De kerstfilmkalender van Videoland startte honderd dagen voor Kerstmis, maar dat was in mijn optiek nog ietwat te vroeg om al in de kerstsferen te komen. Ik haak daarom 71 dagen voor kerst in bij Operation Nutcracker.

Daarin volgen we het avontuur van een eventplanner die, hoe kan het ook anders, voor een rijke, lokale familie een evenement moet organiseren. En laat die familie nu ook nog eens een knappe zoon hebben waarmee ze samen moet werken. En laat die zoon nu ook nog eens precies de man zijn die ze op het vliegveld tegen het lijf liep. Alles lijkt voorspoedig te voorlopen totdat de twee hoofdrolspelers erachter komen dat de showstopper van het evenement, de gouden notenkraker, per ongeluk met een andere passagier het vliegveld heeft verlaten.

De voorspelbaarheid van de rest van het verhaal zijn we wel gewend. Want, net als bij zoveel romantische kerstfilms, is het plot eigenlijk vanaf het begin te raden. Je ziet alles al van mijlenver aankomen, waardoor echte verrassingen uitblijven. Een standaardkeuze in de lijst, maar die lijst blijf ik stiekem wel in de gaten houden. Prima tijdverdrijf voor de honderd dagen voor kerst.

Cijfer: 6. “Een prima wegkijker voor de liefhebber van het zoetsappige, romantische kerstfilmgenre. Geen hoogvlieger, maar leuk voor tussendoor.”

Oprotten met je AI!

Het is een voorbeeld van de steeds zichtbaardere kloof tussen hoe oudere en jongere generaties tegen AI aankijken. De ‘boomer’ die tot voor kort uitgelachen werd omdat hij zijn smartphone eenvingerig bediende, is nu een AI-juicher. Ze zijn o zo trots, maar veel jongere mensen zien ze als ‘useful idiots’ van een dubieuze industrie met technologie, die niet automatisch een betere toekomst belooft.

De kloof beperkt zich niet tot generaties. Pas zat ik in een zaal vol onderwijsmensen, die werd toegesproken door een keynotespreker/futurist. Een woordenvloed vol AI-robots en AI-agents stroomde door de zaal, die steeds geïrriteerder raakte. ‘Jullie prachtige kinderen krijgen straks gepersonaliseerd les van AI-avatars,’ orakelde de keynotespreker/futurist tegen mensen met hele andere technologische uitdagingen, zoals een haperende airconditioning op een zomerse dag.

Vervolgens gebeurde iets wat ik zelden heb gezien tijdens een conferentie. Mensen begonnen weg te lopen. Eerst eentje, daarna nog eentje en uiteindelijk meer dan dertig. Met veel misbaar.

De keynotespreker/futurist was inmiddels langs zelfrijdende Ferrari’s in Dubai en tennissende robots in China aangekomen bij het beroep van architect. Zijn twaalfjarige zoontje kon met AI wat een architect ook kon, maar dat was niet erg, probeerde hij grappig te zijn, want architecten waren duur en arrogant.

Dat dat ook gold voor keynotesprekers/futuristen ontging hem volledig.

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

RTL Nieuws analyseerde honderden masterscripties van twaalf universiteiten. Alleen de Vrije Universiteit Amsterdam en de Universiteit Maastricht ontbreken in het onderzoek, omdat hun scripties niet online staan.

In 59 procent van de onderzochte scripties werden sporen van generatieve AI aangetroffen. Bij 14 procent kwam meer dan de helft van de tekst van een chatbot en bij zes procent leek de scriptie zelfs vrijwel volledig door AI te zijn geschreven.

Het Amsterdamse universiteitsblad Folia kwam vorige week met een vergelijkbaar onderzoek. Het blad onderzocht bachelorscripties van de faculteit economie en bedrijfskunde met behulp van Pangram. Bij 48 van de 50 bachelorscripties bleek (een deel) door AI geschreven te zijn.

Fraude
Tegen RTL zeggen sommige studenten dat ze zichzelf nog altijd als de maker van hun scriptie beschouwen, ondanks het AI-gebruik. “Voor mij zijn het mijn gedachten. Die staan erin. Niet feiten die een chatbot erin wil hebben”, aldus een van hen. Anderen ontkennen dat ze AI hebben ingezet.

Onderwijsminister Rianne Letschert spreekt van fraude wanneer een student een scriptie volledig door AI laat maken. Volgens haar moeten instellingen kijken of ze daar wel voldoende op controleren.

Pangram
RTL analyseerde de teksten met de AI-tool Pangram, een detectieprogramma dat patronen kan opsporen die vaker door chatbots worden gebruikt. Zo herkent Pangram teksten van bijvoorbeeld Claude, ChatGPT en Gemini.

Pangram zou volgens wetenschappers voorzichtig te werk gaan: minder dan de helft van volledig door AI geschreven teksten wordt als zodanig gedetecteerd. Eerder werden met behulp van de tool sporen van AI gevonden in honderden berichten van premier Rob Jetten. Ook onderwijsminister Letschert gebruikte weleens AI in een toespraak.

Niet volledig
Bij het onderzoek zijn overigens niet de volledige scripties geanalyseerd. RTL scande steeds drieduizend woorden, schrijft de nieuwsorganisatie. Masterscripties tellen doorgaans tussen de tien- en twintigduizend woorden.

Mogen wetenschappers hun eigen nieuwsgierigheid volgen en hun inzichten vrijelijk met studenten delen? Mogen ze samenwerken met collega’s van over de hele wereld of zitten daar beperkingen aan?

Het vorige kabinet wilde advies van wetenschapsgenootschap KNAW over de academische vrijheid, oftewel de vrijheid om te doceren en te onderzoeken wat je wilt. Hoe zit het met die vrijheid? Wat zijn de bedreigingen?

En het kabinet had nóg een vraag. Hoe zit het met de vrijheid van meningsuiting in de wetenschap? Durven studenten en docenten nog wel voor hun mening uit te komen?

Vrijheid beschermen
Twee vragen, twee rapporten, twee conclusies. De politiek moet de academische vrijheid in de wet beschermen, vindt de KNAW. En de vrijheid van meningsuiting? Daar moeten politici zich niet mee bemoeien.

Hoofdauteur van het rapport over academische vrijheid is hoogleraar rechtsgeleerdheid André Nollkaemper. In de dagelijkse praktijk is deze vrijheid niet goed beschermd, meent hij, en dat ligt mede aan de wetgeving.

Want daarin staat alleen maar dat de academische vrijheid aan universiteiten en hogescholen “in acht wordt genomen” en het is niet duidelijk wat dat betekent. En de Grondwet zegt er niets over. Dat is een groot verschil met de vrijheid van meningsuiting, legt hij uit, want die staat wél in de Grondwet en ook in Europese verdragen. De vrijheid van meningsuiting is dus beter beschermd. 

Waarom heeft de academische vrijheid nu opeens juridische bescherming nodig, en vroeger niet?
Nollkaemper: “Uit Europese vergelijkingen blijkt dat de situatie in Nederland inmiddels behoorlijk zorgelijk is. De ruimte voor vrije wetenschap is beperkt. We zien ook dat sommige onderzoekers met haatcampagnes te maken krijgen. Bovendien is het politieke landschap in Europa en de Verenigde Staten een teken aan de wand. We beseffen nu beter hoe belangrijk academische vrijheid is en ook wat er gebeurt bij een kanteling van politieke meerderheden. Daarom moeten we hierover nadenken: hebben we het goed geborgd? Wij denken van niet.”

Voorziet u ook in de Nederlandse politiek problemen voor de academische vrijheid?
“Er lag al wetgeving over kennisveiligheid op tafel die een flinke inperking zou betekenen. De overheid wilde studenten en onderzoekers screenen voordat ze hierheen mochten komen. Ook de wetgeving rond internationalisering en de onderwijstaal perkte de vrijheid van onderwijsinstellingen in. Maar die wetsvoorstellen zijn voorlopig van tafel.”

Wat verwacht u van een juridische borging voor academische vrijheid? Komen er dan ook rechtszaken over?
“Er is inderdaad een risico dat meer mensen zich op hun academische vrijheid gaan beroepen, maar dat is de prijs die je betaalt voor wettelijke bescherming. Ik heb geen kristallen bol, maar misschien komt er een rechtszaak als een onderzoeker van het universiteitsbestuur niet mag samenwerken met de fossiele industrie of met een Chinese universiteit. Of misschien wil iemand lesgeven over een omstreden theorie, bijvoorbeeld op het gebied van klimaat of migratie. In Gent kwam laatst een wetenschapper in opspraak die over raciale verschillen in intelligentie schreef: zulke kwesties zouden tot een rechtszaak over academische vrijheid kunnen leiden.”

Moet je de grenzen van deze vrijheid dan aan de rechter overlaten?
“Het hoeft niet altijd tot een rechtszaak te komen. We kunnen zelf vroegtijdig met elkaar het gesprek aangaan: wat valt onder de academische vrijheid en wat zijn de beperkingen? Je kunt bijvoorbeeld niet zomaar over alles lesgeven, want studenten volgen een bepaalde opleiding en die zit op een bepaalde manier in elkaar.”

Onze academische vrijheid kan botsen met die van anderen. Als je bijvoorbeeld samenwerkt met Israël of China, hoe zit het dan met de academische vrijheid van Palestijnen of Oeigoeren?
“Het is uiteindelijk maatwerk. Je kunt onderzoek doen dat op zichzelf niets met onderdrukking te maken heeft, maar naarmate het daar dichterbij komt, kan het een reden zijn om van samenwerking af te zien. Dat is aan de academische gemeenschap.”

Ook de toenemende afhankelijkheid van private opdrachtgevers is volgens u een bedreiging voor de academische vrijheid. Dat verandert waarschijnlijk niet met nieuwe wetgeving.
“Als de financiering van de wetenschap terugloopt, dan stijgt de druk om extern geld te vinden en dat is een risico: je kunt dan minder goed je eigen onderwerp bepalen. Onderzoekers moeten dan de wetenschappelijke integriteit in de gaten houden. Hoe ga je met de resultaten naar buiten? Je bent geen willoos slachtoffer, je bent een speler, maar het wordt wel moeilijker naarmate de wetenschap minder ruimte krijgt.”

Defensie trekt nu de portemonnee voor onderzoek en innovatie en daar springen de universiteiten op in. Leveren ze dan hun academische vrijheid in?
“Extra geld is op zichzelf geen bedreiging voor de academische vrijheid. Het ligt er dus aan hoe de samenwerking wordt ingericht. In alle gevallen moet de vrijheid van wetenschappers geborgd zijn. Ze kunnen prima samen met Defensie een vraag bedenken, maar hoe gaan ze hun onderzoek uitvoeren? Dat zou aan de wetenschappers moeten zijn. En hoe transparant kunnen ze zijn? Ze moeten ook de ruimte hebben om nee te zeggen.”

Misschien denken ze bij de overheid: wie betaalt, bepaalt.
“Dan hoop ik dat deze rapporten tot nadenken stemmen. Wetenschappelijk onderzoek moet vrij zijn, dus degene die betaalt mag niet de inhoud bepalen. De rapporten komen inderdaad wel op een kritiek moment, ook voor de wetenschap zelf. Academische vrijheid komt met een zekere verantwoordelijkheid om er goed voor te zorgen.”

Je zou kunnen denken: pas op wat je wenst. Wordt een wettelijk bepaalde academische vrijheid geen stok om mee te slaan als een wetenschapper aan een talkshowtafel over iets buiten zijn of haar vakgebied praat?
“Je moet het niet te nauw zien. Wat is iemands expertise? Onderzoek doen betekent vaak dat je nog niet alle antwoorden weet. Bovendien zijn wetenschappers getraind om met een wetenschappelijke blik te kijken naar problemen. Met die blik kunnen ze heus weleens iets zeggen over andere vakgebieden dan hun eigen.”

Tegelijk met het rapport over de academische vrijheid verschijnt het KNAW-rapport over de vrijheid van meningsuiting in het hoger onderwijs en de wetenschap. Daarmee moet de overheid zich zo min mogelijk bemoeien, vindt hoofdauteur Ineke Sluiter, voormalig KNAW-president en hoogleraar Griekse taal en letterkunde.

De vrijheid van meningsuiting hoort bij een vrije samenleving. Is dat eigenlijk niet vanzelfsprekend?
Sluiter: “We hadden inderdaad snel klaar kunnen zijn, maar de vrijheid van meningsuiting roept toch altijd weer vragen op. Dit is niet het eerste rapport erover en het zal niet het laatste zijn.”

Waarom moet de politiek zich er niet mee bemoeien?
“Vrijheid van meningsuiting is uitstekend geborgd in de Grondwet, andere wetgeving en ook in het Europese verdrag voor de rechten van de mens. En wetenschappers hebben een gedragscode die voorschrijft dat ze zo transparant mogelijk moeten zijn over hun rol in publieke debatten. Dat is voldoende. Als je de vrijheid van meningsuiting nader gaat invullen met nieuwe regels, dan ben je die eigenlijk aan het inperken.”

Wat kan de politiek dan wél doen?
“Dat is het probleem, politici willen iets doen. Ze reageren vaak op incidenten en willen dan krachtdadig overkomen. Maar terughoudendheid vergt ook een zekere moed. Als het over incidenten aan de universiteiten gaat, moeten ze iets vaker zeggen: dit is niet aan ons.”

De ophef binnen en buiten de universiteit gaat vaak over gevoelige kwesties, zoals samenwerking met landen als China en Israël. Die gaat vast niet verdwijnen met dit rapport.
“Nee, maar als het goed is zorgt de vrijheid van meningsuiting ervoor dat je over zulke kwesties een echt debat kunt voeren met de academische gemeenschap en de medezeggenschap. Net als politici moeten ook universitaire bestuurders zich daarin terughoudend opstellen en in elk geval transparant communiceren. Unanimiteit zul je nooit krijgen, maar na een debat weet je wel waar draagvlak voor is.”

In het rapport legt u aan studenten uit dat de collegezaal een ‘brave space’ is. Wat is dat? “In de collegezaal kun je soms onwelgevallige theorieën horen en dat hoort erbij: studenten zijn aan het leren, ze krijgen met onderwerpen en standpunten te maken die ze nog niet kennen. Als dat in het onderwijs niet kan, waar dan ooit nog wel? Studenten moeten elkaars ruimte en standpunten respecteren. De meesten kunnen daar prima mee leven. Dat geldt eigenlijk voor alle punten die we benoemen: verreweg het meeste gaat goed. Bijna alle debatten en colleges verlopen probleemloos.”

Toch lopen de emoties soms hoog op, bijvoorbeeld als het over de slavernij gaat of klimaatverandering. Is dat een probleem?
“Nee, je bestudeert die onderwerpen juist omdat ze gevoelig liggen. Er is in de wetenschap bijna altijd sprake van een zeker engagement. Vaak denken mensen dat dat alleen voor de sociale wetenschappen geldt, maar als je bijvoorbeeld biodiversiteit bestudeert is dat ook omdat je de waarde ervan inziet. In het onderwijs en onderzoek moet je natuurlijk wel zorgen dat je je analyses niet door emoties laten bepalen.”

Toezichthouder CEA, Commissie Eindtermen Accountancy, stelt dat het anders moet binnen de accountancy-opleidingen. Volgens de commissie moeten theorie en praktijk sterker met elkaar worden verbonden en moet een vernieuwde opzet ruimte bieden voor een kortere opleidingsroute. Ook krijgen universiteiten en hogescholen meer vrijheid bij het samenstellen van hun eigen programma’s en wordt het aantal eisen waar een afgestudeerde accountant aan moet voldoen teruggedrongen.

Ter schets: voorheen deed een Fontysstudent gemiddeld vijf jaar over de bachelor, waren er daarna nog post-bacheloropleidingen en moest er een praktijkopleiding gevolgd worden voordat je aan de slag kon. Dat gaat op de schop, aldus Nadja Van der Schoot: “Eerst hadden we een opleiding van twaalf jaar om accountant te worden, maar met de nieuwe eindtermen wordt toegewerkt naar een nominale opleidingsduur van zeven jaar.”

Andere eisen
Waar de eisen voorheen vooral om vakgebieden gingen, ligt de nadruk in de nieuwe richtlijnen meer op geïntegreerde leeruitkomsten zoals kennis, vaardigheden en professioneel gedrag. 

Van der Schoot legt uit. “Er zijn nu zo’n 160 tot 180 geformuleerde eisen waar een accountant aan moet voldoen. Dat wordt teruggebracht naar 40 tot 50 eisen. Door dit te kunnen samenvatten in bredere geformuleerde beschrijvingen, voelen we bij Fontys veel meer de ruimte om talentgericht onderwijs aan te bieden.”

Betere aansluiting
Dat vraagt om aanpassingen, zowel binnen het curriculum als bij docenten. “Docenten moeten meer samenhang aanbrengen tussen hun vakinhoud en de beroepspraktijk. De theorie die ze aanbieden moet compacter en duidelijker worden, zodat studenten begrijpen wat ze ermee kunnen doen en hoe ze die kennis in de praktijk kunnen toepassen”, licht docent Patrick van Belkom toe.

Want juist die praktijk wordt tijdens de studie steeds belangrijker, aldus ook het CEA. Daarom moeten opdrachten volgens de nieuwe landelijke richtlijnen beter aansluiten bij het niveau waarop studenten worden opgeleid. “Daar hoeven we niet zoveel aan te veranderen, want in feite doen we dat bij Fontys al heel goed”, aldus Van Belkom. “De verandering zit vooral in de manier waarop de onderdelen met elkaar verbonden worden.”

AI en toetsing
Een van de ontwikkelingen die daar een grote rol in speelt is onder meer het gebruik van AI. Want is accountancy nu juist geen vakgebied dat door kunstmatige intelligentie overgenomen kan worden? “Absoluut niet”, antwoorden beide docenten. “AI is vooral een hulpmiddel dat accountants kan ondersteunen bij hun werkzaamheden, zoals het opstellen van adviesrapporten en onderzoeken. Maar dat betekent niet dat de accountant overbodig wordt. De accountant is juist degene die oordeelt en verbanden legt. Dat vraagt om nuance en blijft altijd mensenwerk”, aldus Van der Schoot.

Ook basiskennis van vakken als boekhouden, statistiek en procesanalyse blijft daarin volgens Van Belkom noodzakelijk. Aan docenten dus de taak om de integratie van AI daarin goed te begeleiden. “Studenten mogen AI bijvoorbeeld inzetten bij het maken van hun portfolio, maar moeten tijdens de beoordeling altijd laten zien dat ze de inhoud begrijpen. Een rapport kan er met behulp van AI perfect uitzien, maar de accountant is degene die de inhoud uit moet kunnen leggen.”

Een andere belangrijke factor is de verandering van toetsing. De accountancy-opleiding werkt al geregeld met portfolio’s, maar kent ook traditionele kennistoetsen. Dat gaat volgens de docent in de toekomst veranderen. “Toetsen zijn dan niet zozeer voor een cijfer, maar helpen studenten vooral om inzicht te krijgen in waar ze staan in hun kennis en ontwikkeling.”

Aandachtspunten
Hoewel beide docenten overwegend positief zijn over de nieuwe eindtermen, zien ze ook aandachtspunten. Daarom verzonden ze vorige week hun feedback op het conceptplan. “Vooral de beoordeling van studenten vraagt om duidelijke afspraken”, legt Van der Schoot uit. “Want als leeruitkomsten meer holistisch worden geformuleerd, moet wel helder blijven wanneer een student goed genoeg presteert. En daarbij moeten we voorkomen dat Nederlandse accountantsopleidingen allemaal verschillende maatstaven gaan hanteren.”

Daarom werkt Fontys samen met andere opleidingen aan afspraken om het niveau dat studenten op verschillende momenten tijdens hun opleidingen moeten bereiken, vast te leggen. “Want de vrijheid om het onderwijs zelf vorm te geven, mag niet betekenen dat onduidelijk wordt wat er van studenten wordt verwacht. We moeten de ruimte die vrijkomt zo goed als mogelijk benutten, zonder dat we de kwaliteit van de opleiding uit het oog verliezen.”

Naza
Dat Naza wereldwijd zowel een storm van kritiek als een waaier aan loftuitingen zou oogsten, was wel enigszins te voorspellen. Het gevolg ook: de film van Yuval Abraham en Rachel Szor, die in de Oscar-winnende documentaire No Other Land de benarde positie van een Palestijnse gemeenschap optekenden, trekt overal volle zalen.

De zakelijke toon waarop 24 digitaal geanonimiseerde medewerkers van de Israëlische inlichtingendiensten, in het donker geïnterviewd op het dak van een flatgebouw in Tel Aviv, spreken over de militaire operaties die de Israel Defense Forces opstartten in Gaza na de aanslagen van Hamas op 7 oktober 2023, raakt een gevoelige snaar.

Naza betekent nevenschade. Ofwel: het aantal burgerslachtoffers dat er mogelijk valt bij een actie. Die doelwitten worden bepaald door een computersysteem, dat bijvoorbeeld geen onderscheid maakt tussen kinderen en volwassenen. (Vermeende) Hamas-kopstukken moeten koste wat het kost uitgeschakeld worden. Waarbij de zinsnede ‘Waar is papa?’ dienstdoet als signaal dat het doelwit thuis is gekomen en nu, samen met zijn gezin, kan worden uitgeschakeld.

Het leidt tot enorme aantallen slachtoffers en verwoesting alom. Genocide? vragen de filmmakers. Absoluut, zegt één van de militairen. Een ander moet terugdenken aan de reis die hij ooit maakte naar de concentratiekampen. Naderhand zag hij de Duitsers als verpersoonlijking van het kwaad. ‘Ik zie die nazi’s nog steeds als slecht’, zegt hij. ‘Maar wie ben ik dan?’

De huiveringwekkende details die Israëlische militairen zoals zij oplepelen in deze verpletterende aanklacht zijn te beschouwen als de uiterste consequentie van hoe de regering Netanyahu, in elk geval sinds de aanslagen van Hamas op 7 oktober 2023, naar Gaza en z’n bewoners kijkt.
(te zien in de bioscoop)

Chilean Mine Rescue: Race Against Time
Als 33 medewerkers van de Chileense San José-mijn bij een mijninstorting op 5 augustus 2010 700 meter onder de grond vast komen te zitten, lijkt hun situatie volstrekt hopeloos. Er wordt desondanks een grootschalige reddingsoperatie opgezet.

In deze driedelige serie van Chloe Campbell en James Parris blikken mijnwerkers, familieleden, hulpverleners, deskundigen en bestuurders terug op die epische operatie, die zich grotendeels live voor de camera afspeelt. Aan de bekende nieuwsbeelden wordt nu ook het perspectief van de mannen zelf toegevoegd. Eén van hen heeft onder de grond de beschikking over een telefoon met camera. Die indringende beelden, waarin ze elkaar bijvoorbeeld moed inspreken, zijn voor het eerst te zien.

Met visualisaties van de ingewanden van de mijn, die is opgebouwd als een gigantische kurkentrekker, benadrukken Campbell en Parris verder hun benarde positie en verduidelijken ze het huzarenstukje dat hun redders leveren: van het leggen van een voedsel- en videobelverbinding tot het boren van een tunnel, zodat de mijnwerkers met de speciaal gefabriceerde capsule Fénix naar boven kunnen worden gehaald.

Deze indrukwekkende miniserie over menselijke moed, inventiviteit en saamhorigheid doet in alle opzichten recht doet aan het ontzagwekkende karakter van de mijnramp, de 69 (!) dagen die de mijnwerkers doorbrengen in het binnenste van de aarde en de ingenieuze reddingsactie die ondertussen in gang wordt gezet.
(te zien op Disney+)

Meisjes Van De Goede Herder – Het Vervolg
Lies, Joke en Roos, drie vrouwen die als meisje een barre tijd hadden bij de nonnen die vroeger de scepter zwaaiden in de instellingen van De Goede Herder, zijn weer prominent aanwezig in seizoen 2 van Meisjes Van De Goede Herder. Zij krijgen versterking van andere slachtoffers en ooggetuigen, die zich na de eerste serie hebben gemeld bij regisseur Britta Hosman en researcher Dore van Duivenbode.

De vier nieuwe afleveringen verdiepen en verbreden de tragische casus van deze en andere slachtoffers met schrijnende getuigenissen over hun liefdeloze behandeling als kind, herinneringen aan seksueel misbruik, een nieuw verzamelgraf in Zoeterwoude, de twijfelachtige dood van twee jonge zussen en (gedwongen) abortussen in het klooster.

Bij De Goede Herder mochten deze ‘meisjes’ geen vriendschappen sluiten, nu hebben ze, als door het leven getekende vrouwen, een hechte zusterschap gevormd die hen, ook in dit aangrijpende tweede seizoen, langs de voetangels en klemmen van het verleden helpt.
(elke woensdagavond om 20.25 uur op NPO, de complete serie is te vinden op NPO Doc)

Meer docutips van Helmut vind je hier.

In aanloop naar de nieuwe meerjarenbegroting van de Europese Unie laait de politieke strijd op. Hoe wordt het geld van 2028 tot 2034 verdeeld? De Europese Commissie deed vorig jaar een gedurfd voorstel: verdubbel het complete EU-budget.

De kennissector reageerde enthousiast. De Commissie wil namelijk ook het budget voor wetenschapsprogramma Horizon flink verhogen: van 93 naar 175 miljard euro. In het Europees Parlement werd zelfs gedacht aan 220 miljard.

Maar de Nederlandse regering wil juist een kleinere EU-begroting. En daar maken kennisorganisaties zich zorgen om. In een brief aan de premier en de minister van Financiën pleiten universiteiten, hogescholen, universitair medisch centra, de KNAW, NWO en studentenorganisatie ISO daarom niet voor een kleinere, maar een “slimme” EU-begroting.

Concurreren
Gezien de huidige geopolitieke spanningen is het volgens de kennisinstellingen “uiterst onverstandig om te bezuinigen op Horizon Europe”. Nederlandse wetenschappers hebben bovendien veel te verliezen: ze krijgen relatief veel geld van de EU.

Landen als de Verenigde Staten en China investeren fors in kennis en technologie, waarschuwen ze. Om daarmee te concurreren is Nederland sterk afhankelijk van Europa. In een slimme begroting moeten onderzoek en innovatie daarom expliciet genoemd worden als ‘strategische prioriteiten’ en moet het budget omhoog naar 220 miljard euro.

Onderhandeling
Vanmiddag en vanavond debatteert de Tweede Kamer over de Nederlandse inzet bij de onderhandelingen. Aanstaande donderdag en vrijdag is er een EU-top in Brussel, waar de regeringsleiders het onderling eens moeten worden over de meerjarenbegroting.

De afgelopen maanden zorgde de weerstand van het zuinige Nederland en Duitsland er al voor dat het Commissievoorstel naar beneden werd bijgesteld. Sindsdien volgt het ene na het andere afgezwakte plan. En daarin gaat steevast ook het Horizonbudget omlaag, zien de Nederlandse kennisinstellingen.

Van oudsher gaat veel EU-geld naar landbouwsubsidies. De Nederlandse inzet is er al jaren op gericht om meer geld richting onderzoek en innovatie te verschuiven. De komende maanden moeten de lidstaten knopen gaan doorhakken. Daarna gaan ze erover in gesprek met de Commissie en het Europees Parlement.

Dat blijkt uit onderzoek van onderzoeksprogramma Argos, dat in de maanden juli en augustus meer dan 2600 advertenties bekeek en de gevraagde huurprijs vergeleek met de prijs die wettelijk gezien gevraagd mag worden.

Landelijk blijkt dat verhuurders van de te dure kamers gemiddeld 239 euro meer vragen dan wettelijk is toegestaan, en dat ruim 59 procent van alle kamers daaronder valt. In Tilburg werden 72 kamers op Kamernet meegenomen in de vergelijking. 68 procent van de online aangeboden kamers is te duur, met een gemiddelde van 189 euro boven de wettelijk toegestane grens. In Eindhoven gaat het om 93 kamers, waarvan 49 procent te duur is. Daar betalen studenten gemiddeld 185 euro te veel.

Ingrijpen en klachten
Hoewel verhuurders te hoge prijzen vragen, blijkt dat er weinig aan gedaan wordt. En dat terwijl er sinds 2024 zelfs een wet is die huurders beter moet beschermen tegen zaken als discriminatie, intimidatie en woekerprijzen. Gemeenten hebben dankzij deze wet ook de bevoegdheid om op te treden tegen en boetes uit te delen aan verhuurders die zich niet aan die regels houden.

Uit het onderzoek van Argos blijkt echter dat huurders nauwelijks klachten indienen, en dat gemeenten amper handhaven wanneer dat wel gebeurt. Dat vraagt om een belletje aan Huurteam Eindhoven en Huurteam Tilburg. Beide instanties ondersteunen huurders bij het opstellen van een melding voor de desbetreffende gemeente als het gaat om het niet naleven van de wet, en dus ook het te veel betalen voor een kamer.

Stijging in beide steden
In beide steden is voor de huurteams nog niet duidelijk hoeveel meldingen er dit jaar binnen zijn gekomen als het gaat om meldingen van huurprijzen. “Maar we zien ten opzichte van 2025 wel een stijging”, laat consulent Nick de Liège weten. In 2025 kreeg Huurteam Tilburg in totaal 1677 meldingen binnen, waarvan 140 over huurprijzen gingen, zowel van kamers als zelfstandige ruimtes.

En dat terwijl het aantal meldingen in de voorgaande jaren juist afnam. In 2023 kreeg Tilburg 372 meldingen over huurprijzen, waarvan in 291 gevallen de kale huurprijs te hoog bleek te zijn. In 2024 was dat in 206 meldingen het geval, terwijl 276 huurders zich toen meldden. Van de 140 in 2025 bleek in 67 gevallen de kale huurprijs hoger te liggen dan de toegestane maximale huurprijs.

Oplossingen en mogelijkheden
Huurteam Eindhoven kreeg in 2025 in totaal 1472 meldingen binnen. 151 daarvan betroffen huurprijsvragen. En in 84 van deze gevallen bleek de afgesproken kale huurprijs hoger te liggen dan de toegestane maximale huurprijs. Dat zijn er minder dan in 2024, waar Huurteam Eindhoven 201 meldingen over huurprijzen binnenkreeg. Dat jaar bleek bij 103 meldingen dat de huurder gelijk had wat betreft de maximale prijs.

Wanneer je als student vermoedt dat je meer dan de wettelijk toegestane huur betaalt voor je kamer of studio, kun je altijd contact opnemen met het huurteam, de huurcommissie of de gemeente van de stad waarin je woont. Waar je de huurcommissie direct vraagt om de huurprijs aan de hand van het wettelijk vastgelegde puntensysteem te toetsen, helpt het huurteam je als huurder middels een advies om deze vraag uit te zetten bij de desbetreffende partij. Meld je het bij de gemeente, wordt een aanvraag weer op een andere manier afgehandeld.

Verschillen
De gemeente kan na een aanvraag de verhuurder bijvoorbeeld alleen maar verplichten om de huurprijs aan te passen. Als deze dat niet doet, kan een dwangsom of boete opgelegd worden. De huurcommissie kijkt naar wat de maximale prijs mag zijn en kan met terugwerkende kracht de huurprijs verlagen wanneer je als huurder in de eerste zes maanden van je contract gelijkt blijkt te hebben over de te hoge huurprijs.

De Nederlandse universiteiten hebben met het kabinet afgesproken dat ze maar een beperkt aantal buitenlandse studenten werven. Het zijn er meer dan het vorige kabinet voor ogen stond, maar toch: er zit een maximum aan.

Dat maximum gaan de instellingen zelf bewaken. Ze hebben onderling afgesproken hoeveel internationale studenten iedereen mag trekken. Zijn het er dit jaar te veel? Dan moet het volgend jaar weer minder.

In een debat eind vorige week met de Tweede Kamer hinkte minister Rianne Letschert (D66) op twee gedachten: enerzijds wilde ze de instellingen prijzen, anderzijds waarschuwde ze voor de gevolgen van dit kabinetsbeleid.

“Ik ben blij dat de instellingen de handen ineen hebben geslagen”, zei Letschert. De universiteiten hebben met haar afgesproken dat ze in het buitenland vooral studenten zullen werven voor de ‘strategische tekortsectoren’, oftewel de sectoren waar Nederland de meeste behoefte aan zou hebben.

Dat past binnen de ‘talentstrategie’ van het kabinet. De hogescholen hebben overigens ook zo’n afspraak gemaakt: in het economische domein houden ze het aantal buitenlandse studenten zoals het nu is.

Maar is nu het juiste evenwicht gevonden? “Ik denk van wel”, zei Letschert, maar ze wierp de vraag zelf op en wil erover in debat als de Wet Internationalisering in Balans in de Tweede Kamer komt.

Dilemma
Ze sprak van een dilemma. De instellingen houden zich aan de afgesproken bandbreedte, maar de minister ziet ook “dat we in een deel van onze sectoren eigenlijk best wel extra talent zouden kunnen ontvangen”.

Dus wil ze weten: “Hoe zorgen we dat die bandbreedte ons niet belemmert?” Internationalisering heb je volgens haar “eigenlijk ongelooflijk hard nodig”. Dat zou voor zowel kenniswerkers als studenten gelden.

Kamerlid Diederik Boomsma (JA21) vroeg om uitleg. De minister schetste het zo: “Als je binnen de bandbreedte nog meer wil groeien op bèta en techniek en je gaat dan nog meer moeten dalen op alfa en gamma, dan gaan we daar echt wel een heel groot probleem krijgen.”

Alfa, bèta, gamma
Grofweg: bètavakken zijn bijvoorbeeld wiskunde en natuurkunde, alfavakken zijn talen en cultuur. Sociale wetenschappen en gedragswetenschappen vallen onder gamma.

De instellingen beperken de instroom van internationale studenten in alfa- en gammastudies, zei Letschert, om de groei mogelijk te maken de techniek en bètawetenschappen. “Dat houdt een keer op.”

Gaza
De Tweede Kamer ging er verder niet of nauwelijks op in. René Claassen (groep-Markuszower) wilde liever weten waarom de universiteiten “de halve Gazastrook naar Nederland halen”. Hij wees op de Palestijnse student in Maastricht die geschorst is na een filmpje over 7 oktober.

Het is niet waar dat universiteiten de halve Gazastrook hierheen halen, antwoordde Letschert. (Deze zomer kwamen vier Palestijnse studenten naar Maastricht.) De universiteit heeft bovendien meteen ingegrepen. “En wat u nou wil is daar een generiek vraagstuk van maken. Ik ga daar niet aan meedoen.”

Onder de oppervlakte speelde nog iets mee: ze vindt het vervelend dat ze van Claassen steeds vragen krijgt over Maastricht, waar ze collegevoorzitter was voordat ze naar Den Haag vertrok. Een universiteit overigens die meer dan alle andere afhankelijk is van internationale instroom. Dat leek haar geen toeval.

Claassen was zich van geen kwaad bewust. “Het is dan spijtig dat de minister dat zo voelt. Volgens mij heb ik dat nooit zo gedaan. Als ik het over Maastricht heb, dan heb ik het altijd over de bestuurders in Maastricht. Dan zal ik nooit hebben over de minister die daar ooit bestuurder is geweest.”

Iedereen die we filmden, kreeg dat vooraf te horen. Tot mijn verbazing vonden de meeste studenten het prima. Misschien omdat we het netjes vertelden, maar ik vraag me ook af of jongeren inmiddels zo gewend zijn aan camera's dat het ze weinig meer kan schelen.

Ondertussen waarschuwt de Autoriteit Persoonsgegevens voor deze brillen, die inmiddels ook wel gluurbrillen worden genoemd. Je mag beelden van herkenbare mensen namelijk niet zomaar online zetten. En terecht. Er zijn inmiddels genoeg voorbeelden van mensen die zonder hun medeweten op intieme plekken zijn gefilmd. Denk aan openbare toiletten of zwembaden.

Ik denk weleens aan hoe dit er over zeven jaar uitziet. Stel dat vrijwel iedereen zo'n bril heeft, inclusief gezichtsherkenning en allerlei AI-functies. En dan hebben we het alleen nog maar over brillen. Er bestaan inmiddels ook kleine apparaatjes die je om je nek draagt of in je zak stopt en die gesprekken kunnen opnemen. Soms merk je daar helemaal niets van.

Ik ben vooral benieuwd wat dat met ons gedrag gaat doen. Durven we straks nog een beetje gek te doen op straat? Ongegeneerd dansen? In onze neus peuteren? Voor je het weet sta je met je vinger in je neus op TikTok, met een miljoen views en een AI-stem die commentaar geeft.

Misschien gaan we ons straks allemaal gedragen alsof er voortdurend een televisiecamera op ons gericht staat.

Al heeft dat ook voordelen. Ik vermoed dat wildplassen dan behoorlijk gaat afnemen.

Maar even serieus: hoeveel vrijheid houden we over als we voortdurend rekening houden met de camera van een ander?

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is AI-expert. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron.

Op de Global Gender Gap Index, een jaarlijks onderzoek in opdracht van het World Economic Forum, is Nederland opnieuw gedaald op de wereldranglijst. In 2024 was Nederland 28ste, niet al te best maar ook niet superslecht. Dit jaar haalt ons land slechts plek 46, komend van 43 het jaar ervoor.

Een daling mede veroorzaakt doordat andere landen wèl vooruitgang boeken. Dan gaat het vooral over politieke invloed: in andere landen, vooral in Europa, is het aantal vrouwen dat gekozen wordt in een politiek orgaan sneller gegroeid en inmiddels groter dan in Nederland.

Maar een ander punt waarop de emancipatie stokt is het economische vlak. Het gaat wel een tikje beter. Maar Nederland wordt ook hier ingehaald door andere landen. Er valt nog heel wat te verbeteren als het gaat om dezelfde beloning voor hetzelfde werk voor vrouwen en mannen. En ook in leidinggevende functies lopen vrouwen nog altijd achter.

Onderwijzen en ondersteunen
Dan Fontys. De hogeschool had vorig studiejaar meer vrouwelijke dan mannelijke werknemers in dienst: 2.890 om 2.105. Driekwart van de mannelijke medewerkers behoort tot het onderwijzend personeel. Van de vrouwen is dat minder: nog geen zes op de tien, de overige zijn werkzaam bij de diensten. In aantal fte's is daarom het aandeel vrouwen ten opzichte van mannen in het medewerkersbestand relatief kleiner.

In leidinggevende functies lijkt de genderverdeling binnen de instelling redelijk in evenwicht. Verder blijkt uit het jaarverslag van het Fontysbestuur van vorig jaar wel dat er nog steeds sprake is van een klassieke verdeling: het aantal vrouwelijke ‘parttimers’ is nog altijd aanzienlijk groter dan mannelijke.

Gelijke betaling?
Dat alles zegt uiteraard nog niets over de hamvraag: wordt iedereen hetzelfde beloond? De vraag maar eens voorgelegd aan HR&O. “Voor zover we nu kunnen zien, is genderongelijkheid binnen Fontys geen specifiek knelpunt", laat die dienst weten.

“De samenstelling van ons personeelsbestand, de verdeling over functieschalen en eventuele salarisverschillen worden al langer gemonitord. Daarbij blijkt dat verschillen in gemiddeld salaris voor een belangrijk deel samenhangen met de verdeling van mannen en vrouwen over functieschalen en niet zonder meer wijzen op ongelijke beloning voor gelijkwaardig werk.”

Ook dat zegt dus nog niet alles. Het is immers ook nog denkbaar dat vrouwen niet altijd in een hogere functieschaal terechtkomen en hun mannelijke collega's juist wel. Is denkbaar, het is dus niet gezegd dat dit ook echt zo is. En zelfs dan: het zou ook nog te maken kunnen hebben met de genoemde verschillen in functie - onderwijzend of ondersteunend - en/of hoeveel dagen iemand werkt.

De enige vingerwijzing die Bron heeft is een vergelijking die de redactie drie jaar geleden ontving van de toen nog P&O geheten dienst. Die gaf een overzicht van de ontwikkeling in schaalindeling voor mannen en vrouwen van 2007 tot 2023. (zie grafiek)

Uit dat overzicht blijkt dat in die jaren een flinke sprong vooruit is gemaakt. Waar in 2007 het aandeel vrouwen vanaf schaal 12 nog heel klein was, bleek dit vijftien jaar later vrijwel geheel gelijkgetrokken. Wat wel hetzelfde bleef is dat binnen de verhouding man/vrouw in de functieschalen 6 en 7 veruit de meesten vrouw zijn.

Nieuwe wet
HR&O laat weten dat het monitoren van personeel en salarissen niet het enige is dat in het kader van gendergelijkheid wordt gedaan. Er is ook actieve aandacht voor diversiteit en inclusie, via onder andere het Gender Equality Plan en het IDEAS Office. En Fontys bereidt zich voor op de nieuwe wet loontransparantie.

“Die gaat naar verwachting op 1 januari 2027 in. In dat kader brengen we momenteel in kaart welke verplichtingen de wet met zich meebrengt en analyseren we eventuele beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen. Op basis daarvan volgt nog dit najaar een plan van aanpak.”

Wendy Mackus is directeur van het instituut Fontys Techniek & Logistiek in Venlo en vervult daarnaast sinds kort ook de rol van penvoerend instituutsdirecteur van het key-account Defensie. “Op het verzoek van het college van bestuur is er vorig academisch jaar een werkgroep gestart die zich bezighield met de inrichting van key-accountmanagement in het algemeen, waarbij er als eerste pilot een key-account is opgestart voor Defensie”, vertelt ze. Verwacht wordt dat ook key-accounts voor andere grote bedrijven zullen volgen.

Het Defensie-account is op 1 september officieel gestart en bevat een key-accountmanager en multidisciplinair accountteam, die samen het vaste aanspreekpunt van de samenwerking met Defensie vormen. Naast Mackus maken ook key-accountmanager Niek Schmitz en andere Fontys-medewerkers uit onderwijs, onderzoek en communicatie deel uit van het team. Mogelijk volgen er later nog meer leden.

Speciaal team
Maar wat is zo’n key-account nou eigenlijk? Wat doet het? En waarom nu juist met Defensie? Ten eerste ondersteunt het accountteam studenten en medewerkers die vrijwillig meedoen aan Defensie-activiteiten binnen Fontys. Daarbij let het team op ethische afspraken en zorgt het ervoor dat studenten en medewerkers zelf de regie houden en passende ondersteuning krijgen.

“Fontys wil maatschappelijke impact maken en dat doen we door te faciliteren in het opleiden van talenten en opbouwen van kennis voor bedrijven die ook een maatschappelijke vraagstelling hebben”, legt Mackus uit. “Dit zijn vaak grote bedrijven met veel richtingen die soms wat moeilijker gestructureerd zijn, of zodanig groot dat je daar vanuit meerdere kanten mee in aanraking zou kunnen komen.”

Meer structuur
Defensie is zo’n bedrijf met verschillende onderdelen en takken. Volgens Mackus is het een samenwerking zoals alle andere, maar is er vanwege de complexiteit van het bedrijf simpelweg wat meer structuur nodig. En daar zorgt zo’n key-account dus voor. “Zodat we grip krijgen op hetgeen wat het bedrijf van ons vraagt, maar ook op wat de maatschappij van ons vraagt. En dat is talent- en kennisontwikkeling voor die maatschappelijke uitdagingen.”

Niek Schmitz omschrijft het als een soort verbouwing terwijl de winkel open is. Want hoewel het key-account misschien nieuw is, is alles daaromheen dat helemaal niet. “We werkten al met Defensie in allerlei vormen en manieren”, legt hij uit. “Het enige wat we nu anders doen, is dat we het stroomlijnen van alle verschillende processen en informatievoorzieningen verbeteren.”

Minor en werving
Naast onderwijs (waaronder de nieuwe minor Defensie & Maatschappelijke Weerbaarheid) en onderzoek vallen daar ook andere activiteiten onder. Werving bijvoorbeeld, waarbij Mackus en Schmitz heel duidelijk willen maken dat het gaat om werving van studenten en geen werving van militairen voor Defensie.

“We doen wel dingen voor Defensie, maar niet uit naam van Defensie. Zo rekruteren we niet, maar informeren we bijvoorbeeld wel over wat Defensie doet en inhoudt. We brengen onder de aandacht dat studenten bij Defensie verschillende mogelijkheden hebben voor projecten, stages en afstudeeropdrachten, net zoals bij andere organisaties. Veel studenten weten niet dat Defensie meer biedt dan functies bij de landmacht, luchtmacht en marine. Er zijn ook kansen op gebieden als logistiek, data & AI, IT, cybersecurity en gezondheidszorg.”

Dat was volgens Schmitz ook het doel van de voorlichtingsdag in april van dit jaar. Maar toch waren er toen vraagtekens, onder andere bij de centrale medezeggenschapsraad, die zich afvroeg wat Fontys eigenlijk met Defensie wil en of daar vooraf wel goed over na was gedacht. Later volgde er ook nog een dialoogsessie, waar andere medewerkers en studenten soortgelijke zorgen uitten. Daarover zegt woordvoerder Wim Pleunis: “De uitkomsten die daaruit zijn gekomen, zijn door het cvb besproken en helpen bij de gezamenlijke gedachtevorming en besef van wat er leeft op dit gebied.”

Mackus vult hem aan door te zeggen dat dit elementen zijn die het key-account op kan pakken. Hetzelfde geldt voor het organiseren van meer dialoogsessies bij verschillende instituten, zoals eerder ook is afgesproken. “Omdat we nog in een pre-stadium zitten, zijn er nog geen nieuwe sessies gepland. Maar zodra dat wel het geval is, is iedereen welkom, ook mensen met een tegengeluid. Want juist dat tegengeluid kan ons weer aan het denken zetten.”

Bij de Tweede Kamer demonstreerden jongerenorganisaties donderdag voor een stagevergoeding. Ze vinden dat er een minimumbedrag in de wet moet komen.

Minister van Onderwijs Rianne Letschert heeft gezegd dat ze werkgevers gaat verplichten om stagiairs te betalen, maar ze wil juist geen bedragen in de wet opnemen. Er is dus een kans dat sommige stagiairs alsnog bijna niets gaan krijgen.

Een minimumbedrag zou kleine bedrijven ervan weerhouden om stageplekken aan te bieden, vreest de minister. Als er stageplaatsen verdwijnen door die verplichte vergoeding, dan belanden we volgens haar van de regen in de drup.

Studentenorganisaties kijken daar anders tegenaan. Ze noemden elk bedrag onder de duizend euro per maand “een belediging”, als iemand fulltime stageloopt. “Zonder minimumbedrag blijft wetgeving symbolisch”, zegt Allis Richardson, voorzitter van het Interstedelijk Studenten Overleg. “Dan hebben studenten nog steeds geen zekerheid.”

Zo denkt ook Casper Cornelisse van CNV Jongeren erover. “Als er geen bedrag in de wet staat, kunnen werkgevers straks net zo goed een stagevergoeding van één euro per maand overmaken”, zegt hij.

Ook de Landelijke Studentenvakbond, JOBmbo en FNV Young & United waren aanwezig. De actievoerders zetten een prikbord met minimumbedragen neer om de aandacht van Kamerleden te trekken.

Verschillende Kamerleden komen inderdaad langs. Ilana Rooderkerk van regeringspartij D66 zet tot grote tevredenheid van de demonstranten een bedrag op het prikbord: minimaal 500 euro. Maar haar eigen D66-minister wil géén bedrag in de wet? Rooderkerk: “We willen wel eerst dat de minister met de sectoren in gesprek gaat, want het kan best dat per beroep verschilt wat een verstandig bedrag is.”

Minister Letschert komt even later zelf ook kijken. “Als de wet er is, ga ik goed monitoren wat er gebeurt”, zegt ze. “Als er straks allemaal symbolische stagevergoedingen van tien euro langskomen, dan word ik voor de gek gehouden. Daar houd ik niet van. En dan kunnen we alsnog een minimumbedrag kiezen.”

Om te beginnen eerst even een kleine uitleg - voor wie dat nog niet wist - over de medezeggenschap van Fontys. Die bestaat uit verschillende lagen, met als onderste laag de individuele opleidingscomissies (oc), organen die direct verbonden zijn aan (een bundel) van specifieke opleidingen. Dan de instituutsmedezeggenschapsraad (imr), actief op het niveau van de afzonderlijke instituten, en daar weer boven de centrale medezeggenschapsraad (cmr), die gemeenschappelijke belangen voor de hele instelling behartigt.

Over het onderwerp van de afschaffing van de propedeuse-uitreikingen spreken we een student uit elke laag: Commerciële Economie-student Amy de Bresser van de oc, Vastgoedkunde-student Roos Horbach van de imr en Social Work-student Marije Amting van de cmr. Toevallig zitten zij alledrie bij een instituut waarbij de propedeuse-uitreikingen met het nieuwe besluit wat minder uitbundig gevierd worden dan voorheen. Ze zijn er dan ook niet erg enthousiast over. Maar voor we hen aan het woord laten, eerst wat meer informatie over het besluit.

De propedeuse-uitreiking 
Omdat Fontys bepaalde zaken wil centraliseren, worden de uitreikingen van propedeuses en diploma’s vanaf dit collegejaar anders georganiseerd. Voorheen werden de propedeuse-uitreikingen per opleiding anders geregeld en waren ze bij de één misschien groter dan bij de ander. Sommige instituten kenden het verschijnsel niets eens en vierden alleen de diploma-uitreiking. Maar volgens het nieuwe besluit moet elke student van Fontys nu ongeveer dezelfde uitreiking krijgen bij het behalen van de propedeuse. Op een leslocatie van Fontys, waarbij anders dan voorheen, geen vrienden en familieleden meer aanwezig kunnen zijn. Bij diploma-uitreikingen zijn gasten wel welkom. 

“Fontys is aan het centraliseren en heeft als ambitie om een gelijke en inclusieve organisatie te hebben”, legt Teun Slot uit, manager bij Marketing & Communicatie. “Voorheen hadden we propedeuse- en diploma-uitreikingen waarbij de één bijvoorbeeld naar het PSV-stadion ging en de ander bij wijze van spreken ergens in een weggestopt hoekje op de Fontyscampus zat. We hebben daarom gekeken naar hoe we dat gelijkwaardiger kunnen doen.”

Daarop is er een voorstel op papier gezet waarmee Fontys bij verschillende instituten navraag heeft gedaan over welke zorgen en wensen er waren. Op campus Rachelsmolen is er ook een pilot mee gedraaid. “Daar zijn best wel wat reacties op gekomen, die we natuurlijk zoveel mogelijk hebben getackeld in het uiteindelijke besluit.”

Bij dat besluit, vervolgt Slot, was het uitgangspunt nooit kostenbesparing. “De insteek was altijd gelijkheid en inclusie. Bovendien: studenten studeren op een Fontyscampus. Dat is ons visitekaartje. Dus waarom zouden we zowel de propedeuse- als diploma-uitreiking niet gewoon daar doen? Bij een propedeuse-uitreiking krijgen studenten nu een praatje van hun coach/docent, plus een chocoladereep met daarop een tekstje. Als kers op de taart is er uiteindelijk de diploma-uitreiking, waarbij we de campus fantastisch aankleden en iedereen dezelfde behandeling krijgt. Dit zijn onze Fontys-heroes en zij verdienen een feestje. Dat willen we ook zo uitdragen.”

Klap in het gezicht 
Natuurlijk betekent die keuze wel dat de propedeuse-uitreikingen voor bepaalde instituten niet meer zijn zoals ze eerst waren. In sommige gevallen zijn ze opgeschaald, in andere gevallen afgeschaald. Voor oc-lid Amy, die Commerciële Economie studeert, geldt het laatste. “Ik had vorig jaar mijn propedeuse-uitreiking op een podium, met een leuk fotomoment en korte toespraak. Mijn ouders en vriendje mochten komen kijken”, vertelt ze.

“Studenten die nú hun uitreiking hebben, krijgen die elementen niet. Ik vind dat echt schandalig. Het hoeft allemaal niet supergroot, maar ik vind het wel belangrijk om iets te doen. Bovendien zie ik het ook als een gemiste kans voor Fontys. Het zou toch positieve reclame zijn als foto’s van zo’n uitreiking op LinkedIn worden gedeeld?”

Imr-lid Roos noemt het een klap in het gezicht van studenten. Net als Amy is ze het oneens met het besluit, waarover ze overigens niet eens officieel is ingelicht. “We hoorden dit in de wandelgangen. Dat vonden we al vreemd. Waarom zijn wij hier als medezeggenschap niet in meegenomen? Zelfs een blinde kan zien dat hier meningen van studenten over komen. Je bent als Fontys toch trots op je studenten? Draag dat dan ook uit.”

Het is volgens Roos de taak van de imr om hierover in gesprek te gaan met de directie van haar instituut. “Het maakt niet uit met wie we hierover moeten praten en hoe lang, maar er gaat iets gebeuren. Als wij er vanuit meerdere instituten voor zorgen dat we het er niet mee eens zijn, dan zou dat een manier kunnen zijn om het centraal terug te laten draaien of aanpassingen te maken.”

Terug naar de tekentafel 
En dan is er nog de bovenste laag, de cmr. Hoe wordt er daar tegenaan gekeken? Marije, niet alleen lid maar ook de vice-voorzitter van de raad: “Ik kijk met twee petten naar dit onderwerp. Enerzijds ben ik zelf natuurlijk student en heb ik toevallig donderdag mijn propedeuse-uitreiking. Die is in een collegezaal zonder gasten. Dat is jammer en ik sluit me op dit vlak aan bij Roos en Amy: het voelt alsof het niet gevierd mag worden. Anderzijds heb ik ook de cmr-pet.”

Vanuit dat perspectief is het volgens haar heel belangrijk dat de cmr signalen van de verschillende lagen (zoals imr’s en oc’s) krijgt. Als meerdere instituten en opleidingen met een dergelijk onderwerp bezig zijn en daar gedachten of klachten over hebben, dan zijn dat allemaal signalen waar de cmr iets mee kan.

“Wij zijn er om iets te doen met dit soort signalen. We gaan uitzoeken waarom we niet betrokken zijn in dit besluit en wat de afwegingen daarvoor zijn geweest. Ook gaan we als cmr met een kritische blik kijken naar of het besluit wel binnen de visies van Fontys past. Natuurlijk met de uiteindelijke hoop dat het bestuur teruggaat naar de tekentafel.”

ICT- en Embedded Software Engineering-student Merna Gramoun is een van de 23 studenten die een jaar lang aan het project werkte vanuit Solar Team Eindhoven, het studentteam dat ieder jaar een maatschappelijk probleem op probeert te lossen. Afgelopen jaar was dat de beperkte toegangsmogelijkheid tot de gezondheidszorg in ontwikkelingslanden. “In Kenia kunnen mensen bijvoorbeeld moeilijk of niet snel bij een ziekenhuis komen wegens het gebrek aan faciliteiten, en daar wilden we wat aan veranderen", vertelt Merna.

Het team bedacht daarom een ambulance die niet alleen op zonne-energie rijdt, maar die ook de medische zorg naar afgelegen gebieden kan brengen. “De Stella Juva is namelijk uitgerust met verschillende medische voorzieningen zoals een röntgenapparaat en een echoapparaat voor zwangere vrouwen. Ook kan de ambulance medicijnen afleveren. Zo fungeert de Stella Juva als een soort mobiele zorglocatie.”

Efficiënte energie
Om dat voor elkaar te krijgen was Merna’s rol in het team van groot belang. “Ik werkte als engineer aan het distribueren van de opgeslagen zonne-energie naar elektriciteit middels een tracker, om ervoor te zorgen dat de energie uit de zonnepanelen bovenop de auto zo efficiënt mogelijk werd benut.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

Om er zeker van te zijn dat dat goed werkte en ook alle andere facetten van de Stella Juva deden waar ze voor gemaakt waren, reisde het team af naar Kenia voor een test. “Zoals de wegen in Kenia zijn heb ik ze nog nooit ergens gezien. Afgelegen, oneffen of bestaand uit zand. We zijn van alles tegengekomen.”

Positief verrast
Toch bleek dat voor de Stella Juva geen enkel probleem. De wagen legde maar liefst 800 kilometer af over verschillende soorten wegen, volledig gedreven op zonne-energie. “Ook de artsen die met ons meereisden waren positief verrast, en gaven feedback waar we op verder konden bouwen. Dat dit ons is gelukt ga ik nooit meer vergeten.”

Of Solar Team Eindhoven ook daadwerkelijk doorgaat met aanpassingen doorvoeren, is nog maar de vraag. “Ons doel is nooit om een commercieel product te maken en dit te verkopen, maar om te inspireren, om te laten zien wat mogelijk is.” Wel weet Merna dat er al een aantal bedrijven is dat zich gemeld heeft om het concept verder te ontwikkelen en te produceren op grote schaal.

De foto's die gebruikt zijn voor dit artikel zijn gemaakt door Bart van Overbeeke.

In de afgelopen twintig jaar was Avans bijna altijd de beste grote hogeschool van Nederland. Dit jaar zakt die hogeschool naar positie drie. Fontys bivakkeert al sinds jaar en dag buiten de top drie. De beste notering was nog in 2022 met een gedeeld vierde plaats. Sindsdien zakt de hogeschool langzaam maar gestaag verder weg op de lijst.

Op de lijst van dertien grotere hogescholen staat Fontys deze keer achtste. Maar de verschillen in de middenmoot zijn zoals elk jaar klein. Het ‘goede nieuws’: het kan altijd erger. De hogescholen van Amsterdam en Utrecht scoren alleen maar (zware) onvoldoendes voor vrijwel al hun opleidingen.

De Limburgse Zuyd Hogeschool kent volgens de Keuzegids maar liefst twaalf ‘topopleidingen’. Fontys doet het vooral goed in de domeinen ICT, techniek en taal en communicatie. Maar kunst en cultuur, gezondheid en gedrag en maatschappij krijgen als studierichting een onvoldoende.

De makers van de gids zetten jaarlijks alle hbo-opleidingen op een rijtje. In de hbo-gids staan oordelen over vrijwel alle bachelors en associate degrees. De Keuzegids baseert zich op de studentoordelen uit de Nationale Studentenenquête en op cijfers over afstuderen en uitval.

Maakt het nog iets uit?
Nieuwe onderwijsmethodes, nieuwe opleidingen, gefuseerde opleidingen en instituten, prachtige nieuwe gebouwen: Fontys heeft de afgelopen jaren niet stilgezeten. En dan hebben we het nog niet over de uitbreiding in het aanbod van ad's en masters.

Eerder dit jaar verscheen al een Keuzegids over masters. Zeven masteropleidingen in het hbo kregen het predicaat ‘excellent’. Geen enkele daarvan was van Fontys. Wie afgaat op de Keuzegids kan zich dus, al dan niet terecht, afvragen of het allemaal iets uitmaakt. Of al die veranderingen, vernieuwingen en uitbreidingen ergens toe hebben geleid als je als instelling ondertussen jaar na jaar iets inlevert op studentoordelen en successtatistieken.

Kwaliteitszegel
In een nieuwsbericht wordt door Fontys vooral gewezen op het tiental opleidingen van Fontys dat in deze nieuwste Keuzegids een ‘kwaliteitszegel’ krijgt. Maar dan gaat het om slechts tien procent van alle bachelor- en ad-opleidingen die de instelling rijk is.

Fontys wil desgevraagd niet reageren op de uitkomsten en verwijst naar het nieuwsbericht. Daarin staat als toelichting: “De resultaten bieden waardevolle aanknopingspunten voor interne reflectie en verdere kwaliteitsontwikkeling. De inzichten uit de Keuzegids kunnen helpen om van elkaar te leren en het talentgerichte onderwijs binnen Fontys verder te versterken."

Studiefinancier DUO bevestigt dat de rente op studieschulden voor de huidige studenten op 2,7 procent uitkomt. Dat is wat het Hoger Onderwijs Persbureau vorige week berekende voor (oud-)studenten die in 35 jaar mogen terugbetalen.

Maar er zijn ook 740.000 terugbetalers in het oude systeem, en zelfs nog een paar duizend studenten die al lang geleden aan hun opleiding zijn begonnen. Zij betalen in vijftien jaar terug en hun rente wordt ook anders berekend: niet op basis van een jaar, maar op basis van één maand.

En die rente gaat van 2,29 naar 3,28 procent. De tarieven staan steeds voor vijf jaar vast, dus niet iedereen krijgt er meteen te maken. DUO biedt een rekentool.

Ongunstig peilmoment
De Landelijke Studentenvakbond reageert geschrokken op de renteverhoging. (Oud-)studenten zitten toch al in een moeilijke economische situatie, vindt de bond en zij krijgen hiermee “een trap na”.

Wat de studentenvakbond betreft moet het kabinet zijn plan voor een renteplafond van 2,5 procent op studieschulden zo snel mogelijk doorvoeren. Liever nog wil de LSVb dat de rente helemaal wordt afgeschaft.

De conferentie in kwestie is de AIESEP 2027 International Conference, een evenement met als doel om wetenschappelijk onderzoek met de professionele praktijk te verbinden. Het thema dat aan het event hangt is ‘Bridging the gap: From research to practice’. Data waarop het plaatsvindt: 12 tot en met 16 juli 2027, vlak voor de zomervakantie dus.

En hoewel dat op het moment van schrijven nog 278 dagen duurt, zijn de voorbereidingen al een tijdje in volle gang. Een evenement in die omvang organiseren is namelijk niet niks, weten medeorganisatoren Don Driessen en Menno Slingerland. Driessen is naast docent Sportkunde ook projectleider van de conferentie. Slingerland is docent, onderzoeker en associate lector bij het Sport en Bewegen-lectoraat Move to Be.

Het is de eerste keer dat Fontys het evenement organiseert. Het is überhaupt de eerste keer dat het in Nederland plaatsvindt. Voorgaande edities waren onder andere in Taiwan, Florida, Finland en Chili. Er komen jaarlijks 400 tot 500 deelnemers op af, afkomstig uit 40 tot 50 verschillende landen. “Dit is voor onze doelgroep hét congres van het jaar”, zegt Slingerland. “Daar wil je als onderzoeker echt bij zijn; je wil er je werk presenteren. Dat het nu in Eindhoven gaat gebeuren, is dus echt heel tof.”

Veelzijdig programma
De conferentie wordt onder de vlag van AIESEP georganiseerd, een wereldwijde community van onderzoekers die onderzoek doen binnen het thema van sport en bewegen, en dan met name lichamelijke opvoeding. Onderzoekers presenteren er hun werk, er wordt genetwerkt en er zijn allerlei activiteiten.

Projectleider Driessen vertelt meer over een deel van de invulling van het programma. Het wordt een week met keynotes (daarover zo meer), parallelsessies en symposia. Daarnaast is er ook veel ruimte voor netwerken. “De week begint op maandag met een openingsceremonie, gevolgd door interactieve sessies op dinsdag waarbij onderzoeken worden gepresenteerd. Op woensdag hebben we een social event, op donderdag een keuzeprogramma met onder andere een tocht langs verschillende hotspots en vrijdag sluiten we de week af met een closing dinner.” Het volledige programma staat op de website van AIESEP.

Collega Slingerland zegt dat de netwerkfunctie van het evenement belangrijk is, maar dat het wetenschappelijke gedeelte centraal staat. “Er komen vier topwetenschappers langs, die verspreid over de hele week allemaal een keynote verzorgen. AIESEP wil de namen hiervan geleidelijk bekendmaken, maar eentje komt uit eigen huis en gaat over het inzetten van de schoolomgeving als beweegomgeving en hoe je dat systematisch kunt inrichten. De andere keynotes gaan onder meer over inclusie en diversiteit binnen het vak lichamelijke opvoeding en over klassenmanagement.”

En dat dus allemaal met als thema ‘Bridging the gap: From research to practice’, waarover Slingerland het volgende zegt: “In het Engels is Fontys een University of Applied Sciences, wat betekent dat al het onderzoek dat hier plaatsvindt, praktijkgericht is. Daar zijn we in Nederland best uniek in, en dat gaf ons de inspiratie voor dit thema. We doen wetenschappelijk onderzoek en proberen ons beroep daar beter van te laten worden. Dat willen we tijdens het congres ook uitdragen, en doen we door de deelnemers daadwerkelijk in de praktijk aan het werk te zetten met Research-to-Practice-Labs, waarin wetenschappelijke inzichten worden verbonden met de praktijk en waarbij in interactie met deelnemers de waarde hiervan verkend wordt. Dat is een uniek gegeven in dit congres.”

Voor die missie hebben ze van 12 tot en met 16 juli het complete pand van Sport en Bewegen tot hun beschikking, inclusief de buitenruimtes. “We wilden het per se in ons gebouw doen omdat ons gebouw sport en bewegen ademt. Het is één van onze selling points, dus we zijn er heel blij mee dat we dat kunnen laten zien.”

Foto bovenin: Bas Gijselhart | BASEPHOTOGRAPHY

“Studenten krijgen verspreid over het jaar meerdere mogelijkheden om werk in te leveren, waardoor zij hun studie in eigen tempo kunnen plannen en minder snel studievertraging oplopen wanneer een inlevermoment wordt gemist of wanneer een bijstelling nodig is”, aldus de woordvoerder van het bestuur.

De nieuwe indeling van de toetsingen zou passen binnen het talentgericht onderwijs (TGO) dat studenten meer regie moet geven over hun leerproces. Tegelijkertijd zou het organisatorisch veel voordelen opleveren voor opleidingen en instituten.

“Processen zoals inschrijven, beoordelen, registreren en informeren worden ondersteund door dezelfde systemen. Wanneer opleidingen allemaal verschillende of doorlopende inlevermomenten hanteren, worden die processen complexer, minder voorspelbaar en lastiger te automatiseren. Uniforme inlevermomenten zorgen voor meer duidelijkheid voor studenten en medewerkers en maken de planning van beoordeling en capaciteit beter beheersbaar”, aldus de uitleg.

Brandbrief
Dat kan zo zijn, maar toch klinkt er vanuit verschillende hoeken kritiek. Meerdere instituten zijn het hier niet mee eens en volgens Marije Dahmen, voorzitter van de CMR en werkzaam bij Fontys Economie & Communicatie, is er vanuit de imr van haar instituut zelfs een brandbrief bij de directie neergelegd. Die gaat op haar beurt in gesprek met het bestuur. “Dit besluit, waar geen instemming voor is gevraagd en dat via een portal-bericht de organisatie is ingegooid, heeft veel effect”, zegt ze.

Dat heeft vooral te maken met de manier van communiceren en de timing. “Dit besluit valt onder de hoofdlijnen van TGO. Vanaf 2027 moeten alle eerstejaars TGO-gericht onderwijs krijgen. Aan de inrichting daarvan wordt al twee jaar gewerkt. In december moet alles klaar zijn. En dan komen ze nu met zo’n besluit dat een enorm effect heeft op de manier waarop je je onderwijs aanbiedt. Dat kun je er niet om 5 voor 12 nog even ingooien. Iedereen zit nu met vragen.”

Eigen invulling
Daar komt bij dat binnen Fontys op heel verschillende wijzen onderwijs wordt gegeven en getoetst. Zit zo'n uniforme regeling die eigen invulling van opleidingen niet in de weg? Nadrukkelijk niet, stelt het bestuur.

“De keuze voor negen momenten betekent niet dat alle opleidingen op dezelfde manier moeten toetsen. De inhoud en vorm van het onderwijs en de toetsing blijven de verantwoordelijkheid van de opleidingen. Het besluit gaat uitsluitend over de planning van de inlevermomenten voor assessmentportfolio’s.”

Er is bewust niet gekozen voor heel veel extra inlevermomenten, omdat dat organisatorisch juist voor meer problemen zou zorgen. Het wordt dan moeilijker om beoordelingen goed af te stemmen, op een gelijke manier uit te voeren en de kwaliteit van de beoordeling te bewaken. Dan zou de organisatie en uitvoering van toetsing juist meer tijd en capaciteit in beslag nemen.

Tentamens
Het gaat nadrukkelijk alleen om de toetsing van de portfolio's; tentamenkansen voor studenten blijven onveranderd. Studenten hebben minimaal twee tentamenkansen per jaar per eenheid van leeruitkomsten, en examencommissies kunnen indien nodig extra kansen of aanvullende inlevermomenten toekennen.

De arbeidsmarkt is krap en verandert snel. Daarom kwam het kabinet vlak voor de zomer met een ‘talentstrategie’. Het onderwijs zou meer mensen moeten opleiden voor tekortvakken en voor vier strategisch belangrijke sectoren. Kortweg: AI, veiligheid, energie en biotech. 

Toen de minister de eerste contouren van haar beleid bekendmaakte, uitten studenten daar direct hun zorgen over: zou het kabinet jongeren een bepaalde studierichting op willen dwingen? Dat ze bijvoorbeeld techniek moeten studeren in plaats van economie?

Zelfregie voor de talentstrategie
Daar lijkt het niet op. Maandag maakte het ministerie van Onderwijs bekend dat het allerlei plannen heeft ontvangen van het mbo, hbo en wo, over hoe zij kunnen bijdragen aan de talentstrategie.

Zonder dwingende wetten en regels kunnen roc’s, hogescholen en universiteiten al een hoop, zeggen ze nu. Een paar jaar terug kwamen ze met plannen voor ‘zelfregie’ om de internationale studentenstroom beter te beheersen, nu komen ze met een soort zelfregie voor de talentstrategie. De minister is blij met de voorstellen en praat erover door met het onderwijs en werkgevers.

Veel dingen wilden de onderwijsinstellingen toch al geregeld hebben. Nu passen ze toevallig in het straatje van de talentstrategie. Zo zien de universiteiten gelegenheid om weer internationale studenten te gaan werven en herhalen de hogescholen dat ze meer ruimte willen krijgen voor bijscholing van werkenden.

Universiteiten: AI in alle opleidingen
Nieuw is dat universiteiten beloven om de curricula van alle opleidingen na te lopen, om te kijken of er wel genoeg aandacht is voor digitalisering en AI. Ook moeten opleidingen opdrachten bedenken waarin studenten vanuit verschillende disciplines leren samenwerken. Verder moet ondernemerschap wat vaker aan bod komen.

Aan de vrije studiekeuze mag niet getornd worden, vinden ook universiteiten. Ze willen studenten wel “stimuleren” om vaker voor bijvoorbeeld techniek, zorg of onderwijs te kiezen, maar dat doen ze door het aanbod aantrekkelijker te maken en uit te breiden. Een tekortopleiding die nu nog een beperkt aantal studenten kwijt kan, zou geld moeten krijgen om te groeien.

Hogescholen: nieuwe masters
Zo staan de hogescholen er ook in: als de vrije studiekeuze overeind blijft, willen hogescholen van alles doen om studenten richting energie, veiligheid, AI en biotech te bewegen. Onder meer door nieuwe masteropleidingen en cursussen in die sectoren te ontwikkelen. Ook het hbo-onderzoek zou zich meer op die sectoren kunnen richten.

In ruil vragen hogescholen om simpeler regelgeving. Zo kunnen ze nu in de problemen komen als ze een bijscholingscursus aanbieden. Dat is nog geen wettelijke taak van een hogeschool en dus mag die er geen publiek geld in investeren. Net als universiteiten en ook ROC’s vragen ze daarom: maak van bij- en omscholing een publieke taak, zodat instellingen er zonder gedoe geld in kunnen steken.

Taaltoets uit de WIB
De belofte van de onderwijsinstellingen om het kabinet te helpen met de talentstrategie werd nog op dezelfde dag beloond: het ministerie maakte maandag ook bekend dat de gewraakte ‘taaltoets’ uit het wetsvoorstel Internationalisering in balans (WIB) is gehaald. Dat betekent dat hogescholen en universiteiten zelf mogen blijven bepalen welke Engelstalige opleidingen ze aanbieden.

Dat er een streep door de taaltoets zou gaan was al bekend, alleen moest het nog wel gebeuren. De taaltoets was ooit bedacht om een eind maken aan de verengelsing van het hoger onderwijs. Daarmee zou de minister opleidingen kunnen dwingen om op het Nederlands over te stappen.

Het hoger onderwijs was mordicus tegen en stelde een ruil voor: zelf minder Engelstalig onderwijs geven en minder buitenlandse studenten werven, maar dan zonder die taaltoets in de wet. Dat was de eerste ronde ‘zelfregie’.

Nederlands ‘niet afdwingbaar
In het maandag gepubliceerde voorstel staat wel dat het hoger onderwijs het Nederlands van studenten moet verbeteren – ook dat van internationals. Het idee is dat buitenlandse studenten hier vaker blijven werken als hun Nederlands beter is.

Maar dat is dus een norm zonder tanden, zegt de minister er in een begeleidende Kamerbrief bij: “Ik kies voor een wettelijke norm met daarin inhoudelijke criteria die niet afdwingbaar zijn.”

En de zelfregie die hogescholen en universiteiten afspraken? Dat gaat dus in goed vertrouwen. Instellingen gaan buitenlandse studenten werven, zeggen ze. Maar dan vooral voor de strategische domeinen die het kabinet voorstelt.

Dat de brug tussen de gebouwen W1 en W2 ging verdwijnen was al lang duidelijk. Het ‘rechtergebouw’ (op de foto boven) wordt door Fontys namelijk afgestoten. Nauwelijks nog gebruikt en te gedateerd. Op die plek gaat als alles naar wens verloopt nu huisvesting komen voor studenten, iets dat zowel Fontys als de gemeente graag ziet gebeuren en waar achter de schermen druk aan gewerkt wordt.

Minder Duitsers
Dat het aantal Duitse studenten fors is afgenomen komt evenmin als een verrassing. Die trend werd een jaar geleden al ingezet, toen Venlo drie volle klassen minder had aan Duitse studenten. Mede omdat er sinds 2025 geen Duitstalig onderwijs meer wordt gegeven bij Fontys Venlo.

Maar nu speelt iets anders. In Duitsland is het onderwijssysteem aangepast waardoor vwo-scholieren sinds vorig jaar geen vijf maar zes jaar moeten leren voor hun diploma. Waardoor er dit studiejaar dus geen geslaagde vwo’ers uit Duitsland aan een vervolgopleiding beginnen.

“Het aantal internationale en Nederlandse studenten is dit jaar wel iets toegenomen bij ons. Maar waar ooit meer dan driekwart van de studenten op deze campus de Duitse nationaliteit had, is dat nu nog maar de helft. En dat voelen we natuurlijk”, aldus Fontysdirecteur Wouter Josso.

Fusie
En dan is er nog de fusie van International Business Studies (FIBS) en Techniek en Logistiek (TenL) tot het nieuwe instituut Fontys Business & Technology. Voor de duidelijkheid: het is niet zo dat er straks één instituut komt waar alle studenten dezelfde opleiding volgen.

Zo vertelde Josso eerder al aan Bron: “We zeggen heel bewust dat het geen gemeenschappelijke bachelor is. In het gefuseerde instituut volgt elke student met zijn eigen ‘groep’ nog steeds een eigen route. Maar op bepaalde momenten zit je wel samen met andere studenten en kom je dus met hen en met hun studie in aanraking.”

Nu vult hij dat aan met: “Als je puur op je eentje een studie wilt volgen, dan kun je beter naar een universiteit gaan of in Duitsland gaan studeren.”

Breed opleiden
“In de basis zijn er ook veel gelijkenissen in de opleidingen. De student wordt nu zo breed mogelijk opgeleid. Hij of zij kan starten bij de economie-tak om uiteindelijk toch elders uit te stromen. Er zal later nog meer bijkomen, zoals een informaticaprogramma.”

“De komende 3,5 jaar willen we dat allemaal volledig integreren, in samenwerking met het werkveld. Dat is fijn voor een student, die dan – ook al studeert hij af in business of engineering – daardoor ook veel van big data afweet. Dus als je als student voor Fontys kiest, kies je dus wel hiervoor.”

Kortom: er gebeurt veel tegelijkertijd in Venlo. “Ja. En ik wil nog wel gezegd hebben dat daardoor dus heel veel tegelijkertijd op de collega’s hier afkomt. Toch wordt het allemaal goed opgepakt. Ik ben heel trots op hoe zij daar mee omgaan.”

Het college van bestuur, dat de student tijdelijk schorste, gaat binnenkort met hem in gesprek over hoe hij verder kan met zijn studie. Hem werd vorig weekend de toegang tot het onderwijs ontzegd naar aanleiding van de video.
De student, afkomstig uit Gaza, kijkt in het filmpje naar een uitzending van Al Jazeera. Bij beelden van Palestijnen in militaire kleding zegt hij: “7 October. This is me.”

De universiteit schrijft in een bericht op haar site dat het volgens de student een misverstand was. Maar op vragen van universiteitskrant Observant wat dit misverstand dan is en waar we op de video naar kijken, kwam van de uni nog geen reactie.

De vraag waarom dit niet meteen na de schorsing is geïnitieerd, om in elk geval zijn kant van het verhaal duidelijk te hebben en dit als UM naar buiten te kunnen brengen, kan de woordvoerder niet beantwoorden. Daarover zal wellicht opheldering komen tijdens de evaluatie van het hele proces, klinkt het.

De UM schorste de jongeman, niet als straf, maar voor “zijn eigen veiligheid en die van medestudenten en medewerkers”, aldus de woordvoerder. Er was ophef ontstaan in de politiek, in de media, op X en zijn adres circuleerde online (waarna hij een andere woning kreeg). Omdat de onrust op sociale media niet automatisch zal stoppen, "zal de student niet meteen aanstaande maandag weer aan zijn opleiding kunnen beginnen”.

Het college van bestuur van de universiteit wil ook in gesprek gaan met groepen die zich “geraakt of onveilig voelen” voelen door alle berichten en commotie. "Ook dat is onze taak. Denk aan medestudenten, Joodse studenten, Palestijnse studenten.”

In 2015 schafte het toenmalige kabinet de basisbeurs voor nieuwe studenten af. Mede daardoor begonnen de totale studieschulden in Nederland harder te stijgen. Nu is de basisbeurs weer terug en dat heeft effect: minder studenten hebben een studieschuld.

Het aantal studenten met een studieschuld neemt niet alleen af doordat de basisbeurs opnieuw is ingevoerd, maar ook doordat er gewoon minder studenten zijn. Universiteiten, hogescholen en mbo-instellingen beginnen de krimp te voelen. Het totale aantal oud-studenten met een schuld neemt nog wél toe, maar de piek lijkt bereikt.

Studenten konden lang niet allemaal volop van de basisbeurs profiteren toen die terugkeerde, want je kreeg hem niet voor de jaren die je al gestudeerd had. Voor mbo’ers, ook in de cijfers, bleef de beurs overigens wel bestaan.

De totale schuld, van de huidige studenten plus de oud-studenten, is nu met 800 miljoen euro gedaald naar 28 miljard euro, meldt statistiekbureau CBS.

Aflossen
De hoogste schuld zit bij mensen tussen de 25 en 30 jaar oud. Die zijn net afgestudeerd en hebben nog weinig gelegenheid gehad om af te lossen. De meesten van deze groep hebben een schuld rond de 18 duizend euro. Het gemiddelde is 25,4 duizend euro, maar dat komt doordat een kleinere groep veel meer leent.

Het aantal extreem hoge studieschulden neemt toe: er zijn in Nederland 195 duizend mensen met een studieschuld tussen de 30 en 50 duizend euro. Nog eens 145 duizend mensen zitten daarboven. Dat is 22 procent; een verdubbeling sinds 2017.

Overigens gaat de rente op studieschulden stijgen, bleek vorige week uit de rentestanden. DUO moet het nieuwe tarief nog officieel bekendmaken.

Om maar meteen met de deur in huis te vallen: ja, er lopen bij Fontys studenten rond met zo’n bril. En ook heeft de hogeschool zelf een klein aantal brillen in gebruik om er kennis over op te doen. En nee, er geldt geen verbod op deze brillen op de campus.

Dat laatste is slechts ten dele waar. In de huisregels van Fontys staat dat het verboden is te fotograferen of filmen in de leslokalen. En ook elders op de campussen gelden regels als het gaat om het filmen of fotograferen van andere personen.

Niettemin: je mag er dus wel mee rondlopen, met zo’n AI-bril. En of de drager ervan zich dan houdt aan de Fontys-huisregels, dat weet niemand. Beveiliging houdt weliswaar een oogje in het zeil en gaat vooral ook af op meldingen van studenten of medewerkers. Daarover later meer.

Maar zien die eigenlijk überhaupt of iemand zo’n bril draagt en wat dit dan betekent? We liepen rond op de campussen in Venlo, Tilburg en Sittard met zo'n AI-bril van Meta op onze neus. Onze ervaring: de meeste medewerkers en studenten hebben niets in de gaten.

Veel studenten en medewerkers kijken namelijk niet of nauwelijks om zich heen. Dus konden we ons, uitzonderingen daargelaten, op de meeste plekken gewoon met knipperend montuurlampje tussen de mensen bewegen zonder dat iemand het opviel.

Privacy
Dus waarom geen verbod op die brillen bij Fontys? Op allerlei andere vlakken wordt immers al jaren tot op de millimeter in de gaten gehouden of alles en iedereen zich aan de AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming) en privacyregels houdt.

De vraag voorgelegd aan het Fontysbestuur. Voorzitter Joep Houterman laat weten: “Ik begrijp de zorgen over smart-brillen die ongemerkt kunnen filmen. Privacy en sociale veiligheid moeten altijd vooropstaan. In het publieke en politieke debat gaat het dan logischerwijs snel over een verbod.”

Maar dat is niet de kant die Houterman op wil. “Een verbod is niet automatisch de oplossing. Nieuwe technologie vraagt vooral om duidelijke regels, transparantie en bewust gebruik.”

“Juist daarom geeft de ontwikkeling van smart-brillen en andere AI-technologie ook aan hoe belangrijk het is om AI en alles wat daarmee samenhangt goed te verankeren in ons onderwijs. Studenten moeten niet alleen leren omgaan met de technologie, maar ook begrijpen wat de kansen, risico’s en maatschappelijke gevolgen ervan zijn.”

Moreel
AI, en dus ook dit soort nieuwe AI-gadgets, bieden zeker voordelen. Het is ook geen kwestie van tegen AI of tegen deze gadgets in het algemeen zijn. Het is wel een kwestie van: kan daar niet meteen - nog voordat het in de winkel of op het web te krijgen is - een juridisch en moreel waterdicht stel regels aan verbonden worden? En moet juist ook een onderwijsinstelling als Fontys daar niet snel en adequaat op inspelen?

Houterman: “Als hogeschool is het goed om juist die kansen en risico’s te onderzoeken, zodat het maatschappelijke debat hierover kan worden gevoerd op basis van kennis en feiten."

"Of er een verbod moet komen op smart-brillen met camera's, is primair een vraag voor politiek en wetgever. Net zoals we in het verleden hebben moeten wennen aan smartphones met camera's, zullen we ook voor smart-brillen moeten bepalen welke spelregels passen bij onze samenleving in het algemeen en het onderwijs in het bijzonder.”

Landelijk beleid
Het bestuur zegt dus feitelijk: wij laten het aan de overheid om hier regels voor op te stellen, wij als hogeschool gaan dat niet doen. Zoals altijd volgt het Fontysbestuur de landelijke beleidslijn en wenst of durft daar niet van af te wijken.

Nu is het filmen en fotograferen van mensen in het openbaar bij wet al aan regels gebonden. Toch heeft elke onderwijsinstelling ook de mogelijkheid om hierover of over andere campuskwesties zelf geboden en verboden op te nemen in het ‘huisreglement’.

Neem bijvoorbeeld de Universiteit van Amsterdam. Die bepaalde voor dit studiejaar dat studenten van de opleiding interdisciplinaire sociale wetenschap geen laptops, telefoons en tablets mogen gebruiken tijdens colleges. Niet om privacyredenen overigens, maar omdat het de concentratie van de studenten zou bevorderen.

Het kan dus wel.

Beeldmateriaal
Overigens staat er wel iets in de huisregels van Fontys over beelden maken van mensen op de campus. Elke student die zich bij Fontys inschrijft moet namelijk impliciet toestemming geven dat van hem of haar beeldmateriaal gemaakt en gebruikt kan worden. Door Fontys zelf.

Dat materiaal kan de hogeschool eventueel gebruiken voor, bijvoorbeeld, haar eigen folders of websites. Wellicht dat ‘alleenrecht’ een verbod op AI-brillen ook wat lastiger maakt. Ook al ben je de eigenaar van de campussen en geeft je dat dus het recht om zelf te bepalen wie wat wel of niet mag.

Dat er intern bedenkingen zijn, blijkt uit ook de zorgen die bij sommige opleidingen leven over de inzet van deze gadget bij bijvoorbeeld tentamens. Een AI-bril filmt en fotografeert immers niet alleen, hij beantwoordt ook – net als op je smartphone of laptop – vragen die je stelt. ‘Hey AI, wat is de oplossing van deze vraag?’, en hop: daar komt het antwoord meteen via de luidsprekertjes in de pootjes van de bril. Of, bij de duurdere brilvarianten, op een schermpje aan de binnenkant van je bril.

Wat vind jij? Zou Fontys de huisregels aan moeten passen om de privacy van alle campusbewoners beter te beschermen tegen deze en andere, toekomstige innovaties?

Veel hogescholen en universiteiten in Nederland maken gebruik van het informatiesysteem Osiris (Fontys valt daar niet onder). Studenten gebruiken het bijvoorbeeld bij het inschrijven voor vakken en tentamens. Daarnaast worden er persoonsgegevens in bewaard, zoals adressen, rekeningnummers en studieresultaten.

Ook de Technische Universiteit Delft werkt met Osiris. In november vorig jaar besloot de instelling de gegevens te verhuizen naar een Nederlandse cloudomgeving. Met andere woorden: weg van de eigen servers.

Daarbij werden de persoonsgegevens van zo’n 267.000 (oud)studenten en aanmelders overgezet. Maar daar zaten ook gegevens tussen die verwijderd hadden moeten zijn, blijkt uit onderzoek van universiteitsblad Delta.

Onbeperkt bewaren
Volgens de AVG zijn organisaties verplicht om persoonsgegevens te verwijderen “zodra die niet langer nodig zijn voor het oorspronkelijke doel waarvoor ze zijn verzameld”. Een universiteit mag dus niet de gegevens van haar (oud)studenten onbeperkt bewaren.

Bovendien bleken er ook medische gegevens in Osiris te staan, schrijft Delta. Studenten moesten soms bijvoorbeeld medische of dyslexieverklaringen uploaden om extra tijd voor een tentamen aan te vragen. Volgens de universiteit is Osiris hier niet voor bedoeld, maar in de praktijk gebeurde dat wel.

Voorafgaand aan de verhuizing werd de TU Delft meerdere keren gewaarschuwd om eerst de data op te schonen. Daar werd echter geen gehoor aan gegeven. Een deskundige zegt tegen Delta dat de universiteit een boete van de Autoriteit Persoonsgegevens kan krijgen.

Techgiganten
Ook andere universiteiten bewaren steeds vaker gegevens in de cloud in plaats van op eigen servers. Daar komt ook een ander risico bij kijken: door het beheer uit handen te geven, verliezen universiteiten een deel van de controle over de gegevens.

Osiris heeft een Amerikaanse eigenaar. Eerder dit jaar zeiden universiteiten dat ze minder afhankelijk willen worden van Amerikaanse techgiganten.

Let op, geld lenen kost geld. Studenten betalen rente over hun studieschulden en dat begint al tijdens hun opleiding. Met de huidige rente van 2,33 procent is een schuld van 10.000 euro een jaar later gegroeid met 233 euro.

Volgend kalenderjaar stijgt die rente waarschijnlijk naar 2,68 procent: de hoogste DUO-rente van de afgelopen zeventien jaar.

Jarenlang stond de rente op nul procent. Lenen kostte niets extra. In 2023 werd het 0,46 procent en een jaar later sprong het tarief omhoog naar 2,56 procent. Dat leidde tot ontzetting bij studenten die dachten dat lenen gratis was.

Deze maand
DUO maakt het nieuwe tarief deze maand officieel bekend, maar je kunt het ook zelf uitrekenen. Het percentage is afhankelijk van de gemiddelde rente op vijfjarige staatsleningen van oktober tot oktober.

Afgelopen jaar was dat 2,68 procent. Het kan hooguit een paar honderdsten schelen, als DUO het net iets anders uitrekent. Sinds 2009 is de rente niet meer zo hoog geweest. In de jaren '90 waren de rentes overigens een stuk hoger.

Het minderheidskabinet wil studenten gaan beschermen tegen rentestijgingen. “We maximeren de rente voor studenten op 2,5 procent”, schreven D66, CDA en VVD in hun coalitieakkoord.

Maar dat gaat waarschijnlijk pas in 2029 gebeuren. Bovendien is de politiek naarstig op zoek naar miljarden aan bezuinigingen. Het zou zomaar kunnen dat het plan alsnog sneuvelt, als de partijen opnieuw moeten onderhandelen.

Aanloop
Na hun opleiding krijgen studenten een aflosvrije ‘aanloop’ van twee jaar. Het aflossen mag 35 jaar duren, plus desgewenst vijf pauzejaren. Wie te weinig verdient, krijgt een lager maandbedrag. Aan het eind van de 35 jaar wordt het restant kwijtgescholden.

Het rentebedrag kan alles bij elkaar flink oplopen. Stel, je betaalt in 35 jaar een schuld van 10.000 euro terug tegen een rente van 2,68 procent. Dan betaal je alles bij elkaar meer dan 5.300 euro aan rente.

Voor terugbetalers staat de rente telkens voor vijf jaar vast. Wie in 2023 begon met aflossen, heeft dus nog altijd een rente van 0,46 procent en dat blijft zo tot januari 2028. DUO biedt een rekentool en probeert de voorlichting over rente te verbeteren.

Elke twee jaar doet het Nibud onderzoek naar de financiële situatie van studenten in het hoger onderwijs. Op het eerste gezicht lijkt er weinig veranderd: meer dan de helft van de studenten zegt makkelijk rond te komen, staat in het nieuwe rapport. Eén op de tien komt “moeilijk” rond. De rest zit daartussenin.

Dat is vergelijkbaar met twee jaar geleden, maar er is wel een verschil: studenten blijven steeds vaker bij hun ouders wonen. Thuiswonende studenten komen doorgaans makkelijker rond dan uitwonende studenten, zegt het Nibud.

Uitwonende studenten hebben iets vaker moeite om rond te komen dan twee jaar geleden: toen zat 12 procent van de uitwonenden krap in de portemonnee, nu is dat 14 procent.

Bijbaan
Hun inkomsten komen ook steeds meer uit een bijbaan. In vergelijking met andere Europese landen werken studenten in Nederland relatief veel. Twee jaar geleden ging het gemiddeld om zo’n dertien uur per week, nu veertien uur. Ze verdienen ook iets meer.

Ouders stoppen minder vaak geld toe. Uitwonende studenten krijgen maandelijks zo’n achttien euro minder van hun ouders dan twee jaar geleden, terwijl het leven wel duurder is geworden. Waarom ouders minder bijdragen, kan het Nibud niet vertellen.

Lening bij DUO
Intussen stappen studenten ook minder vaak naar DUO voor een lening. Degenen die wél lenen, kiezen een hoger bedrag. “We zien dat het animo om te lenen is gedaald”, zegt een woordvoerder van het Nibud. “Dat komt vermoedelijk doordat de rentepercentages zijn gestegen, daar is veel ophef over. De vrees om te lenen is toegenomen.”

Ook DUO ziet dat studenten minder vaak een lening afsluiten. In het afgelopen studiejaar leende 17 procent van de hbo’ers en 24 procent van de wo’ers. Twee jaar eerder was dat nog respectievelijk 25 procent en 36 procent. Toen werd ook de basisbeurs heringevoerd. In eerdere jaren lagen deze percentages nog hoger.

Basisbeurs
Studentenorganisatie ISO vindt het zorgwekkend dat sommige studenten nog altijd lastig rondkomen. Volgens de organisatie is de basisbeurs niet toereikend om de hoge huurprijzen en de stijgende kosten van het dagelijks leven op te vangen.

“Studenten zijn de enige groep van wie we lijken te accepteren dat financiële onzekerheid en stress er nu eenmaal bij horen”, zegt voorzitter Allis Richardson. “Het wordt hoog tijd dat daar een einde aan komt.”

Dit soort geweld, zo liet minister voor Justitie Van Weel de Tweede Kamer woensdag weten, komt voortaan altijd voor de rechter. En justitie moet daarbij altijd een twee keer zo zware straf eisen, waarbij een celstraf uitgangspunt is.

De minister noemt concreet als voorbeeld een poging tot zware mishandeling van een hulpverlener. Let wel: poging tot. In zijn voorbeeld gebruikt de dader geen wapen, ging nooit eerder in de fout en raakt de hulpverlener ook niet gewond. Tot nu toe zou in zo'n geval waarschijnlijk een taakstraf van 80 uur worden geëist. Bij slachtoffers die geen hulpverlener zijn blijft dat ook zo. Maar is het wel een hulpverlener, of een docent dus, dan wordt in principe drie maanden gevangenisstraf geëist.

Onvrede
Overigens is op papier de straf voor daders van geweld tegen mensen met een publieke functie al sinds twintig jaar twee keer zo hoog als voor andere geweldsdelicten. Maar binnen de Tweede Kamer was er veel onvrede over het feit dat het Openbaar Ministerie het niettemin vaak toch houdt bij een taakstraf of een boete.

Van Weel gaat daar nu in mee en noemt het onaanvaardbaar dat officieren van justitie zich niet houden aan de hogere strafeisen. "De samenleving kan niet zonder de politieagent, de zorgmedewerker, de leraar en alle andere personen met een publieke taak", stelt hij. "Zij houden onze maatschappij draaiende en moeten veilig en ongehinderd hun werk kunnen doen."

Onderwijs
Natuurlijk, het zijn vooral de incidenten rond hulpverleners die veel aandacht trekken, zoals de ambulancemedewerkers, brandweerlieden en politieagenten die elk jaar tijdens Oud en Nieuw worden belaagd. Bij docenten is het meer één op één als er geweldsdelicten gebeuren: leerlingen of studenten die klappen uitdelen, ouders die handtastelijk verhaal komen halen bij een leerkracht.

Maar ook in die gevallen geldt dus voortaan: drie maanden de cel in. Je blijft met je handen van iedereen af, maar toch zeker van die mensen die in dienst van ons allemaal werken.

Wat vind jij als student of docent? Terecht dat die straffen zwaarder worden? Of moet voor alle geweldsdelicten dezelfde strafmaat worden toegepast? En heb jij het al eens aan den lijve (letterlijk en/of figuurlijk) meegemaakt binnen een onderwijsomgeving? Laat het Bron weten via onderstaande comments.

Het originele plan van de coalitie was als volgt: de minister van Sociale Zaken ging fors bezuinigen op de sociale zekerheid en het ministerie van Onderwijs kreeg er tot 1,5 miljard euro bij. Nu meldt de NOS dat de rollen misschien worden omgedraaid.

De reden? Het kabinet heeft de bezuinigingen op de sociale zekerheid geschrapt. Dat kost veel geld en dat moet ergens vandaan komen. De minister van Sociale Zaken gaat nu alsnog met de vakbonden om tafel over hervormingen van de sociale zekerheid. Maar als dat onvoldoende geld oplevert kan de rekening bij OCW neergelegd worden.

Dat hebben de coalitiepartijen achter gesloten deuren met elkaar afgesproken, aldus de NOS. Een journalist van de Telegraaf bevestigde dat dinsdagavond bij RTL, in de talkshow van Renze Klamer. De daar aanwezige D66-fractieleider Jan Paternotte ontkende de afspraak niet. Wel beloofde hij er alles aan te doen om niet op onderwijs te bezuinigen.

Extra geld vanwege inflatie
De ‘geheime’ bezuiniging zou lopen via de zogenoemde prijsbijstelling: dat is het extra geld dat ministeries jaarlijks krijgen om de inflatie te corrigeren. Geef je dat als kabinet niet, dan ben je in feite aan het bezuinigen.

Dinsdag werd al bekend dat de extra investeringen van deze coalitie in het mbo, hbo en wo niet meegroeien met de inflatie. Dat levert een bezuiniging op van enkele tientallen miljoenen. In de geheime deal gaat het over de inflatiecorrectie van de gehele OCW-begroting. Dan zou de bezuiniging dus ruim een miljard euro bedragen vanaf 2031, stelt de NOS.

Voor het blok
De deal verhoogt de druk op D66: de partij profileert zich graag als onderwijspartij. Maar ook de vakbonden en oppositiepartij PRO worden voor het blok gezet: als de gesprekken over de hervormingen van de sociale zekerheid niets opleveren, dan zullen ze medeverantwoordelijk worden gehouden voor bezuinigingen op het onderwijs.

Maar de korting van 1,2 miljard euro staat nog lang niet vast. Meerdere partijen onderhandelen erover en een besluit over de prijsbijstelling wordt pas in het voorjaar genomen. Niemand weet hoe de politieke en economische situatie er dan uitziet.

We spraken met Maaike, eerstejaarsstudent Communicatie in Eindhoven. Op diezelfde campus, maar in een ander gebouw, liepen we tweedejaarsstudent Lieve tegen het lijf. Zij studeert Verpleegkunde. We stelden beide studenten precies dezelfde vier vragen over elkaar en koppelden de antwoorden daarvan ook weer terug. Te beginnen met Maaike.

Welke drie woorden komen bij je op, als je denkt aan een typische verpleegkundestudent?
“Zorgzaam, want dat is als verpleegkundige een goede eigenschap om te hebben, lief en doortastend.”

Hoe is een verpleegkundestudent volgens jou gekleed?
“Nu ga ik inderdaad een groot vooroordeel opnoemen, maar ik denk dat ze vaak zo’n wit verplegersjasje aan hebben. En voor de rest gewoon eigen kleren, wat zijn of haar stijl ook is.”

Wat doet een verpleegkundestudent in zijn of haar vrije tijd?
“Gewoon werken bij een bijbaantje, of sporten. En anders misschien stagelopen, maar dat is niet echt vrije tijd. Afspreken met vrienden is ook nog een mogelijkheid.”

Hoe denk je dat een verpleegkundestudent jou als student zou omschrijven?
“Als een soort influencer. Als ik vertel dat ik communicatie studeer hoor ik zo vaak van mensen ‘oh, dus je wilt influencer worden’. Maar dat is niet het enige wat je kunt worden met deze studie.”

Dan het woord aan verpleegkundestudent Lieve.

Welke drie woorden komen bij je op, als je denkt aan een typische communicatiestudent?
“Heel eerlijk, ik wist niet eens dat dit een studie was. We hebben zelf ook communicatielessen omdat je als verpleegkundige ‘slecht nieuws gesprekken’ moet kunnen voeren. Maar als ik een typische communicatiestudent zou moeten omschrijven, is dat iemand die goed aan kan voelen wat voor persoon ze voor zich hebben, bijna psychologisch. En iemand die goed kan praten terwijl ze zich op de achtergrond begeven. Ze pakken dingen op zonder in de spotlight te staan.”

Hoe is een communicatiestudent volgens jou gekleed?
“Mee met de trend, maar niet heel heftig. Eerder chill, normaal. Een eigen stijl binnen de kaders.”

Wat doet een communicatiestudent in zijn of haar vrije tijd?
“Hetzelfde als wij. Sporten, leuke dingen doen met vrienden, eigenlijk gewoon hetgeen dat iedere student zou doen.”

Hoe denk je dat een communicatiestudent jou als student zou omschrijven?
“Zorgzaam. Dat komt altijd als eerste naar boven.”

De terugkoppeling
En ja, Lieve had gelijk. Want zorgzaam is het eerste woord dat Maaike noemde over studenten Verpleegkunde. “Ik kan me in alle drie de woorden eigenlijk wel vinden, maar dat witte jasje hebben we echt niet altijd aan. Alleen op stage eigenlijk, en zelfs daar hoeft het niet bij ieder bedrijf. Op school draagt iedereen inderdaad wel altijd gewoon wat ze zelf willen, en wat betreft de hobbies zit ze helemaal goed.”

Maaike had niet verwacht dat mensen niet weten dat Communicatie an sich een studie is. “Ik had ook niet gedacht Verpleegkundestudenten communicatielessen zouden hebben, maar ik snap wel dat het handig is om te doen. De drie woorden die een typische communicatiestudent omschrijven kloppen best wel, en het is soms zeker psychologisch omdat je je moet verplaatsen in de consument en het bedrijf. Qua kleding draagt iedereen gewoon lekker wat ze zelf willen, en onze hobbies komen ook overeen.”

In de strijd tegen armoede en schulden moeten gemeenten sneller hulp kunnen aanbieden, vindt het kabinet. Mensen moeten eerder een seintje krijgen wanneer ze recht hebben op bepaalde uitkeringen, voorzieningen of kwijtscheldingen.

Daartoe mogen gemeenten, uitkeringsinstantie UWV en de Sociale Verzekeringsbank meer informatie met elkaar gaan uitwisselen. Dat is de strekking van een wetsvoorstel dat de Tweede Kamer dinsdag heeft aangenomen.

Het idee is dat gemeenten niet wachten tot mensen bij hen aankloppen – want dat doen ze soms te laat of zelfs helemaal niet – maar dat zij bepaalde inwoners actief benaderen met hulp en informatie.

Studieschulden
Maar hoe zit het dan met studieschulden? Als gemeenten hun burgers gericht op rechten en voorzieningen willen wijzen, dan is het handig om te weten wie er studieschulden en betalingsachterstanden hebben, vinden ChristenUnie en D66.

De twee partijen stelden een aanpassing van het wetsvoorstel voor, zodat studiefinancier DUO kan aanhaken. “DUO is één van de grootste schuldeisers van Nederland en veel mensen met problematische schulden hebben ook een openstaande schuld bij DUO”, staat in de toelichting van hun amendement.

De gemeenten en DUO zien het wel zitten. Ook de VVD-minister van Werk en Participatie, Thierry Aartsen, vindt het prima. Het amendement is aangenomen. Uiteindelijk heeft een ruime meerderheid voor het wetsvoorstel gestemd.

De populistisch- en radicaal-rechtse partijen deden dat niet. BBB gaf een stemverklaring en noemde onder meer de risico’s voor de privacy.

Het Rathenau Instituut vraagt sinds 2012 aan Nederlanders hoeveel vertrouwen ze hebben in onder meer de wetenschap, de rechtspraak en de regering. Uit het nieuwe rapport blijkt dat burgers nog altijd relatief veel vertrouwen hebben in de wetenschap.

Op een schaal van 1 tot 10 geven ze de wetenschap dit jaar gemiddeld een 7,4. Dat is een lichte daling ten opzichte van vorig jaar: toen gaven ze een 7,5.

Dat cijfer is nog altijd een stuk hoger dan bij andere instituties. Zo krijgt de rechtspraak een 6,5 en kranten een 5,7. Burgers hebben maar weinig vertrouwen in de televisie (4,9) en de Tweede Kamer (4,6) en nog minder in de regering (4,3). Ze vulden de vragenlijst afgelopen januari in, vlak voor het aantreden van het nieuwe kabinet.

Kunstmatige intelligentie
Het Rathenau Instituut heeft ook het vertrouwen in de wetenschappelijke mogelijkheden van AI onderzocht. Dat vertrouwen blijkt de afgelopen twee jaar sterk te zijn gedaald.

In 2024 kwam uit Europees onderzoek dat 60 procent van de Nederlanders denkt dat kunstmatige intelligentie grote wetenschappelijke uitdagingen zoals klimaatverandering en ernstige ziekten zal oplossen. Uit het onderzoek van Rathenau blijkt dat dit nu nog maar 37 procent is.

Volgens een enquête vorig jaar van wetenschappelijke uitgeverij Elsevier gebruikt meer dan de helft van de onderzoekers AI. Dat zorgt ook voor problemen: wetenschappers verwijzen in hun onderzoek steeds vaker naar publicaties die helemaal niet bestaan.

Portemonnee
In eerdere jaren leek het vertrouwen in de wetenschap samen te hangen met opleidingsniveau, maar dat blijkt toch niet het hele verhaal te zijn. Vertrouwen in de wetenschap blijkt vooral samen te hangen met de portemonnee, schrijft het Rathenau Instituut. De onderzoekers hebben niet naar het inkomen gevraagd, maar mensen die het gevoel hebben dat ze goed rondkomen, hebben gemiddeld meer vertrouwen in de wetenschap.

“Het is geen definitief bewijs dat opleiding helemaal niets doet” zegt Jelle Slief, leider van het onderzoek, in een persbericht. “Maar het huishoudinkomen lijkt een betere voorspeller dan opleidingsniveau, en dat zet zeker aan het denken.”

Medewerkers van Fontys werken nu met verschillende oplossingen voor het registreren en declareren van werkreizen. Voor het woon-werkverkeer is er sinds een paar jaar het MOL-portaal, voor zakelijke dienstreizen ga je naar HR2Day en als je een leenauto wilt huren, open je de app van MyWheels.

Dat zijn allemaal verschillende stromen die nu nog los van elkaar lopen, maar vanaf 1 januari samenkomen op één centrale plek. Het wordt een zogenoemd MaaS-platform (Mobility as a Service) en kan beter omschreven worden als een digitale app of website waarmee je al je vervoer van deur tot deur kunt plannen, boeken en declareren.

Langgekoesterde wens
Of je nou een los treinkaartje koopt, je ritten van de mobiliteitskaart voor OV-reizen beheert, een leenauto reserveert, je thuiswerkdagen doorvoert of je kilometers declareert: alles wat met reis en vervoer te maken heeft, kan straks geregeld worden via datzelfde platform. “Het is een wens die Fontys al jaren heeft”, legt Dennis Raijmakers uit, projectmanager van het reis- en vervoerplatform.

“Voor medewerkers die wekelijks een paar kantoordagen hebben en voor de rest thuiswerken, zal het minder uitmaken waar ze hun declaraties doorvoeren. Maar voor medewerkers die meerdere standplaatsen of een intensiever reispatroon met veel zakelijke reizen hebben, is het nu allemaal best omslachtig. Zij zullen veel profijt hebben bij het nieuwe product vanwege het veelzijdige aanbod aan functionaliteiten.”

Raijmakers noemt daarbij als voorbeeld de optie om favoriete reizen in te voeren. Als iemand bijvoorbeeld elke week een bepaalde reis maakt, kan hij die markeren als favoriet zodat handmatig invoeren niet elke keer nodig is. Zelfs het invoeren van meerdere favoriete reizen is mogelijk. “Ook dat is vooral erg handig voor medewerkers met een intensiever reispatroon.”

Website en app
Het nieuwe platform bestaat uit een website en app, waarvan Raijmakers denkt dat vooral de app populair zal zijn onder gebruikers. “Met de app kun je heel makkelijk via een kalender aangeven hoe en waar je op welke dag gewerkt hebt. Maandag thuis, dinsdag met de fiets, woensdag met de trein, enzovoorts. Maak je op donderdag een dienstreis? Dan kun je die via datzelfde systeem meteen declareren. Nu gebeurt dat nog in losse portalen.”

Raijmakers benadrukt wel dat het platform enkel voor reis- en vervoersbewegingen bedoeld is. Declaraties voor bijvoorbeeld relatiegeschenken of studiemateriaal, moeten nog wel via HR2Day worden ingediend.

Deze maand heeft het kabinet de Rijksbegroting voor volgend jaar gepresenteerd, met daarin de extra uitgaven aan onderwijs en onderzoek. Maar hier gaat toch weer een beetje vanaf, blijkt nu.

Het extra geld groeit niet mee met de inflatie. Dat staat in antwoorden op ‘feitelijke vragen’ die de Tweede Kamer over de Miljoenennota heeft gesteld om straks goed geïnformeerd debatten te kunnen voeren over de financiële keuzes van het kabinet.

Lonen en prijzen
Eén van die keuzes: het kabinet gaat de komende twee jaar de ‘loon- en prijsbijstelling’ inhouden voor de extra middelen die in het coalitieakkoord zijn afgesproken. Ook het extra geld voor het ministerie van OCW groeit dus niet met de inflatie mee.

Inflatie betekent dat alles duurder wordt, van boodschappen tot brandstof en van huurprijs tot elektriciteit. Daarom gaan ook de salarissen omhoog. Het onderwijs moet die ontwikkeling nu voor een deel zelf opvangen.

Volgend jaar krijgt het onderwijs er ongeveer 1 miljard euro bij en het jaar erna is dat 1,2 miljard. Bij een inflatie van 3 procent scheelt het komende twee jaar dus zo’n 67 miljoen euro.

Voor het primair en voortgezet onderwijs is het kabinet wettelijk verplicht om de inflatie te corrigeren, maar voor het mbo en hoger onderwijs hoeft dat niet. Het vorige kabinet vond het geen goed idee om daar verandering in te brengen. Uiteindelijk zullen het mbo, hbo en wo die bezuiniging dus moeten opvangen.

Voorjaar
Dit gaat dus over het extra geld. Hoe zal het straks met de totale onderwijsbegroting gaan? Dat bepaalt het kabinet pas in het voorjaar. Soms groeit de bekostiging niet met de inflatie mee, bijvoorbeeld als het ministerie financiële tegenvallers moet opvangen. In het hoger onderwijs gaat het dan om enkele tientallen miljoenen euro’s.

Binnen Fontys is het verloop van het ziekteverzuim volgens Martijn Moonen ieder jaar weer vergelijkbaar. “We zien de cyclus waarin we in het eerste kwartaal pieken met verzuim, in het tweede en derde kwartaal omlaaggaan en in het vierde weer stijgen ieder jaar terugkomen.”

Dat de verzuimfrequentie toeneemt in september ten opzichte van de zomermaanden, is dus geen verrassing. Maar de frequentie ligt dit jaar lager dan in dezelfde maand van voorgaande jaren, terwijl het ziekteverzuimpercentage weer iets hoger ligt.

Omvang en privacy
Dat betekent echter niet dat Fontys in totaal minder werknemers kent dan voorgaande jaren en dat er daar meer ziek van zijn, legt Moonen uit. “Dat heeft te maken met de procentuele omvang van het ziekteverzuim. Iemand die bijvoorbeeld honderd procent arbeidsongeschikt is, telt zwaarder mee dan iemand die 25 procent arbeidsongeschikt is. En daarnaast kan het ziekteverzuim gemiddeld langer duren dan vorige jaren, waardoor het percentage hoger is.”

Hoewel met de komst van de herfst ook het seizoen van de luchtweginfecties begint, is niet bekend of griep en verkoudheid ook daadwerkelijk een rol spelen bij het toegenomen ziekteverzuim binnen Fontys. “We mogen simpelweg niets vastleggen over de redenen of medische oorzaak van het verzuim wegens privacywetgeving. We kunnen op basis van deze cijfers dus ook niet vaststellen in hoeverre griep de oorzaak is van de stijging.”

Landelijke cijfers
Dat het ziekteverzuim in het najaar weer toeneemt, is niet uniek voor Fontys. Ook landelijk ligt het ziekteverzuim in het onderwijs relatief hoger in het eerste en laatste kwartaal dan in de twee daartussen. In het laatste kwartaal van 2025 lag het ziekteverzuim van werknemers met een landelijk gemiddelde van 5,6 procent iets hoger dan een jaar eerder (5,4 procent).

Binnen het onderwijs gold een verzuim van 5,8 procent, gevolgd door financiële instellingen (4,2 procent) en horeca (3,4 procent). Het meeste ziekteverzuim vond plaats in de gezondheids- en welzijnszorg (7,9 procent) en openbaar bestuur (6,7 procent). In het eerste kwartaal van 2026 gold in het onderwijs een verzuim van 6,3 procent, gevolgd door 5,8 procent in het tweede kwartaal.

HR&O spreekt daarom ook niet van een significante toename van het verzuim binnen Fontys. “Maar we blijven de ontwikkelingen in de komende maanden volgen om te zien hoe het beeld zich verder ontwikkelt.”

Vorige week verschenen de resultaten van PISA-2025, het internationaal vergelijkend trendonderzoek naar de vaardigheden en kennis in lezen, wiskunde en natuurwetenschappen van 15-jarigen. In de media is er inmiddels al veel over gepubliceerd: het NOS-journaal opende haar uitzending ermee, columnisten schreven erover en in alle kranten verschenen berichten over de tegenvallende leerlingprestaties in leesvaardigheid.

Ten opzichte van 2022 én in vergelijking met leeftijdsgenoten uit andere Europese landen, is de leesvaardigheidsscore van Nederlandse leerlingen significant gedaald. Terecht dat we ons daar zorgen over maken en goed om te zien dat de overheid, scholen, lerarenopleidingen en maatschappelijke organisaties actie ondernemen.

Tegelijkertijd is het in zekere mate zorgelijk om te zien dat alle aandacht naar die leesvaardigheid uitgaat. Er is namelijk een onderwerp in het PISA-onderzoek dat mij minstens zoveel zorgen baart: de uitslag van de scores op milieubewustzijn.

Niet belangrijk
Van alle 91 deelnemende PISA-landen schatten Nederlandse leerlingen zichzelf het minst in staat om bij te dragen aan verbetering van het milieu. Veel leerlingen weten weliswaar dat er dingen zijn die zij kunnen doen om een positieve invloed op het milieu te hebben, maar slechts de helft van de leerlingen geeft aan dat zij het belangrijk vinden om voor het wereldwijde milieu te zorgen. Tekst gaat verder onder de foto

Het is de vraag in welke mate je van 15-jarigen mag verwachten dat ze de verantwoordelijkheid voelen voor wereldwijde milieuproblemen, zoals de gevolgen van plasticvervuiling of de toename van broeikasgassen in de atmosfeer. Tegelijkertijd zou het Nederlandse onderwijs hier wel op gericht moeten zijn.

Los van de landelijk vastgestelde inhouden van afzonderlijke schoolvakken als aardrijkskunde of biologie, is er een wettelijke burgerschapsopdracht voor scholen, die gericht is op de bevordering van basiswaarden van de democratische rechtsstaat. Het gaat dan om de basiswaarden vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit.

In de wet is beschreven dat solidariteit onder andere wordt bevorderd door begrip en verantwoordelijkheidsbesef. Het is niet vreemd te veronderstellen dat dit verantwoordelijkheidsbesef zich tevens richt op verbetering van het leefmilieu, zoals ook is vastgelegd in onze Grondwet.

Probleemoplossend vermogen
Je zou kunnen stellen dat het lastig is om milieubesef bij leerlingen te bevorderen als zij slecht scoren op leesvaardigheid. Dat lijkt me echter iets te kort door de bocht. In het PISA-onderzoek blijkt namelijk dat bijna zeventig procent van de Nederlandse leerlingen het leuk vindt om oplossingen voor problemen te vinden.

Daarnaast blijken Nederlandse leerlingen goed te scoren op probleemoplossend vermogen. In het PISA-onderzoek is onder andere gekeken naar de mate waarin leerlingen in staat zijn om gecontroleerde experimenten uit te voeren in digitale omgevingen en om de gegevens daarbij te gebruiken om conclusies te trekken en voorspellingen te doen. Dat biedt een goede basis om leerlingen ook over oplossingen voor milieuproblemen na te laten denken.

Relatie met taal
Het risico op de focus op leesvaardigheid, is dat er zoveel tijd naar uitgaat dat het ten koste gaat van andere zaken die belangrijk zijn in het onderwijs.

Ik zou er zodoende voor willen pleiten om leesbevordering zo kennisrijk mogelijk in te richten, waarbij leerlingen zich niet alleen ontwikkelen in hun leesvaardigheid, maar tegelijkertijd worden gestimuleerd in de verdere ontwikkeling van hun probleemoplossend vermogen én verantwoordelijkheidsbesef voor wereldwijde milieuproblemen.

Ik hoop van harte dat leraren en scholen – voor zover ze dat nog niet doen – hier meer dan ooit aandacht aan besteden, in een tijd waarin milieuproblemen zich aan ons opdringen.

Martin de Wolf is directeur van Fontys Educatie voor de regio Tilburg. Dit opiniestuk van zijn hand werd vorige week ook gepubliceerd in Brabants Dagblad en Eindhovens Dagblad.

Hogeschool NCOI en twaalf andere particuliere instellingen trekken aan het langste eind in een rechtszaak over het gebruik van termen als bachelor en master. De Inspectie van het Onderwijs had boetes opgelegd wegens misleiding, maar in hoger beroep ging de Raad van State daar niet in mee.

In Nederland zijn graden als bachelor en master beschermd, maar volgens de rechter is de wet niet duidelijk genoeg over de namen van opleidingen. Als je duidelijk maakt dat er geen officiële mastergraad aan vastzit, dan mag je volgens deze rechter best een ‘executive master’, ‘professional master’ of een andere zelfverzonnen term op een diploma zetten.

Boetes
Al jaren probeert de Inspectie van het Onderwijs met waarschuwingen en boetes te voorkomen dat studiekiezers en werkgevers op het verkeerde been worden gezet: onderwijsaanbieders mogen niet zomaar een master- of bachelordiploma uitreiken, was de lijn.

De rechter heeft dus een streep door dat beleid gezet. Zolang je niet een erkende opleiding nadoet (bijvoorbeeld bachelor verpleegkunde) en zolang je niet met overheidserkenning schermt, verleen je volgens het vonnis ook geen beschermde graad.

Bescherming
Het kabinet gaat de opgelegde boetes terugbetalen, laat onderwijsminister Rianne Letschert weten. Maar wat zijn de gevolgen? “Ik neem de uitspraak uiterst serieus”, zegt ze in een schriftelijke reactie. “De wet is bedoeld om het aanzien van het hoger onderwijs te beschermen en om misleiding van studenten en werkgevers te voorkomen. Dit is en blijft van belang.”

Ook gaat ze in overleg met de inspectie bekijken “of er normen in de wet verduidelijkt moeten worden”. Met andere woorden, ze overweegt een wetswijziging.

Tweede Kamerlid Sandra Beckerman (SP) heeft haar conclusies al getrokken: “Dit lijkt me een hele gevaarlijke verdere commercialisering van het onderwijs”, zegt ze. "Dit vraagt om een scherpe analyse van de minister om te bezien hoe de wet aangepast dient te worden om de graadverlening te beschermen.”

Studenten
De Landelijke Studentenvakbond reageert fel. Voorzitter Evy Kras: “Het is belachelijk dat bachelor en master op een diploma geen beschermde termen zijn en dat mensen zomaar misleid kunnen worden. Studenten verdienen duidelijkheid.” Ze vreest voor inflatie van titels als bachelor en master.

Kras wijst erop dat de inspectie het toch al moeilijk vond om de regels te handhaven, bijvoorbeeld als opleidingen op hun website de indruk wekken dat ze geaccrediteerd zijn maar het nergens letterlijk zeggen. “Dan stuurde de inspectie weer brieven aan de instellingen dat de informatie verhelderd moest worden. En nu wordt het dus nog lastiger om er iets aan te doen.”

Het Interstedelijk Studenten Overleg voorziet een wildgroei aan opleidingen die zichzelf bijvoorbeeld een master gaan noemen, zegt voorzitter Allis Richardson. “Studenten associëren de term master vaak met een officieel erkende opleiding. Wanneer niet-geaccrediteerde opleidingen deze term kunnen gebruiken, kan dat tot verwarring leiden.”

Inspectie reageert
In Nederland mag je pas een officiële graad toekennen (zoals bachelor of master) als de opleiding is goedgekeurd door kwaliteitsbewaker NVAO. De Inspectie van het Onderwijs trok daaruit de conclusie dat een opleiding zichzelf geen bachelor of master mag noemen als zij niet geaccrediteerd is door de NVAO.

“Onze taak is om de kwaliteit van het onderwijs te waarborgen en niet alleen studenten, maar ook werkgevers te beschermen tegen misleidende informatie wat betreft diploma’s. Een betrouwbaar onderwijsstelsel is essentieel voor het aanzien van het hoger onderwijs in zijn geheel.”

De inspectie gaat in gesprek met de minister over aanscherping van de wet, “zodat wij onze toezichthoudende taak effectief kunnen blijven uitvoeren.”

Universiteiten en hogescholen
De koepelvereniging van publiek gefinancierde universiteiten, UNL, wil vooropstellen “dat er altijd duidelijkheid moet zijn over de kwaliteit en de status van een opleiding en de graad die daaraan verbonden is”.

De Vereniging Hogescholen volgt diezelfde lijn. “Het is belangrijk dat studenten, afgestudeerden, instellingen, organisaties, bedrijven en onderwijsinstellingen er allemaal op kunnen vertrouwen dat duidelijk is wat de kwaliteit en officiële status van een opleiding zijn en welke graad daarbij hoort”, staat in een reactie.

Tevreden
Vooralsnog lijkt de particuliere onderwijsaanbieder NCOI de enige die tevreden is met de uitspraak van de rechter. In een persbericht staat: “De afgegeven diploma’s waren correct en wekten niet de indruk dat een graad was verleend. Op diploma’s van een geaccrediteerde masteropleiding van NCOI wordt expliciet vermeld dat daarmee een mastergraad is behaald. Dat stond niet op de diploma’s waar deze procedure over ging.” Terwijl het woord ‘master’ dus wel in de naam van de opleidingen en op de diploma’s stond.

Gaan NCOI en de andere aanbieders nu nog meer van zulke opleidingen aanbieden? Het zou kunnen. In het persbericht staat: “Voor NCOI is de uitspraak ook van betekenis voor de verdere ontwikkeling van flexibel onderwijs in Nederland.”

Het filmpje speelt in een gemeenschappelijke ruimte van een studentenhuis. Op een televisie zijn in een uitzending van Al Jazeera militante Palestijnen zichtbaar. De student wijst ernaar en zegt: “7 October. This is me.” Het filmpje plaatste hij op Instagram.

Bedoelde hij te zeggen dat hij daar zelf te zien was – en zo ja, was dat ook echt zo? Of wilde hij zeggen: dit zijn mannen zoals ik? Of toch iets anders? Dat is niet duidelijk.

Het filmpje roept veel reacties op en de Universiteit Maastricht heeft de student nu geschorst. Dat zou zijn gedaan uit “bezorgdheid over de veiligheid van de student zelf, medestudenten en medewerkers”. Het is officieel geen strafmaatregel.

Ruim veertig Palestijnen kwamen deze zomer naar Nederland om te studeren of onderzoek te doen, al viel het niet mee om hun visum op te halen. Tegen universiteitskrant Observant zegt de universiteit dat deze student ook tot die groep behoort.

Het filmpje is van zijn Instagram-account verwijderd, maar het pro-Israëlische documentatiecentrum CIDI heeft het op X geplaatst, waarbij de student onherkenbaar is gemaakt. Het CIDI vraagt zich af hoe het met de veiligheidsscreening zat voordat de Palestijnse studenten een studievisum kregen.

Voorlezen in de bibliotheek, luisteren naar verhalen en vooral: zoveel mogelijk boeken lezen. Op de een of andere manier vond ik lezen tijdens de Kinderboekenweek nóg leuker. Ik kon helemaal verdwijnen in een verhaal en als een boek uit was, begon ik het liefst meteen aan de volgende. 

En ergens is dat best grappig, want als ik nu kijk naar wat ik lees, is daar niet zo heel veel meer van over. Ik lees nog steeds. Best veel zelfs. Maar vooral voor school en werk. Artikelen, onderzoeken, vakliteratuur en af en toe een informatief boek waarvan ik denk: hier kan ik iets van leren. Hartstikke nuttig natuurlijk, maar wanneer las ik voor het laatst een boek gewoon omdat ik benieuwd was hoe het verhaal afliep? Ik zou het eerlijk gezegd niet eens weten. 

Terwijl ik door de bieb liep, zag ik genoeg boeken waarvan ik dacht: die lijkt me leuk. Maar meteen kwam er zo'n hele vragenlijst in mijn hoofd. Heb ik eigenlijk wel tijd om een boek te lezen? Ga ik dit echt volhouden? En wat als ik na vijftien bladzijdes denk: nee, toch niks voor mij? Alsof een boek tegenwoordig eerst door een soort selectieprocedure moet voordat het mee naar huis mag. 

En ondertussen kan ik zonder problemen een halfuur op mijn telefoon zitten. Even Instagram openen, een filmpje kijken, nog eentje dan en voor je het weet ben je een stuk verder. Tijd om te lezen lijkt er niet te zijn, maar tijd om te scrollen vinden we blijkbaar altijd ergens. 

Eigenlijk vind ik dat best zonde. Want ik vond lezen vroeger juist zo fijn. Even helemaal ergens anders zijn. Geen meldingen, geen lijstjes met dingen die nog moeten en geen scherm waar iedere paar seconden iets nieuws gebeurt. Gewoon een verhaal en de tijd om daarin te verdwijnen. 

Dus misschien moet ik het ook helemaal niet zo groot maken. Ik hoef niet ineens drie boeken per maand te lezen of iedere avond een uur vrij te houden. Ik kan ook gewoon beginnen. Een boek uitzoeken dat me leuk lijkt, mijn telefoon wat eerder wegleggen en voor het slapen een paar bladzijdes lezen. 

Daarom heb ik mezelf iets voorgenomen voor deze Kinderboekenweek: ik loop naar de bieb en kies gewoon een leuk boek uit. Geen studieboek. Geen managementboek. Geen boek waarvan ik iets móét opsteken. Gewoon eentje omdat het verhaal me leuk lijkt. 

Ik daag jullie uit om hetzelfde te doen. Misschien lezen we inmiddels geen kinderboeken meer, maar dat betekent niet dat de Kinderboekenweek alleen voor kinderen hoeft te zijn. 

Dus: welk boek moet ik meenemen? 
En belangrijker nog: welk boek slaan jullie deze week weer eens open? 

Jenna van Lier is vierdejaars studente Communicatie in Eindhoven.

In Nederland zijn officiële graden als ‘bachelor’, ‘master’, ‘associate degree’ en ‘doctor’ wettelijk beschermd. Daarom treedt de Onderwijsinspectie op tegen instellingen die ‘master’ op een diploma zetten dat niet officieel erkend is.

Vorig jaar besloot de minister om de boetes voor dit vergrijp te verhogen. Onderwijsinstellingen verdienen immers duizenden euro’s per student, terwijl de maximale boete 500 euro bedroeg per uitgegeven diploma.

‘Executive master’
Maar wat beschermt de wet precies? Die vraag roept een recente uitspraak van de Raad van State op. De hoogste bestuursrechter veegde afgelopen woensdag alle boetes voor een groep particuliere onderwijsinstellingen van tafel die het woord ‘master’ op diploma’s hadden gezet.

De zaak werd aangespannen door NCOI en nog elf particuliere onderwijsinstellingen, allemaal onderdeel van de Salta Group. Ze maakten bezwaar tegen een totaalboete van 470 duizend euro uit 2023. De rechtbank gaf ze vorig jaar geen gelijk, dus gingen ze in beroep.

Volgens de Onderwijsinspectie hadden de particuliere aanbieders met diploma’s als ‘executive master’ en ‘professional master’ de indruk gewekt dat ze een erkende graad verleenden, terwijl de opleidingen niet erkend waren door kwaliteitskeurmeester NVAO.

Niet expliciet verboden
Maar hebben de onderwijsinstellingen inderdaad een ‘graad’ verleend, of alleen een papiertje uitgedeeld? “In de WHW is niet geregeld wat graadverlening precies is en hoe dat gebeurt”, oordeelt de Raad van State nu.

Er is een landelijk register met alle namen van erkende opleidingen en graden daarin. Alleen als je die op een diploma zet, verleen je een officiële graad, overweegt de Raad van State. Zomaar een ‘bachelor verpleegkunde’ of ‘master psychologie’ uitreiken mag dus niet.

Maar zelf een ‘executive master’ of een ‘professional master’ verzinnen kan dus wel. Dit kan grote gevolgen hebben voor de handhaving door de Onderwijsinspectie, die tot nu toe behoorlijk strikt naar deze kwesties kijkt.

‘Tevreden over duidelijkheid’
Het ministerie van Onderwijs kon vanochtend niet inhoudelijk op de uitspraak reageren. Het bestudeert deze nog en komt er later op terug. NCOI zegt in een reactie “tevreden” te zijn over het vonnis.

De particuliere opleiders werden ook beboet vanwege het vooraf niet goed informeren van studenten over hun opleiding en diploma. Om heel andere redenen veegt de Raad van State ook dat vergrijp van tafel: de Onderwijsinspectie heeft er niet genoeg bewijs bij geleverd. Die had bijvoorbeeld screenshots van de websites van de opleidingen moeten maken.

Overal om je heen lijkt het studentenleven weer op gang te komen. Je ziet anderen nieuwe contacten leggen en hun plek vinden. Dat kan pijnlijk zijn als je die aansluiting graag wilt, maar niet vindt. Misschien heb je helemaal niet zoveel behoefte aan nieuwe contacten, terwijl je wel het gevoel hebt dat dit van je wordt verwacht.

Ook later tijdens je studie kan dat gevoel ontstaan. Anderen lijken steeds meer hun draai te hebben gevonden. Jij misschien nog niet. Waarom lijkt het hen zo makkelijk af te gaan, terwijl het jou zoveel energie kost? Misschien voelt het voor jou alsof iedereen al weet hoe je student hoort te zijn, behalve jij.

Alleen zijn is niet hetzelfde als eenzaam zijn
Alleen zijn kan prima bij iemand passen, zo weet ik. Sommige studenten zoeken veel gezelschap, anderen hebben meer behoefte aan rust.

Maar je kunt ook graag aansluiting willen en toch alleen komen te staan. Je wilt contact en ergens bij horen, maar het lukt niet goed om dat te vinden. Dan is alleen zijn geen keuze of kenmerk van wie je bent, maar een situatie waarin je terecht bent gekomen. En juist dan kan het eenzaam worden.

Het helpt niet dat er een beeld is van hoe een studententijd hoort te zijn. Als je aan een opleiding begint, verwacht je misschien dat je vanzelf je plek vindt en een leuke tijd hebt. Maar studeren is ook een periode waarin nog veel kan veranderen. Voor de één gaat dat snel, voor de ander duurt het langer.

En waarom zou je studententijd eigenlijk een van de leukste fases van je leven moeten zijn? Misschien ontdek je pas later wat echt bij je past. Het idee dat juist deze jaren bijzonder moeten zijn, kan dan voelen als iets waar je aan moet voldoen. Je studie kan belangrijk voor je zijn, maar het kan ook gewoon een periode zijn tussen wat ervoor kwam en wat erna komt. Voor sommigen wordt het een bijzondere tijd. Voor anderen gaat het voorbij. Daar is niets mis mee.

Er is niet één manier om student te zijn
Ook het op kamers gaan hoort bij het bekende plaatje. Alsof je pas echt student bent als je het ouderlijk huis verlaat. Voor veel hbo-studenten is dat helemaal geen realistische stap. Wie wel op kamers wil, kan tegen hoge huren of een tekort aan kamers aanlopen. Misschien wil je helemaal niet uit huis, of voelt thuis wonen op dit moment gewoon beter.

Binnen een opleiding kunnen studenten heel verschillend zijn. Misschien heb jij meer tijd nodig om te ontdekken waar je je thuis voelt. Of wil je eerst weten waarom iets zo moet voordat je het overneemt. Dan kun je al gauw als lastig worden gezien. Dat betekent niet dat er iets mis is met jou. Misschien heb je meer ruimte nodig om op jouw manier te kunnen denken en leren.

Opleidingen kunnen hier volgens mij ook iets in betekenen. Niet iedere student hoeft op dezelfde manier mee te doen. Dus zij kunnen zich ook afvragen of ze soms te veel uitgaan van één bepaald type student.

Erbij horen is niet voor iedereen hetzelfde
Als alleen zijn bij je past, hoef je daar niets aan te veranderen. Maar als je graag meer contact wilt en dat niet vindt, kan dat behoorlijk pijn doen.

Als je tijdens je studie denkt aan stoppen omdat je het gevoel hebt dat je hier niet op je plek bent, hoeft dat niet meteen te betekenen dat je weg moet. Een moeilijke periode zegt nog weinig over de rest van je studie. Zoek contact als je dat mist, maar probeer jezelf niet te veranderen omdat je omgeving een ander beeld van het studentenleven laat zien. Je kunt je heel goed nog niet thuis voelen op je opleiding en er toch thuishoren.

Eenzaamheid gaat over meer dan het missen van contact. Soms zit het in het gevoel dat je anders zou moeten zijn om erbij te horen. Maar je hoeft jezelf helemaal niet te veranderen om geaccepteerd te worden. Als je dit gevoel herkent, zoek dan vooral iemand met wie je erover kunt praten. Dat kan iemand zijn die je vertrouwt. Je kunt ook terecht bij een docent of studentendecaan.

Misschien past het beeld van de ideale studententijd gewoon niet bij jou. Je hoeft niet in het plaatje te passen om bij Fontys te passen.

Reinout Heydra is docentopleider Aardrijkskunde bij Fontys Hogeschool

Studenten uit het leenstelsel krijgen volgend jaar een tweede tegemoetkoming van 44,50 euro per misgelopen maand basisbeurs. Bij een vierjarige studie is dat ruim 2.100 euro. Dit komt bovenop een eerdere tegemoetkoming van bijna 1.700 euro.

Is die tweede tegemoetkoming echt nodig? Of is het nog altijd te weinig? Daarover ging woensdag een debat in de Tweede Kamer.

Afgeschaft
De basisbeurs werd per september 2015 afgeschaft en acht jaar later kwam die weer terug. Dat was ‘wrang’ voor de studenten in deze tussenperiode, vond de politiek, en daarom kwam er al snel een tegemoetkoming. En nu komt er nog één.

Die eerste tegemoetkoming kostte ongeveer een miljard euro en aan de tweede tegemoetkoming gaat het kabinet 1,4 miljard euro besteden. Daarna moet er een streep onder de discussie, vindt het kabinet.

Dit wetsvoorstel voor een tweede tegemoetkoming is overigens opgesteld door het vorige kabinet van PVV, VVD, NSC en BBB. De huidige coalitiepartijen (D66, CDA en VVD) hebben het overgenomen.

Geen compensatie
De tegemoetkoming is geen volledige compensatie, zeker niet voor studenten die hun gehele studietijd op kamers woonden. De Socialistische Partij en DENK vinden het nog steeds te weinig.

Daar staan anderen tegenover. JA21 en de voormalige PVV-leden van Groep Markuszower vinden het veel geld. Ze wijzen erop dat de compensatie naar iedereen gaat, ook naar degenen “die misschien een gigasalaris hebben en helemaal geen schulden hebben gemaakt”.

Ze verwijzen naar de kritiek van de Raad van State, die de noodzaak van een tegemoetkoming niet zag. Zo erg was het leenstelsel nu ook weer niet, zeiden de adviseurs van de regering, en het is maar de vraag of de discussie over compensatie van pechstudenten hiermee echt wordt afgesloten.

Punt gezet
Maar genoeg partijen zitten ertussenin en vinden dat hiermee een punt gezet kan worden. Dat geldt ook voor oppositiepartij PRO, voortgekomen uit de politieke partijen PvdA en GroenLinks. Die stonden destijds samen met D66 en VVD aan de basis van het leenstelsel, waar ze zich later van afkeerden.

Onderwijsminister Rianne Letschert kreeg het woensdag dus niet moeilijk in de Tweede Kamer. “Wat mij betreft hebben wij daarmee het verleden afgesloten en kunnen we naar de toekomst kijken.”

April
Als alles goed gaat, kunnen studenten in april volgend jaar de tegemoetkoming krijgen. Die gaat van hun studieschuld af. Als ze geen studieschuld hebben, dan krijgen ze hem op hun bankrekening gestort. Die moeten ze dan wel op tijd doorgeven.

Bij de invoering van het leenstelsel is meer gebeurd dan alleen het afschaffen van de basisbeurs. De aflostermijn werd verlengd en ook hoefden oud-studenten minder hoge maandbedragen te betalen. Dat is zo gebleven nu de basisbeurs weer terug is. Wie een studieschuld niet kan aflossen, krijgt hem uiteindelijk kwijtgescholden.

De rente is relatief laag, vergeleken met commerciële rentes. Maar de rente stijgt wel en dat hadden veel studenten niet verwacht. Het kabinet wil de rente op studieschulden maximeren tot hooguit 2,5 procent. Ook daarover is discussie: sommige partijen willen er nul procent van maken, maar dat zou miljarden euro’s extra kosten.

Vooral afgestudeerden van opleidingen in de economie en techniek gebruiken vaak kunstmatige intelligentie, staat in een rapport van het Maastrichtse onderzoeksbureau ROA over de loopbaan en werkzaamheden van hbo’ers.

In de gezondheidszorg gebruiken ze AI het minst, maar ook daar doet bijna de helft van de oud-hbo’ers het wekelijks, van wie een deel zelfs dagelijks.

De onderzoekers peilden in 2025 ruim 14.000 hbo’ers één jaar na afstuderen en nog eens 10.000 die vier tot acht jaar geleden hun diploma hebben behaald.

Teksten, ideeën
De afgestudeerden gebruiken AI voornamelijk voor het opstellen van teksten (56 procent) en het genereren van ideeën (48 procent). Toch zegt slechts 28 procent van de respondenten dat het werk is veranderd door AI.

Ze hebben het niet per se rustiger gekregen sinds de opkomst van de chatbots. Slechts 6,7 procent zag bepaalde werkzaamheden verdwijnen, terwijl 15 procent zegt dat er taken bij zijn gekomen.

Dat laatste vindt de Vereniging Hogescholen goed nieuws. “Waar vaak wordt gesproken over werk dat verdwijnt door AI, laat dit onderzoek zien dat hbo’ers per saldo hierdoor juist meer taken en verantwoordelijkheden krijgen”, zegt voorzitter Maurice Limmen.

Maar de onderzoekers waarschuwen voor overhaaste conclusies op dit vlak. Ze hebben alleen naar werkende afgestudeerden gekeken, benadrukken ze in hun rapport, dus kunnen ze geen conclusies trekken over de gevolgen van AI “voor het totale aanbod van banen of voor de kans om werk te vinden”.

De werkloosheid onder hbo’ers is laag, maar neemt wel toe. Het is niet duidelijk in hoeverre dit met AI te maken heeft.

Veranderingen
Wat zijn taken die verdwijnen of kleiner worden door AI? De respondenten zeggen minder tijd kwijt te zijn aan vertalingen, notulen, administratie en, opnieuw, tekstschrijven.

De voormalige hbo’ers geven ook voorbeelden van taken die erbij zijn gekomen door AI. Ze moeten bijvoorbeeld een AI-training volgen. Ook moeten ze nu ‘feiten’ checken die de chatbot voorschotelt. In het onderwijs moeten docenten hun toetsen tegenwoordig AI-proof maken.

Van de studenten die in studiejaar 2024/2025 hun diploma behaalden, ging ruim 17 procent voor drie maanden of langer naar het buitenland, meldt statistiekbureau CBS. Nog eens 5 procent is korter dan drie maanden gegaan en van 2 procent weet het CBS niet hoe lang ze weg waren.

In de coronaperiode pakten ze minder vaak hun koffers. Ter vergelijking: van de studenten die in studiejaar 2021/2022 hun diploma haalden, ging slechts 11 procent voor drie maanden of langer naar het buitenland.

Toch reizen ze nog altijd minder dan vóór corona. In de jaren daarvoor ging doorgaans zo’n 24 procent van de hbo- en wo-studenten voor minstens drie maanden naar het buitenland.

Kennis van culturen
Van alle buitenlandgangers zegt 42 procent dat hun kennis van de eigen en andere culturen is toegenomen. Ook heeft de ervaring bijgedragen aan hun zelfstandigheid en hun kennis over het vakgebied, zeggen ze.

Daarnaast zijn er studenten die online een ‘buitenlandervaring’ opdoen, door bijvoorbeeld in een project samen te werken met studenten van een buitenlandse onderwijsinstelling. Dat deed 15 procent van de hbo’ers en 7 procent van de wo’ers.

Cijfers binnen Fontys Hogeschool
Ook binnen Fontys ziet Sarah White, operationeel teamleider van Team Study Abroad, dat het aantal studenten dat sinds de coronapandemie een internationale ervaring opdoet, toeneemt. Zo waren het in studiejaar 2021/2022 481 studenten, een jaar later 467, in het jaar 2023/2024 814 en weer een jaar later 966. Vorig studiejaar maakten 1.233 Fontysstudenten een trip naar het buitenland voor hun studie. “Daarmee is het aantal studenten dat naar het buitenland gaat tussen studiejaar 2022/2023 en studiejaar 2025/2026 meer dan verdubbeld.”

“Opvallend aan deze cijfers is dat de groei plaatsvindt terwijl het totale aantal studenten binnen Fontys in diezelfde periode juist is afgenomen”, vervolgt White. “In de cijfers zijn alle vormen van uitgaande studentmobiliteit binnen Fontys meegenomen, zoals de reguliere Study Abroad-uitwisselingen, Erasmus+, non-Erasmus-uitwisselingen, Blended Intensive Programmes (BIP's), Short-Term Blended Mobility en andere internationale studiegerelateerde mobiliteiten.”

Ontwikkelingen en trends
Volgens de operationeel teamleider wordt de stijging deels veroorzaakt door het herstel van traditionele semesteruitwisselingen na corona, maar ook door de introductie en de sterke groei van kortere internationale onderwijsvormen, zoals de Blended Intensive Programmes en Short-Term Blended Mobility, welke het opdoen van internationale ervaringen mogelijk maken voor studenten die geen volledig semester naar het buitenland kunnen of willen.

En voor welk land kiezen de studenten voornamelijk voor als ze naar het buitenland gaan? Europa blijft veruit de populairste regio, blijkt uit navraag. Dit omdat de meeste Fontysstudenten hier een ervaring op kunnen doen via Erasmus+. “Landen als Spanje, Duitsland, België, Portugal, Finland en Zweden behoren al jaren tot de meest gekozen bestemmingen.”

Maar ook bestemmingen buiten Europa zijn in trek, zoals de Verenigde Staten, Canada, Zuid-Korea, Japan, Mexico en Australië. White: “Kortom, we zien niet alleen dat meer studenten internationale ervaring opdoen, maar ook dat studenten gebruikmaken van een steeds breder aanbod.”

Wil je zelf ook studeren, stagelopen of andere internationale ervaringen opdoen in het buitenland? Meer informatie vind je op de site van Study Abroad.

Teenage Wasteland
De houding van de hoofdredacteur van de plaatselijke krant is exemplarisch. Hooghartig wuift hij begin jaren negentig in een live-uitzending van MHS TV, een schoolproject van de Middletown High School, elke suggestie van de hand dat er sprake zou kunnen zijn van een milieuschandaal. Eerder hebben leerlingen, die onderzoek doen naar giftig afval op de lokale stortplaats, al tevergeefs een videotape met hun bevindingen afgeleverd bij zijn krant. En ook bij bestuurders van Middletown in de Amerikaanse staat New York vangen zij bot.

De jeugdige deelnemers aan het project onderzoeksjournalistiek laten zich echter niet afschrikken. Ruim dertig jaar later blikken zij terug op de kwestie, die hun middelbare schoolperiode heeft gekleurd. Jesse Moss en Amanda McBaine laten hen voor deze reconstructie hun eigen reportages, studio-uitzendingen en docu’s nog eens zien en brengen hen ook bij elkaar om die periode van jeugdig idealisme te herbeleven.

Zo stuiten ze in deze stevige film, een reclamespot voor de journalistiek, op hun eigen ‘Deep Throat’. Terwijl de gedreven tieners door sommige bewoners van Middletown worden weggezet als notoire complotdenkers, zet de klokkenluider ‘Mr. B.’ hen op het spoor van een gezelschap dat zich als plaatselijke Sopranos onledig houdt met ‘waste management business’: het illegaal én lucratief dumpen van afval, waarbij lokale functionarissen nog wel eens een zakcentje toegestopt krijgen.
(te zien op Netflix)

Patrice: The Movie
Het leven lacht Patrice Jetter toe. De Afro-Amerikaanse vrouw, rond de zestig inmiddels, heeft een fijne job als klaarover, kan helemaal wegdromen bij haar uitbundig aangeklede modeltreinenbaan en vormt samen met lief Garry Wickham bovendien een aandoenlijk kunstschaatsduo. Dat leven is zo bijzonder dat ze er een film aan heeft gewijd: Patrice, The Movie, geregisseerd door Ted Passon.

Patrice heeft daarvoor tekeningen gemaakt van haar eigen leven. Ze gebruikt die als decor om haar eigen geschiedenis, met kinderen in de rol van haar ouders en andere sleutelfiguren uit haar kleurrijke bestaan, na te spelen. In een docu die laat zien dat het leven met een beperking ten volle kan worden geleefd – ook al is het lang niet altijd gemakkelijk.

Één ding zit Patrice nog wel dwars. Garry en zij zijn verplicht aan het latten. Want als ze zouden trouwen raken zij hun uitkering kwijt. Terwijl de twee zich voorbereiden op een alternatieve huwelijksceremonie starten ze dus ook een campagne op tegen deze ‘huwelijksstraf’. En daarmee heeft deze onweerstaanbare feel good-docu meteen een missie. Een mensenrechtenkwestie waarvoor Patrice, Garry en hun vrienden de perfecte pleitbezorgers zijn: hartveroverende personages, die voor een lach en een traan zorgen en van deze documentaire een héérlijke kijkervaring maken.
(vanaf vrijdag 25 september op NPO Doc)

Molly Vs. The Machines
Zoals elke avond had hij de voordeur afgesloten. Via de smartphone van zijn puberdochter kwam de buitenwereld echter alsnog binnen. In de nacht van 20 op 21 november 2017 maakte Molly Russell, nadat ze op Instagram was gebombardeerd met berichten over zelfdoding, depressie en zelfpijniging, een einde aan haar jonge leven. Sindsdien voert haar vader Ian, namens haar en al die andere tieners die zijn overgeleverd aan social media, strijd tegen de tech-giganten.

In deze urgente documentaire plaatst Marc Silver de tragische casus van de Britse tiener binnen de evolutie van het internet, het ontstaan van sociale media en de doorontwikkeling daarvan tot platforms voor ‘surveillance kapitalisme’. Ian Russell fungeert als hoofdpersoon voor een ingenieuze film, waarin daarnaast nog een andere verteller, gecreëerd met behulp van AI, wordt geïntroduceerd. Die schetst de techkant van de kwestie. Trefzeker reconstrueert Silver, met acteurs in een onwerkelijk decor, bovendien de rechtszitting, waarin zij tegenover elkaar komen te staan.

Molly’s persoonlijke geschiedenis wordt zo vastgeklikt aan het Metaverhaal. Daarbij geeft Silver, via enkele klokkenluiders, een alarmistische boodschap af: de techreuzen zijn zich bewust van de schade die hun product kan veroorzaken, maar willen er niets aan doen.
(zondag 27 september, 22.40 te zien op NPO2, daarna op NPO Doc)

Meer docutips van Helmut vind je hier.

De huidige cao loopt eind 2026 af en dus gaan vakbonden AOb, FNV en CNV binnenkort weer om tafel met de Vereniging Hogescholen om te onderhandelen over de nieuwe cao.

De afspraken in de vorige cao worden nog steeds uitgewerkt, vertelt AOb-bestuurder Douwe van der Zweep: “Er lopen nog verschillende onderzoeken. Bepaalde rapporten moeten dus nog verschijnen.”

Daarom houden ze het dit keer beknopt, zegt Van der Zweep. De bonden pleiten voor een salarisverhoging van 5,5 procent met “aandacht voor de lagere salarisschalen”.

Werkdruk
Ook dit jaar willen de bonden de werkdruk aanpakken. “De gemaakte afspraken zijn nog te vaak een papieren werkelijkheid”, stelt Van der Zweep. “Medewerkers krijgen in lang niet alle gevallen inzicht in hun jaartaak, laat staan dat deze realistisch is.” Daarnaast willen de vakbonden doorpraten over privétijd en pauzes van medewerkers.

Bovendien moeten mantelzorgende medewerkers beter worden ondersteund, vinden de vakbonden. Dat zijn medewerkers die bijvoorbeeld een zieke partner of familielid hebben voor wie ze moeten zorgen. “Wij willen bekijken welke afspraken nodig zijn om te voorkomen dat deze collega’s uitvallen”, aldus Van der Zweep.

Ook het loopbaanperspectief is dit jaar een belangrijk onderwerp voor de vakbonden. De leden willen zelf kunnen kiezen welke scholing ze bijvoorbeeld volgen en meer duidelijkheid over de doorstroommogelijkheden.

Vereniging Hogescholen
De hogescholen willen dit jaar een cao met een loonsverhoging, maar zonder extra afspraken. Dat staat in een brief van de Vereniging Hogescholen. Volgens de VH waren in de vorige cao relatief veel afspraken opgenomen. Daar willen de hogescholen het voorlopig bij laten.

Iedere vier jaar wordt in vrijwel alle Europese landen het HBSC-onderzoek (Health Behaviour in School-aged Children) uitgevoerd onder kinderen tussen de 12 en 16 jaar. Uit dat onderzoekt blijkt volgens het Trimbos instituut dat Nederlandse jongeren veel negatiever zijn gaan denken over homoseksualiteit dan vier jaar geleden.

Waar in 2021 nog ruim 59 procent van de jongeren positief was over homoseksualiteit, is dat in 2025 gedaald naar 36,5 procent. De grootste verandering vindt plaats onder meisjes. Daar nam het percentage af van 78 naar 51 procent. Onder jongens daalde het van 40 naar 22. En dat terwijl de acceptatie de laatste paar jaar eigenlijk juist toenam.

Olievlek
Docent Reinout Heydra schreef in april nog een opinie voor Bron over de afnemende acceptatie van lhbtiq+ onder Nederlandse pubers. “Maar dat de acceptatie zo hard keldert, schokt me. Er is decennialang gewerkt aan bepaalde normalisering en dat is nu in een paar jaar weer volledig afgebroken”, reageert hij op de resultaten uit het onderzoek.

Volgens de docent heeft vooral de media, en sociale media in het bijzonder, daar een groot aandeel in. Denk bijvoorbeeld aan de manosfeer. “Al die anti-krachten krijgen gewoon vrij spel, als een soort olievlek die zich heel vlot uitspreidt. Daar moet actief op gehandeld worden, maar dat gebeurt eigenlijk niet. Sociale media versterkt het effect juist.”

‘Actie nodig’
Ook vindt Heydra, als docentopleider werkzaam bij Fontys Educatie, dat iedereen binnen Fontys de maatschappelijke plicht heeft om zich tegen deze ontwikkelingen te verweren. Na zijn publicatie had hij bijvoorbeeld een gesprek met Joep Houterman, voorzitter college van bestuur, en Martin de Wolf, directeur Fontys Educatie Tilburg.

“Beiden waren ontzettend meedenkend, maar een gesprek alleen of het plaatsen van regenboogvlaggen gaat er niet voor zorgen dat die olievlek krimpt. Daar is actie voor nodig. En ja, Fontys moet zich strategisch opstellen, maar de lhbtiq+-community maakt ook deel uit van Fontys, net als de mensen die daar misschien wat kritischer op zijn.”

Opvoeden en Fontysstudenten
De docent pleit er daarom voor dat iedereen oog heeft voor zijn of haar blinde vlekken. "Want velen vinden de lhbtiq+-acceptatie in woord heel belangrijk, maar als het je niet direct raakt, raakt het ook uit het zicht.” Daar ligt volgens hem ook nog een taak voor alle docentopleiders. “Als de jongere generatie zich hieraan vast blijft houden, geven ze het later ook door aan hun kinderen. En wie zijn de pedagogen die, naast de ouders, de kinderen opvoeden? De docenten.”

Op de vraag of studenten binnen Fontys zich of anderen binnen de opleiding herkennen in de dalende cijfers, zijn een aantal eerstejaarsstudenten Commerciële Economie heel duidelijk. “Iedereen moet gewoon lekker zichzelf kunnen zijn. We merken niet dat iemand in ons jaar moeite heeft met homoseksualiteit of de acceptatie ervan”, laat een van de studenten weten.

Een andere student is het daar mee eens, maar plaatst er wel een kanttekening bij. “De acceptatie moet er absoluut zijn, maar het hoeft ons ook niet opgelegd te worden. Ik denk dat alle Pride-evenementen, regenboog zebrapaden en demonstraties juist bij de jongere generatie intussen de neus uitkomen. Dus laten we vooral gewoon allemaal ons eigen ding doen, zonder iets te forceren.”

Goede gesprekken
Volgens het onderzoek is ook het aantal jongeren dat denkt dat hun homoseksuele of lesbische klasgenoten open kunnen praten over hun geaardheid gedaald van 60 naar 45 procent. Daar hebben ze binnen de opleiding Vastgoedkunde in ieder geval geen probleem mee, weten derdejaarsstudenten Sil en Lucas. “Een aantal van onze medestudenten zijn homo of lesbisch, en daar wordt juist gewoon over gepraat. Zij zijn niet per se anders dan wij omdat ze op hetzelfde geslacht vallen.”

Sil vindt dat de huidige generatie jongeren sowieso een beetje verpest is. “Velen zitten op een fatbike, hangen ’s avonds buiten en brengen heel veel tijd door op sociale media.” Lucas: “Ik denk dat er ook steeds meer religieuze invloeden zijn, bijvoorbeeld bij jongeren vanuit de moslimcultuur. Daar wordt homoseksualiteit niet geaccepteerd. Dat was binnen het Christendom ook nog zo, maar daar lijkt het nu eerder oké.”

Derdejaars International Communication Management-student Alexandru ziet ook geen enkele problemen binnen zijn studie, of op campus Rachelsmolen. “Het is een plek waar iedereen mag zijn wie hij of zij wil zijn. We zijn natuurlijk wat meer volwassen en laten ons niet snel beïnvloeden. Dat is bij de jeugd anders, die worden nogal snel meegetrokken door anderen, zowel online als door de omgeving. Maar hier doet iedereen vooral z’n eigen ding.”

Fontys Pride
Volgens een woordvoerster van Fontys Pride, de community die zich instellingsbreed inzet voor LHBTIQIA+-studenten en -medewerkers, zijn er geen harde cijfers te overleggen als het gaat over het af- of toenemen van de acceptatie rondom homoseksualiteit binnen Fontys. “Maar dit nieuws onderstreept wel eens te meer het belang van onze community. Want iedereen verdient een veilige onderwijsomgeving waarin je jezelf kunt zijn en optimaal kan leren.”

Een paar weken geleden bleek dat het landelijk tekort aan studentenwoningen nauwelijks afneemt: het blijft rond de 20.000 steken, maakte kenniscentrum studentenhuisvesting Kences bekend. 

Vandaag presenteert de minister van Volkshuisvesting een lijst met maatregelen om dat tekort naar beneden te krijgen. Zo trekt het kabinet vanaf 2029 jaarlijks 60 tot 65 miljoen euro uit voor de bouw van ‘onzelfstandige woningen’, zoals studentenkamers. Nu is dat nog 25 miljoen. Die bedragen staan in een actieplan voor de woningbouw. 

Ook provincies en gemeenten moeten voor meer studentenkamers gaan zorgen. Zij moeten afdwingen dat zestig procent van de nieuwbouw voor studenten uit onzelfstandige woningen bestaat.

Minder belasting
Woningcorporaties betalen sinds 2006 vennootschapsbelasting. Dat kost ze nu bijna een miljard euro. Het is de corporaties een doorn in het oog: al het geld dat de overheid afroomt, kan niet in nieuwe huizen geïnvesteerd worden. 

Het kabinet schrapt deze belasting nog niet, maar komt de corporaties wel tegemoet met een andere maatregel: ze mogen meer rente aftrekken van de belastingen. Dat scheelt mogelijk enkele honderden miljoenen euro’s. 

Concrete bouwplannen
In het actieplan staat niets over het voornemen om meer te gaan bouwen op de campussen van hogescholen en universiteiten. In een recent antwoord op Kamervragen van het CDA over studentenhuisvesting zegt de minister dat ze hier later dit jaar op terugkomt.

Wel claimt ze in de antwoorden dat in de negentien grootste studentensteden ‘definitieve bouwplannen’ zijn voor 17.000 studentenwoningen. Ook zouden er ‘voorlopige bouwplannen’ zijn voor nog eens bijna 18.000 woningen.

Dat wil niet zeggen dat het tekort van 20 duizend studentenwoningen daarna is opgelost, zo legde de directeur van Kences begin deze maand uit. Door de woningnood hebben veel jongeren de zoektocht namelijk opgegeven. Zodra er huizen bijkomen, gaan zij mogelijk alsnog op zoek naar een eigen kamer en kan het tekort dus weer stijgen.

Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer ging het zijdelings over hoger onderwijs en onderzoek. Het nieuwe kabinet wil de bezuinigingen op onderwijs terugdraaien. Dat roept vooralsnog geen weerstand op. 

Onderwijs en onderzoek komen daarom weinig aan bod tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen, die volgen op de presentatie van de nieuwe rijksbegroting. Ze kwamen wel even ter sprake toen premier Rob Jetten het over AI had.

‘Enorme kansen’
Kunstmatige intelligentie “biedt Nederland enorme kansen”, zei de premier tijdens de tweede dag van de beschouwingen. Volgens Jetten is het daarom belangrijk om meer te investeren in AI-infrastructuur, bijvoorbeeld door AI-fabrieken te bouwen.

Ook is AI een van de vier focusgebieden binnen de talentstrategie, herhaalt hij. In die talentstrategie krijgen hogescholen en universiteiten de ruimte om internationale studenten aan te trekken voor gebieden die het kabinet belangrijk vindt. Voor die strategie is 154 miljoen euro per jaar uitgetrokken.

Veel profijt
Daarnaast moet AI volgens Jetten beter worden ingezet in het onderwijs. Nederland zou kunnen leren van landen als Estland en Singapore, zegt hij, waar studenten er “veel profijt” van hebben dat digitale vaardigheden “op een goede en doordachte manier onderdeel zijn geworden van het lespakket”.

Jetten wil hierover met het onderwijs en studenten in gesprek gaan, zodat AI een “goede plek” krijgt als “hulpmiddel om meer te leren”. Hoe dat er precies uit moet zien, is nog onduidelijk.

Veel instellingen in het hoger onderwijs zijn al volop bezig met AI. Zo heeft de Universiteit Utrecht recent nog een eigen chatbot gelanceerd, en ook andere onderwijsinstellingen zoals de Universiteit van Amsterdam, Tilburg University en Erasmus Universiteit Rotterdam hebben een bot. 

Fontys ICT heeft een eigen AI-platform gecreëerd waarvan nu bekeken wordt of het over de hele instelling kan worden uitgerold. En uiteraard is AI ook verweven in veel onderwijsvormen binnen Fontysinstituten. Intussen werkt SURF, de ict-coöperatie voor onderwijs en onderzoek, aan een landelijk AI-platform.

Zorgen
Maar mensen maken zich ook zorgen over AI-gebruik in het onderwijs. Vorig jaar riepen 500 onderzoekers en hoogleraren in een open brief op om kritischer te zijn op kunstmatige intelligentie in het onderwijs. “AI-gebruik verhindert aantoonbaar het leren van studenten en tast het vermogen tot kritisch denken aan”, schreven ze.

Ook zijn er zorgen over de ongebreidelde macht van de bedrijven die AI op de markt brengen. Afgelopen weekeinde riep een aantal van hen nog op tot nieuwe regelgeving om de razendsnelle ontwikkelingen te vertragen omdat AI te krachtig en almachtig dreigt te worden. Wat onder meer de terechte vraag oproept waarom zij dat zelf dan niet doen.

En dan is er nog de al langer lopende kwestie van copyright: AI rooft het hele internet leeg maar er wordt geen cent betaald voor het werk van wetenschappers, schrijvers, journalisten en artiesten dat de AI-modellen als een enorme digitale stofzuigers binnenhalen.

Den Haag                                                                   
In Den Haag worden AI-tools zoals ChatGPT inmiddels ook ingezet. Zo zijn er AI-sporen gevonden in honderden socialemediaberichten van Jetten zelf. Ook in een speech van onderwijsminister Rianne Letschert was AI gedetecteerd.

Canada is woensdag door Ursula von der Leyen uitgenodigd om als eerste land ter wereld ‘geassocieerd lid’ van de EU te worden. Dat deed de EU-commissievoorzitter tijdens haar jaarlijkse toespraak in het Europees Parlement, in aanwezigheid van de Canadese premier.

Hoe een ‘geassocieerd lidmaatschap’ eruitziet weet nog niemand. Het bestaat immers nog niet. Maar Canada is verwikkeld in een handelsoorlog met de Verenigde Staten en alleen al daarom lonkt een sterkere band met Europa.

De EU en Canada hebben al langer afspraken over bijvoorbeeld mensenrechten, veiligheid en vrijhandel. Daarnaast werken ze al decennia samen op het gebied van wetenschap en technologie.

Erasmus+ en Horizon
Volgens EuroNews wordt er nu onderhandeld over deelname aan Erasmus+. Met hulp van dat programma trekken jaarlijks zo’n 1,5 miljoen studenten de grens over.

Ook praat Canada over verdere deelname aan wetenschapsprogramma Horizon. Canada is sinds 2024 gedeeltelijk aangehaakt: Canadese onderzoekers mogen samenwerken met Europese partners, maar kunnen bijvoorbeeld nog geen individuele beurzen aanvragen voor hun werk in Canada.

De EU zet Horizon vaak in als diplomatiek bindmiddel. Zo zijn in de laatste paar jaar ook Japan, Zuid-Korea, Nieuw-Zeeland en Egypte toegetreden tot het Europese miljardenfonds. Met Australië, Kazachstan en India voert de EU gesprekken.