisch Nederlands gerecht heeft je verrast?
“Ik geniet enorm van de kroket, maar van haring moet ik echt niets hebben.”

Heb je hier al vrienden gemaakt?
“Zeker, mijn vrienden hier zijn voornamelijk internationale klasgenoten, waar ik enorm dankbaar voor ben. Uiteindelijk heb ik ook wat Nederlandse vrienden gemaakt, maar dat was wel lastiger. Dat komt omdat veel van hen al hun eigen vriendengroepen hebben waar je niet makkelijk tussenkomt. Tenzij je deel uitmaakt van een sportteam, dan wordt het een ander verhaal. Het feit dat ik de Nederlandse taal heb geleerd, maakte het voor mij makkelijker.”

Ga je ook wel eens op stap?
“Ja hoor, maar niet heel vaak. Ik ben niet zo’n fan van uitgaan en clubs, dus dan kies ik liever voor een avondwandeling.”

In vergelijking met Portugal, hoe is het leven in Eindhoven?
“Duurder, maar ook veiliger. Natuurlijk moet je in de gaten houden waar je hoe laat loopt, maar dat is overal ter wereld zo. Eindhoven geeft me daarbij wel altijd een heel veilig gevoel, dus dat is ontzettend fijn.”

Wat mis je het meeste vanuit huis?
“Mijn ouders. Ik zeg altijd dat ik het niet erg vind om mijn land te verlaten, maar wel om mijn huis achter me te laten. Ik ben een familiemens.”

Waarin wijken Nederlanders het meeste af van jouw cultuur?
“Portugezen hebben ‘warm bloed’. Je gaat makkelijk naar buiten, maakt vrienden, spreekt de volgende dag weer af en geeft iedereen een knuffel. Nederlanders zijn wat meer gereserveerd en wat afstandelijker. Maar als je weet hoe je daarmee om moet gaan, komt dat uiteindelijk ook wel goed.”

Ben je van plan om na je opleiding nog in Nederland te blijven?
“Absoluut, want als een land je met open armen ontvangt, moet je daar dankbaar voor zijn.”

Ben je door je studie bij Fontys anders tegen de wereld gaan kijken?
“Honderd procent. Ik kwam hier op mijn achttiende en woonde voor het eerst op mezelf. In dat jaar ben ik voor m’n gevoel al volwassen geworden, want ik ben sowieso het leven op een andere manier gaan zien. Het belangrijkste? Ik ben vooral overal dankbaar voor.”

Bepaalde basisvaardigheden van middelbare scholieren gaan al jaren achteruit. Uit de jaarlijkse rapportage van de Inspectie van het Onderwijs blijkt bijvoorbeeld dat het taal- en rekenniveau van leerlingen daalt. 

Bovendien is er de opkomst van AI, wat om een andere invulling van het onderwijs vraagt. Hoe gaan scholieren daarmee om? Hebben ze bijvoorbeeld meer moeite met plannen? Heeft AI invloed op hun schrijfvaardigheid? En hebben ze wellicht meer behoefte aan begeleiding? 

Vaardigheden
Dat laatste is wel wat Henk van der Meulen ziet, docent-onderzoeker bij Fontys Finance & Control. Hij houdt zich binnen Fontys bezig met Talentgericht onderwijs (TGO) en ziet daarbij dat het niveau van studenten lager wordt als het gaat om bepaalde skills. “We vragen eerstejaars bij TGO te reflecteren en evalueren, maar merken dat dit soms best moeilijk is voor hen.” 

Die vaardigheden ontbreken nog wel eens, zegt hij. En daar moeten de studenten in begeleid worden. “Maar dat is ook logisch, want je vraagt nogal wat van eerstejaars als je zegt dat ze kritisch moeten kijken naar wat ze hebben gedaan en hoe ze daar beter in kunnen worden. Wij investeren er flink in om hen te coachen en begeleiden in die persoonlijke ontwikkeling. Daar zetten we echt op in.”

Aanwezigheid
Collega Michiel Berns merkt dat ook, al geeft hij ook toe dat dingen als concentratie, plannen en begeleiding altijd al dingen zijn geweest waar eerstejaars aan moeten wennen. Dat is volgens hem ook vrij normaal voor een 17- of 18-jarige. “Wat ik wel zie, is dat jongeren tegenwoordig wat kritischer kijken naar of ze aanwezig willen zijn op school, of dat ze hun tijd liever gebruiken om te werken.”

Daar maken ze volgens de docent andere keuzes in ten opzichte van een aantal jaar geleden. “Studenten willen contact met docenten, maar willen tegelijkertijd ook het liefst hun eigen tijd in kunnen delen.” Verder heeft hij ook het idee dat het qua inhoudelijke kennis wel goed zit. “Zeker in vergelijking met studenten uit andere landen, die we bij onze opleiding Finance & Control ook veel zien.”

HavoP
Suzanne Raaijmakers, namens heel Fontys betrokken bij de aansluiting van het vo en mbo voor de regio Noord- en Midden-Limburg, krijgt dezelfde vraag: zijn havisten nog voldoende voorbereid op het hbo? Maar zij geeft een compleet ander antwoord omdat ze er met een heel andere bril naar kijkt. “Het hangt ervan af hoe het voortgezet onderwijs is vormgegeven”, zegt ze. “En ik denk dat havo praktijkgerichte programma’s daar een goede ontwikkeling in zijn.” 

Die HavoP-programma’s, zoals ze genoemd worden, sluiten aan bij de behoefte van havisten om theorie en praktijk met elkaar te combineren. Een ontwikkeling, zegt Raaijmakers, die heel hard nodig is. “Het onderwijslandschap is aan het veranderen en daar moeten we op anticiperen. Dat doen we onder andere door het TGO in te voeren, wat heel veel mogelijkheden biedt. We moeten ervoor zorgen dat het curriculum is afgestemd op de student van morgen. Wat hebben zij nodig op de werkplekken waar wij ze voor opleiden?”

Tussenstap
Maar ook de routes van alle studenten moeten afzonderlijk van elkaar worden bekeken. Want wat de één nodig heeft, ziet de ander graag anders. “Iedere havist kent zijn eigen probleem”, vervolgt Raaijmakers. “Er zitten er ook bij die met hangen en wurgen de havo hebben gehaald. Dan is het mbo misschien een goede stap om zo uiteindelijk door te stromen naar het hbo. Dat ligt deels natuurlijk ook bij het primair onderwijs en daarbij ook de ouders. En als ze eenmaal bij het hbo belanden, is het onze verantwoordelijkheid om te kijken welke studenten er binnenkomen en wat zij nodig hebben.” 

Daarbij kan het ook zijn dat de uitstroom een ander niveau van wiskunde vraagt dan de instroom laat zien. “En dan moeten wij misschien een paar stappen terug doen.”

Oftewel: misschien hoeft de student zich niet aan te passen omdat er dingen aan het verschuiven zijn, maar juist het hbo.

Het zit er helaas alweer op voor Muriel. Hoewel ze vooraf nogal zenuwachtig was om naar Barcelona te vertrekken, kwam ze woensdag thuis van haar semester in het buitenland. Ze verbleef vanaf januari in de Catalaanse stad, waar ze voor koos wegens de diversiteit. “Barcelona heeft alles. Strand, bergen, cultuur, geschiedenis, een bruisend stadsleven. Er is hier altijd wel iets te doen, en zo kon ik ook veel nieuwe dingen ontdekken.”

Muriel schreef zich in voor een minor Marketing aan de ESIC Business & Marketing School, maar de colleges vonden voornamelijk in de middag en avond plaats. Zo kon ze haar ochtenden gebruiken om de stad te herkennen. “Ik dronk koffie met vrienden, ging winkelen, liep een rondje over het strand of dwaalde door de stad, waardoor ik Barcelona goed leerde kennen.”

Wonen zonder problemen
Na haar colleges ging Muriel vaak terug naar ‘huis’, in een studentenwoning die aanbevolen werd door haar universiteit en zich op 10 minuten afstand van de universiteit bevond. “Een woning vinden in Barcelona was dus vrij gemakkelijk. Dat hoorde ik ook van veel vrienden die ik hier gemaakt heb. Bijna iedereen wist direct huisvesting te vinden zonder enige problemen.”

Die vrienden ontmoette Muriel nadat ze zich inschreef voor een ‘buddy programme’, waardoor ze gekoppeld werd aan een lokale student. “Zij introduceerde me bij haar vrienden, nam me mee op tour door de stad en hielp me het lokale leven beter te begrijpen. Daarnaast sloot ik ook vriendschappen met andere internationale studenten uit mijn klas.”

Een echte studentenstad
Barcelona is volgens Muriel ook echt een studentenstad. “Er hangt een levendige sfeer, mensen zijn altijd buiten en je maakt al snel deel uit van de community. Of je nu houdt van cultuur, sport, natuur, uitgaan of chillen aan het strand: er is voor ieder wat wils.” Tekst gaat verder onder de foto.

Muriel genoot zelf voornamelijk van de lokale cultuur en de geschiedenis van Catalonië’. “Voordat ik hier studeerde realiseerde ik me niet hoe belangrijk de Catalaanse cultuur is voor deze stad. Om daar meer over te leren was gewoonweg fascinerend. Zoals Dia de Sant Jordi, een dag die gevierd wordt door boeken en rozen aan je geliefden te geven. De straten stonden hier vol met feestvierende mensen.”

Cultuurverschillen
Ook de berg Tibidabo en de bijbehorende kerk maakten enorme indruk. “Het uitzicht daar is onvergetelijk en blijft een van mijn favoriete ervaringen in Barcelona. Natuurlijk ben ik ook naar de Sagrada Família geweest, maar dat is sowieso een aanrader als je deze stad bezoekt.”

Ook het studentenleven in Barcelona raadt ze aan. Hoewel er wel degelijk verschillen zijn met de manier van opleiden bij Fontys. “Vooral de assessments gaan hier anders. Voor ieder vak heb je twee examens en een groepsproject. Hierdoor verspreid je het leren wat meer over het gehele semester in plaats van dat je je vooral focust op het laatste assessment. Ook is de band tussen docenten en studenten hier heel persoonlijk en zijn docenten meer toegankelijk.”

‘Beste beslissing ooit’
Hoewel Muriel tot op de dag voor haar vertrek naar Barcelona nog twijfelde om te gaan, voornamelijk door de zenuwen, kijkt ze er na haar terugkomst met een hele andere blik op terug. “Het is een van de beste beslissingen die ik ooit heb gemaakt. Studeren in het buitenland haalt je niet alleen uit je comfortzone, maar zorgt er juist voor dat je groeit als persoon en jezelf nog beter leert kennen. En nee, het is echt niet altijd makkelijk, maar ook de uitdagingen die je overwint vormen je als persoon. Studeren in het buitenland is gewoon een unieke kans, met herinneringen en vriendschappen die je heel je leven bijblijven als resultaat.”

RestNest ontstond een klein halfjaar geleden, toen studenten Ties Cornelissen en Thomas Huijbregts samen met vier medestudenten een onderneming moesten starten voor hun opleiding, om te oefenen. De groep kwam al snel met het bedrijf Rest For More, waarmee ze producten willen ontwikkelen die de slaapkwaliteit van jongeren en studenten bevordert.

Ties en Thomas merkten dat veel studenten in hun omgeving last hebben van het gebrek aan goede slaap en dat telefoongebruik daar een grote rol in speelt. “We hebben toen gebrainstormd hoe dat het beste aan te pakken”, aldus Thomas. “En zo zijn we uiteindelijk op de RestNest gekomen.”

Slimme wekker
Al snel volgde onderzoeken bij doelgroepen om te kijken of er überhaupt vraag was naar een nieuw product en welke functies daarbij belangrijk waren, zoals draadloos opladen en bereikbaar blijven. Het uiteindelijke product: een slimme wekker met een opbergvak voor je telefoon waarin deze draadloos oplaadt. Inclusief lamp met verschillende standen, bluetooth, een radiofunctie en dimbare cijfers.

“Ook kun je een kapje op de bovenkant plaatsen om je telefoon af te schermen. Daardoor heb je een fysieke en visuele barrière met je telefoon, waardoor je minder snel de neiging hebt om deze te pakken en weer te gaan scrollen”, licht Ties toe.

Extra handeling
Je telefoon dus dichtbij, maar toch uit het zicht. Dat raadden slaapexperts en -specialisten de studenten ook aan, zo bleek uit gehouden interviews. “Het niet zien van je telefoon is eigenlijk al voldoende om hem niet te willen pakken. Dat komt doordat je een extra handeling moet verrichten voordat je kan gaan scrollen”, aldus Thomas.

“En die ene extra handeling bij ons product - het moeten openen van de RestNest voordat je je telefoon kunt pakken en gaat scrollen - is net hetgeen wat je bewust maakt van het feit dat je op je telefoon wil. Normaal is dat een onbewuste gewoonte, maar dankzij ons product ben je er juist mee bezig.”

Volgens de twee studenten zorgen alle meldingen van bijvoorbeeld social media en de blootstelling aan blauw licht bij het gebruik van een telefoon in de avond ook voor een actief brein, omdat het de aanmaak van melatonine remt. “En dat op een moment waarop het eigenlijk tot rust zou moeten komen.”

Studeren met hulp
Ook tijdens het studeren werkt de RestNest, weet Ties. Een kennis van het team gebruikt het apparaat namelijk ook wanneer hij de boeken in duikt. “Hij merkte dat hij tijdens het leren steeds zijn telefoon pakte en afgeleid raakte. Nu legt hij hem bewust weg in de RestNest. Dat helpt om langer gefocust te blijven.” Dat past volgens de twee precies bij het oorspronkelijke doel: niet zomaar een gadget maken, maar een hulpmiddel creëren dat rust en concentratie bevordert.

Zelf gebruiken Ties en Thomas de wekker ook, en inmiddels is de eerste voorraad van RestNest bijna uitverkocht. Daarna volgt een tweede batch, maar daar blijft het niet bij. Want hoewel het bedrijf in eerste instantie opgezet werd vanuit een studieopdracht, gaan alle zes studenten er graag mee door. “Ook om uiteindelijk meerdere producten op de markt te brengen. Daar zijn al wel ideeën voor, maar we kunnen er nog niet te veel over delen."

Tahir omschrijft Nederland als een hub voor veel IT-bedrijven, met goede toekomst- en baankansen. Een fijne plek om te gaan studeren, dacht hij. En daarom begon hij een paar maanden geleden de studie ICT in Eindhoven.

Vertel. Is studeren in Nederland beter of slechter dan je had verwacht?
“Het is heel veel beter dan ik had verwacht. Ik had al goede verwachtingen, maar die zijn echt overtroffen.”

Wat vind je het leukst aan Nederland. En wat het minst leuk?
“Er zijn meerdere dingen die ik leuk vind. Het eten, de mensen, de cultuur. Het is allemaal prachtig. Maar wat ik iets minder vind, is dat de winkels hier vroeg dicht gaan. De winkel waar ik altijd naartoe ga sluit al om acht uur. Enerzijds is dat natuurlijk fijn voor het personeel, maar voor mezelf vind ik het minder.”

Waar doe je je boodschappen, en wat schaft de pot meestal?
“Albert Heijn, daar gaat echt al mijn geld naartoe. En wat ik vaak eet? Stroopwafels! Ik kook natuurlijk ook voor mezelf; vaak kip en wat frietjes. Maar daarna komen de stroopwafels weer. Voordat ik in Nederland kwam, had ik ze nog nooit geproefd, maar inmiddels snap ik de hele hype. Eerst proefde ik er één, nu eet ik ze allemaal.”

Ga je wel eens op stap?
“Ja, ik ga regelmatig op stap met mijn vrienden. Meestal gaan we naar die straat in Eindhoven waar alle pubs zitten. Stratum geloof ik?”

In vergelijking met Pakistan, hoe is het leven hier?
“Om te beginnen is het duurder, al komt dat waarschijnlijk omdat ik heel veel boodschappen doe bij de Albert Heijn. Verder voel ik me ook enorm veilig in Nederland. Overal om je heen zie je politie rijden.”

Wat mis je het meeste van thuis?
“De eenvoud, want het leven in Nederland is een stuk zwaarder. Je moet heel hard werken, terwijl ik in Pakistan 24/7 kon chillen. Ik mis de rust en het makkelijke leven, maar tegelijkertijd is het hier ook een stuk beter als je maar hard genoeg werkt.”

Heb je al vrienden gemaakt?
“Het is heel, heel makkelijk om hier vrienden te maken. Ik heb al veel vrienden gemaakt, maar het is nog te vroeg om te zeggen of het vrienden voor het leven zijn. Ik ben hier immers pas een paar maanden.”  

Waarin wijken Nederlanders het meeste af van jouw cultuur?
“In mijn land zijn mensen veel te lief. Ze draaien om dingen heen en geven je nooit een direct antwoord. In Nederland is dat het tegenovergestelde. Als ze iets niet willen, dan doen ze het niet. Dat is eigenlijk heel goed."

Voel je je ooit gediscrimineerd omdat je uit een ander land komt?
“Nee, nooit eigenlijk. Ik heb fijne vrienden en ik heb niet het gevoel dat mensen in Nederland heel aanvallend zijn."

Ben je van plan om na je opleiding nog in Nederland te blijven?
“Dat ligt een beetje aan de doelen die ik heb tegen de tijd dat ik afstudeer. Als ik een goede baan kan krijgen, blijf ik zeker.”

Ben je door je studie bij Fontys anders tegen de wereld gaan kijken?
“Ik heb wel het gevoel dat mijn leven nu een groter doel heeft gekregen. Er zijn bepaalde dingen waar we naar zouden moeten streven en daarbij moeten we onszelf niet inhouden. We moeten juist ons best doen om onze doelen te bereiken. Hard werken, onszelf respecteren en niet tevreden zijn met minder. Dat zijn wel dingen die ik heb ondervonden sinds ik studeer, na eerst een jaar heel lui te zijn geweest.”

De overeenkomst werd vorige week ondertekend tijdens de internationale OECD-conferentie 'Global Forum on Local Development' in Maastricht. Omdat ook werkgevers baat hebben bij een betere samenwerking tussen onderwijspartijen, zetten naast de hoger onderwijsinstellingen ook werkgeverscollectieven hun handtekening. Daarna werd er veel over bericht, maar wat gaat er nu eigenlijk precies gebeuren?  Blijft het bij slechts een handtekening of worden er daadwerkelijk stappen gezet? En welke stappen zijn dat dan? 

Wendy Mackus, directeur van Fontys Techniek en Logistiek, en Gerard Sijben, die zich binnen Fontys bezighoudt met tal van onderwijsinnovaties, geven meer verdieping over dit onderwerp en de plannen. Samen met Sofie Moresi, lector bij het lectoraat Cross-border business development, zetten zij zich in voor een veel bredere samenwerking met hoger onderwijsinstellingen in de Euregio. 

Naast Fontys ondertekenden ook Zuyd Hogeschool, Hogeschool PXL, UCLL, Katho NRW, FH Aachen, Autonome Hochschule Ostbelgien, Haute Ecole de la Province de Liège, Haute Ecole Charlemagne, Haute Ecole de la Ville de Liège en Haute Ecole Libre Mosane het akkoord. Vanuit Fontys zijn er meerdere instituten en lectoraten bij de plannen betrokken, waaronder Technology, Techniek en Logistiek, FIBS en Fontys Educatie. 

“Voor een kerstmarkt steken we de grens zo over naar Duitsland, maar onze studenten houden we eigenlijk allemaal binnen de landsgrenzen”, zegt directeur Mackus. “Met het convenant spreken we met elkaar af om meer samen te werken in zowel onderwijs als onderzoek. Zodat we de studenten meer internationale ervaringen kunnen geven terwijl ze toch dichtbij huis kunnen blijven wonen, maar ook om maatschappelijke impact te maken, op te schalen in het werkveld en meer personeel beschikbaar te maken.” 

Overstijgende curricula
Concreet kun je volgens haar denken aan het beter op elkaar afstemmen van de curricula van de deelnemende scholen, het erkennen van elkaars diploma, meer stagemogelijkheden over de grens, het volgen van een minor bij een andere school of misschien zelfs een curriculum dat over twee verschillende scholen wordt getild. “Nu zitten daar nog bepaalde wettelijke beperkingen aan”, klinkt het. “Als je bijvoorbeeld de pabo in Limburg doet, mag je niet zomaar in Duitsland lesgeven; er zijn daar heel veel regels over. Maar met de samenwerking willen we daar stappen in zetten en er ook onderzoek naar doen.”

Voorheen waren er ook al uitwisselingen van en naar Duitsland en België, maar die werden volgens Sijben vaak beperkt tot ‘instrumentele activiteiten die niet altijd goed geborgd waren’. “De kracht van deze overeenkomst is dat hogescholen een stap verder willen zetten”, stelt hij. “Het gaat verder dan losse activiteiten. We hebben als doel dat studenten én werknemers veel mobieler worden in de grensregio.”.

Afspraken maken
Mackus schetst een voorbeeldje. Je hebt een student uit Lanaken, een klein Belgisch plaatsje vlakbij Maastricht. Hij zou vanwege de afstand heel makkelijk in Maastricht kunnen studeren, maar omdat hij nou eenmaal binnen de Belgische landsgrenzen woont, kiest hij toch sneller voor een studie in bijvoorbeeld Antwerpen. Want: vanzelfsprekend. “In de kern verzorgen we hetzelfde onderwijs”, zegt Sijben daarover. “Alleen zit er een andere visie en ander accreditatiestelsel onder. Wij gaan daar samen met de tien andere scholen afspraken over maken en willen ook kijken of een student verschillende modules bij verschillende scholen in verschillende landen kan volgen.”

Waarom wordt deze stap nu pas gezet? Dit ‘probleem’ en de daarbij horende kansen speelt immers toch al veel langer? Dat klopt, zeggen Sijben en Makcus, maar de mogelijke komst van de Einstein-telescoop (zie kader hieronder) zorgt ervoor dat de plannen veel meer worden gestimuleerd, met name door de provincie Limburg. Bovendien worden er ook op andere vlakken soortgelijke stappen gezet, want Fontys is met verschillende lectoraten en instituten ook al betrokken bij tri-nationaal techniekonderwijs en de Euregio.

“Het gaat niet alleen om de Einstein-telescoop, maar het versterkt het wel”, aldus Mackus. “De telescoop zal een heleboel talent aantrekken en als wij dan voorwaarden kunnen creëren waardoor het nog makkelijker is voor talent om naar deze regio te komen… Tja, dan hebben we een hele goede economische motor voor de Euregio als het gaat om het inzetten voor bredere welvaart.”

Taalverschil
Oké, en hoe zit het dan met de laatste begrenzing (om maar even in de termen te blijven): de taalverschillen? Het Duitstalige onderwijs bij Fontys in Limburg is sinds kort afgebouwd, komt dat dan niet nét op een ongelukkig moment? Mackus en Sijben zien daar geen struikelblok in. “Er zijn best wel wat mogelijkheden. Je kunt zeggen dat Engels de voertaal wordt, maar daarmee doen we wellicht geen recht aan de trinationale samenwerking. We onderzoeken hoe technologie ingezet kan worden om mensen in hun eigen taal te laten studeren.”

Voor Huib der Kinderen (21) en Willem van de Westerlo (20) geen jasje-dasje, maar gewoon een nette broek, blouse en trui. Nu en ook straks als ze aan het werk gaan na hun opleiding Accountancy bij Fontys. Het beeld dat de meesten hebben van accountants is opvallend dubbel: veel mensen zien hen als betrouwbaar en deskundig, maar tegelijk ook als saai.

Wim Peters, kwartiermaker bij Fontys Pro, vertelde twee weken geleden in een interview met Bron dat dit beeld grotendeels is achterhaald. Het gevolg is wel dat hierdoor veel accountantskantoren kampen met een groeiend tekort aan accountants, en dat de instroom van studenten uit deze branche in het hbo stagneert. Het negatieve imago speelt daarin mee.

Toch zijn er nog altijd studenten die bewust wél kiezen voor het vak, zoals Huib en Willem. Allebei vonden ze het vak economie al leuk op de middelbare school. Toch maakte Huib in eerste instantie een andere keuze; hij koos voor de lerarenopleiding Engels, ook bij Fontys. Maar zodra hij zich ging verdiepen in accountancy was hij om. “Nadat ik een meeloopdag had bezocht, begreep ik pas echt goed wat een accountant doet.”

Veelzijdig beroep
Zo ging het ook bij Willem. Nadat hij was meegelopen op een administratiekantoor werd bij hem het zaadje geplant. Van alle economische studies sprong Accountancy eruit. “Je kunt er alle kanten mee op, omdat je heel breed wordt opgeleid voor werk in de financiële sector”, zegt hij. Volgens de student is het werk totaal niet stoffig. “Het is een veelzijdig beroep. Je bent echt niet alleen bezig met het opstellen van jaarverslagen en het controleren van cijfers. Je hebt ook een belangrijke adviesrol.” 

Volgens de student wordt een accountant ook wel de huisarts van een ondernemer of onderneming genoemd. "Ondernemers stappen meestal als eerste naar hun accountant wanneer ze vragen hebben over hun bedrijf of over regels waar ze zich aan moeten houden.” Er is dus sprake van veel interactie, en het kan nóg veelzijdiger, stelt Willem. “Als je niet voor één bedrijf werkt, maar voor een accountantskantoor, kom je vaak bij veel verschillende ondernemers over de vloer.”

Willem weet inmiddels waar hij het over heeft. De afgelopen periode heeft hij stagegelopen bij een accountantskantoor en heeft hij met eigen ogen gezien hoe het eraan toegaat. “Ik draaide mee in een vrij jong team met veel dertigers.”

Aan interesse geen gebrek
Huib heeft dezelfde ervaring sinds hij als werkstudent deel uitmaakt van een controleteam en het werk doet van een junior assistent. Ondanks dat het pittig is naast zijn studie ziet hij grote voordelen: “Ik doe ervaring op in de praktijk en kan de theorie die ik op school leer meteen toepassen. Ook kan ik me op deze manier oriënteren op de verschillende kantoren en kijken welke het beste bij me past.”

Aan interesse voor de studenten is geen gebrek. Nu al krijgen Huib en Willem via LinkedIn aanbiedingen voor stages en werk. “Vanwege het grote tekort aan accountants en de enorme concurrentie doen bedrijven er alles aan om je al vroeg aan zich te binden”, aldus Huib. “Het wordt zo wel heel makkelijk om een keuze te maken. Anderzijds is de druk hoog: wij moeten het gaan doen.”

Willem vindt het fijn om te weten dat hij gewild is en een studie doet waarvan hij zeker weet dat hij er wat mee kan. “Je hebt zekerheid van een baan en inkomen.” Maar vanzelf gaat het niet. Er moet hard worden gestudeerd. Deze week staat een zwaar tentamen op het programma waarvoor twee middagen zijn uitgetrokken. Willem sjouwt daarvoor een omvangrijk studieboek met zich mee dat als naslagwerk gebruikt mag worden.

Verder studeren
Beide studenten willen na hun bachelor verder studeren voor registeraccountant. Dat kost zo nog eens een jaar of vijf à zes, iets waar jongeren die zich oriënteren op een studie nog wel eens op kunnen afknappen. Niet geheel terecht vinden Huib en Willem. “Je bent al aan het werk, en dan hoort het er gewoon bij. Daarna hoef je je alleen nog af en toe bij te scholen en heb je gewoon heel leuk werk.”

En, voegen ze eraan toe, je hóéft niet door te leren. Je kunt ook assistent blijven of een heel andere richting ingaan, zoals docent of financieel adviseur. En tegenwoordig zijn de arbeidsvoorwaarden aangepast op de jongere generatie, waardoor je bijvoorbeeld kunt kiezen om parttime te gaan werken. Huib: “Vanwege het tekort wordt er goed voor medewerkers gezorgd en worden ze uitstekend begeleid.”

Veel groen, ronde vormen, mediterrane sferen en water. Het zijn stuk voor stuk factoren die op een positieve manier kunnen bijdragen aan het verminderen van eenzaamheid. Dat blijkt uit een onderzoek van Eric Schoenmakers, Pauline van den Berg en Evy de Kort, die samen met de gemeente Eindhoven en verschillende praktijkpartners onderzoek doen naar eenzaamheidsvriendelijke omgevingen.

“We onderzoeken in wat voor omgevingen mensen zich fijn voelen als ze eenzaamheid ervaren”, zegt Eric Schoenmakers. “Daarvoor hebben we samengezeten met Eindhovenaren die zich weleens eenzaam voelen. We hebben hun de vraag gesteld wat voor soort omgevingen ze opzoeken als ze eenzaamheid ervaren en stelden aan de hand daarvan prompts op waarmee we afbeeldingen genereerden.”

Bevolkingsgroepen
Op die afbeeldingen zijn verschillende omgevingen te zien. De één geeft een groen park met een watertje weer, de ander een terrasje in mediterrane sferen en weer een ander beeldt een modern gebouw af. “We hebben voor ons onderzoek ingezoomd op verschillende bevolkingsgroepen. Dat zijn onder andere nieuwkomers, ook wel expats, kwetsbare ouderen en dak- en thuislozen.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

De wisselende voorkeuren van die groepen zijn samengevoegd in een reeks hierboven getoonde afbeeldingen, die sinds deze maandag een expositie vormt in de hal van gebouw R13. “Er is niet één one size fits all-oplossing”, aldus Schoenmakers. “Mensen hebben verschillende behoeftes, waarbij de een het prettig vindt om naar een plek te gaan waar ze anderen kunnen ontmoeten, terwijl de ander zich misschien liever in de rustige natuur begeeft. Dat is ook te zien in de expositie: de openbare ruimtes op de plaatjes zijn stuk voor stuk verschillend.”

Nationaal
Toch zijn er veel factoren die vaak terugkomen, zoals - de eerder genoemde - natuurlijke materialen, veel groen, ronde vormen en plekken om te zitten. Van den Berg geeft aan dat die factoren zijn samengevoegd tot ontwerprichtlijnen, die gebruikt kunnen worden bij het ontwerpen van nieuwe of het aanpassen van bestaande openbare ruimtes. De richtlijnen komen bij de gemeente Eindhoven terecht, maar worden daarnaast ook landelijk gedeeld. Misschien zelfs wel internationaal. “De gemeente is bezig met het creëren van een gezonde leefomgeving, waarbij eenzaamheid een belangrijke pijler is. Zij willen hier echt mee aan de slag”, klinkt het.

En Fontys, kan die hier ook gebruik van maken? Eenzaamheid komt immers ook veel voor onder jongeren. Ja, zegt Schoenmakers als antwoord op die vraag. Sterker nog: de onderzoekers zouden daar graag een vervolgonderzoek voor doen. “Ik denk dat we hier in Eindhoven al een mooie campus hebben, maar natuurlijk zijn er nog wel aanpassingen mogelijk. We zouden dat met studenten kunnen bespreken.” 

Dat ouders steeds meer opvoeddruk voelen blijkt uit het onlangs verschenen rapport De Staat van Gezinnen, met als ondertitel Het falen van een ogenschijnlijk perfect systeem. ‘We hebben hulp nodig.’. Het opent ermee: de tijd is op, en wat geconstateerd wordt is alarmerend. Ook Hélène Leenders ziet dat de norm van goed ouderschap veel zwaarder en uitgebreider is geworden. “Vooral jonge ouders, en met name hoogopgeleide moeders, stellen steeds hogere eisen aan zichzelf.”

Er aantrekkelijk uitzien als moeder, een goede baan hebben, sociaal actief blijven, een goede partner zijn én ondertussen perfecte kinderen opvoeden. Het zijn zaken die, mede door social media, allemaal spelen. “Ouders worden dagelijks geconfronteerd met beelden van zogenaamd perfecte gezinnen, want iedereen deelt vooral de perfecte plaatjes. Daardoor ontstaat het idee dat dat normaal is en je dat zelf ook na moet streven.”

Moeders lijken daardoor meer stress en prestatiedruk te ervaren. “Omdat moeders nog steeds het grootse deel van de zorgtaken op zich nemen én, meer dan vaders, aangesproken worden op het gedrag en het welzijn van hun kind.”

Van ondersteuning naar streven
We leven in een tijd van social media waarin vaders vaak complimenten krijgen als ze betrokken zijn bij de opvoeding, terwijl dat bij moeders eerder kritiek is. Een tijd waarin informele vormen van steun - die een tiental jaar geleden nog vanzelfsprekend waren - zijn verdwenen. “Als kinderen vroeger op straat speelden keken de buren mee. Ook sparde je met andere ouders over dingen die er thuis speelden. Dat soort opvoedondersteuning is niet meer vanzelfsprekend.”

Dat heeft volgens Leenders niet alleen te maken met de individualisering van de samenleving, maar ook met ontwikkelingen op andere vlakken. “We zijn steeds prestatiegerichter geworden en willen dat ons kind zich goed ontwikkelt. Er mag geen smetje op zitten. En als we alles willen meten en diagnosticeren, krijg je als ouder al snel het idee dat er potentieel iets mis is met je kind.”

‘Gewoon opvoeden’
Fontys Pedagogiek probeert haar studenten daarom ook een andere blik mee te geven. “Waar ouders vaak bang zijn om fouten te maken, mag opvoeden juist vallen en opstaan zijn. Imperfectie hoort er nu eenmaal bij, dus wordt vanuit onze studenten niet alleen gekeken naar potentiële problemen, maar ook naar verschillen in ontwikkeling die geen bijsturing behoeven.”

Dat wil echter niet zeggen dat problemen genegeerd worden, legt Leenders uit. “Als er echt hulp nodig is, moet die er zijn. Maar niet alles hoeft meteen opgelost of gelabeld te worden. Soms heeft een kind gewoon wat meer tijd nodig.”

Ervaringen delen en geruststellen
Er ligt volgens de associate lector ook een taak voor professionals op scholen, in de wijk en de kinderopvang. “Organiseer laagdrempelige ontmoetingsplekken waar ouders elkaar kunnen ontmoeten. Dat helpt enorm, want zo kunnen ze ervaringen uitwisselen en elkaar steunen. Praten over de chaos van het ouderschap doet je beseffen dat je niet de enige bent.”

Want, zo besluit Leenders: opvoeden doe je niet alleen. Opvoeden is samenwerken en daarbij is het goed om ouders een hart onder de riem te steken. “We moeten ouders van nu geruststellen. Het is meestal goed genoeg wat ze doen, en goed genoeg is prima.”

Jean Christian Bada-Ogoun was één van de weinige studenten in zijn thuisland die een beurs kreeg om naar Nederland te gaan. Die kans greep hij met beide handen aan en nu studeert hij International Finance and Control in Venlo.

Vertel. Is studeren in Nederland beter of slechter dan je had verwacht?
“Het is beter, vooral omdat het niet zo moeilijk is. Nou ja, het is wel moeilijk, maar minder moeilijk dan verwacht. Thuis is alles heel straight forward. Je ontving een compleet programma en wist precies wat je voor je studie moest doen. Hier is dat anders en moet je bepaalde dingen veel meer zelf onderzoeken.”

Wat vind je het leukst aan Nederland. En wat het minst leuk?
“Wat ik het leukst vind, is de community. Mensen in Nederland zijn heel vriendelijk en aardig. Ze maken lol om de kleinste dingen en lachen altijd naar je, ook als je ze nog niet zo lang kent. Daar ben ik heel blij mee. Wat ik minder leuk vind, is het weer. En het is een beetje saai, maar misschien ligt dat aan de stad Venlo (sorry dat ik het zeg).”

Waar doe je je boodschappen, en wat schaft de pot meestal?
“Aldi of Lidl. Die zijn allebei niet zo duur. Maar het ligt er wel aan wat ik nodig heb. Bij de Albert Heijn kom ik niet, die is veel te prijzig. En ik eet vooral heel veel aardappelen. Daar hou ik van. Ik kan 1,5 tot 2 kilo aardappelen per week eten.”

Ga je wel eens op stap?
“Nee, eigenlijk nooit. Ik ben extravert als ik extravert moet zijn, maar tegelijkertijd ben ik ook heel introvert. Ik ga niet naar mensen toe als ze niet eerst naar mij komen.”

In vergelijking met Ghana, hoe is het leven hier?
“Het is in ieder geval een stuk duurder. En qua veiligheid voel ik me hier net zo veilig als in Ghana. Mijn thuisland is net als Nederland een heel vredig land.”

Heb je al vrienden voor het leven gemaakt?
“Laat ik vooropstellen dat het heel, heel makkelijk is om hier vrienden te maken. Maar of ik vrienden voor het leven heb gemaakt? Dat is een goede vraag. Eigenlijk weet je het antwoord daarop pas als je de personen in kwestie een tijdje niet ziet; dan kom je er pas achter hoe goed je met hen bevriend bent.”

Waarin wijken Nederlanders het meeste af van jouw cultuur?
“Ze houden van feesten. In Ghana gaat men ook op stap, maar niet zoals hier. Ik heb in Nederland voor de eerste keer carnaval meegemaakt. Mensen houden hier van gek doen, op een grappige manier. In mijn land gebeurt dat een stuk minder."

Voel je je ooit gediscrimineerd omdat je uit een ander land komt?
“Ik denk 60 procent van de tijd. Soms kijk ik naar een meisje en als ze dan terugkijkt denk ik: zou ze me knap vinden, of vindt ze dat ik terug moet naar mijn thuisland? Maar dat zijn mijn gedachtes. In real life heeft het pas een keer plaatsgevonden tijdens carnaval, toen iemand me geen bier wilde geven, terwijl ze alle andere mensen wel bier gaf. Gelukkig is dat de enige slechte ervaring die ik hier heb gehad.”

Ben je van plan om na je opleiding nog in Nederland te blijven?
“Misschien wel, misschien niet. Als ik mezelf hier vind, blijf ik, maar anders niet. Om eerlijk te zijn denk ik daar nog niet echt over na.”  

Ben je door je studie bij Fontys anders tegen de wereld gaan kijken?
“Ja. Voordat ik hier kwam, dacht ik dat Nederlandse mensen heel agressief zouden zijn, voornamelijk omdat je hier legaal wiet kunt kopen in legale coffeeshops. Veel mensen hebben vooroordelen over anderen, maar die vooroordelen kun je alleen ontkrachten door mensen te ontmoeten. Dat is bij mij ook gebeurd.”

Het maakt niet uit in welke kunstsector je werkzaam bent. Of dat nou dans is, beeldende kunst, musical of vormgeving: het beruchte zwarte gat lonkt bij vrijwel elk kunstdiscipline. Drie kunststudenten maakten daar een korte documentaire over – genaamd ‘Hoe zwart is jouw gat? – die onlangs bij NPO Doc werd uitgezonden. Met daarin vijf kunstenaars uit verschillende disciplines.

Grease
Geen van hen heeft bij Fontys gestudeerd, maar een rondvraag bij verschillende alumni van deze hogeschool leert al snel dat vrijwel elke kunststudent met het zwarte gat te maken kan krijgen. Dat was in ieder geval wel het geval bij Tristan van der Lingen, die in 2023 de opleiding Musicaltheater afrondde. “Wat het zwarte gat voor mij verlichtte, was dat ik tijdens mijn afstudeerjaar meedeed aan het televisieprogramma Op Zoek Naar”, zegt hij.

Tristan won de show en kreeg daarmee de hoofdrol in de musical van Grease. Na zijn afstuderen liep de productie nog drie maanden door, waardoor hij nog even verder kon. “Maar daarna heb ik zes maanden niks gedaan”, aldus de student. “En ja: toen vroeg ik me wel heel erg af wat ik moest gaan doen. Ik zat veel thuis, wist niet wat mijn mogelijkheden waren en had weinig werk in mijn branche. Het was een pittige periode.”

Kinderopvang
Tijdens zijn studie is hem wel verteld dat je in zo’n situatie terecht kan komen, zegt Tristan. Maar toch kwam de klap best hard aan toen het eenmaal zover was. “Ik ben een paar maanden bij de kinderopvang van mijn ouders gaan werken en heb ondertussen ook een agent ingeschakeld. Die zei dat ik vooral geduld moest hebben, dat het er allemaal bij hoorde en dat het goed zou komen. Dat gebeurde inderdaad: we zijn nu drie jaar verder en ik krijg steeds meer vraag om dingen te gaan doen. Ik heb net de musical van Frozen afgerond en begin deze zomer weer met een andere productie.” 

Een andere student, Fem Waesberghe, is zover nog niet. Zij rondde precies een jaar geleden de studie ArtCoDe af en zit nog steeds in het zwarte gat waar Tristan inmiddels uit is geklommen. Inclusief de angst om geen leuke baan te krijgen, geldzorgen en een tijdelijke vermindering van haar grote passie. “Je afstuderen is een heel groot hoogtepunt”, zegt ze. “Daar leef je naartoe. Je hebt er keihard aan gewerkt, nodigt mensen uit voor je expositie, krijgt complimenten. En dan ineens, als je eenmaal bent afgestudeerd, valt dat allemaal weg.” 

De schoolopdrachten verdwijnen, deadlines zijn er niet meer. Dus wat blijft er dan nog over? “Ik moest in het begin heel erg mijn creativiteit terugvinden”, vervolgt Fem. “Dat gebeurde eigenlijk pas een half jaar na het afstuderen. Na een flinke pauze, een reset die ik echt nodig had om erachter te komen wat ik nu eigenlijk wilde.”

Horecabaan
Inmiddels maakt ze weer kunst, heeft ze hier en daar opdrachten en werkt ze in haar eigen praktijk. Maar omdat ze daar geen vol maandsalaris mee verdient - verre van zelfs - werkt ze ondertussen in de horeca om haar huur te kunnen betalen. Zoals het hoort, zegt ze: “Het is een beetje de norm in de cultuursector. Al mijn oud-klasgenoten werken in de horeca of retail om hun eigen kunstpraktijk te kunnen supporten. Je maakt kunst omdat je het leuk vindt, niet omdat je er winst uithaalt. En ja: dit wist ik van tevoren, maar je hoopt natuurlijk altijd op meer.”

Fem vindt zelf dat ze niet voldoende is voorbereid op de periode na haar afstuderen. Natuurlijk werden er opties gegeven voor het verdienen van geld in de cultuursector, zoals het aanvragen van fondsen en subsidies of het starten van crowdfundings. “Maar dat is geen doen”, vindt ze. “We kregen les in hoe het bedrijfsleven werkt en hoe je naar banen kunt zoeken, maar als je moet concurreren met tachtig andere sollicitanten, is dat niet te doen. De competitie is echt niet grappig meer.”    

Breed werkveld
Falk Hübner, lector Artistic Connective Practices, begrijpt dat studenten in een zwart gat kunnen vallen na een groot project. Of dat ze na hun afstuderen niet meteen de autonome kunstenaar zijn zoals ze misschien beoogd hadden toen ze begonnen met hun opleiding. Maar hij vindt ook dat ze verder moeten kijken dan dat. “Ik kom zelf uit de muziekwereld, waar studenten na hun afstuderen van alles kunnen doen. Koorgroepen leiden, in bandjes spelen, optreden, eigen werk maken, lesgeven. Het veld is heel breed. Eigenlijk kun je heel gemakkelijk ergens terecht.” 

Zelf deed hij dat vroeger ook zo. Al moet hij wel toegeven dat daar in ‘zijn tijd’ ook wat meer ruimte voor was. Nu zitten de curricula van de kunstopleidingen veel te vol, vindt hij, en zouden ze eigenlijk meer ruimte moeten creëren. "Toen ik in mijn laatste studiejaar zat, verdiende ik al geld in mijn branche. Gaf onder meer muziekles en maakte theatermuziek. Maar daar lijken de studenten van nu niet altijd tijd voor te hebben. Dat is zonde en geeft inderdaad meer onzekerheid met zich mee voor de toekomst.”

De Spaanse Martina besloot in Nederland te gaan studeren om verschillende redenen. Ten eerste omdat ze een Engelstalige studie wilde volgen en deze hier beschikbaar was. Maar ook omdat de praktische aanpak die Fontys biedt, haar enorm aansprak.

Martina, vertel. Is studeren in Nederland beter of slechter dan je had verwacht?
“Ik had niet heel veel verwachtingen, maar ik leef hier mijn beste leven. Ik breng graag tijd door met mijn studiegenootjes. De vriendschappen die nu al zijn ontstaan en de band met onze docenten, vind ik één van de leukste dingen aan Nederland. Het is hier allemaal heel hecht.”

Als student moet je je natuurlijk ook aanpassen aan Nederland. Waar doe je je boodschappen, en wat schaft de pot het meest?
“Lidl, simpelweg omdat dit de goedkoopste supermarkt is. Ik eet verschillend, maar meestal bestaan mijn maaltijden uit iets van proteïne, koolhydraten en groentes.”

Welk typisch Nederlands gerecht heeft je verrast?
“Het eten hier in Nederland is oké, maar het is absoluut niet wat ik gewend ben. Los van de frikandel heb ik nog niet heel veel nieuw eten ontdekt. En die frikandel is best oké.”

Ga je ook wel eens op stap?
“Ja, ik werk in een Irish Pub. Dus als ik aan het werk ben, ben ik praktisch gezien ook op stap. Maar als ik met vrienden uit ga, gaan we meestal naar Stratum. Dat is heel leuk!”

In vergelijking met Mallorca, hoe is het leven hier?
“Het is in ieder geval een stuk goedkoper omdat je hier echt heel veel geld van de overheid krijgt om rond te komen. Dat is ontzettend fijn. Ondertussen kun je ook nog parttime werken om wat extra bij te verdienen. Verder vind ik het hier, en dan met name in Eindhoven, heel veilig. Het is een veilige stad.”

Wat mis je het meeste vanuit huis?
“Het strand. En mijn familie natuurlijk, maar verder mis ik eigenlijk niet zoveel. Je raakt eraan gewend.”

Heb je al vrienden gemaakt?
“Ja, dat gaat hier heel makkelijk. We hebben al een hele groep vrienden om ons heen verzameld. Als internationale student zit je allemaal in hetzelfde schuitje; iedereen moet nieuwe vrienden maken. Dat maakt het een stuk makkelijker. Ik weet zeker dat ik hier vrienden voor het leven heb gemaakt.”

Waarin wijken Nederlanders het meeste af van jouw cultuur?
“De taal uiteraard. Maar ze hebben ook andere tradities, zoals Sinterklaas. Wij hebben ook Santa Claus, maar dan op een compleet andere manier. Verder zie ik geen hele grote verschillen. Het enige wat ik dan zou kunnen bedenken, is dat Nederlanders het soms moeilijk vinden om Engels tegen internationals te praten in plaats van Nederlands.”

Ben je van plan om na je opleiding nog in Nederland te blijven?
“Dat weet ik nog niet. Ik heb nog twee jaar te gaan bij Fontys, dus de keuze over wat ik hierna ga doen, heb ik nog niet gemaakt.”

Ben je door je studie bij Fontys anders tegen de wereld gaan kijken?
“Niet echt. Ik vind het hier vooral heel leuk, ik vermaak me goed!”