De kerstfilmkalender van Videoland startte honderd dagen voor Kerstmis, maar dat was in mijn optiek nog ietwat te vroeg om al in de kerstsferen te komen. Ik haak daarom 71 dagen voor kerst in bij Operation Nutcracker.

Daarin volgen we het avontuur van een eventplanner die, hoe kan het ook anders, voor een rijke, lokale familie een evenement moet organiseren. En laat die familie nu ook nog eens een knappe zoon hebben waarmee ze samen moet werken. En laat die zoon nu ook nog eens precies de man zijn die ze op het vliegveld tegen het lijf liep. Alles lijkt voorspoedig te voorlopen totdat de twee hoofdrolspelers erachter komen dat de showstopper van het evenement, de gouden notenkraker, per ongeluk met een andere passagier het vliegveld heeft verlaten.

De voorspelbaarheid van de rest van het verhaal zijn we wel gewend. Want, net als bij zoveel romantische kerstfilms, is het plot eigenlijk vanaf het begin te raden. Je ziet alles al van mijlenver aankomen, waardoor echte verrassingen uitblijven. Een standaardkeuze in de lijst, maar die lijst blijf ik stiekem wel in de gaten houden. Prima tijdverdrijf voor de honderd dagen voor kerst.

Cijfer: 6. “Een prima wegkijker voor de liefhebber van het zoetsappige, romantische kerstfilmgenre. Geen hoogvlieger, maar leuk voor tussendoor.”

Oprotten met je AI!

Het is een voorbeeld van de steeds zichtbaardere kloof tussen hoe oudere en jongere generaties tegen AI aankijken. De ‘boomer’ die tot voor kort uitgelachen werd omdat hij zijn smartphone eenvingerig bediende, is nu een AI-juicher. Ze zijn o zo trots, maar veel jongere mensen zien ze als ‘useful idiots’ van een dubieuze industrie met technologie, die niet automatisch een betere toekomst belooft.

De kloof beperkt zich niet tot generaties. Pas zat ik in een zaal vol onderwijsmensen, die werd toegesproken door een keynotespreker/futurist. Een woordenvloed vol AI-robots en AI-agents stroomde door de zaal, die steeds geïrriteerder raakte. ‘Jullie prachtige kinderen krijgen straks gepersonaliseerd les van AI-avatars,’ orakelde de keynotespreker/futurist tegen mensen met hele andere technologische uitdagingen, zoals een haperende airconditioning op een zomerse dag.

Vervolgens gebeurde iets wat ik zelden heb gezien tijdens een conferentie. Mensen begonnen weg te lopen. Eerst eentje, daarna nog eentje en uiteindelijk meer dan dertig. Met veel misbaar.

De keynotespreker/futurist was inmiddels langs zelfrijdende Ferrari’s in Dubai en tennissende robots in China aangekomen bij het beroep van architect. Zijn twaalfjarige zoontje kon met AI wat een architect ook kon, maar dat was niet erg, probeerde hij grappig te zijn, want architecten waren duur en arrogant.

Dat dat ook gold voor keynotesprekers/futuristen ontging hem volledig.

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

RTL Nieuws analyseerde honderden masterscripties van twaalf universiteiten. Alleen de Vrije Universiteit Amsterdam en de Universiteit Maastricht ontbreken in het onderzoek, omdat hun scripties niet online staan.

In 59 procent van de onderzochte scripties werden sporen van generatieve AI aangetroffen. Bij 14 procent kwam meer dan de helft van de tekst van een chatbot en bij zes procent leek de scriptie zelfs vrijwel volledig door AI te zijn geschreven.

Het Amsterdamse universiteitsblad Folia kwam vorige week met een vergelijkbaar onderzoek. Het blad onderzocht bachelorscripties van de faculteit economie en bedrijfskunde met behulp van Pangram. Bij 48 van de 50 bachelorscripties bleek (een deel) door AI geschreven te zijn.

Fraude
Tegen RTL zeggen sommige studenten dat ze zichzelf nog altijd als de maker van hun scriptie beschouwen, ondanks het AI-gebruik. “Voor mij zijn het mijn gedachten. Die staan erin. Niet feiten die een chatbot erin wil hebben”, aldus een van hen. Anderen ontkennen dat ze AI hebben ingezet.

Onderwijsminister Rianne Letschert spreekt van fraude wanneer een student een scriptie volledig door AI laat maken. Volgens haar moeten instellingen kijken of ze daar wel voldoende op controleren.

Pangram
RTL analyseerde de teksten met de AI-tool Pangram, een detectieprogramma dat patronen kan opsporen die vaker door chatbots worden gebruikt. Zo herkent Pangram teksten van bijvoorbeeld Claude, ChatGPT en Gemini.

Pangram zou volgens wetenschappers voorzichtig te werk gaan: minder dan de helft van volledig door AI geschreven teksten wordt als zodanig gedetecteerd. Eerder werden met behulp van de tool sporen van AI gevonden in honderden berichten van premier Rob Jetten. Ook onderwijsminister Letschert gebruikte weleens AI in een toespraak.

Niet volledig
Bij het onderzoek zijn overigens niet de volledige scripties geanalyseerd. RTL scande steeds drieduizend woorden, schrijft de nieuwsorganisatie. Masterscripties tellen doorgaans tussen de tien- en twintigduizend woorden.

Danial is net 27 geworden en zit inmiddels in zijn derde jaar van de opleiding Klassieke Compositie in Tilburg. Hij woont in een huis met acht Nederlandse huisgenoten, van wie de meesten student zijn. Zijn Iraanse familie heeft hij al meer dan twee jaar niet gezien. Het plan om naar Turkije of Armenië te vliegen om zijn familieleden daar te ontmoeten, is vanwege geannuleerde vluchten en de kans op een nieuwe oorlog gecanceld.

Gelukkig spreekt hij zijn familieleden wel elke dag. Dat verzacht volgens hem de pijn van de grote afstand en het feit dat ze elkaar niet in levenden lijve kunnen zien. Maar het neemt de zorgen niet weg. “Ik ben heel bang voor een nieuwe oorlog”, vertelt hij. “Onlangs is een van onze goede vrienden, Souroush Khazai, om het leven gekomen door Amerikaanse bombardementen. Er kan elk moment een nieuw conflict uitbreken en bij elke ontwikkeling neemt de intensiteit van de oorlog toe, dus ik maak me echt heel veel zorgen om mijn vrienden en familie.”

Muzikale droom
De gedachte om terug te gaan, spookt iedere dag door Danials hoofd. Maar tegelijkertijd weet hij ook dat hier, in Nederland, het begin van zijn toekomst ligt. “Mijn familie staat erop dat ik blijf om mijn studie af te maken, want als ik terugga, kan ik het land misschien nooit meer verlaten en zouden mijn muzikale droom en toekomst in feite volledig in rook opgaan. Zolang ik studeer, blijf ik dus in Nederland, en ik zal wel zien waar het muzikale pad me uiteindelijk naartoe zal leiden.”

Danial zou in ieder geval nog twee jaar moeten studeren om zijn opleiding af te ronden. De vraag is alleen of hij het zolang volhoudt. De student moet namelijk net als iedere andere student collegegeld betalen. Hij krijgt daar vanwege de omstandigheden - net als andere Iraanse studenten overigens - weliswaar een flexibelere betalingsregeling voor, maar bottom line is wel dat er betaald moet worden. En snel ook. “Als ik het restant van 4.000 euro, dat nog openstaat van het collegegeld van voorgaande jaren, niet kan betalen, verlies ik in december mijn verblijfsvergunning. Op dit moment is de kans erg klein dat ik mijn studie bij Fontys kan voortzetten.”

Weer een nieuwe deadline dus die Danial moet halen. Afgelopen zomer zat hij ook al in onzekerheid omdat hij uitgeschreven dreigde te worden als hij niet vóór 1 september een bepaald bedrag aan collegegeld zou betalen. Dat is gelukt dankzij donaties en benefietconcerten. Een tussenoplossing, waarvan Danial er meerdere nodig zal hebben om bij Fontys én in Nederland te mogen blijven. Voorheen kreeg hij geld van zijn ouders, maar vanwege de oorlog hebben ze dat zelf hard nodig.

Overlevingsstand
“Ik doe er alles aan om voldoende middelen te verzamelen om aan de vereisten te voldoen, maar tot nu toe heb ik nog geen oplossing gevonden. Ik heb nog twee maanden de tijd, maar zoals je je kunt voorstellen, is het behoorlijk zwaar om voortdurend in een vecht-of-vlucht-modus en overlevingsstand te verkeren, enkel en alleen om te kunnen studeren. Maar toch klaag ik niet. Zo werkt het leven nou eenmaal. Ik ben nog steeds heel blij dat ik hier ben en geniet van mijn tijd als muzikant.”

Mogen wetenschappers hun eigen nieuwsgierigheid volgen en hun inzichten vrijelijk met studenten delen? Mogen ze samenwerken met collega’s van over de hele wereld of zitten daar beperkingen aan?

Het vorige kabinet wilde advies van wetenschapsgenootschap KNAW over de academische vrijheid, oftewel de vrijheid om te doceren en te onderzoeken wat je wilt. Hoe zit het met die vrijheid? Wat zijn de bedreigingen?

En het kabinet had nóg een vraag. Hoe zit het met de vrijheid van meningsuiting in de wetenschap? Durven studenten en docenten nog wel voor hun mening uit te komen?

Vrijheid beschermen
Twee vragen, twee rapporten, twee conclusies. De politiek moet de academische vrijheid in de wet beschermen, vindt de KNAW. En de vrijheid van meningsuiting? Daar moeten politici zich niet mee bemoeien.

Hoofdauteur van het rapport over academische vrijheid is hoogleraar rechtsgeleerdheid André Nollkaemper. In de dagelijkse praktijk is deze vrijheid niet goed beschermd, meent hij, en dat ligt mede aan de wetgeving.

Want daarin staat alleen maar dat de academische vrijheid aan universiteiten en hogescholen “in acht wordt genomen” en het is niet duidelijk wat dat betekent. En de Grondwet zegt er niets over. Dat is een groot verschil met de vrijheid van meningsuiting, legt hij uit, want die staat wél in de Grondwet en ook in Europese verdragen. De vrijheid van meningsuiting is dus beter beschermd. 

Waarom heeft de academische vrijheid nu opeens juridische bescherming nodig, en vroeger niet?
Nollkaemper: “Uit Europese vergelijkingen blijkt dat de situatie in Nederland inmiddels behoorlijk zorgelijk is. De ruimte voor vrije wetenschap is beperkt. We zien ook dat sommige onderzoekers met haatcampagnes te maken krijgen. Bovendien is het politieke landschap in Europa en de Verenigde Staten een teken aan de wand. We beseffen nu beter hoe belangrijk academische vrijheid is en ook wat er gebeurt bij een kanteling van politieke meerderheden. Daarom moeten we hierover nadenken: hebben we het goed geborgd? Wij denken van niet.”

Voorziet u ook in de Nederlandse politiek problemen voor de academische vrijheid?
“Er lag al wetgeving over kennisveiligheid op tafel die een flinke inperking zou betekenen. De overheid wilde studenten en onderzoekers screenen voordat ze hierheen mochten komen. Ook de wetgeving rond internationalisering en de onderwijstaal perkte de vrijheid van onderwijsinstellingen in. Maar die wetsvoorstellen zijn voorlopig van tafel.”

Wat verwacht u van een juridische borging voor academische vrijheid? Komen er dan ook rechtszaken over?
“Er is inderdaad een risico dat meer mensen zich op hun academische vrijheid gaan beroepen, maar dat is de prijs die je betaalt voor wettelijke bescherming. Ik heb geen kristallen bol, maar misschien komt er een rechtszaak als een onderzoeker van het universiteitsbestuur niet mag samenwerken met de fossiele industrie of met een Chinese universiteit. Of misschien wil iemand lesgeven over een omstreden theorie, bijvoorbeeld op het gebied van klimaat of migratie. In Gent kwam laatst een wetenschapper in opspraak die over raciale verschillen in intelligentie schreef: zulke kwesties zouden tot een rechtszaak over academische vrijheid kunnen leiden.”

Moet je de grenzen van deze vrijheid dan aan de rechter overlaten?
“Het hoeft niet altijd tot een rechtszaak te komen. We kunnen zelf vroegtijdig met elkaar het gesprek aangaan: wat valt onder de academische vrijheid en wat zijn de beperkingen? Je kunt bijvoorbeeld niet zomaar over alles lesgeven, want studenten volgen een bepaalde opleiding en die zit op een bepaalde manier in elkaar.”

Onze academische vrijheid kan botsen met die van anderen. Als je bijvoorbeeld samenwerkt met Israël of China, hoe zit het dan met de academische vrijheid van Palestijnen of Oeigoeren?
“Het is uiteindelijk maatwerk. Je kunt onderzoek doen dat op zichzelf niets met onderdrukking te maken heeft, maar naarmate het daar dichterbij komt, kan het een reden zijn om van samenwerking af te zien. Dat is aan de academische gemeenschap.”

Ook de toenemende afhankelijkheid van private opdrachtgevers is volgens u een bedreiging voor de academische vrijheid. Dat verandert waarschijnlijk niet met nieuwe wetgeving.
“Als de financiering van de wetenschap terugloopt, dan stijgt de druk om extern geld te vinden en dat is een risico: je kunt dan minder goed je eigen onderwerp bepalen. Onderzoekers moeten dan de wetenschappelijke integriteit in de gaten houden. Hoe ga je met de resultaten naar buiten? Je bent geen willoos slachtoffer, je bent een speler, maar het wordt wel moeilijker naarmate de wetenschap minder ruimte krijgt.”

Defensie trekt nu de portemonnee voor onderzoek en innovatie en daar springen de universiteiten op in. Leveren ze dan hun academische vrijheid in?
“Extra geld is op zichzelf geen bedreiging voor de academische vrijheid. Het ligt er dus aan hoe de samenwerking wordt ingericht. In alle gevallen moet de vrijheid van wetenschappers geborgd zijn. Ze kunnen prima samen met Defensie een vraag bedenken, maar hoe gaan ze hun onderzoek uitvoeren? Dat zou aan de wetenschappers moeten zijn. En hoe transparant kunnen ze zijn? Ze moeten ook de ruimte hebben om nee te zeggen.”

Misschien denken ze bij de overheid: wie betaalt, bepaalt.
“Dan hoop ik dat deze rapporten tot nadenken stemmen. Wetenschappelijk onderzoek moet vrij zijn, dus degene die betaalt mag niet de inhoud bepalen. De rapporten komen inderdaad wel op een kritiek moment, ook voor de wetenschap zelf. Academische vrijheid komt met een zekere verantwoordelijkheid om er goed voor te zorgen.”

Je zou kunnen denken: pas op wat je wenst. Wordt een wettelijk bepaalde academische vrijheid geen stok om mee te slaan als een wetenschapper aan een talkshowtafel over iets buiten zijn of haar vakgebied praat?
“Je moet het niet te nauw zien. Wat is iemands expertise? Onderzoek doen betekent vaak dat je nog niet alle antwoorden weet. Bovendien zijn wetenschappers getraind om met een wetenschappelijke blik te kijken naar problemen. Met die blik kunnen ze heus weleens iets zeggen over andere vakgebieden dan hun eigen.”

Tegelijk met het rapport over de academische vrijheid verschijnt het KNAW-rapport over de vrijheid van meningsuiting in het hoger onderwijs en de wetenschap. Daarmee moet de overheid zich zo min mogelijk bemoeien, vindt hoofdauteur Ineke Sluiter, voormalig KNAW-president en hoogleraar Griekse taal en letterkunde.

De vrijheid van meningsuiting hoort bij een vrije samenleving. Is dat eigenlijk niet vanzelfsprekend?
Sluiter: “We hadden inderdaad snel klaar kunnen zijn, maar de vrijheid van meningsuiting roept toch altijd weer vragen op. Dit is niet het eerste rapport erover en het zal niet het laatste zijn.”

Waarom moet de politiek zich er niet mee bemoeien?
“Vrijheid van meningsuiting is uitstekend geborgd in de Grondwet, andere wetgeving en ook in het Europese verdrag voor de rechten van de mens. En wetenschappers hebben een gedragscode die voorschrijft dat ze zo transparant mogelijk moeten zijn over hun rol in publieke debatten. Dat is voldoende. Als je de vrijheid van meningsuiting nader gaat invullen met nieuwe regels, dan ben je die eigenlijk aan het inperken.”

Wat kan de politiek dan wél doen?
“Dat is het probleem, politici willen iets doen. Ze reageren vaak op incidenten en willen dan krachtdadig overkomen. Maar terughoudendheid vergt ook een zekere moed. Als het over incidenten aan de universiteiten gaat, moeten ze iets vaker zeggen: dit is niet aan ons.”

De ophef binnen en buiten de universiteit gaat vaak over gevoelige kwesties, zoals samenwerking met landen als China en Israël. Die gaat vast niet verdwijnen met dit rapport.
“Nee, maar als het goed is zorgt de vrijheid van meningsuiting ervoor dat je over zulke kwesties een echt debat kunt voeren met de academische gemeenschap en de medezeggenschap. Net als politici moeten ook universitaire bestuurders zich daarin terughoudend opstellen en in elk geval transparant communiceren. Unanimiteit zul je nooit krijgen, maar na een debat weet je wel waar draagvlak voor is.”

In het rapport legt u aan studenten uit dat de collegezaal een ‘brave space’ is. Wat is dat? “In de collegezaal kun je soms onwelgevallige theorieën horen en dat hoort erbij: studenten zijn aan het leren, ze krijgen met onderwerpen en standpunten te maken die ze nog niet kennen. Als dat in het onderwijs niet kan, waar dan ooit nog wel? Studenten moeten elkaars ruimte en standpunten respecteren. De meesten kunnen daar prima mee leven. Dat geldt eigenlijk voor alle punten die we benoemen: verreweg het meeste gaat goed. Bijna alle debatten en colleges verlopen probleemloos.”

Toch lopen de emoties soms hoog op, bijvoorbeeld als het over de slavernij gaat of klimaatverandering. Is dat een probleem?
“Nee, je bestudeert die onderwerpen juist omdat ze gevoelig liggen. Er is in de wetenschap bijna altijd sprake van een zeker engagement. Vaak denken mensen dat dat alleen voor de sociale wetenschappen geldt, maar als je bijvoorbeeld biodiversiteit bestudeert is dat ook omdat je de waarde ervan inziet. In het onderwijs en onderzoek moet je natuurlijk wel zorgen dat je je analyses niet door emoties laten bepalen.”

Toezichthouder CEA, Commissie Eindtermen Accountancy, stelt dat het anders moet binnen de accountancy-opleidingen. Volgens de commissie moeten theorie en praktijk sterker met elkaar worden verbonden en moet een vernieuwde opzet ruimte bieden voor een kortere opleidingsroute. Ook krijgen universiteiten en hogescholen meer vrijheid bij het samenstellen van hun eigen programma’s en wordt het aantal eisen waar een afgestudeerde accountant aan moet voldoen teruggedrongen.

Ter schets: voorheen deed een Fontysstudent gemiddeld vijf jaar over de bachelor, waren er daarna nog post-bacheloropleidingen en moest er een praktijkopleiding gevolgd worden voordat je aan de slag kon. Dat gaat op de schop, aldus Nadja Van der Schoot: “Eerst hadden we een opleiding van twaalf jaar om accountant te worden, maar met de nieuwe eindtermen wordt toegewerkt naar een nominale opleidingsduur van zeven jaar.”

Andere eisen
Waar de eisen voorheen vooral om vakgebieden gingen, ligt de nadruk in de nieuwe richtlijnen meer op geïntegreerde leeruitkomsten zoals kennis, vaardigheden en professioneel gedrag. 

Van der Schoot legt uit. “Er zijn nu zo’n 160 tot 180 geformuleerde eisen waar een accountant aan moet voldoen. Dat wordt teruggebracht naar 40 tot 50 eisen. Door dit te kunnen samenvatten in bredere geformuleerde beschrijvingen, voelen we bij Fontys veel meer de ruimte om talentgericht onderwijs aan te bieden.”

Betere aansluiting
Dat vraagt om aanpassingen, zowel binnen het curriculum als bij docenten. “Docenten moeten meer samenhang aanbrengen tussen hun vakinhoud en de beroepspraktijk. De theorie die ze aanbieden moet compacter en duidelijker worden, zodat studenten begrijpen wat ze ermee kunnen doen en hoe ze die kennis in de praktijk kunnen toepassen”, licht docent Patrick van Belkom toe.

Want juist die praktijk wordt tijdens de studie steeds belangrijker, aldus ook het CEA. Daarom moeten opdrachten volgens de nieuwe landelijke richtlijnen beter aansluiten bij het niveau waarop studenten worden opgeleid. “Daar hoeven we niet zoveel aan te veranderen, want in feite doen we dat bij Fontys al heel goed”, aldus Van Belkom. “De verandering zit vooral in de manier waarop de onderdelen met elkaar verbonden worden.”

AI en toetsing
Een van de ontwikkelingen die daar een grote rol in speelt is onder meer het gebruik van AI. Want is accountancy nu juist geen vakgebied dat door kunstmatige intelligentie overgenomen kan worden? “Absoluut niet”, antwoorden beide docenten. “AI is vooral een hulpmiddel dat accountants kan ondersteunen bij hun werkzaamheden, zoals het opstellen van adviesrapporten en onderzoeken. Maar dat betekent niet dat de accountant overbodig wordt. De accountant is juist degene die oordeelt en verbanden legt. Dat vraagt om nuance en blijft altijd mensenwerk”, aldus Van der Schoot.

Ook basiskennis van vakken als boekhouden, statistiek en procesanalyse blijft daarin volgens Van Belkom noodzakelijk. Aan docenten dus de taak om de integratie van AI daarin goed te begeleiden. “Studenten mogen AI bijvoorbeeld inzetten bij het maken van hun portfolio, maar moeten tijdens de beoordeling altijd laten zien dat ze de inhoud begrijpen. Een rapport kan er met behulp van AI perfect uitzien, maar de accountant is degene die de inhoud uit moet kunnen leggen.”

Een andere belangrijke factor is de verandering van toetsing. De accountancy-opleiding werkt al geregeld met portfolio’s, maar kent ook traditionele kennistoetsen. Dat gaat volgens de docent in de toekomst veranderen. “Toetsen zijn dan niet zozeer voor een cijfer, maar helpen studenten vooral om inzicht te krijgen in waar ze staan in hun kennis en ontwikkeling.”

Aandachtspunten
Hoewel beide docenten overwegend positief zijn over de nieuwe eindtermen, zien ze ook aandachtspunten. Daarom verzonden ze vorige week hun feedback op het conceptplan. “Vooral de beoordeling van studenten vraagt om duidelijke afspraken”, legt Van der Schoot uit. “Want als leeruitkomsten meer holistisch worden geformuleerd, moet wel helder blijven wanneer een student goed genoeg presteert. En daarbij moeten we voorkomen dat Nederlandse accountantsopleidingen allemaal verschillende maatstaven gaan hanteren.”

Daarom werkt Fontys samen met andere opleidingen aan afspraken om het niveau dat studenten op verschillende momenten tijdens hun opleidingen moeten bereiken, vast te leggen. “Want de vrijheid om het onderwijs zelf vorm te geven, mag niet betekenen dat onduidelijk wordt wat er van studenten wordt verwacht. We moeten de ruimte die vrijkomt zo goed als mogelijk benutten, zonder dat we de kwaliteit van de opleiding uit het oog verliezen.”

Het openbaar college in de LocHal in Tilburg, waarbij het spreekwoordelijk gezien vechten was om een plekje op de tribune, begon met een kleine reis door de geschiedenis. Want de manosfeer is niet nieuw. Het hiërarchische mensbeeld stamt af uit de tijd van de landbouwrevolutie en kreeg een kleine twintig jaar geleden een nieuwe ‘boost’ toen de term ‘manosphere’ gepopulariseerd werd. Dat gebeurde in 2009 in blogs, vertellen de bij Fontys Educatie werkzame Kirsten Poortier en Martine Berenpas. De twee houden zich al jaren bezig met dit onderwerp en schreven er onlangs een boek over. Daarover later meer.

“De term ‘manosphere’ werd in 2009 gebruikt om een online netwerk van verschillende gemeenschappen te beschrijven die opkomen voor de belangen van mannen", klonk het. Vijf jaar later werd manosphere bij het nog grotere publiek bekend na een online conflict rondom de vrouwelijke game developer Zoë Quinn. Na een blogpost van haar ex, die haar daarin negatief neerzette, werd ze het doelwit van een online haatcampagne. Sociologen en wetenschappers zien deze gate als een kantelpunt in de opkomst van de manosfeer.

Vrouwvijandigheid
“Toen werd pas echt duidelijk dat er online heel veel gemeenschappen zijn die met elkaar verbonden zijn door vrouwvijandigheid”, aldus de docenten. De gemeenschappen vormen allerlei afzonderlijke groepen die zich allemaal op een andere manier bezighouden met een vorm van de manosfeer. Ze delen bijvoorbeeld het anti-feminisme of ideeën over alfamannen, maar hebben los daarvan ook hun eigen ideeën.

Zo heb je in de manosfeer onder andere de groep Men Going Their Own Way, bestaande uit mannen die autonoom en zelfvoorzienend willen leven. Relaties met vrouwen zweren ze voor een groot deel af. Een andere groep (de Pick-Up Artists) biedt cursussen aan om vrouwen te kunnen versieren. En dan heb je ook nog de ‘incels’, de meest bekende groep. Deze mannen zijn onvrijwillig celibatair en hebben een ingewikkelde relatie tot hun verlangen naar intimiteit met vrouwen.

Hoe kom je erin terecht?
Maar hoe kom je daar toch in terecht, vragen Poortier en Berenpas zich af. Dat kan op verschillende manieren. “De manosfeer heeft wortels in bewegingen en groepen die al ouder zijn dan het internet. Dat is dus niet nieuw. Maar het aspect van internet is dat wel, en dan voornamelijk de mogelijkheid tot interactie. Je begint gesprekken en voelt je gezien, maar wat je vaak ziet is dat mensen elkaars minderwaardigheden bevestigen. Ze geven de schuld daarvan aan vrouwen en het feminisme. Want vrouwen ‘zijn oppervlakkig en willen alleen knappen mannen’.”

Kritische perspectieven
Poortier en Berenpas schreven een boek over dit onderwerp, waarin ze tien kritische perspectieven op de manosfeer omschrijven. Vier daarvan werden toegelicht in het college. De eerste is gericht op het historische perspectief, en dan met name op vrouwenemancipatie.

Een ander gaat over ideologie. Er zijn biologische verschillen tussen mannen en vrouwen, maar die rechtvaardigen niet de traditionele rollen in de samenleving. Dan komt moraalfilosofie, inzoomend op het verschil tussen seksisme en misogynie. Daarbij gaat seksisme over ongelijke behandeling en misogynie over de afkeer en het afstraffen van vrouwen als ze zich niet aan de traditionele rol houden. En tot slot nog het sociologische perspectief, waarbij de privileges van – vooral – witte mannen worden besproken.

De manosfeer is dus heel divers. Met veel verschillende vormen, groepen en gedachtes. En veel verschillende perspectieven of manieren om daarmee om te gaan. “Maar al met al”, sloot Poortier het college af, “moeten we ervoor waken dat we denken dat de manosfeer een groepje losgeslagen, radicale mannen is dat in de minderheid is.” Terugkomend op de eerste vraag: “Manosfeer is niet marginaal, maar mainstream.”

Naza
Dat Naza wereldwijd zowel een storm van kritiek als een waaier aan loftuitingen zou oogsten, was wel enigszins te voorspellen. Het gevolg ook: de film van Yuval Abraham en Rachel Szor, die in de Oscar-winnende documentaire No Other Land de benarde positie van een Palestijnse gemeenschap optekenden, trekt overal volle zalen.

De zakelijke toon waarop 24 digitaal geanonimiseerde medewerkers van de Israëlische inlichtingendiensten, in het donker geïnterviewd op het dak van een flatgebouw in Tel Aviv, spreken over de militaire operaties die de Israel Defense Forces opstartten in Gaza na de aanslagen van Hamas op 7 oktober 2023, raakt een gevoelige snaar.

Naza betekent nevenschade. Ofwel: het aantal burgerslachtoffers dat er mogelijk valt bij een actie. Die doelwitten worden bepaald door een computersysteem, dat bijvoorbeeld geen onderscheid maakt tussen kinderen en volwassenen. (Vermeende) Hamas-kopstukken moeten koste wat het kost uitgeschakeld worden. Waarbij de zinsnede ‘Waar is papa?’ dienstdoet als signaal dat het doelwit thuis is gekomen en nu, samen met zijn gezin, kan worden uitgeschakeld.

Het leidt tot enorme aantallen slachtoffers en verwoesting alom. Genocide? vragen de filmmakers. Absoluut, zegt één van de militairen. Een ander moet terugdenken aan de reis die hij ooit maakte naar de concentratiekampen. Naderhand zag hij de Duitsers als verpersoonlijking van het kwaad. ‘Ik zie die nazi’s nog steeds als slecht’, zegt hij. ‘Maar wie ben ik dan?’

De huiveringwekkende details die Israëlische militairen zoals zij oplepelen in deze verpletterende aanklacht zijn te beschouwen als de uiterste consequentie van hoe de regering Netanyahu, in elk geval sinds de aanslagen van Hamas op 7 oktober 2023, naar Gaza en z’n bewoners kijkt.
(te zien in de bioscoop)

Chilean Mine Rescue: Race Against Time
Als 33 medewerkers van de Chileense San José-mijn bij een mijninstorting op 5 augustus 2010 700 meter onder de grond vast komen te zitten, lijkt hun situatie volstrekt hopeloos. Er wordt desondanks een grootschalige reddingsoperatie opgezet.

In deze driedelige serie van Chloe Campbell en James Parris blikken mijnwerkers, familieleden, hulpverleners, deskundigen en bestuurders terug op die epische operatie, die zich grotendeels live voor de camera afspeelt. Aan de bekende nieuwsbeelden wordt nu ook het perspectief van de mannen zelf toegevoegd. Eén van hen heeft onder de grond de beschikking over een telefoon met camera. Die indringende beelden, waarin ze elkaar bijvoorbeeld moed inspreken, zijn voor het eerst te zien.

Met visualisaties van de ingewanden van de mijn, die is opgebouwd als een gigantische kurkentrekker, benadrukken Campbell en Parris verder hun benarde positie en verduidelijken ze het huzarenstukje dat hun redders leveren: van het leggen van een voedsel- en videobelverbinding tot het boren van een tunnel, zodat de mijnwerkers met de speciaal gefabriceerde capsule Fénix naar boven kunnen worden gehaald.

Deze indrukwekkende miniserie over menselijke moed, inventiviteit en saamhorigheid doet in alle opzichten recht doet aan het ontzagwekkende karakter van de mijnramp, de 69 (!) dagen die de mijnwerkers doorbrengen in het binnenste van de aarde en de ingenieuze reddingsactie die ondertussen in gang wordt gezet.
(te zien op Disney+)

Meisjes Van De Goede Herder – Het Vervolg
Lies, Joke en Roos, drie vrouwen die als meisje een barre tijd hadden bij de nonnen die vroeger de scepter zwaaiden in de instellingen van De Goede Herder, zijn weer prominent aanwezig in seizoen 2 van Meisjes Van De Goede Herder. Zij krijgen versterking van andere slachtoffers en ooggetuigen, die zich na de eerste serie hebben gemeld bij regisseur Britta Hosman en researcher Dore van Duivenbode.

De vier nieuwe afleveringen verdiepen en verbreden de tragische casus van deze en andere slachtoffers met schrijnende getuigenissen over hun liefdeloze behandeling als kind, herinneringen aan seksueel misbruik, een nieuw verzamelgraf in Zoeterwoude, de twijfelachtige dood van twee jonge zussen en (gedwongen) abortussen in het klooster.

Bij De Goede Herder mochten deze ‘meisjes’ geen vriendschappen sluiten, nu hebben ze, als door het leven getekende vrouwen, een hechte zusterschap gevormd die hen, ook in dit aangrijpende tweede seizoen, langs de voetangels en klemmen van het verleden helpt.
(elke woensdagavond om 20.25 uur op NPO, de complete serie is te vinden op NPO Doc)

Meer docutips van Helmut vind je hier.

Alle evenementen die deze maand plaatsvinden vallen onder de Diversity Day Tour, een reeks van samenkomsten waarin diversiteit gevierd wordt. En dat is belangrijk, aldus organisator Karin Verouden. “We vieren deze maand dat iedereen uniek is, en dat je er mag zijn.”

In Tilburg is daarom vandaag de rode loper uitgerold in gebouw P1. Aan Martin de Wolf, directeur van Fontys Educatie Tilburg, de taak om deze te openen. “We vieren diversiteit niet voor niets, maar omdat het belangrijk is. Diversiteit staat namelijk onder druk. Aan de ene kant is er tolerantie, maar we zien dit ook dalen, met name onder jongeren. En laat dat nu net de doelgroep zijn waar we mee werken. Aan ons de taak om juist de boodschap te verspreiden dat niemand hetzelfde is, en dat dat helemaal oké is.”

Over de rode loper
De Wolf neemt daarna direct het voortouw om als eerste over de rode loper te stappen. Gevolgd door een tiental collega’s en een aantal studenten. “We nodigen iedereen uit om zo te laten zien dat je trots mag zijn op wie je bent. Dat staat dit feestje centraal: dat we mogen vieren wie we zijn.”

Hoewel een flinke groep aanhaakt, loopt een groot aantal studenten ook om de rode loper heen. Leeft diversiteit onder hen? De twee voorzitters van studieverenigingen Herodotus en Lingua die vandaag aanwezig zijn denken van wel. “Maar ik denk niet dat dit evenement goed bij hen onder de aandacht is gekomen”, laat een van hen weten. “We kregen vooral te horen dat onze slingers ze aan kerst deed denken.”

Belangrijk onderwerp
Een evenement of niet, toch wordt binnen beide verenigingen ook geregeld aandacht aan het onderwerp besteed. Zo kende Lingua verschillende educatieve evenementen over bijvoorbeeld saamhorigheid en polarisatie, en was er een LHBTIQ+-borrel om de verschillende termen uit te leggen. “Maar het belangrijkste is dat discrimineren of iemand afstoten wegens achtergrond of overtuigingen sowieso absoluut verboden is en dat iedereen welkom is. En die boodschap dragen we vandaag graag mee uit.” Tekst gaat verder onder de foto’s

Op de Fontys-campus in Venlo ontdekken studenten dinsdag echter andere culturen en internationale studiemogelijkheden tijdens de Culture Fair, Minor Market en Study Abroad Fair. Hier delen internationale studenten hun achtergrond en informeren ze bezoekers over studeren in het buitenland.

Cultuur proeven en nieuwe perspectieven
Bij het Griekse standje staat een presentatie over de Griekse cultuur klaar. Dimitri, tweedejaarsstudent International Business, vertelt over de Griekse taal en de invloed van de Europese cultuur. Daarnaast maakt hij bezoekers enthousiast voor tzatziki. "Ik hoop dat ze iets opsteken van de presentatie, maar anders kunnen ze genieten van dit iconische gerecht."

Zijn Franse medestudent Tibo helpt hem bij het standje en ziet vooral de waarde van het onderlinge contact: “Je komt hier in contact met mensen die je normaal gesproken niet zo snel zou spreken. Door naar andere perspectieven te luisteren, verbreed je je eigen horizon.”

Ook de mogelijkheden om in het buitenland te studeren staan centraal. Anna, vierdejaarsstudent Software Engineering, deelt haar ervaringen over studeren in Zuid-Korea en helpt geïnteresseerden bij het kiezen van een onderwijsinstelling. “Er zijn zoveel scholen om uit te kiezen. Het is soms een doolhof waarin je moet uitzoeken wat bij je past. Ik had destijds graag iemand gehad die me daarbij hielp. Daarom doe ik dit nu zelf voor anderen”, vertelt de student.

Studenten samenbrengen
Volgens Sarah de Ponti, docent Engels en coördinator van de Global Lounge, vergde de organisatie de nodige voorbereiding omdat alle studenten vrijwillig bijdragen. “Ik heb van tevoren slapeloze nachten gehad, maar als alles eenmaal samenkomt is dat het allemaal waard”, vertelt De Ponti.

Paula Lot, die De Ponti ondersteunt, hoopt dat bezoekers niet alleen een leuke dag hebben, maar ook bruikbare informatie meenemen. Vooral het persoonlijke contact met studenten die in het buitenland hebben gestudeerd kan anderen volgens haar helpen. “En het evenement is drukbezocht en de sfeer zit er goed in. Ja, daar ben ik trots op.”

Op 26 oktober vindt in Eindhoven het volgende evenement plaats, met ervaringsverhalen en workshops rondom verschillende perspectieven. In Sittard staan op 28 oktober verschillende workshops op het programma rondom het thema ‘stappen uit je comfortzone’.

Steffann en zijn partner Bart startten hun zoektocht jaren geleden al - Bron schreef er in 2023 over. Maar erg gemakkelijk is het voor een mannenstel niet om in Nederland via een draagmoeder een kindje te krijgen. Het is verboden om een oproep te doen als wensouder, draagmoeders mogen zich niet aanbieden en er mag door anderen geen verbinding worden gemaakt tussen wensouders en draagmoeders.

Dus wat blijft er dan over? Je verhaal delen en hopen dat je ooit iemand tegenkomt die je kindje wil dragen. Zoeken naar een speld in een hooiberg dus. Maar hoe groot die hooiberg ook is, de speld moet ergens liggen. En dus gaven Steffann en zijn partner niet op. Gelukkig maar, want tweeënhalf jaar geleden leerden ze iemand kennen die met liefde voor hen een kindje op de wereld wilde zetten.

Voor de klas
Ze maakten een afspraak en leerden elkaar kennen. Daarna kwam er nog een ontmoeting, en nog een. “Het klikte”, aldus Steffann, “dus besloten we het avontuur met elkaar aan te gaan.” Vanaf dat moment ging het snel. “Ik weet nog dat ik voor de klas stond toen ik gebeld werd met het nieuws dat ze zwanger was. Ik heb de les meteen laten vallen en ben naar huis gegaan.”

Dat is nu precies een jaar geleden. Ongeveer acht maanden later was het moment daar: op 18 mei kwam de kleine ter wereld. Een jongetje dat de naam Jens kreeg. En zoals dat vaak gaat bij een baby zaten de eerste weken vol slapeloze nachten. Steffann omschrijft die periode als ‘best intensief’, maar gelukkig zat hij thuis, en best lang ook. Dankzij het vernieuwde bijzondere geboorteverlof van Fontys kon de docent tien weken in plaats van de oorspronkelijke zes weken verlof opnemen.

Inmiddels is dat zo geregeld in de CAO, maar Fontys liep hierin voorop. Steffann is naar zijn weten de eerste die er gebruik van maakte. “Die tien weken waren heel fijn en gelukkig had ik daarna ook nog vijf weken zomervakantie, want ik heb geen idee hoe we het anders hadden moeten regelen. Bart kreeg namelijk zes weken en ons kindje kon na drie maanden pas naar de opvang. Eigenlijk is tien weken dus nog te weinig. Vrouwen die bevallen zijn, krijgen er zestien.”

‘Hoort erbij’
Toch was Steffann na tien weken verlof en nog eens vijf weken vakantie ook wel weer klaar om te werken. Hij is nu niet alleen meer de papa van Jens, maar ook weer de collega. Eens in de twee weken neemt hij een dag ouderschapsverlof op, waardoor hij de ene week 40 uur werkt en de andere 32. Dat bevalt goed, ook al levert hij er op twee verschillende vlakken wel iets voor in.

Enerzijds werkt hij minder uren maar blijft de taaklast ongeveer hetzelfde, anderzijds krijgt hij voor zijn verlofdagen 70 procent uitbetaald. “Maar dat hoort erbij”, besluit hij. “Het is naar mijn mening nu heel fijn geregeld bij Fontys, al moet ik daar wel bij zeggen dat ik blij was dat ik die zomervakantie er nog bij ‘kreeg’. Anders hadden we echt een probleem gehad qua oppas. Natuurlijk zou je dan ook al wat ouderschapsuren in kunnen zetten, maar die heb je later in het jaar ook weer nodig.”

In aanloop naar de nieuwe meerjarenbegroting van de Europese Unie laait de politieke strijd op. Hoe wordt het geld van 2028 tot 2034 verdeeld? De Europese Commissie deed vorig jaar een gedurfd voorstel: verdubbel het complete EU-budget.

De kennissector reageerde enthousiast. De Commissie wil namelijk ook het budget voor wetenschapsprogramma Horizon flink verhogen: van 93 naar 175 miljard euro. In het Europees Parlement werd zelfs gedacht aan 220 miljard.

Maar de Nederlandse regering wil juist een kleinere EU-begroting. En daar maken kennisorganisaties zich zorgen om. In een brief aan de premier en de minister van Financiën pleiten universiteiten, hogescholen, universitair medisch centra, de KNAW, NWO en studentenorganisatie ISO daarom niet voor een kleinere, maar een “slimme” EU-begroting.

Concurreren
Gezien de huidige geopolitieke spanningen is het volgens de kennisinstellingen “uiterst onverstandig om te bezuinigen op Horizon Europe”. Nederlandse wetenschappers hebben bovendien veel te verliezen: ze krijgen relatief veel geld van de EU.

Landen als de Verenigde Staten en China investeren fors in kennis en technologie, waarschuwen ze. Om daarmee te concurreren is Nederland sterk afhankelijk van Europa. In een slimme begroting moeten onderzoek en innovatie daarom expliciet genoemd worden als ‘strategische prioriteiten’ en moet het budget omhoog naar 220 miljard euro.

Onderhandeling
Vanmiddag en vanavond debatteert de Tweede Kamer over de Nederlandse inzet bij de onderhandelingen. Aanstaande donderdag en vrijdag is er een EU-top in Brussel, waar de regeringsleiders het onderling eens moeten worden over de meerjarenbegroting.

De afgelopen maanden zorgde de weerstand van het zuinige Nederland en Duitsland er al voor dat het Commissievoorstel naar beneden werd bijgesteld. Sindsdien volgt het ene na het andere afgezwakte plan. En daarin gaat steevast ook het Horizonbudget omlaag, zien de Nederlandse kennisinstellingen.

Van oudsher gaat veel EU-geld naar landbouwsubsidies. De Nederlandse inzet is er al jaren op gericht om meer geld richting onderzoek en innovatie te verschuiven. De komende maanden moeten de lidstaten knopen gaan doorhakken. Daarna gaan ze erover in gesprek met de Commissie en het Europees Parlement.

Dat blijkt uit onderzoek van onderzoeksprogramma Argos, dat in de maanden juli en augustus meer dan 2600 advertenties bekeek en de gevraagde huurprijs vergeleek met de prijs die wettelijk gezien gevraagd mag worden.

Landelijk blijkt dat verhuurders van de te dure kamers gemiddeld 239 euro meer vragen dan wettelijk is toegestaan, en dat ruim 59 procent van alle kamers daaronder valt. In Tilburg werden 72 kamers op Kamernet meegenomen in de vergelijking. 68 procent van de online aangeboden kamers is te duur, met een gemiddelde van 189 euro boven de wettelijk toegestane grens. In Eindhoven gaat het om 93 kamers, waarvan 49 procent te duur is. Daar betalen studenten gemiddeld 185 euro te veel.

Ingrijpen en klachten
Hoewel verhuurders te hoge prijzen vragen, blijkt dat er weinig aan gedaan wordt. En dat terwijl er sinds 2024 zelfs een wet is die huurders beter moet beschermen tegen zaken als discriminatie, intimidatie en woekerprijzen. Gemeenten hebben dankzij deze wet ook de bevoegdheid om op te treden tegen en boetes uit te delen aan verhuurders die zich niet aan die regels houden.

Uit het onderzoek van Argos blijkt echter dat huurders nauwelijks klachten indienen, en dat gemeenten amper handhaven wanneer dat wel gebeurt. Dat vraagt om een belletje aan Huurteam Eindhoven en Huurteam Tilburg. Beide instanties ondersteunen huurders bij het opstellen van een melding voor de desbetreffende gemeente als het gaat om het niet naleven van de wet, en dus ook het te veel betalen voor een kamer.

Stijging in beide steden
In beide steden is voor de huurteams nog niet duidelijk hoeveel meldingen er dit jaar binnen zijn gekomen als het gaat om meldingen van huurprijzen. “Maar we zien ten opzichte van 2025 wel een stijging”, laat consulent Nick de Liège weten. In 2025 kreeg Huurteam Tilburg in totaal 1677 meldingen binnen, waarvan 140 over huurprijzen gingen, zowel van kamers als zelfstandige ruimtes.

En dat terwijl het aantal meldingen in de voorgaande jaren juist afnam. In 2023 kreeg Tilburg 372 meldingen over huurprijzen, waarvan in 291 gevallen de kale huurprijs te hoog bleek te zijn. In 2024 was dat in 206 meldingen het geval, terwijl 276 huurders zich toen meldden. Van de 140 in 2025 bleek in 67 gevallen de kale huurprijs hoger te liggen dan de toegestane maximale huurprijs.

Oplossingen en mogelijkheden
Huurteam Eindhoven kreeg in 2025 in totaal 1472 meldingen binnen. 151 daarvan betroffen huurprijsvragen. En in 84 van deze gevallen bleek de afgesproken kale huurprijs hoger te liggen dan de toegestane maximale huurprijs. Dat zijn er minder dan in 2024, waar Huurteam Eindhoven 201 meldingen over huurprijzen binnenkreeg. Dat jaar bleek bij 103 meldingen dat de huurder gelijk had wat betreft de maximale prijs.

Wanneer je als student vermoedt dat je meer dan de wettelijk toegestane huur betaalt voor je kamer of studio, kun je altijd contact opnemen met het huurteam, de huurcommissie of de gemeente van de stad waarin je woont. Waar je de huurcommissie direct vraagt om de huurprijs aan de hand van het wettelijk vastgelegde puntensysteem te toetsen, helpt het huurteam je als huurder middels een advies om deze vraag uit te zetten bij de desbetreffende partij. Meld je het bij de gemeente, wordt een aanvraag weer op een andere manier afgehandeld.

Verschillen
De gemeente kan na een aanvraag de verhuurder bijvoorbeeld alleen maar verplichten om de huurprijs aan te passen. Als deze dat niet doet, kan een dwangsom of boete opgelegd worden. De huurcommissie kijkt naar wat de maximale prijs mag zijn en kan met terugwerkende kracht de huurprijs verlagen wanneer je als huurder in de eerste zes maanden van je contract gelijkt blijkt te hebben over de te hoge huurprijs.

De Nederlandse universiteiten hebben met het kabinet afgesproken dat ze maar een beperkt aantal buitenlandse studenten werven. Het zijn er meer dan het vorige kabinet voor ogen stond, maar toch: er zit een maximum aan.

Dat maximum gaan de instellingen zelf bewaken. Ze hebben onderling afgesproken hoeveel internationale studenten iedereen mag trekken. Zijn het er dit jaar te veel? Dan moet het volgend jaar weer minder.

In een debat eind vorige week met de Tweede Kamer hinkte minister Rianne Letschert (D66) op twee gedachten: enerzijds wilde ze de instellingen prijzen, anderzijds waarschuwde ze voor de gevolgen van dit kabinetsbeleid.

“Ik ben blij dat de instellingen de handen ineen hebben geslagen”, zei Letschert. De universiteiten hebben met haar afgesproken dat ze in het buitenland vooral studenten zullen werven voor de ‘strategische tekortsectoren’, oftewel de sectoren waar Nederland de meeste behoefte aan zou hebben.

Dat past binnen de ‘talentstrategie’ van het kabinet. De hogescholen hebben overigens ook zo’n afspraak gemaakt: in het economische domein houden ze het aantal buitenlandse studenten zoals het nu is.

Maar is nu het juiste evenwicht gevonden? “Ik denk van wel”, zei Letschert, maar ze wierp de vraag zelf op en wil erover in debat als de Wet Internationalisering in Balans in de Tweede Kamer komt.

Dilemma
Ze sprak van een dilemma. De instellingen houden zich aan de afgesproken bandbreedte, maar de minister ziet ook “dat we in een deel van onze sectoren eigenlijk best wel extra talent zouden kunnen ontvangen”.

Dus wil ze weten: “Hoe zorgen we dat die bandbreedte ons niet belemmert?” Internationalisering heb je volgens haar “eigenlijk ongelooflijk hard nodig”. Dat zou voor zowel kenniswerkers als studenten gelden.

Kamerlid Diederik Boomsma (JA21) vroeg om uitleg. De minister schetste het zo: “Als je binnen de bandbreedte nog meer wil groeien op bèta en techniek en je gaat dan nog meer moeten dalen op alfa en gamma, dan gaan we daar echt wel een heel groot probleem krijgen.”

Alfa, bèta, gamma
Grofweg: bètavakken zijn bijvoorbeeld wiskunde en natuurkunde, alfavakken zijn talen en cultuur. Sociale wetenschappen en gedragswetenschappen vallen onder gamma.

De instellingen beperken de instroom van internationale studenten in alfa- en gammastudies, zei Letschert, om de groei mogelijk te maken de techniek en bètawetenschappen. “Dat houdt een keer op.”

Gaza
De Tweede Kamer ging er verder niet of nauwelijks op in. René Claassen (groep-Markuszower) wilde liever weten waarom de universiteiten “de halve Gazastrook naar Nederland halen”. Hij wees op de Palestijnse student in Maastricht die geschorst is na een filmpje over 7 oktober.

Het is niet waar dat universiteiten de halve Gazastrook hierheen halen, antwoordde Letschert. (Deze zomer kwamen vier Palestijnse studenten naar Maastricht.) De universiteit heeft bovendien meteen ingegrepen. “En wat u nou wil is daar een generiek vraagstuk van maken. Ik ga daar niet aan meedoen.”

Onder de oppervlakte speelde nog iets mee: ze vindt het vervelend dat ze van Claassen steeds vragen krijgt over Maastricht, waar ze collegevoorzitter was voordat ze naar Den Haag vertrok. Een universiteit overigens die meer dan alle andere afhankelijk is van internationale instroom. Dat leek haar geen toeval.

Claassen was zich van geen kwaad bewust. “Het is dan spijtig dat de minister dat zo voelt. Volgens mij heb ik dat nooit zo gedaan. Als ik het over Maastricht heb, dan heb ik het altijd over de bestuurders in Maastricht. Dan zal ik nooit hebben over de minister die daar ooit bestuurder is geweest.”

Iedereen die we filmden, kreeg dat vooraf te horen. Tot mijn verbazing vonden de meeste studenten het prima. Misschien omdat we het netjes vertelden, maar ik vraag me ook af of jongeren inmiddels zo gewend zijn aan camera's dat het ze weinig meer kan schelen.

Ondertussen waarschuwt de Autoriteit Persoonsgegevens voor deze brillen, die inmiddels ook wel gluurbrillen worden genoemd. Je mag beelden van herkenbare mensen namelijk niet zomaar online zetten. En terecht. Er zijn inmiddels genoeg voorbeelden van mensen die zonder hun medeweten op intieme plekken zijn gefilmd. Denk aan openbare toiletten of zwembaden.

Ik denk weleens aan hoe dit er over zeven jaar uitziet. Stel dat vrijwel iedereen zo'n bril heeft, inclusief gezichtsherkenning en allerlei AI-functies. En dan hebben we het alleen nog maar over brillen. Er bestaan inmiddels ook kleine apparaatjes die je om je nek draagt of in je zak stopt en die gesprekken kunnen opnemen. Soms merk je daar helemaal niets van.

Ik ben vooral benieuwd wat dat met ons gedrag gaat doen. Durven we straks nog een beetje gek te doen op straat? Ongegeneerd dansen? In onze neus peuteren? Voor je het weet sta je met je vinger in je neus op TikTok, met een miljoen views en een AI-stem die commentaar geeft.

Misschien gaan we ons straks allemaal gedragen alsof er voortdurend een televisiecamera op ons gericht staat.

Al heeft dat ook voordelen. Ik vermoed dat wildplassen dan behoorlijk gaat afnemen.

Maar even serieus: hoeveel vrijheid houden we over als we voortdurend rekening houden met de camera van een ander?

Erdinç Saçan geeft les aan Fontys Hogeschool ICT en is AI-expert. Vorig jaar verscheen van hem het boek AI voor Iedereen. Lees hier zijn eerdere columns voor Bron.

Sjoerd Draaisma is naast docent ook werkzaam binnen het team Zakelijke Dienstverlening van Fontys Technology in Eindhoven. Daar zetten medewerkers zich in voor zakelijke klanten als het gaat om het ontwikkelen en uitrollen van trainingen en cursussen.

Voor een van die klanten, Zeekr Europe – de Europese divisie van de Chinese fabrikant van elektrische auto’s – bezocht Draaisma vorige maand het hoofdkantoor in China. Daar volgde hij een vijfdaagse training met het doel om meer informatie op te halen over het nieuwste model Zeekr 9X. “Alle kennis die ik opdoe van dat model, verwerk ik in een nieuw Europees trainingsprogramma. Dat wordt vervolgens weer uitgerold onder trainers in verschillende Europese landen.”

Bedrijven in het onderwijs
En hoewel de docent vooral richting China ging om technische kennis op te doen, keek hij juist zijn ogen uit over hoe onderwijs en werkveld daar samenkwamen. “De trainingslocatie van Zeekr bevond zich namelijk op een campusterrein, wellicht twee keer zo groot als dat van de TU/e. Er stonden verschillende voertuigen van diverse automerken, waar studenten aan konden werken. En ook wij liepen daar gewoon tussen de studenten.”

Dat lijkt misschien niet zo bijzonder, want ook op de Automotive-campus in Helmond worden voertuigen en materialen van bedrijven gebruikt om studenten op te leiden middels ontwikkelingen uit de praktijk. Maar tegelijkertijd zag Draaisma tijdens zijn training ook iets waar Fontys volgens hem nog veel van kan leren: de zichtbaarheid van bedrijven binnen de onderwijsomgeving. “Daar was een gebouw volledig ingericht op Zeekr, en een andere locatie weer op een ander bedrijf. Hierdoor voelen studenten zich veel eerder verbonden met het werkveld.”

Elkaar versterken
Draaisma nam dan ook een concreet verbeterpunt mee terug naar Fontys. “Niet alleen Automotive, maar iedere opleiding die samenwerkt met bedrijven heeft een eigen plek nodig waar men mensen kan enthousiasmeren. Waar we anderen kunnen betrekken bij wat we doen en waar we kunnen laten zien wat Fontys met deze bedrijven allemaal voor elkaar krijgt. Zo kunnen we elkaar versterken, en dat past precies in het Leven Lang Ontwikkelen.”

Dat geldt volgens hem ook voor docenten. “Want als je mij in het onderwijs zou zetten zonder bezoeken aan het werkveld, schat ik dat mijn kennis na anderhalf jaar al niet meer relevant is. Nu gebruik ik nieuwe informatie niet alleen voor bedrijfstrainingen, maar neem ik het ook mee naar het onderwijs. Juist door die combinatie beschikt Fontys over actueel onderwijs.”

Toen Charlotte (23) op haar negentiende aan haar tweedejaarsstage Verpleegkunde begon, was er weinig aan de hand. Ze liep stage op de afdeling cardiologie van een ziekenhuis, waar ze naar eigen zeggen veel leerde. Dat veranderde toen een van haar twee stagebegeleiders met zwangerschapsverlof ging en de praktijkbegeleider van de afdeling haar taken overnam.

“In een tussentijds gesprek kreeg ik ineens te horen dat ik niet op het niveau zat waarop ik op dat moment zou moeten zitten.” Ook haar houding en inzet werden bekritiseerd: ze moest meer vragen stellen en vaker initiatief tonen. “Ik merkte dat ik het niet snel goed kon doen.”

Dat werd volgens Charlotte steeds erger. Zo werd ze in een medicijnkamer apart genomen door de praktijkbegeleider en kreeg ze van hem te horen wat ze allemaal niet goed deed. Meerdere keren per week ging Charlotte huilend en overstuur naar huis.

“Ik wilde heel graag laten zien dat ik gemotiveerd was en dat ik het echt wel kon”, vertelt ze. Ze maakte zelfs extra stage-uren, terwijl ze in die periode ook ziek was geworden. Charlotte ging steeds verder over haar eigen grenzen heen. Uiteindelijk haalde ze de stage wel, maar ‘met de hakken over de sloot’.

Over eigen grenzen gaan
Deze ervaring heeft veel impact op Charlotte gehad. Zelfs tijdens haar derdejaarsstage bleef de angst aanwezig. “Ik durfde geen vragen te stellen en het niet aan te geven als ik iets niet wist.” Volgens Charlotte komt dat vooral omdat je als student in een afhankelijkheidspositie zit met je begeleiders.

Anderhalf jaar na haar stage diende Charlotte, samen met een andere student, een klacht in bij Fontys. Bij de klachtencommissie vertelde ze uitgebreid wat er was gebeurd. Ze kijkt positief terug op de manier waarop Fontys naar haar klacht heeft geluisterd. Wel had ze tijdens haar stage meer steun verwacht van haar docent. “Soms had ik het idee dat ik me richting school heel erg moest verdedigen over de dingen die gebeurden op stage.”

Een jaar geleden is Charlotte afgestudeerd en sindsdien werkt ze als jeugdverpleegkundige op het consultatiebureau waar ze met succes haar derde- én vierdejaarsstage liep. Ze begeleidt nu zelf stagiaires. “Juist omdat ik weet hoe belangrijk een veilige stageplek is, wil ik studenten een leerzame en positieve ervaring geven.”

Vooroordelen
Charlotte vindt dat ze meer te maken heeft gehad met sociale onveiligheid, machtsongelijkheid en een moeizame begeleiding dan met stagediscriminatie. Maar waar ligt die grens? Uit onderzoek van Hogeschool Inholland onder vier hbo-opleidingen blijkt dat stagediscriminatie zich vaak subtiel uit, waardoor studenten moeite hebben om het expliciet te benoemen.

Dat het herkennen van subtiele vormen van stagediscriminatie en micro-agressie belangrijk is, ondervond docent Verpleegkunde Cis Lijten. Lijten werkt al twintig jaar bij Fontys Mens en Gezondheid (FMG) en volgde de basis- en verdiepende workshop Van Stagediscriminatie naar Stagegelijkheid, die Fontys sinds enkele jaren aanbiedt aan medewerkers en werkveldpartners.

Vooraf dacht hij bij stagediscriminatie vooral aan studenten met een buitenlandse achternaam die moeilijk aan een stageplek komen. “Ik ging ervan uit dat dit bij ons instituut niet voorkomt, omdat wij stagiaires actief plaatsen. Tot ik de workshop ging volgen.” Goedbedoelde uitspraken ingegeven door vooroordelen of onwetendheid kunnen ook heel kwetsend zijn, weet hij nu.

Zelf heeft Lijten ook wel eens zo’n opmerking gemaakt. Een studente van Turkse komaf complimenteerde hij omdat ze goed Nederlands sprak, niet wetende dat ze in Nederland was geboren. Dat het hierbij gaat om micro-agressie had de docent zich voor de workshop niet gerealiseerd. “Dit was heel confronterend”, zegt hij. “Je bent je niet altijd bewust van je eigen gedrag.”

Micro-agressie
Volgens Cheryl McDowall van Fontys IDEAS en docent Human Resource Management, gaat het bij de workshops dan ook niet alleen om stagediscriminatie. Ook micro-agressie komt aan bod. Ze noemt als voorbeelden: een stagiair niet meenemen in de pauze of vragen uit welk land diegene écht komt. Het verschil in behandeling tussen stagiaires kan volgens haar een signaal zijn.

“Bewustwording is altijd de eerste stap”, zegt McDowall. Iedereen heeft volgens haar vooroordelen. Wie zich daarvan bewust wordt, kan signalen eerder herkennen en zichzelf of anderen corrigeren. Dat geldt niet alleen voor medewerkers, maar ook voor studenten, zodat ze deze bespreekbaar kunnen maken en eventueel een melding kunnen doen als ze met stagediscriminatie of micro-agressie te maken krijgen.

Gedragsverandering
Fontys organiseert de workshops samen met de gemeente Eindhoven en antidiscriminatiebureau RADAR. Ze zijn bedoeld voor medewerkers en werkveldpartners. Fontys experimenteerde vorig jaar met twee vormen workshops, via open inschrijving en inhousetrainingen, waarbij een instituut zelf deelnemers werft.

Volgens de evaluatie leverde deze aanpak een groter bereik op, evenals meer betrokkenheid en een toename van signalering van stagediscriminatie.

Of de trainingen daadwerkelijk leiden tot minder stagediscriminatie, is volgens McDowall moeilijk vast te stellen. “Het gaat om gedragsverandering. Dat vindt niet van de ene dag op de andere dag plaats.” Wel ziet ze dat sommige instituten na een training vervolgstappen zetten in samenwerking met Fontys IDEAS.

Zo hebben FMG en HRM een module aan het curriculum toegevoegd, zodat studenten stagediscriminatie en micro-agressie beter kunnen herkennen en weten waar ze zich kunnen melden. Ook is de samenwerking met werkveldpartners verbeterd.

Cis Lijten is een van de docenten die sindsdien binnen FMG jaarlijks een workshop geeft aan studenten. Volgens hem hebben studenten in de zorg regelmatig te maken met discriminerende en seksueel getinte opmerkingen en ander grensoverschrijdend gedrag mee. Hij denkt dat er binnen Fontys nog meer bewustzijn mag komen en dat meer instituten hier iets mee zouden kunnen doen.

Geen cijfers
Hoe vaak studenten tijdens een stage te maken krijgen met discriminatie, micro-agressie of ander ongewenst gedrag, is niet bekend. Ook kan Fontys geen aantallen geven van studenten die de afgelopen drie jaar vanwege sociale onveiligheid, discriminatie of ander ongewenst gedrag van hun stageplek zijn gehaald of hun stage voortijdig hebben beëindigd. Dat er geen cijfers worden bijgehouden, betekent volgens Fontys niet dat signalen niet worden opgepakt.

Fontys laat weten dat dergelijke meldingen niet centraal worden geregistreerd ‘op een wijze die het mogelijk maakt hierover instellingsbrede cijfers te verstrekken, omdat vertrouwelijkheid en toegankelijkheid belangrijk zijn’. De focus ligt vooral op het bieden van laagdrempelige toegang tot ondersteuning, het versterken van meldbereidheid en het zorgvuldig opvolgen van signalen. Signalen en ontwikkelingen worden tussen instituten en diensten gedeeld en studentenwelzijn wordt gemonitord.

Daarnaast onderhoudt Fontys actief contact met stageorganisaties. Als daar aanleiding voor is, kan de hogeschool met toestemming van de student contact opnemen met een stageorganisatie. Wanneer een stageomgeving onvoldoende veilig blijkt, kan Fontys bovendien besluiten de samenwerking met een stageorganisatie te heroverwegen of te beëindigen.

Gedeelde verantwoordelijkheid
Een veilige stageomgeving is volgens Fontys een gedeelde verantwoordelijkheid. Stagebegeleiders, studentcoaches en begeleiders op school en de werkplek hebben een gezamenlijke rol in preventie, signalering en ondersteuning. Daar wordt het gesprek structureel over gevoerd. De regie op sociale veiligheid is de afgelopen periode versterkt om de verschillende ondersteuningsstructuren beter met elkaar te verbinden.

Ook de komende jaren zet Fontys verder in op sociale veiligheid. Recent kreeg de hogeschool een subsidie van ruim 446.000 euro vanuit de Regeling Sociale Veiligheid in het Hoger Onderwijs en de Wetenschap. Met het project Samen Cultuur Versterken wil Fontys met studenten, medewerkers en studieverenigingen de sociale veiligheid binnen de onderwijs- en werkomgeving vergroten. Ook de workshops over stagediscriminatie gaan door.

Charlotte diende dus uiteindelijk een officiële klacht in, maar pas anderhalf jaar na haar stage. Daarvoor had ze lange tijd gedacht dat het vooral aan haarzelf lag. “Ik kon er lang niet over praten zonder in huilen uit te barsten”, vertelt ze. Haar belangrijkste boodschap aan studenten die stagelopen: praat erover als iets niet goed voelt en zoek iemand die echt luistert.

Hoofdfoto: Shutterstock. Charlotte staat niet op deze foto.

Als geboren en getogen Tilburger leer ik graag wat bij over ‘mijn stad’. En daarvoor leek ik donderdagavond aan het goede adres. Wist je bijvoorbeeld dat Tilburg een verzameling is van dertien herdgangen, oftewel driehoekige pleinen? En wist je dat de Heuvel de grootste herdgang was die vroeger alle steden in Brabant met elkaar verbond? Daar stond tot 1994 een lindeboom, het bonzend hart van Tilburg. Maar toen die weg werd gehaald werd Tilburg vooral een lelijk stuk waar je doorheen moest als je van Breda naar Den Bosch reisde.

Toch hebben veel mensen hun hart aan Tilburg verpand, al sinds het begin der tijden. En laat dat nu juist het onderwerp zijn van de nieuwe route van Ghost Tours Tilburg. Aan de hand van spannende verhalen over de textielindustrie, de protestante en katholieke kerk, de Franse revolutie, Pieter Vreede en Mathieu en Marietje Kessels, neemt de organisatie je met een sterk staaltje geschiedenis mee op pad door de Tilburgse binnenstad.

In een kleine twee uur tijd wandel je niet alleen langs onmiskenbare plekken in Tilburg, maar word je ook nog eens getrakteerd op een mengeling van theater en feiten. Zonder schrikmomenten, maar met goed acteerwerk en bijpassende muziek. Plus verhalen die eenieder zal boeien.

Cijfer: 9,5 - “Het enige nadeel aan deze tour is dat als deze ook zo’n groot succes wordt als zijn voorganger, we nog jaren moeten wachten op de volgende. Een aanrader voor iedere Tilburger, en eenieder daarbuiten.”

De eerste tourdata zijn inmiddels uitverkocht. Volgens de organisatie zullen eind deze maand nieuwe data toegevoegd worden. Houd daarom vooral de site in de gaten.

Op de Global Gender Gap Index, een jaarlijks onderzoek in opdracht van het World Economic Forum, is Nederland opnieuw gedaald op de wereldranglijst. In 2024 was Nederland 28ste, niet al te best maar ook niet superslecht. Dit jaar haalt ons land slechts plek 46, komend van 43 het jaar ervoor.

Een daling mede veroorzaakt doordat andere landen wèl vooruitgang boeken. Dan gaat het vooral over politieke invloed: in andere landen, vooral in Europa, is het aantal vrouwen dat gekozen wordt in een politiek orgaan sneller gegroeid en inmiddels groter dan in Nederland.

Maar een ander punt waarop de emancipatie stokt is het economische vlak. Het gaat wel een tikje beter. Maar Nederland wordt ook hier ingehaald door andere landen. Er valt nog heel wat te verbeteren als het gaat om dezelfde beloning voor hetzelfde werk voor vrouwen en mannen. En ook in leidinggevende functies lopen vrouwen nog altijd achter.

Onderwijzen en ondersteunen
Dan Fontys. De hogeschool had vorig studiejaar meer vrouwelijke dan mannelijke werknemers in dienst: 2.890 om 2.105. Driekwart van de mannelijke medewerkers behoort tot het onderwijzend personeel. Van de vrouwen is dat minder: nog geen zes op de tien, de overige zijn werkzaam bij de diensten. In aantal fte's is daarom het aandeel vrouwen ten opzichte van mannen in het medewerkersbestand relatief kleiner.

In leidinggevende functies lijkt de genderverdeling binnen de instelling redelijk in evenwicht. Verder blijkt uit het jaarverslag van het Fontysbestuur van vorig jaar wel dat er nog steeds sprake is van een klassieke verdeling: het aantal vrouwelijke ‘parttimers’ is nog altijd aanzienlijk groter dan mannelijke.

Gelijke betaling?
Dat alles zegt uiteraard nog niets over de hamvraag: wordt iedereen hetzelfde beloond? De vraag maar eens voorgelegd aan HR&O. “Voor zover we nu kunnen zien, is genderongelijkheid binnen Fontys geen specifiek knelpunt", laat die dienst weten.

“De samenstelling van ons personeelsbestand, de verdeling over functieschalen en eventuele salarisverschillen worden al langer gemonitord. Daarbij blijkt dat verschillen in gemiddeld salaris voor een belangrijk deel samenhangen met de verdeling van mannen en vrouwen over functieschalen en niet zonder meer wijzen op ongelijke beloning voor gelijkwaardig werk.”

Ook dat zegt dus nog niet alles. Het is immers ook nog denkbaar dat vrouwen niet altijd in een hogere functieschaal terechtkomen en hun mannelijke collega's juist wel. Is denkbaar, het is dus niet gezegd dat dit ook echt zo is. En zelfs dan: het zou ook nog te maken kunnen hebben met de genoemde verschillen in functie - onderwijzend of ondersteunend - en/of hoeveel dagen iemand werkt.

De enige vingerwijzing die Bron heeft is een vergelijking die de redactie drie jaar geleden ontving van de toen nog P&O geheten dienst. Die gaf een overzicht van de ontwikkeling in schaalindeling voor mannen en vrouwen van 2007 tot 2023. (zie grafiek)

Uit dat overzicht blijkt dat in die jaren een flinke sprong vooruit is gemaakt. Waar in 2007 het aandeel vrouwen vanaf schaal 12 nog heel klein was, bleek dit vijftien jaar later vrijwel geheel gelijkgetrokken. Wat wel hetzelfde bleef is dat binnen de verhouding man/vrouw in de functieschalen 6 en 7 veruit de meesten vrouw zijn.

Nieuwe wet
HR&O laat weten dat het monitoren van personeel en salarissen niet het enige is dat in het kader van gendergelijkheid wordt gedaan. Er is ook actieve aandacht voor diversiteit en inclusie, via onder andere het Gender Equality Plan en het IDEAS Office. En Fontys bereidt zich voor op de nieuwe wet loontransparantie.

“Die gaat naar verwachting op 1 januari 2027 in. In dat kader brengen we momenteel in kaart welke verplichtingen de wet met zich meebrengt en analyseren we eventuele beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen. Op basis daarvan volgt nog dit najaar een plan van aanpak.”

Wendy Mackus is directeur van het instituut Fontys Techniek & Logistiek in Venlo en vervult daarnaast sinds kort ook de rol van penvoerend instituutsdirecteur van het key-account Defensie. “Op het verzoek van het college van bestuur is er vorig academisch jaar een werkgroep gestart die zich bezighield met de inrichting van key-accountmanagement in het algemeen, waarbij er als eerste pilot een key-account is opgestart voor Defensie”, vertelt ze. Verwacht wordt dat ook key-accounts voor andere grote bedrijven zullen volgen.

Het Defensie-account is op 1 september officieel gestart en bevat een key-accountmanager en multidisciplinair accountteam, die samen het vaste aanspreekpunt van de samenwerking met Defensie vormen. Naast Mackus maken ook key-accountmanager Niek Schmitz en andere Fontys-medewerkers uit onderwijs, onderzoek en communicatie deel uit van het team. Mogelijk volgen er later nog meer leden.

Speciaal team
Maar wat is zo’n key-account nou eigenlijk? Wat doet het? En waarom nu juist met Defensie? Ten eerste ondersteunt het accountteam studenten en medewerkers die vrijwillig meedoen aan Defensie-activiteiten binnen Fontys. Daarbij let het team op ethische afspraken en zorgt het ervoor dat studenten en medewerkers zelf de regie houden en passende ondersteuning krijgen.

“Fontys wil maatschappelijke impact maken en dat doen we door te faciliteren in het opleiden van talenten en opbouwen van kennis voor bedrijven die ook een maatschappelijke vraagstelling hebben”, legt Mackus uit. “Dit zijn vaak grote bedrijven met veel richtingen die soms wat moeilijker gestructureerd zijn, of zodanig groot dat je daar vanuit meerdere kanten mee in aanraking zou kunnen komen.”

Meer structuur
Defensie is zo’n bedrijf met verschillende onderdelen en takken. Volgens Mackus is het een samenwerking zoals alle andere, maar is er vanwege de complexiteit van het bedrijf simpelweg wat meer structuur nodig. En daar zorgt zo’n key-account dus voor. “Zodat we grip krijgen op hetgeen wat het bedrijf van ons vraagt, maar ook op wat de maatschappij van ons vraagt. En dat is talent- en kennisontwikkeling voor die maatschappelijke uitdagingen.”

Niek Schmitz omschrijft het als een soort verbouwing terwijl de winkel open is. Want hoewel het key-account misschien nieuw is, is alles daaromheen dat helemaal niet. “We werkten al met Defensie in allerlei vormen en manieren”, legt hij uit. “Het enige wat we nu anders doen, is dat we het stroomlijnen van alle verschillende processen en informatievoorzieningen verbeteren.”

Minor en werving
Naast onderwijs (waaronder de nieuwe minor Defensie & Maatschappelijke Weerbaarheid) en onderzoek vallen daar ook andere activiteiten onder. Werving bijvoorbeeld, waarbij Mackus en Schmitz heel duidelijk willen maken dat het gaat om werving van studenten en geen werving van militairen voor Defensie.

“We doen wel dingen voor Defensie, maar niet uit naam van Defensie. Zo rekruteren we niet, maar informeren we bijvoorbeeld wel over wat Defensie doet en inhoudt. We brengen onder de aandacht dat studenten bij Defensie verschillende mogelijkheden hebben voor projecten, stages en afstudeeropdrachten, net zoals bij andere organisaties. Veel studenten weten niet dat Defensie meer biedt dan functies bij de landmacht, luchtmacht en marine. Er zijn ook kansen op gebieden als logistiek, data & AI, IT, cybersecurity en gezondheidszorg.”

Dat was volgens Schmitz ook het doel van de voorlichtingsdag in april van dit jaar. Maar toch waren er toen vraagtekens, onder andere bij de centrale medezeggenschapsraad, die zich afvroeg wat Fontys eigenlijk met Defensie wil en of daar vooraf wel goed over na was gedacht. Later volgde er ook nog een dialoogsessie, waar andere medewerkers en studenten soortgelijke zorgen uitten. Daarover zegt woordvoerder Wim Pleunis: “De uitkomsten die daaruit zijn gekomen, zijn door het cvb besproken en helpen bij de gezamenlijke gedachtevorming en besef van wat er leeft op dit gebied.”

Mackus vult hem aan door te zeggen dat dit elementen zijn die het key-account op kan pakken. Hetzelfde geldt voor het organiseren van meer dialoogsessies bij verschillende instituten, zoals eerder ook is afgesproken. “Omdat we nog in een pre-stadium zitten, zijn er nog geen nieuwe sessies gepland. Maar zodra dat wel het geval is, is iedereen welkom, ook mensen met een tegengeluid. Want juist dat tegengeluid kan ons weer aan het denken zetten.”

Ik ben daar niet enthousiast over. Niet eens omdat de chatbots gemaakt worden door klimaatverwoestende, megalomane techbros, maar meer omdat ik vind: kun je zelf niet nadenken? Andere mensen vinden dat ik dan zeur. Rens, zeggen ze, je vraagt toch ook advies aan een vriend. Ja, zeker. Alleen in het geval van chatbots hebben we allemaal min of meer dezelfde vriend met dezelfde saaie antwoorden.
Daar wordt het niet leuker van.

Maar de laatste tijd twijfel ik. Misschien moeten mensen juist vaker advies vragen aan een chatbot. Bijvoorbeeld, tijdens Vitesse – NAC vond één van de ‘NAC-supporters’ het een goed idee om een nitraatbom in de wc te gooien. Dat had hij beter even eerst kunnen vragen aan een chatbot. Zelfs Grok, toch een ondeugende chatbot, had het afgekeurd.

Dus: overweeg je om iemand af te snijden in het verkeer? Om je luidruchtige buurman op zijn bek te slaan? Om structureel de poep van je hond niet op te ruimen? Een AZC in de hens te zetten? Of McDonalds verpakkingen uit het raam van je opgevoerde auto te flikkeren? Ik stel voor dat je dat voortaan eerst even vraagt aan je favoriete chatbot.

En dan wel het advies opvolgen.
Dan zeur ik niet meer over die andere vragen.
Afgesproken?

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

Bij de Tweede Kamer demonstreerden jongerenorganisaties donderdag voor een stagevergoeding. Ze vinden dat er een minimumbedrag in de wet moet komen.

Minister van Onderwijs Rianne Letschert heeft gezegd dat ze werkgevers gaat verplichten om stagiairs te betalen, maar ze wil juist geen bedragen in de wet opnemen. Er is dus een kans dat sommige stagiairs alsnog bijna niets gaan krijgen.

Een minimumbedrag zou kleine bedrijven ervan weerhouden om stageplekken aan te bieden, vreest de minister. Als er stageplaatsen verdwijnen door die verplichte vergoeding, dan belanden we volgens haar van de regen in de drup.

Studentenorganisaties kijken daar anders tegenaan. Ze noemden elk bedrag onder de duizend euro per maand “een belediging”, als iemand fulltime stageloopt. “Zonder minimumbedrag blijft wetgeving symbolisch”, zegt Allis Richardson, voorzitter van het Interstedelijk Studenten Overleg. “Dan hebben studenten nog steeds geen zekerheid.”

Zo denkt ook Casper Cornelisse van CNV Jongeren erover. “Als er geen bedrag in de wet staat, kunnen werkgevers straks net zo goed een stagevergoeding van één euro per maand overmaken”, zegt hij.

Ook de Landelijke Studentenvakbond, JOBmbo en FNV Young & United waren aanwezig. De actievoerders zetten een prikbord met minimumbedragen neer om de aandacht van Kamerleden te trekken.

Verschillende Kamerleden komen inderdaad langs. Ilana Rooderkerk van regeringspartij D66 zet tot grote tevredenheid van de demonstranten een bedrag op het prikbord: minimaal 500 euro. Maar haar eigen D66-minister wil géén bedrag in de wet? Rooderkerk: “We willen wel eerst dat de minister met de sectoren in gesprek gaat, want het kan best dat per beroep verschilt wat een verstandig bedrag is.”

Minister Letschert komt even later zelf ook kijken. “Als de wet er is, ga ik goed monitoren wat er gebeurt”, zegt ze. “Als er straks allemaal symbolische stagevergoedingen van tien euro langskomen, dan word ik voor de gek gehouden. Daar houd ik niet van. En dan kunnen we alsnog een minimumbedrag kiezen.”

Om te beginnen eerst even een kleine uitleg - voor wie dat nog niet wist - over de medezeggenschap van Fontys. Die bestaat uit verschillende lagen, met als onderste laag de individuele opleidingscomissies (oc), organen die direct verbonden zijn aan (een bundel) van specifieke opleidingen. Dan de instituutsmedezeggenschapsraad (imr), actief op het niveau van de afzonderlijke instituten, en daar weer boven de centrale medezeggenschapsraad (cmr), die gemeenschappelijke belangen voor de hele instelling behartigt.

Over het onderwerp van de afschaffing van de propedeuse-uitreikingen spreken we een student uit elke laag: Commerciële Economie-student Amy de Bresser van de oc, Vastgoedkunde-student Roos Horbach van de imr en Social Work-student Marije Amting van de cmr. Toevallig zitten zij alledrie bij een instituut waarbij de propedeuse-uitreikingen met het nieuwe besluit wat minder uitbundig gevierd worden dan voorheen. Ze zijn er dan ook niet erg enthousiast over. Maar voor we hen aan het woord laten, eerst wat meer informatie over het besluit.

De propedeuse-uitreiking 
Omdat Fontys bepaalde zaken wil centraliseren, worden de uitreikingen van propedeuses en diploma’s vanaf dit collegejaar anders georganiseerd. Voorheen werden de propedeuse-uitreikingen per opleiding anders geregeld en waren ze bij de één misschien groter dan bij de ander. Sommige instituten kenden het verschijnsel niets eens en vierden alleen de diploma-uitreiking. Maar volgens het nieuwe besluit moet elke student van Fontys nu ongeveer dezelfde uitreiking krijgen bij het behalen van de propedeuse. Op een leslocatie van Fontys, waarbij anders dan voorheen, geen vrienden en familieleden meer aanwezig kunnen zijn. Bij diploma-uitreikingen zijn gasten wel welkom. 

“Fontys is aan het centraliseren en heeft als ambitie om een gelijke en inclusieve organisatie te hebben”, legt Teun Slot uit, manager bij Marketing & Communicatie. “Voorheen hadden we propedeuse- en diploma-uitreikingen waarbij de één bijvoorbeeld naar het PSV-stadion ging en de ander bij wijze van spreken ergens in een weggestopt hoekje op de Fontyscampus zat. We hebben daarom gekeken naar hoe we dat gelijkwaardiger kunnen doen.”

Daarop is er een voorstel op papier gezet waarmee Fontys bij verschillende instituten navraag heeft gedaan over welke zorgen en wensen er waren. Op campus Rachelsmolen is er ook een pilot mee gedraaid. “Daar zijn best wel wat reacties op gekomen, die we natuurlijk zoveel mogelijk hebben getackeld in het uiteindelijke besluit.”

Bij dat besluit, vervolgt Slot, was het uitgangspunt nooit kostenbesparing. “De insteek was altijd gelijkheid en inclusie. Bovendien: studenten studeren op een Fontyscampus. Dat is ons visitekaartje. Dus waarom zouden we zowel de propedeuse- als diploma-uitreiking niet gewoon daar doen? Bij een propedeuse-uitreiking krijgen studenten nu een praatje van hun coach/docent, plus een chocoladereep met daarop een tekstje. Als kers op de taart is er uiteindelijk de diploma-uitreiking, waarbij we de campus fantastisch aankleden en iedereen dezelfde behandeling krijgt. Dit zijn onze Fontys-heroes en zij verdienen een feestje. Dat willen we ook zo uitdragen.”

Klap in het gezicht 
Natuurlijk betekent die keuze wel dat de propedeuse-uitreikingen voor bepaalde instituten niet meer zijn zoals ze eerst waren. In sommige gevallen zijn ze opgeschaald, in andere gevallen afgeschaald. Voor oc-lid Amy, die Commerciële Economie studeert, geldt het laatste. “Ik had vorig jaar mijn propedeuse-uitreiking op een podium, met een leuk fotomoment en korte toespraak. Mijn ouders en vriendje mochten komen kijken”, vertelt ze.

“Studenten die nú hun uitreiking hebben, krijgen die elementen niet. Ik vind dat echt schandalig. Het hoeft allemaal niet supergroot, maar ik vind het wel belangrijk om iets te doen. Bovendien zie ik het ook als een gemiste kans voor Fontys. Het zou toch positieve reclame zijn als foto’s van zo’n uitreiking op LinkedIn worden gedeeld?”

Imr-lid Roos noemt het een klap in het gezicht van studenten. Net als Amy is ze het oneens met het besluit, waarover ze overigens niet eens officieel is ingelicht. “We hoorden dit in de wandelgangen. Dat vonden we al vreemd. Waarom zijn wij hier als medezeggenschap niet in meegenomen? Zelfs een blinde kan zien dat hier meningen van studenten over komen. Je bent als Fontys toch trots op je studenten? Draag dat dan ook uit.”

Het is volgens Roos de taak van de imr om hierover in gesprek te gaan met de directie van haar instituut. “Het maakt niet uit met wie we hierover moeten praten en hoe lang, maar er gaat iets gebeuren. Als wij er vanuit meerdere instituten voor zorgen dat we het er niet mee eens zijn, dan zou dat een manier kunnen zijn om het centraal terug te laten draaien of aanpassingen te maken.”

Terug naar de tekentafel 
En dan is er nog de bovenste laag, de cmr. Hoe wordt er daar tegenaan gekeken? Marije, niet alleen lid maar ook de vice-voorzitter van de raad: “Ik kijk met twee petten naar dit onderwerp. Enerzijds ben ik zelf natuurlijk student en heb ik toevallig donderdag mijn propedeuse-uitreiking. Die is in een collegezaal zonder gasten. Dat is jammer en ik sluit me op dit vlak aan bij Roos en Amy: het voelt alsof het niet gevierd mag worden. Anderzijds heb ik ook de cmr-pet.”

Vanuit dat perspectief is het volgens haar heel belangrijk dat de cmr signalen van de verschillende lagen (zoals imr’s en oc’s) krijgt. Als meerdere instituten en opleidingen met een dergelijk onderwerp bezig zijn en daar gedachten of klachten over hebben, dan zijn dat allemaal signalen waar de cmr iets mee kan.

“Wij zijn er om iets te doen met dit soort signalen. We gaan uitzoeken waarom we niet betrokken zijn in dit besluit en wat de afwegingen daarvoor zijn geweest. Ook gaan we als cmr met een kritische blik kijken naar of het besluit wel binnen de visies van Fontys past. Natuurlijk met de uiteindelijke hoop dat het bestuur teruggaat naar de tekentafel.”

ICT- en Embedded Software Engineering-student Merna Gramoun is een van de 23 studenten die een jaar lang aan het project werkte vanuit Solar Team Eindhoven, het studentteam dat ieder jaar een maatschappelijk probleem op probeert te lossen. Afgelopen jaar was dat de beperkte toegangsmogelijkheid tot de gezondheidszorg in ontwikkelingslanden. “In Kenia kunnen mensen bijvoorbeeld moeilijk of niet snel bij een ziekenhuis komen wegens het gebrek aan faciliteiten, en daar wilden we wat aan veranderen", vertelt Merna.

Het team bedacht daarom een ambulance die niet alleen op zonne-energie rijdt, maar die ook de medische zorg naar afgelegen gebieden kan brengen. “De Stella Juva is namelijk uitgerust met verschillende medische voorzieningen zoals een röntgenapparaat en een echoapparaat voor zwangere vrouwen. Ook kan de ambulance medicijnen afleveren. Zo fungeert de Stella Juva als een soort mobiele zorglocatie.”

Efficiënte energie
Om dat voor elkaar te krijgen was Merna’s rol in het team van groot belang. “Ik werkte als engineer aan het distribueren van de opgeslagen zonne-energie naar elektriciteit middels een tracker, om ervoor te zorgen dat de energie uit de zonnepanelen bovenop de auto zo efficiënt mogelijk werd benut.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

Om er zeker van te zijn dat dat goed werkte en ook alle andere facetten van de Stella Juva deden waar ze voor gemaakt waren, reisde het team af naar Kenia voor een test. “Zoals de wegen in Kenia zijn heb ik ze nog nooit ergens gezien. Afgelegen, oneffen of bestaand uit zand. We zijn van alles tegengekomen.”

Positief verrast
Toch bleek dat voor de Stella Juva geen enkel probleem. De wagen legde maar liefst 800 kilometer af over verschillende soorten wegen, volledig gedreven op zonne-energie. “Ook de artsen die met ons meereisden waren positief verrast, en gaven feedback waar we op verder konden bouwen. Dat dit ons is gelukt ga ik nooit meer vergeten.”

Of Solar Team Eindhoven ook daadwerkelijk doorgaat met aanpassingen doorvoeren, is nog maar de vraag. “Ons doel is nooit om een commercieel product te maken en dit te verkopen, maar om te inspireren, om te laten zien wat mogelijk is.” Wel weet Merna dat er al een aantal bedrijven is dat zich gemeld heeft om het concept verder te ontwikkelen en te produceren op grote schaal.

De foto's die gebruikt zijn voor dit artikel zijn gemaakt door Bart van Overbeeke.

In de afgelopen twintig jaar was Avans bijna altijd de beste grote hogeschool van Nederland. Dit jaar zakt die hogeschool naar positie drie. Fontys bivakkeert al sinds jaar en dag buiten de top drie. De beste notering was nog in 2022 met een gedeeld vierde plaats. Sindsdien zakt de hogeschool langzaam maar gestaag verder weg op de lijst.

Op de lijst van dertien grotere hogescholen staat Fontys deze keer achtste. Maar de verschillen in de middenmoot zijn zoals elk jaar klein. Het ‘goede nieuws’: het kan altijd erger. De hogescholen van Amsterdam en Utrecht scoren alleen maar (zware) onvoldoendes voor vrijwel al hun opleidingen.

De Limburgse Zuyd Hogeschool kent volgens de Keuzegids maar liefst twaalf ‘topopleidingen’. Fontys doet het vooral goed in de domeinen ICT, techniek en taal en communicatie. Maar kunst en cultuur, gezondheid en gedrag en maatschappij krijgen als studierichting een onvoldoende.

De makers van de gids zetten jaarlijks alle hbo-opleidingen op een rijtje. In de hbo-gids staan oordelen over vrijwel alle bachelors en associate degrees. De Keuzegids baseert zich op de studentoordelen uit de Nationale Studentenenquête en op cijfers over afstuderen en uitval.

Maakt het nog iets uit?
Nieuwe onderwijsmethodes, nieuwe opleidingen, gefuseerde opleidingen en instituten, prachtige nieuwe gebouwen: Fontys heeft de afgelopen jaren niet stilgezeten. En dan hebben we het nog niet over de uitbreiding in het aanbod van ad's en masters.

Eerder dit jaar verscheen al een Keuzegids over masters. Zeven masteropleidingen in het hbo kregen het predicaat ‘excellent’. Geen enkele daarvan was van Fontys. Wie afgaat op de Keuzegids kan zich dus, al dan niet terecht, afvragen of het allemaal iets uitmaakt. Of al die veranderingen, vernieuwingen en uitbreidingen ergens toe hebben geleid als je als instelling ondertussen jaar na jaar iets inlevert op studentoordelen en successtatistieken.

Kwaliteitszegel
In een nieuwsbericht wordt door Fontys vooral gewezen op het tiental opleidingen van Fontys dat in deze nieuwste Keuzegids een ‘kwaliteitszegel’ krijgt. Maar dan gaat het om slechts tien procent van alle bachelor- en ad-opleidingen die de instelling rijk is.

Fontys wil desgevraagd niet reageren op de uitkomsten en verwijst naar het nieuwsbericht. Daarin staat als toelichting: “De resultaten bieden waardevolle aanknopingspunten voor interne reflectie en verdere kwaliteitsontwikkeling. De inzichten uit de Keuzegids kunnen helpen om van elkaar te leren en het talentgerichte onderwijs binnen Fontys verder te versterken."

Studiefinancier DUO bevestigt dat de rente op studieschulden voor de huidige studenten op 2,7 procent uitkomt. Dat is wat het Hoger Onderwijs Persbureau vorige week berekende voor (oud-)studenten die in 35 jaar mogen terugbetalen.

Maar er zijn ook 740.000 terugbetalers in het oude systeem, en zelfs nog een paar duizend studenten die al lang geleden aan hun opleiding zijn begonnen. Zij betalen in vijftien jaar terug en hun rente wordt ook anders berekend: niet op basis van een jaar, maar op basis van één maand.

En die rente gaat van 2,29 naar 3,28 procent. De tarieven staan steeds voor vijf jaar vast, dus niet iedereen krijgt er meteen te maken. DUO biedt een rekentool.

Ongunstig peilmoment
De Landelijke Studentenvakbond reageert geschrokken op de renteverhoging. (Oud-)studenten zitten toch al in een moeilijke economische situatie, vindt de bond en zij krijgen hiermee “een trap na”.

Wat de studentenvakbond betreft moet het kabinet zijn plan voor een renteplafond van 2,5 procent op studieschulden zo snel mogelijk doorvoeren. Liever nog wil de LSVb dat de rente helemaal wordt afgeschaft.