De provincie Limburg liet eind vorige week weten ruim 113.000 euro beschikbaar te stellen voor onderzoek en onderwijs om de Limburgse taal te versterken en zo toe te werken naar een mogelijke deel III-erkenning in 2030. Die erkenning is er ook al voor het Fries en maakt een slag van het ‘beschermen’ van de Limburgse taal (zoals de huidige deel II-erkenning voorschrijft) naar ‘het verplichten tot actief bevorderen en gebruiken’ ervan.

Hogere status
Een deel van het door de provincie beschikbaar gestelde bedrag gaat naar Fontys Educatie, dat samen met partners nieuw lesmateriaal gaat ontwikkelen over de Limburgse taal. Betrokken daarbij zijn Frits Criens, Lieke Stevens en Vital Hanssen, alle drie werkzaam bij uiteenlopende lerarenopleidingen van Fontys. Verder werkt ook het nieuwe lectoraat ‘Taalbewust en inclusief opleiden’ mee.

“Door de deel III-erkenning krijgt de Limburgse taal een hogere status. Met als gevolg dat er veel meer mogelijkheden in het onderwijs komen”, legt Criens uit. Daarop vooruitlopend zijn scholen nu al aan het experimenteren met Limburgs in de klas. “Wij willen deze scholen samenbrengen om ervaringen te delen, en zo het Limburgs in het onderwijs te versterken. Het is de bedoeling dat scholen, maar ook kinderdagverblijven, met hun vraagstukken over het Limburgs straks bij ons terechtkunnen.”

Learning Design Studio
In de praktijk ziet die samenwerking er als volgt uit: vanaf komend schooljaar start Fontys een Learning Design Studio, waar samen met minimaal tien en maximaal zestien andere scholen en kinderopvangcentra bijeenkomsten worden georganiseerd. Het is de bedoeling dat deze werkveldpartners allemaal een eigen stukje ‘Limburgse les’ ontwikkelen en toepassen in de praktijk, dat vervolgens in de Learning Design Studio wordt besproken en doorontwikkeld. “Ons lectoraat doet vervolgens onderzoek naar wat wel en niet werkt”, stelt Hanssen.

Het doel daarvan, zegt Criens, is dat alles wat nu ontwikkeld wordt, straks – als de deel III-erkenning er komt – voor het reguliere onderwijsaanbod kan worden ingezet. “Natuurlijk met als doel dat we nieuwe leraren iets kunnen leren over het Limburgs en de didactiek daarvan.”

Zie het als een soort voorloper op het profileringsdeel, voegt Stevens toe: “Afhankelijk van of de deel III-erkenning er komt en hoe deze eruit gaat zien, kan Fontys hier straks heel flexibel en zo snel mogelijk op inspelen door er nu al in een kleine vorm mee te experimenteren.”

Heel concreet is het nu allemaal nog niet. We hoeven dus niet te verwachten dat Fontys op korte termijn een keuzevak Limburgse taal krijgt. Of dat huidige studenten worden opgeleid tot leraar Limburgs. “Zover zijn we nog lang niet, maar voor de toekomst hopen we dat natuurlijk wel. Wie weet komt het ooit nog zover dat Limburgs een lerarenopleiding heeft", lacht Criens. Aangevuld door Hanssen: “Er is momenteel veel aandacht voor meertaligheid, maar het besef dat het Limburgs daar óók bij hoort, verdient simpelweg veel meer aandacht.”

Nu kunnen alleen nog onderzoekers aan universiteiten promoveren in hun vakgebied. Zij dragen dan de doctorstitel PhD. Bruins wil dat ook het praktijkgericht onderwijs op hogescholen tot de hoogste kwalificatie kan leiden. Deze promovendi zouden dan de titel professional doctorate krijgen, ofwel PD.

Bruins besprak zijn voorstel onlangs in de Tweede Kamer. Hij wil graag dat er een wet komt met het promotierecht voor hogescholen. Vanuit de hogescholen wordt enthousiast gereageerd. Ook Fontysbestuurder Arian Steenbruggen vindt het een goed voorstel.

Maatschappelijke behoefte
“We pleiten hier al enige jaren voor”, zegt ze. “Praktijkgericht promotieonderzoek kan heel helpend zijn bij de vele ingewikkelde vraagstukken die zich voordoen in de sectoren waar wij voor opleiden. Naast academisch gericht promotieonderzoek van de universiteiten is er een maatschappelijke behoefte aan praktijkgerichte kennis op dat niveau.”

Het promotierecht voor hogescholen biedt onderzoekers de mogelijkheid om binnen Fontys zelf te promoveren. Er zijn meer voordelen, aldus Steenbruggen. “Ook voor onze werkveldpartners kan een professional doctorate-traject aantrekkelijk zijn. En voor lectoren om praktijkgericht promotieonderzoek te begeleiden.”

Binnen de Centres of Expertise (CoE) van Fontys wordt praktijkgericht onderzoek uitgevoerd in samenwerking met bedrijven en instellingen. “Als we daarbij werknemers van die partners een mogelijkheid kunnen bieden om praktijkgericht promotieonderzoek binnen hun eigen werkomgeving te doen, zou dat heel waardevol zijn”, betoogt de bestuurder.

Pilot 
Vorig jaar is een pilot van start gegaan waaraan 25 hogescholen meedoen. Via dit traject, dat tot 2029 loopt, doen 135 onderzoekers praktijkgericht promotieonderzoek, waarvan 7 werkzaam zijn bij Fontys. 6 van hen zijn actief in de domeinen kunst en creatief, gezondheid en welzijn en leren en professionaliseren. De invulling van de andere positie volgt snel. Verder heeft Fontys het signaal afgegeven 3 posities te willen in het domein techniek en digitalisering.

Vorige week heeft Fontys een korte evaluatie gehouden en daaruit blijkt volgens Steenbruggen dat de onderzoekers en lectoren ‘heel positief zijn over het praktijkgericht promoveren’. “De kanttekeningen betreffen vooral het pionieren in deze pilotfase. Dat vraagt extra wendbaarheid en ook een portie lef.”

Minister Bruins maakte zich in de Tweede Kamer ook hard voor vaste financiering van hbo-onderzoek. “Dat is niet alleen een goed idee”, stelt Steenbruggen, "het is zelfs hard nodig.” Op dit moment is er sprake van tijdelijke financiering tot 2031. 

De bestuurder meent dat als je hogescholen in staat wilt stellen om hun rol als kennisinstellingen serieus te nemen, vaste financiering een voorwaarde is. “Het verschil tussen universiteiten en hogescholen op dit vlak is nu heel groot. Daar mag natuurlijk best verschil in blijven, maar het is wel logisch en zelfs noodzakelijk om de hogescholen op dit vlak meer financiële armslag te geven dan nu het geval is.”

Intelligente technologie is bezig met een opmars in het onderwijs. Administratief kan er al veel. Zo wordt er bijvoorbeeld dankbaar gebruik gemaakt van het studentenvolgsysteem en nakijksoftware. Ook doet virtual reality als onderwijsmethode voorzichtig haar intrede. Maar verschraling ligt op de loer, aldus een recent onderzoek van de Onderwijsraad.

In het rapport Inzet van intelligente technologie staat dat technologie het onderwijs kan verrijken, maar het onderwijs ook kan verschralen. Intelligente technologie kan volgens de onderzoekers leiden tot eenzijdig onderwijs en aantasting van autonomie van leerlingen en studenten en leraren en docenten.

Interactiever en socialer
Dat zit zo: enerzijds kan met deze nieuwe manier van lesgeven en leren beter rekening worden gehouden met verschillen tussen leerlingen en studenten. Het leren kan ook levensechter, interactiever, socialer en zelfstandiger worden.

Anderzijds kan de inzet van intelligente technologie leiden tot gebrek aan persoonlijk contact en sociale interactie, ontmoediging van eigen initiatief, tot ongewenste vormen van surveillance en controle, stereotypering, uitsluiting en discriminatie, aldus het rapport.

Docent en student centraal
Janienke Sturm, lector bij Fontys Mens en Technologie, onderkent de gevaren én de kansen. Ook binnen Fontys ziet zij dat intelligente technologie steeds meer voet aan de grond krijgt in werkprocessen en het onderwijsaanbod. 

Om verschraling van het onderwijs te voorkomen, pleit Sturm ervoor om docenten en studenten vanaf het begin te betrekken bij de ontwikkeling van en keuze voor intelligente technologie in het onderwijs.

“Op dit moment liggen initiatief, besluitvorming en invoering vaak bij diensten die deze technologie niet zelf gebruiken, zoals IT en management en bestuur. Terwijl docenten en studenten veel beter weten waar zij behoefte aan hebben. Laat ze meedenken. Technologie is niet het doel, maar een middel.”

Virtual reality
Binnen het lectoraat Mens en Technologie wordt hard gewerkt aan oplossingen om onderwijs en werkveld te ondersteunen met intelligente technologie. Daarbij zijn naast onderzoekers en het werkveld, ook studenten en docenten betrokken. Mensgericht ontwerpen, noemt Sturm dit.

“Zo onderzoeken we de mogelijkheid om studenten sociale vaardigheden aan te leren met virtual reality. Ook ontwikkelen we technologie dat maatwerk levert aan studenten, zodat ze op hun eigen tempo kunnen studeren.”

Inspirerende colleges
Toch vermoedt Sturm nog een ander gevaar. “Niet iedereen staat open voor het gebruik van intelligente technologie of kan er goed mee omgaan. Dat geldt zowel voor docenten als studenten. Goede informatievoorziening en ondersteuning vanuit de Fontysdiensten en -instituten, kan dan helpen. Het lectoraat verzorgt zelf ook inspiratiecolleges en gastlessen.” [Marieke Verbiesen]