Landelijk gezien gaat het om een unieke samenwerking, waar naast Fontys Educatie en OMO (Ons Middelbaar Onderwijs, een scholenorganisatie voor het voortgezet onderwijs) ook de bisdommen van Breda en Den Bosch en de Universiteit van Tilburg aan meedoen. Samen organiseerden ze in het afgelopen studiejaar tien scholingsbijeenkomsten voor bevoegde OMO-docenten die geschoold zijn voor een ander vak dan Levensbeschouwing, maar wel interesse hebben in een tweede bevoegdheid voor het vak – jawel – Levensbeschouwing.

Levensbeschouwing is en blijft immers een belangrijk vak, zegt Van den Bemt. Maar omdat het tekort voor docenten groot en de aanwas vanuit zowel Fontys als de Tilburgse universiteit niet bijster hoog is, moeten er andere stappen gezet worden. "Momenteel zijn er landelijk gezien heel veel onbevoegde of onderbevoegde mensen die het vak Levensbeschouwing geven, wat ervoor zorgt dat de kwaliteit soms ondermaats is", zegt Hans van den Bemt daarover.

Dat zit zo: Levensbeschouwing is vanuit de overheid geen verplicht vak. Schoolbesturen bepalen zelf of ze het vak verplicht maken en bij OMO is dat het geval. Tegelijkertijd zijn er geen landelijke richtlijnen over welke bevoegdheid je nodig hebt om het vak te mogen geven. “Ze moeten lesbevoegd zijn, pedagogisch en didactisch, maar dat betekent dus dat iemand met een tweedegraads Geschiedenis-diploma bij wijze van spreken ook automatisch Levensbeschouwing zou mogen geven”, aldus Van den Bemt. 

Proefjaar
OMO doet dat niet op die manier; de organisatie wil niet zomaar elke docent voor de klas zetten en wil bovendien het vak Levensbeschouwing versterken. “Daarom is er nu een traject opgestart waarbij bevoegde docenten met tien scholingsbijeenkomsten een soort proefjaar krijgen om erachter te kunnen komen of Levensbeschouwing iets voor ze is.” 

Na die tien bijeenkomsten krijgen ze een certificaat waarmee ze in principe kunnen zeggen dat ze voldoende bekwaam zijn om het vak te geven. Toch hebben de samenwerkende partijen de hoop dat de docenten na het traject doorstromen naar een officiële studie bij bijvoorbeeld Fontys. “Bij Fontys Educatie Levensbeschouwing kunnen ze dan in één jaar tijd hun bevoegdheid halen. Met het certificaat zijn ze bekwaam, met een diploma bevoegd.” 

Verdubbeling
De eerste ronde van de samenwerking heeft voor Fontys goed uitgepakt: van de negen deelnemers stromen er zes door naar de opleiding binnen Fontys. Maar die zekerheid was er op voorhand absoluut niet, zegt Van den Bemt. “Het had ook zo kunnen zijn dat Fontys er geen enkel profijt van zou hebben als niemand voor een vervolgstudie bij ons zou kiezen. Dat is gelukkig niet gebeurd: we krijgen er een mooi aantal studenten bij. Bijna een verdubbeling van het aantal zij-instroomstudenten dat we nu hebben.”

Woensdag krijgen de eerste negen deelnemers hun certificaat uitgereikt en in september start de tweede ronde. Dat gaat ook weer over het vak Levensbeschouwing, maar volgens Van den Bemt zou het ook voor andere tekortvakken een goede oplossing kunnen zijn. “Als je mensen in een aantal bijeenkomsten eerst laat proeven, maak je de drempel een stuk minder hoog dan wanneer iemand meteen met een hele studie moet starten.” 

De stichting zet zich in voor meer creatieve en cultuurlessen op basisscholen. Uit de cijfers blijkt onder andere dat meer dan 1.200 scholen meedoen. Dat zijn er 200 meer dan het gestelde doel. Daarnaast meten deelnemende scholen meer motivatie, zelfvertrouwen, betere sociale vaardigheden, samenwerking en concentratie bij leerlingen.

Wegbezuinigen
Méér Muziek in de Klas doet dit omdat kunst- en cultuurlessen de afgelopen jaren steeds vaker zijn wegbezuinigd om ruimte te maken voor meer reken- en taallessen. “Het werkt echt niet om nog meer rekenen te geven, de resultaten gaan juist omlaag in plaats van omhoog”, vertelt Smeenk, die ook muziekdocent is op de pabo van Fontys. Volgens haar is het juist de afwisseling die kinderen helpt betere resultaten te behalen. “Het is bewezen dat het zorgt voor betere cognitieve vaardigheden, los van het feit dat het leuk is.”

Dit herkent tweedejaars pabostudent Eva. “Als we iets creatiefs doen, zie je de kinderen echt opfleuren. Laatst hadden we het over vriendschap in de klas en dan voeren ze ook echt diepe gesprekken met elkaar. Het is zo mooi om te zien hoe ze elkaar beter leren kennen en begrijpen als ze niet alleen met taal en rekenen bezig zijn.”

Geen ruimte
Ondanks het positieve tussenrapport kan het volgens Smeenk nog beter. “Als ik lesgeef op de pabo, zijn studenten eerst altijd terughoudend, maar na één les zien ze al in hoe leuk en belangrijk het is om af en toe iets met muziek tussendoor te doen. Helaas zie je ook dat wanneer ze iets wat ze bij mij hebben geleerd willen toepassen, er op hun stageschool meestal geen geld of ruimte voor is.”

Ook hierin kan Eva zich vinden. “Ik vind wel dat we op mijn stageschool meer met muziek en creativiteit kunnen doen dan nu. Je ziet de kinderen die normaal gesproken een beetje op de achtergrond blijven juist naar voren treden en zich van hun beste kant laten zien.”

In de eerste drie jaar dat Martin de Wolf op de directeursstoel van Fontys Educatie zat, ging het best goed met de tweedegraadslerarenopleidingen van Fontys. De instroomcijfers van 2023, 2024 en 2025 waren tegen alle prognoses in best stabiel. Ieder jaar werd er een betere inschrijving gerealiseerd dan vooraf voorspeld was. “Daar mogen we niet ontevreden over zijn”, zegt De Wolf. “Maar als ik vooruitblik, heb ik er wel een ander beeld bij en dat is minder rooskleurig. Voor het aankomende jaar maak ik me wel wat zorgen.” 

Hoewel er nog geen keiharde cijfers bekend zijn en De Wolf daar dus ook niks concreets over kan zeggen, ziet hij al wel dat de voltijd en deeltijd inschrijvingen op dit moment achterblijven ten opzichte van vorig jaar. Dat geldt onder meer voor het tekortvak Nederlands, wat bij Fontys Educatie een nog relatief grote opleiding is. De meest populaire opleidingen zijn Geschiedenis (geen tekortvak) en Engels, maar daar lopen de cijfers ook terug. “Terwijl er bij Sittard dan weer een stijgende trend is”, aldus De Wolf. Bij het tekortvak wiskunde is momenteel sprake van een lichte stijging. “Dit geeft wel aan hoe grillig het beeld is en dat het ook niet aan een specifieke opleiding is toe te wijzen.” 

Waar dat aan ligt? Het past volgens de directeur in de prognose die ooit is gedaan. En bovendien zijn er in veel meer sectoren tekorten op de Nederlands arbeidsmarkt. Maar zou het misschien ook kunnen liggen aan het nieuwe opleidingsmodel dat in september 2025 van start ging bij Fontys Educatie? De Wolf geeft toe dat daar door sommige collega’s kritisch naar gekeken wordt, vooral vanuit het perspectief van de deeltijdstudent. Toch zijn er ook deeltijdopleidingen waar de studentenaantallen groeien. “We gaan de aankomende periode kritisch kijken of het model goed aansluit bij de wensen en behoeften van de deeltijdstudent.”

Actieplan
Er wordt gekeken naar de oorzaak, maar ook het gevolg wordt aangepakt, zowel bij Fontys als bij andere lerarenopleidingen. De Vereniging Hogescholen heeft een paar weken terug een actieplan ingediend bij het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap omdat de tekorten in de sector zodanig groot worden, dat belangrijke vakken zoals informatica, wiskunde, Nederlands, Frans en Duits in de toekomst mogelijk niet meer op alle scholen gegeven kunnen worden.

In het actieplan wordt onder meer gepleit om jaarlijks 18 miljoen euro uit te trekken voor kleine lerarenopleidingen en voor lerarenopleidingen die opleiden voor tekortvakken. Er wordt gevraagd om een eenmalig bedrag van 7,5 miljoen euro om het onderwijs toekomstbestendiger te organiseren, er wordt ingezet op meer samenwerkingen én op het behoud van zittend personeel. Daarnaast wordt ook het behalen van een tweede bevoegdheid benoemd, een actiepunt waar bij Fontys al hard aan gewerkt wordt. 

“Ik zou het heel mooi vinden als we alles op alles kunnen zetten om mensen ertoe te bewegen om voor het onderwijs te kiezen. Of misschien werken ze al in het onderwijs en kiezen ze voor een tweede bevoegdheid”, aldus De Wolf. “Wij hebben ons opleidingsmodel zo ook al ingericht; in principe is vanaf komend collegejaar iedere combinatie van lerarenopleidingen mogelijk. En daarmee lopen we ten opzichte van de andere lerarenopleidingen in Nederland voorop.”

Studenten kunnen op die manier twee opleidingen in één doen, waarbij veel vakken met elkaar overlappen en wat een breder beroepsperspectief oplevert. “We zien dat het aanslaat, maar natuurlijk doen we ook andere dingen om de opleidingen aantrekkelijker te maken. We kijken naar de samenwerking tussen de gemeenschappelijke lerarenopleidingen in Sittard en Tilburg, en willen ook kijken of we de krachten kunnen bundelen met andere hogescholen. Mijn hoop is heel erg gevestigd op de samenwerking met schoolbesturen in de verschillende onderwijsregio’s, want je kunt dit probleem niet alleen aanpakken.” 

Dit alles is volgens De Wolf hard nodig om als lerarenopleidingen weer in een financieel rooskleurige situatie te komen. “Tot nu toe is de keuze altijd geweest om de lerarenopleidingen te laten bestaan en ik ga ervan uit dat dit zo blijft. Zo lang bepaalde vakken op de middelbare scholen worden gegeven, vinden wij dat we de maatschappelijke en regionale verantwoordelijkheid hebben om ervoor te zorgen dat leraren opgeleid kunnen worden voor hun vak naar keuze. We gaan een lerarenopleiding niet zomaar sluiten omdat hij te klein is. Maar eerlijk is eerlijk: het is wel hard werken.”

De oplossing voor het probleem lijkt simpel: er moet in het basis- en voortgezet onderwijs meer gekeken worden naar de leerling dan naar de uitkomsten van de toetsen die de leerlingen maken. Toetsresultaten wegen nu zwaar mee bij rapportages, diploma’s, toelating tot scholen en de overgang naar een volgend schooljaar.

Volgens de Onderwijsraad worden bijvoorbeeld volgtoetsen, die bedoeld zijn als didactisch hulpmiddel, op vrijwel alle basisscholen meegenomen in het schooladvies. Daardoor verschuift de aandacht bij zowel de leerling, leraar en het schoolbestuur van feedback en brede onderwijsdoelen naar het halen van een zo hoog mogelijke score. Dat kan niet, stelt de raad. Maar dat gebeurt wel degelijk, stelt Linda van den Bergh, Fontys-lector Kansrijk Onderwijs voor iedereen.

Scoren en veranderingen
“Dat komt doordat de kwaliteit van het onderwijs afgelezen wordt aan de resultaten van doorstroomtoetsen”, legt de lector uit. “Sommige scholen nemen zelfs bepaalde toetsen niet meer af bij leerlingen waarvan ze verwachten dat die zwak scoren, omdat dat hun beeld en cijfers negatief beïnvloedt.”

Van den Bergh ziet dat verschillende toetsen hierdoor meerdere functies krijgen en voor tegengestelde belangen zorgen. Maar, zo stelt de lector, er zijn ook al veel scholen in het primair onderwijs die veranderingen doorvoeren. “Scholen die meer werken met portfolio’s en portretten die de leerling breder in beeld brengen bijvoorbeeld.”

Wel moet iedere school in het primair onderwijs gebruikmaken van de zogeheten doorstroomtoets: de toets die bepaalt welk niveau je in het voortgezet onderwijs haalt. Maar ook daar plaatst de lector haar kanttekeningen bij. “Er was al bepaald dat we in Nederland naar één landelijke doorstroomtoets moeten, maar dat is pas in 2027 een feit. Nu zijn er verschillende toetsaanbieders en kiezen scholen voor de doorstroomtoets die de beste resultaten geeft. Wederom om goed te scoren en beter te boek te staan.”

Onderscheid in toetsen
Daarom pleit de Onderwijsraad voor verandering: toetsen moeten gebruikt worden voor hun oorspronkelijke doel. Iets wat volgens Kelly Beekman, lector Technology-enhanced Learning & Assessment, inderdaad nog niet voldoende gebeurt. “Als de functie van de toets bedoeld is om ontwikkeling te volgen, moeten we niet gelijk stellen dat een leerling iets niet kan aan de hand van die resultaten.”

Beekman onderscheidt drie vormen van toetsen: toetsen om leerresultaten vast te stellen, toetsen die het leerproces ondersteunen en toetsen waarmee leerlingen direct inzicht krijgen in hun eigen voortgang. De lector vindt het van groot belang dat leraren weten wanneer ze welke toets in moeten zetten, op welke manier en met welk doel. “Heb je het nodig om informatie te verzamelen, om ontwikkeling bij te sturen of om iemands niveau vast te stellen? Afhankelijk van welke informatie je nodig hebt, bepaal je met welk doel je een toets inzet en welke vorm daar het beste bij past.”

Wat er volgens Beekman nu gebeurt in het onderwijs is dat een toets voor ontwikkeling bijvoorbeeld ook gebruikt wordt voor tussentijdse uitkomsten. “Dus in plaats van ontwikkeling bijsturen, wordt nu gekeken naar het gemiddelde om te concluderen of een leerling een bepaald niveau wel of niet gehaald heeft. En dat is gek, want daar is die toets helemaal niet voor bedoeld.”

Oplossingen
De Onderwijsraad pleit in het advies, als oplossing voor het huidige toetssysteem, onder meer voor toetsingscommissies op iedere school en de terugkeer van het oorspronkelijke doel van leerlingvolgtoetsen: het ondersteunen van het onderwijsleerproces.

Goede ontwikkelingen, aldus Beekman: “Een toetsingscommissie zorgt ervoor dat er kritisch gekeken wordt naar toetsen, wat we moeten toetsen en of de juiste dingen naar voren komen. Zo wordt gemeten of dat wat we voor ogen hebben ook uitkomst biedt."

Ook het doel van de volgtoetsen benadrukken, lijkt haar heel goed. "Want hoe vaak je een toets doet zegt niet zoveel, maar toetsen inzetten waarvoor ze bedoeld zijn wel. Goed dat er met dit advies aandacht is voor de kwaliteit van toetsing, juist omdat toetsresultaten zo bepalend kunnen zijn voor de toekomst van leerlingen."

Vorig jaar hielden Fontys Educatie in Tilburg en de Atlantische Commissie de eerste Atlantische Onderwijsconferentie. Te gast was toen niemand minder dan de Commandant der Strijdkrachten van Nederland, generaal Onno Eichelsheim. En ook bij deze tweede editie waren - zeker gezien het thema en de brandende actualiteit ervan - aansprekende gasten uitgenodigd. Dat bleek ook wel uit het feit dat de conferentie in geen tijd was volgeboekt: met minor-, deeltijd- en bachelorstudenten van Fontys, maar ook met studenten en leerkrachten uit alle hoeken van het land. 

Verbaal duel
De middag begon met het meest aansprekende onderdeel, een gesprek dat op papier een verbaal duel beloofde te worden. Aan de ene kant was daar Maarten van Rossum, oud-diplomaat en onderhandeldeskundige. Hij is onder meer gastdocent aan de prestigieuze US Militairy Academy West Point in New York en was ooit raadgever van premier Rutte. Bij het grote publiek is hij waarschijnlijk vooral bekend als deelnemer aan het huidige seizoen van televisiequiz De Slimste Mens.

Van Rossum ging het gesprek aan met die andere Maarten van Rossem, maar dan dus met een e, historicus en Amerikakenner en tot afgelopen seizoen de vaste sidekick in datzelfde tv-programma. 

Een deel van het jongere publiek bij de conferentie was duidelijk voor hem gekomen. En kon tevreden zijn: Van Rossem was ook hier de sceptische oude brompot die doorlopend alles relativeerde. De helft van alle Amerikanen is oerdom, journalisten zijn paniekzaaiers, met studenten "is het hopeloos werken”, de titel van de bijeenkomst vond hij maar niks, enzovoorts.  

Milder was Van Rossem over NAVO-baas Mark Rutte. “Ik heb wel meelij met hem. Het is zijn baan om voortdurend een gek van dienst te zijn. Dat lijkt me niet vol te houden.” Van Rossum kijkt daar toch anders naar: “Wat Rutte eigenlijk doet is tijd kopen voor ons, voor de EU. En in Europa gaat het steeds beter, maar dat gaat wel nog steeds heel langzaam.”

Maar de twee Maartens waren het deze middag eigenlijk toch vaker eens dan oneens. Zo vinden zij beiden dat de EU zich volledig los moet weken van een VS onder Trump. 

“De structurele toestand die sinds de Tweede Wereldoorlog bestond, is niet langer houdbaar. Maar ik vind de EU een minstens even groot wonder als de economische opkomst van China. Economisch gezien is de EU echt een wapen geworden, maar geopolitiek niet”, aldus Maarten de historicus. “Politiek verkeert ze nog steeds in de fase van de teleurgestelde liefde.”

Wapenindustrie
Maar juist dat, de economische kracht, maakt volgens Maarten de onderhandelingsdeskundige dat de EU heel sterk staat. “Wij zijn de grootste afzetmarkt van de Amerikaanse wapenindustrie. Als de EU-landen die 5 procent extra defensie-uitgaven besluit niet in de VS uit te geven, dan denk ik dat die wapenindustrie daar heel snel naar het Witte Huis zal gaan.”

Vragen uit de zaal gingen onder meer over Artikel 5 (een aanval op één lidstaat is een aanval op allen) van de NAVO. En of de deadline voor Iran een 'tipping point' zou zijn. “De Straat van Hormus was vijf weken geleden nog geen probleem. Nu ineens wel. Dat is achteruitdiplomatiek”, stelde Van Rossem. En nee, deze deadline was geen ‘tipping point’. Net als de “idiote” gedachte dat de EU-landen de VS zouden gaan helpen in de strijd tegen Iran. “Het zou goed zijn als we de VS even buiten de NAVO parkeren.”

Zijn bijna-naamgenoot had een uitgebreider verhaal. Dat de VS strategisch gezien nu de onderliggende partij zijn geworden, omdat ze zich gruwelijk hebben verkeken op de gevolgen van deze oorlog die geen oorlog genoemd wordt door de VS. Dat daarom nu met de ene na de andere deadline wordt gedreigd. En daar zal de schoen wringen, zo voorspelde Van Rossum. “Deadlines kun je alleen maar stellen als je ze ook kan én wil uitvoeren.”

Beiden bleken gelijk te hebben gehad. Afgelopen nacht kwam het niet tot een ‘vernietiging van een beschaving’. En de deadline bleek er dus een die Trump niet wilde en/of kon uitvoeren. 

Weerbaar
Trump, macht en beeldvorming stonden ook bij het gesprek van twee universitair docenten van de Radboud Universiteit centraal. Maar tussendoor legde brigadegeneraal en hoogleraar Militair-Operationele Wetenschappen Han Bouwmeester de focus toch vooral op een ander deel van de wereld. Of beter: hij ging vooral in op het feit dat er buiten Gaza, Libanon, Oekraïne en Iran nog veel meer gewapende conflicten zijn in de wereld. Op dit moment 88 om precies te zijn.

“In de internationale rechtsorde en stabiliteit is nogal wat gaan schuiven de laatste jaren. Maar meestal worden slechts enkele conflicten vaak belicht. Neem de burgeroorlog in Soedan. Alleen het Jeugdjournaal heeft daar, omdat zij meegaan met de socials waar hun doelgroep zit, uitgebreider aandacht aan besteed.” En terecht, zo meent hij. “Er zijn daar meer doden gevallen dan in Gaza en Oekraïne bij elkaar opgeteld. Twaalf miljoen al en 25 miljoen mensen die nu in hongersnood leven.”

De focus van Bouwmeester ging echter vooral uit naar Rusland. “Poetin strijkt op dit moment dagelijks tientallen miljoenen euro's meer op door de oliecrisis die het gevolg is van de aanvallen op Iran.” En het is niet alleen Oekraïne waar hij zich zorgen om maakt. “Er is een enorme opbouw van Russische troepen geweest langs de westgrens en de Baltische staten. De verwachting is dat Poetin misschien troepen Estland binnen laat wandelen bij Narvan, om te zien hoe de NAVO daarop reageert.”

En dat is een andere reden waarom Europa weerbaarder moet worden. Want neem alleen al de luchtverdediging van de NAVO-landen. “Die is niet op orde, is nog geen vijftig procent van wat het zou moeten zijn.”

De provincie Limburg liet eind vorige week weten ruim 113.000 euro beschikbaar te stellen voor onderzoek en onderwijs om de Limburgse taal te versterken en zo toe te werken naar een mogelijke deel III-erkenning in 2030. Die erkenning is er ook al voor het Fries en maakt een slag van het ‘beschermen’ van de Limburgse taal (zoals de huidige deel II-erkenning voorschrijft) naar ‘het verplichten tot actief bevorderen en gebruiken’ ervan.

Hogere status
Een deel van het door de provincie beschikbaar gestelde bedrag gaat naar Fontys Educatie, dat samen met partners nieuw lesmateriaal gaat ontwikkelen over de Limburgse taal. Betrokken daarbij zijn Frits Criens, Lieke Stevens en Vital Hanssen, alle drie werkzaam bij uiteenlopende lerarenopleidingen van Fontys. Verder werkt ook het nieuwe lectoraat ‘Taalbewust en inclusief opleiden’ mee.

“Door de deel III-erkenning krijgt de Limburgse taal een hogere status. Met als gevolg dat er veel meer mogelijkheden in het onderwijs komen”, legt Criens uit. Daarop vooruitlopend zijn scholen nu al aan het experimenteren met Limburgs in de klas. “Wij willen deze scholen samenbrengen om ervaringen te delen, en zo het Limburgs in het onderwijs te versterken. Het is de bedoeling dat scholen, maar ook kinderdagverblijven, met hun vraagstukken over het Limburgs straks bij ons terechtkunnen.”

Learning Design Studio
In de praktijk ziet die samenwerking er als volgt uit: vanaf komend schooljaar start Fontys een Learning Design Studio, waar samen met minimaal tien en maximaal zestien andere scholen en kinderopvangcentra bijeenkomsten worden georganiseerd. Het is de bedoeling dat deze werkveldpartners allemaal een eigen stukje ‘Limburgse les’ ontwikkelen en toepassen in de praktijk, dat vervolgens in de Learning Design Studio wordt besproken en doorontwikkeld. “Ons lectoraat doet vervolgens onderzoek naar wat wel en niet werkt”, stelt Hanssen.

Het doel daarvan, zegt Criens, is dat alles wat nu ontwikkeld wordt, straks – als de deel III-erkenning er komt – voor het reguliere onderwijsaanbod kan worden ingezet. “Natuurlijk met als doel dat we nieuwe leraren iets kunnen leren over het Limburgs en de didactiek daarvan.”

Zie het als een soort voorloper op het profileringsdeel, voegt Stevens toe: “Afhankelijk van of de deel III-erkenning er komt en hoe deze eruit gaat zien, kan Fontys hier straks heel flexibel en zo snel mogelijk op inspelen door er nu al in een kleine vorm mee te experimenteren.”

Heel concreet is het nu allemaal nog niet. We hoeven dus niet te verwachten dat Fontys op korte termijn een keuzevak Limburgse taal krijgt. Of dat huidige studenten worden opgeleid tot leraar Limburgs. “Zover zijn we nog lang niet, maar voor de toekomst hopen we dat natuurlijk wel. Wie weet komt het ooit nog zover dat Limburgs een lerarenopleiding heeft", lacht Criens. Aangevuld door Hanssen: “Er is momenteel veel aandacht voor meertaligheid, maar het besef dat het Limburgs daar óók bij hoort, verdient simpelweg veel meer aandacht.”

Eerst even terug naar Limburg, waar de eerste samenwerking tussen Fontys en Zuyd zo’n vijftien jaar geleden plaatsvond, toen de twee instituten vier oorspronkelijke pabo’s – twee van Fontys en twee van Hogeschool Zuyd - samenvoegden tot één: De Nieuwste Pabo. “Een pabo met twee moeders”, zo omschrijft Anton van den Brink het, directeur bij Fontys Educatie Eindhoven-Den Bosch.

In die fusie werd afgesproken dat studenten onder het postcodegebied van Sittard zich inschreven bij Zuyd, en degenen daarboven bij Fontys. Dat blijft in de vernieuwde samenwerking achter de schermen nog steeds zo, maar wel is afgesproken dat het gehele onderwijs nu wordt georganiseerd op de ‘Fontys Educatie-manier’.

Ontwikkelingen
Die manier wordt sinds dit collegejaar al toegepast in de regio's Tilburg en Eindhoven-Den Bosch, waar alle educatieve opleidingen van Fontys een andere weg in zijn geslagen met TEO, de Transitie Educatieve Opleidingen. Daarin werken de educatie opleidingen samen aan een samenhangend en flexibel opleidingsaanbod. “We hebben het curriculum nu zo ingedeeld dat studenten de mogelijkheid hebben om hun kennis te verbreden, te verspreiden en een mogelijke bi-certificering kunnen halen”, aldus de directeur van regio Eindhoven-Den Bosch.

Hoewel Fontys Educatie pas sinds september in de huidige vorm bestaat, ziet Van den Brink al wel een aantal positieve ontwikkelingen. Zoals een volledige klas die van start is gegaan binnen de opleiding Oriëntatiejaar Lerarenopleiding. “Een vorm van flexibilisering die we aanbieden, waarin studenten niet direct voor een bepaalde lerarenopleiding kiezen maar zich breed kunnen oriënteren.”

Overstappen zonder vertraging
Daar is veel belangstelling voor, net als voor de vernieuwde manier van werken binnen het gehele educatieve domein, zo weet hij. “We merken onder andere op open dagen dat nieuwe potentiële studenten en hun ouders erg enthousiast worden van de nieuwe benadering. Ze vinden het fijn dat je niet ‘vastzit’ aan je keuze.”

Hij licht toe: “Voorheen koos je bijvoorbeeld voor de lerarenopleiding Engels en kon je dat beroep veertig jaar blijven uitoefenen. Nu kun je met je opleiding juist nog alle kanten op, ook als leraar Engels je toch niet zo goed bevalt. Dan kun je overstappen naar een andere richting, zonder verlies van studietijd. En dat spreekt nieuwe potentials erg aan.”

Meebewegen
Ook bij de huidige groep eerstejaars studenten staat die keuzemogelijkheid hoog in het vaandel. Dat blijkt uit een recente inventarisering. “Het overgrote deel denkt aan een bi-certificering."

Met het vernieuwde onderwijs wil Fontys in zowel Brabant als Limburg een bredere doelgroep aantrekken om het heersende lerarentekort terug te dringen. “Dat doen we niet alleen met onze opleidingen, maar ook met de regio’s en het werkveld. Onze opleidingen zijn nu een stuk flexibeler geworden, waardoor we mee kunnen bewegen met de wensen die er zijn.”

Één Educatie
Een voorbeeld daarvan is de deze week gestarte opleidingsvariant ‘Pabo on the Job’, waar mensen die al in dienst zijn bij scholen maar nog niet voor de klas staan, zich om kunnen scholen. Daar zijn zo’n 35 studenten gestart. Ook wordt in de regio Den Bosch een pabo-opleiding ontwikkeld die leidt tot een bevoegdheid in het gespecialiseerd onderwijs, zodat studenten in hun vrije of profileringsruimte toe kunnen spitsen op deze doelgroep. “Oftewel: er gebeuren hele mooie dingen.”

Dat staat nu dus ook in Limburg te gebeuren, waar de intensivering vanaf 1 januari officieel is. “Zo kunnen we iedere student in Limburg de maximale mogelijkheden bieden die we ook aan onze studenten in Brabant bieden. Vanuit één Fontys Educatie.”

De Drone Challenge is een gezamenlijk initiatief van Fontys en het Summa College en vormt de afsluiting van het schoolblok. Studenten kregen de opdracht om in teamverband een drone te ontwerpen, bouwen, programmeren én te testen. De resultaten werden beoordeeld op locatie bij Avular, een hightechbedrijf dat beschikt over een unieke indoor vliegbaan, waar de drone een route vol met hindernissen moest afleggen.   

Vliegend systeem 
Voor de deelnemers begon de uitdaging met een doos losse onderdelen en een instructieboek. “Volgens de instructies hebben we de drone in elkaar gezet”, vertelt Danny, derdejaarsstudent Leraar Technisch Beroepsonderwijs. “Daarna hebben we de motoren geprogrammeerd, getest en proef gevlogen."

Niet bij iedereen ging de challenge meteen goed, zo was ook het geval bij Danny. “Tijdens de eerste ronde crashten we, maar gelukkig mochten we nog een ronde vliegen als herkansing.”  

De opdracht ging verder dan enkel vliegen. Elk team moest ook een eigen toepassing bedenken en bouwen. Danny’s team koos voor een brandblusser die onder de drone werd gemonteerd. “We hebben er daadwerkelijk een brandje mee geblust”, zegt hij trots.  

Onderwijs en innovatie 
Volgens docent en projectbetrokkene Tim-Tomas Heeren is dergelijke innovatie precies de bedoeling. “We hebben een nieuw curriculum ontworpen waarin innovatie centraal staat, passend bij de automotive sector.” Heeren legt uit dat er bewust is gekozen voor het bouwen van een drone: “Het was een vrij logische keuze: ze bevatten dezelfde componenten als veel moderne voertuigen zoals accu’s, elektromotoren en een centrale computer.”  

De deelnemers zijn leraren in opleiding voor het vmbo en mbo. “Het doel is dat zij niet alleen leren hoe een technisch systeem werkt, maar ook hoe ze die kennis later veilig en verantwoord kunnen overbrengen bij hun eigen leerlingen”, legt Heeren uit. “Ze doorlopen de volledige engineeringcyclus: van kennis over componenten tot programmeren, kalibreren en het testen."  

Samenwerking met het Summa College en het bedrijfsleven speelt daar een grote rol in. “Binnen het mbo zijn ze al langer bezig met drones, dus het Summa is daarmee een waardevolle toevoeging aan dit initiatief. Maar ook binnen het vo en vmbo zie je steeds meer die trend ontstaan. Wij dachten dat dit een mooie mogelijkheid was om daar op in te haken.” Heeren benadrukt: “Het is echt een wisselwerking tussen onderwijs en praktijk, waar het allemaal samenkomt.”  

Creativiteit 
Studenten Martijn en Rolf sleepten uiteindelijk de derde prijs binnen en ontvingen een bronzen beker en een cadeaubon. De eerste en tweede prijs gingen naar Summa-studenten. “Ja, dit is echt heel onverwachts. We hebben van te voren niet heel veel geoefend", aldus Martijn. De eerste ronde crashte hun drone zelfs: “De laatste ronde hebben we zonder te crashen overleefd."  

Martijn geeft aan het project als erg positief te hebben ervaren. “Ik vond het echt verrassend leuk om te doen. We zijn allemaal leraren in opleiding voor het vmbo of mbo en ik denk dat contact met je doelgroep daar onlosmakelijk in is.”  

Afsluiting 
De prijsuitreiking vormde het sluitstuk van een middag vol techniek, samenwerking en innovatie. “Dit is echt de kers op de taart”, vertelt Heeren. “Studenten hebben met zichtbaar plezier laten zien wat er mogelijk is. En uiteindelijk doen we het daarvoor: toekomstbestendig onderwijs, door en voor de volgende generatie.” 
 

Een kleine week geleden kregen studenten van de opleiding tot leraar basisonderwijs te horen dat ze op een andere locatie terecht zullen komen. Als het even kan na de zomer van 2023. Reden? Het teruglopende aantal studenten en de onzekere beschikbaarheid van het schoolgebouw aan De Muntelaar.

Voor huidige studenten die de opleiding in Veghel volgen wordt gekeken naar alternatieve locaties in Den Bosch, Eindhoven, Tilburg of Venlo. Maar er wordt ook met hen gesproken over andere mogelijkheden.

“We gaan met studenten in gesprek over wat zij willen”, zegt locatieleider Frans Koevoets. “Daarbij hoort ook het onderzoeken van de mogelijkheid om op een andere plek in Veghel de studie af te maken.”

Naar die ‘andere plek’ wordt volgens Koevoets nog niet gezocht. Daar is het te vroeg voor. “We gaan eerst alles goed in beeld brengen. Er is geen directe haast. In principe mogen studenten hier blijven zolang het kan, maar ze mogen ook nu al naar een andere locatie.” [Tekst gaat verder onder foto's]

Voor die laatste optie zal student Toon in ieder geval niet kiezen. Hij wil zo lang mogelijk in Veghel blijven. “Heel jammer dat de boel hier sluit. Ik hoop dat er iets geregeld kan worden.”

Hetzelfde geldt voor Vincent. “Mijn eerste reactie op het nieuws? Heftig, hoe nu verder. Inmiddels is het een beetje ingedaald en hebben we te horen gekregen dat er wordt gekeken naar mogelijkheden om de studie in Veghel af te maken. We hebben maar een lokaal nodig, dat moet te doen zijn.”

Verwarrend
Ook Jay hoopt dat hij met de rest van zijn studiegenoten in Veghel kan blijven. “Het is allemaal een beetje verwarrend. Een naaiend gevoel. Alsof je een dolk in je rug krijgt. Je kiest voor een school en hoort een jaar later dat de locatie wordt gesloten.”

Jay koos net als Jade met een reden voor deze locatie. Vanwege de kleinschaligheid. Het huiskamergevoel. Een plek waar je echt jezelf kan zijn. Jade: “Als we niet in Veghel kunnen blijven, ga ik naar Den Bosch. Ook daar is het redelijk kleinschalig.”

Leraren
Medewerkers die op de locatie in Veghel werken, behouden hun baan maar zullen wel overgeplaatst worden. Dat geldt dus ook voor Pim Staals, die hier nu drie jaar zit. Hoe jammer hij het ook vindt, hij begrijpt de keuze van Fontys.

“Ik snap het. Heel goed zelfs, maar het blijft vervelend. Ik geef af en toe al les in andere steden en hoop naar Eindhoven te kunnen bij de verhuizing. Dat heeft vooral te maken met mijn privésituatie. Ik word in september vader.” [Karen Luiken]