‘Heart of the Beast’ gaat over de gepensioneerde Special Forces-veteraan James, die met zijn getraumatiseerde militaire diensthond Odin op vakantie gaat in Alaska. Wat een mooie, avontuurlijke reis had moeten worden, wordt een overlevingstocht waarbij het duo in een 90 kilometer lange reis terug naar de bewoonde wereld allerlei obstakels tegenkomt. Vreselijke kou, een bloeddorstige beer, hongerige wolven, pijnlijke valpartijen en ga zo nog maar even door.

Eerlijk is eerlijk: heel origineel is het verhaal niet. En veel diepgang zit er ook niet in. Dat hoeft ook niet, want in dit spektakelstuk draait het allemaal om de band tussen James (gespeeld door Brad Pitt) en zijn trouwe viervoeter Odin (grotendeels gespeeld door een Duitse herder genaamd Uber, met als achterban nog een aantal reservehonden). Ik moet toegeven: van alle tegenspelers die Brad Pitt in zijn jarenlange carrière op de set zag, is het Odin die met voorsprong de grootste Oscar verdient. En ja, ik ben als baasje van een golden doodle misschien een tikkeltje bevooroordeeld. 

Hoe dan ook. Het duurde eventjes voor ik lekker in het verhaal kwam, maar dat lag meer aan de man naast me (chips eten uit krakende zak = hel op aarde voor iemand met mysofonie), dan aan de film zelf. Prachtige beelden van een geweldige omgeving in Alaska en de onbreekbare vriendschap tussen James en Oldin wisselden elkaar af, met tussendoor genoeg actie- èn ontroerende scènes. 

Cijfer: 8,5 - Na de film mijn viervoeter nog maar eens extra verwend met een koekje. Misschien zelfs wel drie. 

Overigens kunnen taalfouten natuurlijk ook onbedoeld heel grappig zijn. Bijvoorbeeld: een vacature voor een terminale zorgvrijwilliger of de krantenkop: ‘Paus op non actief.’ Maar meestal zijn taalfouten vooral vervelend en leiden ze af van de boodschap. Wat nog vervelender is: als iemand het nodig vindt om je daarop te wijzen. Maar tijden veranderen.

Pas zette ik op LinkedIn een mooie, provocerende post, althans dat vond ik zelf, die begon met de zin: ‘Regel 1: Vermijdt het woord verhoging’. De eerste reactie die ik kreeg was: ‘Vermijd die ‘t’ achter vermijd.’

Vroeger zou ik dat heel irritant vinden, maar tegenwoordig reageer ik heel relaxed met: ‘Dank je, maar in tijden van AI zijn spellingsfouten het nieuwe goud.’ Spellingsfouten communiceren namelijk dat iemand zijn tekst zelf geschreven heeft, en dat is tegenwoordig een soort van charmant.

Natuurlijk, te veel spellingsfouten leiden alleen maar af. Dyslectische studenten raad ik aan om de hulp in te roepen van technologie. Maar, verder, een foutje hier en daar kan geen kwaad. Echt verkoopt! De student die zijn profielbeschrijving begint met: ‘Softwareontwikkeling was altijd al mijn professionele ambitie’ vind ik inmiddels minder interessant dan de student die schrijft: ‘Ons mam zij altijd dat ik goed met computers was…’    

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.

In Nederland zijn officiële graden als ‘bachelor’, ‘master’, ‘associate degree’ en ‘doctor’ wettelijk beschermd. Daarom treedt de Onderwijsinspectie op tegen instellingen die ‘master’ op een diploma zetten dat niet officieel erkend is.

Vorig jaar besloot de minister om de boetes voor dit vergrijp te verhogen. Onderwijsinstellingen verdienen immers duizenden euro’s per student, terwijl de maximale boete 500 euro bedroeg per uitgegeven diploma.

‘Executive master’
Maar wat beschermt de wet precies? Die vraag roept een recente uitspraak van de Raad van State op. De hoogste bestuursrechter veegde afgelopen woensdag alle boetes voor een groep particuliere onderwijsinstellingen van tafel die het woord ‘master’ op diploma’s hadden gezet.

De zaak werd aangespannen door NCOI en nog elf particuliere onderwijsinstellingen, allemaal onderdeel van de Salta Group. Ze maakten bezwaar tegen een totaalboete van 470 duizend euro uit 2023. De rechtbank gaf ze vorig jaar geen gelijk, dus gingen ze in beroep.

Volgens de Onderwijsinspectie hadden de particuliere aanbieders met diploma’s als ‘executive master’ en ‘professional master’ de indruk gewekt dat ze een erkende graad verleenden, terwijl de opleidingen niet erkend waren door kwaliteitskeurmeester NVAO.

Niet expliciet verboden
Maar hebben de onderwijsinstellingen inderdaad een ‘graad’ verleend, of alleen een papiertje uitgedeeld? “In de WHW is niet geregeld wat graadverlening precies is en hoe dat gebeurt”, oordeelt de Raad van State nu.

Er is een landelijk register met alle namen van erkende opleidingen en graden daarin. Alleen als je die op een diploma zet, verleen je een officiële graad, overweegt de Raad van State. Zomaar een ‘bachelor verpleegkunde’ of ‘master psychologie’ uitreiken mag dus niet.

Maar zelf een ‘executive master’ of een ‘professional master’ verzinnen kan dus wel. Dit kan grote gevolgen hebben voor de handhaving door de Onderwijsinspectie, die tot nu toe behoorlijk strikt naar deze kwesties kijkt.

‘Tevreden over duidelijkheid’
Het ministerie van Onderwijs kon vanochtend niet inhoudelijk op de uitspraak reageren. Het bestudeert deze nog en komt er later op terug. NCOI zegt in een reactie “tevreden” te zijn over het vonnis.

De particuliere opleiders werden ook beboet vanwege het vooraf niet goed informeren van studenten over hun opleiding en diploma. Om heel andere redenen veegt de Raad van State ook dat vergrijp van tafel: de Onderwijsinspectie heeft er niet genoeg bewijs bij geleverd. Die had bijvoorbeeld screenshots van de websites van de opleidingen moeten maken.

Aan de ene kant hebben we Esmee, die de minor ICT & Digital Marketing volgt. Anderzijds spreken we Jonas, tweedejaars student Journalistiek. Beiden studeren ze bij Fontys in het Tilburgse MindLabs-gebouw. We stelden hen precies dezelfde vier vragen en koppelden de antwoorden daarvan ook weer terug. We beginnen bij ICT-student Esmee.

Welke drie woorden komen bij je op, als je denkt aan een typische journalistiekstudent?
“Brutaal, sociaal en slim.”

Hoe is een journalistiekstudent volgens jou gekleed?
“Ik denk niet dat een journalistiekstudent op een specifieke manier gekleed is of moet zijn. Maar als ik aan een typische journalistiekstudent denk, is deze altijd netjes gekleed.”

Wat doet een journalistiekstudent in zijn of haar vrije tijd?
“Veel gebruikmaken van sociale media en YouTube. En het nieuws volgen, om zo nog meer informatie binnen te krijgen over bepaalde onderwerpen.”

Hoe denk je dat een journalistiekstudent jou als student zou omschrijven?
“Ik volg de minor, dus een échte ICT-student ben ik denk ik niet. Maar ik ga ervanuit dat we nerdy en slim gevonden worden, met een brilletje op.”

Dan het woord aan journalistiekstudent Jonas.

Welke drie woorden komen bij je op, als je denkt aan een typische ICT-student?
“Een computergek, wat introvert en jong.”

Hoe is een ICT-student volgens jou gekleed?
“Niet uitgesproken. Ze hebben niet het nieuwste van het nieuwste, en hoeven ook niet per se op te vallen. Als een soort muurbloempje eigenlijk.”

Wat doet een ICT-student in zijn of haar vrije tijd?
“Het eerste wat ik zou zeggen: gamen. Dat zal vast niet voor iedere ICT-student gelden, maar ik denk dat het overgrote deel wel geïnteresseerd is in de computertechnologie. En een hobby die daarbij past is natuurlijk gamen.”

Hoe denk je dat een journalistiekstudent jou als student zou omschrijven?
“Ik denk dat we als sociaal en té extravert worden gezien. En soms een beetje als een bemoeial, maar ik heb tijdens mijn opleiding geleerd dat we dat ook wel een beetje moeten zijn.”

De terugkoppeling
Jonas herkent zichzelf niet in het vooroordeel dat journalistiekstudenten brutaal zijn. “Dat moet ik wellicht nog leren, want het is wel nodig voor dit beroep. Ik ben er zelf nog niet zo goed in, maar er zijn zeker journalistiekstudenten die dat karakter al wel hebben. Of ik altijd netjes gekleed ben? Ik trek vooral aan wat ik leuk vind. En het nieuws volgen op verschillende kanalen doe ik vooral voor school, niet vanuit mijn persoonlijke interesse. Dan ga ik liever sporten en bewegen.”

Ook Esmee kan zich niet helemaal vinden in de antwoorden van Jonas. “In de drie woorden herken ik mezelf totaal niet, terwijl ik wel snap dat iemand meteen aan computergek en introvert denkt. Maar jong? Die snap ik niet helemaal. En een muurbloempje ben ik ook zeker niet, net als mijn medestudenten. Misschien scheelt het ook dat wij meer de marketingkant van ICT bestuderen. Gamen doe ik dan weer wel, maar dat is niet iets wat ik iedere dag doe. Andere hobby’s zijn hockey en eigenlijk ook heel veel drinken met vrienden, haha.”

Overal om je heen lijkt het studentenleven weer op gang te komen. Je ziet anderen nieuwe contacten leggen en hun plek vinden. Dat kan pijnlijk zijn als je die aansluiting graag wilt, maar niet vindt. Misschien heb je helemaal niet zoveel behoefte aan nieuwe contacten, terwijl je wel het gevoel hebt dat dit van je wordt verwacht. 

Ook later tijdens je studie kan dat gevoel ontstaan. Anderen lijken steeds meer hun draai te hebben gevonden. Jij misschien nog niet. Waarom lijkt het hen zo makkelijk af te gaan, terwijl het jou zoveel energie kost? Misschien voelt het voor jou alsof iedereen al weet hoe je student hoort te zijn, behalve jij.

Alleen zijn is niet hetzelfde als eenzaam zijn
Alleen zijn kan prima bij iemand passen, zo weet ik. Sommige studenten zoeken veel gezelschap, anderen hebben meer behoefte aan rust. 

Maar je kunt ook graag aansluiting willen en toch alleen komen te staan. Je wilt contact en ergens bij horen, maar het lukt niet goed om dat te vinden. Dan is alleen zijn geen keuze of kenmerk van wie je bent, maar een situatie waarin je terecht bent gekomen. En juist dan kan het eenzaam worden.

Het helpt niet dat er een beeld is van hoe een studententijd hoort te zijn. Als je aan een opleiding begint, verwacht je misschien dat je vanzelf je plek vindt en een leuke tijd hebt. Maar studeren is ook een periode waarin nog veel kan veranderen. Voor de één gaat dat snel, voor de ander duurt het langer.

En waarom zou je studententijd eigenlijk een van de leukste fases van je leven moeten zijn? Misschien ontdek je pas later wat echt bij je past. Het idee dat juist deze jaren bijzonder moeten zijn, kan dan voelen als iets waar je aan moet voldoen. Je studie kan belangrijk voor je zijn, maar het kan ook gewoon een periode zijn tussen wat ervoor kwam en wat erna komt. Voor sommigen wordt het een bijzondere tijd. Voor anderen gaat het voorbij. Daar is niets mis mee.

Er is niet één manier om student te zijn
Ook het op kamers gaan hoort bij het bekende plaatje. Alsof je pas echt student bent als je het ouderlijk huis verlaat. Voor veel hbo-studenten is dat helemaal geen realistische stap. Wie wel op kamers wil, kan tegen hoge huren of een tekort aan kamers aanlopen. Misschien wil je helemaal niet uit huis, of voelt thuis wonen op dit moment gewoon beter.

Binnen een opleiding kunnen studenten heel verschillend zijn. Misschien heb jij meer tijd nodig om te ontdekken waar je je thuis voelt. Of wil je eerst weten waarom iets zo moet voordat je het overneemt. Dan kun je al gauw als lastig worden gezien. Dat betekent niet dat er iets mis is met jou. Misschien heb je meer ruimte nodig om op jouw manier te kunnen denken en leren.

Opleidingen kunnen hier volgens mij ook iets in betekenen. Niet iedere student hoeft op dezelfde manier mee te doen. Dus zij kunnen zich ook afvragen of ze soms te veel uitgaan van één bepaald type student.

Erbij horen is niet voor iedereen hetzelfde
Als alleen zijn bij je past, hoef je daar niets aan te veranderen. Maar als je graag meer contact wilt en dat niet vindt, kan dat behoorlijk pijn doen.

Als je tijdens je studie denkt aan stoppen omdat je het gevoel hebt dat je hier niet op je plek bent, hoeft dat niet meteen te betekenen dat je weg moet. Een moeilijke periode zegt nog weinig over de rest van je studie. Zoek contact als je dat mist, maar probeer jezelf niet te veranderen omdat je omgeving een ander beeld van het studentenleven laat zien. Je kunt je heel goed nog niet thuis voelen op je opleiding en er toch thuishoren.

Eenzaamheid gaat over meer dan het missen van contact. Soms zit het in het gevoel dat je anders zou moeten zijn om erbij te horen. Maar je hoeft jezelf helemaal niet te veranderen om geaccepteerd te worden. Als je dit gevoel herkent, zoek dan vooral iemand met wie je erover kunt praten. Dat kan iemand zijn die je vertrouwt. Je kunt ook terecht bij een docent of studentendecaan.

Misschien past het beeld van de ideale studententijd gewoon niet bij jou. Je hoeft niet in het plaatje te passen om bij Fontys te passen.

Reinout Heydra is docentopleider Aardrijkskunde bij Fontys Hogeschool

Studenten uit het leenstelsel krijgen volgend jaar een tweede tegemoetkoming van 44,50 euro per misgelopen maand basisbeurs. Bij een vierjarige studie is dat ruim 2.100 euro. Dit komt bovenop een eerdere tegemoetkoming van bijna 1.700 euro.

Is die tweede tegemoetkoming echt nodig? Of is het nog altijd te weinig? Daarover ging woensdag een debat in de Tweede Kamer.

Afgeschaft
De basisbeurs werd per september 2015 afgeschaft en acht jaar later kwam die weer terug. Dat was ‘wrang’ voor de studenten in deze tussenperiode, vond de politiek, en daarom kwam er al snel een tegemoetkoming. En nu komt er nog één.

Die eerste tegemoetkoming kostte ongeveer een miljard euro en aan de tweede tegemoetkoming gaat het kabinet 1,4 miljard euro besteden. Daarna moet er een streep onder de discussie, vindt het kabinet.

Dit wetsvoorstel voor een tweede tegemoetkoming is overigens opgesteld door het vorige kabinet van PVV, VVD, NSC en BBB. De huidige coalitiepartijen (D66, CDA en VVD) hebben het overgenomen.

Geen compensatie
De tegemoetkoming is geen volledige compensatie, zeker niet voor studenten die hun gehele studietijd op kamers woonden. De Socialistische Partij en DENK vinden het nog steeds te weinig.

Daar staan anderen tegenover. JA21 en de voormalige PVV-leden van Groep Markuszower vinden het veel geld. Ze wijzen erop dat de compensatie naar iedereen gaat, ook naar degenen “die misschien een gigasalaris hebben en helemaal geen schulden hebben gemaakt”.

Ze verwijzen naar de kritiek van de Raad van State, die de noodzaak van een tegemoetkoming niet zag. Zo erg was het leenstelsel nu ook weer niet, zeiden de adviseurs van de regering, en het is maar de vraag of de discussie over compensatie van pechstudenten hiermee echt wordt afgesloten.

Punt gezet
Maar genoeg partijen zitten ertussenin en vinden dat hiermee een punt gezet kan worden. Dat geldt ook voor oppositiepartij PRO, voortgekomen uit de politieke partijen PvdA en GroenLinks. Die stonden destijds samen met D66 en VVD aan de basis van het leenstelsel, waar ze zich later van afkeerden.

Onderwijsminister Rianne Letschert kreeg het woensdag dus niet moeilijk in de Tweede Kamer. “Wat mij betreft hebben wij daarmee het verleden afgesloten en kunnen we naar de toekomst kijken.”

April
Als alles goed gaat, kunnen studenten in april volgend jaar de tegemoetkoming krijgen. Die gaat van hun studieschuld af. Als ze geen studieschuld hebben, dan krijgen ze hem op hun bankrekening gestort. Die moeten ze dan wel op tijd doorgeven.

Bij de invoering van het leenstelsel is meer gebeurd dan alleen het afschaffen van de basisbeurs. De aflostermijn werd verlengd en ook hoefden oud-studenten minder hoge maandbedragen te betalen. Dat is zo gebleven nu de basisbeurs weer terug is. Wie een studieschuld niet kan aflossen, krijgt hem uiteindelijk kwijtgescholden.

De rente is relatief laag, vergeleken met commerciële rentes. Maar de rente stijgt wel en dat hadden veel studenten niet verwacht. Het kabinet wil de rente op studieschulden maximeren tot hooguit 2,5 procent. Ook daarover is discussie: sommige partijen willen er nul procent van maken, maar dat zou miljarden euro’s extra kosten.

Vooral afgestudeerden van opleidingen in de economie en techniek gebruiken vaak kunstmatige intelligentie, staat in een rapport van het Maastrichtse onderzoeksbureau ROA over de loopbaan en werkzaamheden van hbo’ers.

In de gezondheidszorg gebruiken ze AI het minst, maar ook daar doet bijna de helft van de oud-hbo’ers het wekelijks, van wie een deel zelfs dagelijks.

De onderzoekers peilden in 2025 ruim 14.000 hbo’ers één jaar na afstuderen en nog eens 10.000 die vier tot acht jaar geleden hun diploma hebben behaald.

Teksten, ideeën
De afgestudeerden gebruiken AI voornamelijk voor het opstellen van teksten (56 procent) en het genereren van ideeën (48 procent). Toch zegt slechts 28 procent van de respondenten dat het werk is veranderd door AI.

Ze hebben het niet per se rustiger gekregen sinds de opkomst van de chatbots. Slechts 6,7 procent zag bepaalde werkzaamheden verdwijnen, terwijl 15 procent zegt dat er taken bij zijn gekomen.

Dat laatste vindt de Vereniging Hogescholen goed nieuws. “Waar vaak wordt gesproken over werk dat verdwijnt door AI, laat dit onderzoek zien dat hbo’ers per saldo hierdoor juist meer taken en verantwoordelijkheden krijgen”, zegt voorzitter Maurice Limmen.

Maar de onderzoekers waarschuwen voor overhaaste conclusies op dit vlak. Ze hebben alleen naar werkende afgestudeerden gekeken, benadrukken ze in hun rapport, dus kunnen ze geen conclusies trekken over de gevolgen van AI “voor het totale aanbod van banen of voor de kans om werk te vinden”.

De werkloosheid onder hbo’ers is laag, maar neemt wel toe. Het is niet duidelijk in hoeverre dit met AI te maken heeft.

Veranderingen
Wat zijn taken die verdwijnen of kleiner worden door AI? De respondenten zeggen minder tijd kwijt te zijn aan vertalingen, notulen, administratie en, opnieuw, tekstschrijven.

De voormalige hbo’ers geven ook voorbeelden van taken die erbij zijn gekomen door AI. Ze moeten bijvoorbeeld een AI-training volgen. Ook moeten ze nu ‘feiten’ checken die de chatbot voorschotelt. In het onderwijs moeten docenten hun toetsen tegenwoordig AI-proof maken.

Van de studenten die in studiejaar 2024/2025 hun diploma behaalden, ging ruim 17 procent voor drie maanden of langer naar het buitenland, meldt statistiekbureau CBS. Nog eens 5 procent is korter dan drie maanden gegaan en van 2 procent weet het CBS niet hoe lang ze weg waren.

In de coronaperiode pakten ze minder vaak hun koffers. Ter vergelijking: van de studenten die in studiejaar 2021/2022 hun diploma haalden, ging slechts 11 procent voor drie maanden of langer naar het buitenland.

Toch reizen ze nog altijd minder dan vóór corona. In de jaren daarvoor ging doorgaans zo’n 24 procent van de hbo- en wo-studenten voor minstens drie maanden naar het buitenland.

Kennis van culturen
Van alle buitenlandgangers zegt 42 procent dat hun kennis van de eigen en andere culturen is toegenomen. Ook heeft de ervaring bijgedragen aan hun zelfstandigheid en hun kennis over het vakgebied, zeggen ze.

Daarnaast zijn er studenten die online een ‘buitenlandervaring’ opdoen, door bijvoorbeeld in een project samen te werken met studenten van een buitenlandse onderwijsinstelling. Dat deed 15 procent van de hbo’ers en 7 procent van de wo’ers.

Cijfers binnen Fontys Hogeschool
Ook binnen Fontys ziet Sarah White, operationeel teamleider van Team Study Abroad, dat het aantal studenten dat sinds de coronapandemie een internationale ervaring opdoet, toeneemt. Zo waren het in studiejaar 2021/2022 481 studenten, een jaar later 467, in het jaar 2023/2024 814 en weer een jaar later 966. Vorig studiejaar maakten 1.233 Fontysstudenten een trip naar het buitenland voor hun studie. “Daarmee is het aantal studenten dat naar het buitenland gaat tussen studiejaar 2022/2023 en studiejaar 2025/2026 meer dan verdubbeld.”

“Opvallend aan deze cijfers is dat de groei plaatsvindt terwijl het totale aantal studenten binnen Fontys in diezelfde periode juist is afgenomen”, vervolgt White. “In de cijfers zijn alle vormen van uitgaande studentmobiliteit binnen Fontys meegenomen, zoals de reguliere Study Abroad-uitwisselingen, Erasmus+, non-Erasmus-uitwisselingen, Blended Intensive Programmes (BIP's), Short-Term Blended Mobility en andere internationale studiegerelateerde mobiliteiten.”

Ontwikkelingen en trends
Volgens de operationeel teamleider wordt de stijging deels veroorzaakt door het herstel van traditionele semesteruitwisselingen na corona, maar ook door de introductie en de sterke groei van kortere internationale onderwijsvormen, zoals de Blended Intensive Programmes en Short-Term Blended Mobility, welke het opdoen van internationale ervaringen mogelijk maken voor studenten die geen volledig semester naar het buitenland kunnen of willen.

En voor welk land kiezen de studenten voornamelijk voor als ze naar het buitenland gaan? Europa blijft veruit de populairste regio, blijkt uit navraag. Dit omdat de meeste Fontysstudenten hier een ervaring op kunnen doen via Erasmus+. “Landen als Spanje, Duitsland, België, Portugal, Finland en Zweden behoren al jaren tot de meest gekozen bestemmingen.”

Maar ook bestemmingen buiten Europa zijn in trek, zoals de Verenigde Staten, Canada, Zuid-Korea, Japan, Mexico en Australië. White: “Kortom, we zien niet alleen dat meer studenten internationale ervaring opdoen, maar ook dat studenten gebruikmaken van een steeds breder aanbod.”

Wil je zelf ook studeren, stagelopen of andere internationale ervaringen opdoen in het buitenland? Meer informatie vind je op de site van Study Abroad.

Teenage Wasteland
De houding van de hoofdredacteur van de plaatselijke krant is exemplarisch. Hooghartig wuift hij begin jaren negentig in een live-uitzending van MHS TV, een schoolproject van de Middletown High School, elke suggestie van de hand dat er sprake zou kunnen zijn van een milieuschandaal. Eerder hebben leerlingen, die onderzoek doen naar giftig afval op de lokale stortplaats, al tevergeefs een videotape met hun bevindingen afgeleverd bij zijn krant. En ook bij bestuurders van Middletown in de Amerikaanse staat New York vangen zij bot.

De jeugdige deelnemers aan het project onderzoeksjournalistiek laten zich echter niet afschrikken. Ruim dertig jaar later blikken zij terug op de kwestie, die hun middelbare schoolperiode heeft gekleurd. Jesse Moss en Amanda McBaine laten hen voor deze reconstructie hun eigen reportages, studio-uitzendingen en docu’s nog eens zien en brengen hen ook bij elkaar om die periode van jeugdig idealisme te herbeleven.

Zo stuiten ze in deze stevige film, een reclamespot voor de journalistiek, op hun eigen ‘Deep Throat’. Terwijl de gedreven tieners door sommige bewoners van Middletown worden weggezet als notoire complotdenkers, zet de klokkenluider ‘Mr. B.’ hen op het spoor van een gezelschap dat zich als plaatselijke Sopranos onledig houdt met ‘waste management business’: het illegaal én lucratief dumpen van afval, waarbij lokale functionarissen nog wel eens een zakcentje toegestopt krijgen.
(te zien op Netflix)

Patrice: The Movie
Het leven lacht Patrice Jetter toe. De Afro-Amerikaanse vrouw, rond de zestig inmiddels, heeft een fijne job als klaarover, kan helemaal wegdromen bij haar uitbundig aangeklede modeltreinenbaan en vormt samen met lief Garry Wickham bovendien een aandoenlijk kunstschaatsduo. Dat leven is zo bijzonder dat ze er een film aan heeft gewijd: Patrice, The Movie, geregisseerd door Ted Passon.

Patrice heeft daarvoor tekeningen gemaakt van haar eigen leven. Ze gebruikt die als decor om haar eigen geschiedenis, met kinderen in de rol van haar ouders en andere sleutelfiguren uit haar kleurrijke bestaan, na te spelen. In een docu die laat zien dat het leven met een beperking ten volle kan worden geleefd – ook al is het lang niet altijd gemakkelijk.

Één ding zit Patrice nog wel dwars. Garry en zij zijn verplicht aan het latten. Want als ze zouden trouwen raken zij hun uitkering kwijt. Terwijl de twee zich voorbereiden op een alternatieve huwelijksceremonie starten ze dus ook een campagne op tegen deze ‘huwelijksstraf’. En daarmee heeft deze onweerstaanbare feel good-docu meteen een missie. Een mensenrechtenkwestie waarvoor Patrice, Garry en hun vrienden de perfecte pleitbezorgers zijn: hartveroverende personages, die voor een lach en een traan zorgen en van deze documentaire een héérlijke kijkervaring maken.
(vanaf vrijdag 25 september op NPO Doc)

Molly Vs. The Machines
Zoals elke avond had hij de voordeur afgesloten. Via de smartphone van zijn puberdochter kwam de buitenwereld echter alsnog binnen. In de nacht van 20 op 21 november 2017 maakte Molly Russell, nadat ze op Instagram was gebombardeerd met berichten over zelfdoding, depressie en zelfpijniging, een einde aan haar jonge leven. Sindsdien voert haar vader Ian, namens haar en al die andere tieners die zijn overgeleverd aan social media, strijd tegen de tech-giganten.

In deze urgente documentaire plaatst Marc Silver de tragische casus van de Britse tiener binnen de evolutie van het internet, het ontstaan van sociale media en de doorontwikkeling daarvan tot platforms voor ‘surveillance kapitalisme’. Ian Russell fungeert als hoofdpersoon voor een ingenieuze film, waarin daarnaast nog een andere verteller, gecreëerd met behulp van AI, wordt geïntroduceerd. Die schetst de techkant van de kwestie. Trefzeker reconstrueert Silver, met acteurs in een onwerkelijk decor, bovendien de rechtszitting, waarin zij tegenover elkaar komen te staan.

Molly’s persoonlijke geschiedenis wordt zo vastgeklikt aan het Metaverhaal. Daarbij geeft Silver, via enkele klokkenluiders, een alarmistische boodschap af: de techreuzen zijn zich bewust van de schade die hun product kan veroorzaken, maar willen er niets aan doen.
(zondag 27 september, 22.40 te zien op NPO2, daarna op NPO Doc)

Meer docutips van Helmut vind je hier.

Ik heb dat vooral met gebouwen of huizen. Sommige huizen voelen meteen goed. Ze omarmen je als een warme comfortabele deken. Andere kunnen prachtig zijn en toch koud aanvoelen. En sommige zijn gewoon neutraal.

De Fontyslocatie waar ik werk was altijd neutraal. Een oud Philipsgebouw met veel beton en glas. Maar de mensen maakten het jarenlang warm en sprankelend.

Er werd gelachen. Soms hoorde je een harde schaterlach. Collega’s stonden in groepjes bij elkaar, iemand liep binnen voor een vraag en bleef een halfuur hangen. Gesprekken dwaalden af, werden intiemer. Studenten zaten overal. Er werd gemopperd, geroddeld, koffie gedronken en gewerkt. De sfeer was open en gemoedelijk. Zoals een warm Brabants worstenbroodje in een industrieel gebouw.

Nu voelt het anders. Er wordt nog steeds lesgegeven, vergaderd, begeleid en gekalibreerd. Studenten komen en gaan. De koffieautomaat doet het vaak, de koffie is ok. Op het eerste gezicht lijkt er weinig aan de hand. Maar het voelt anders, er wordt vooral minder gelachen, de warmte is weg en de sfeer bedrukt.

Veel collega’s zijn vertrokken. Bureaus zijn leeg, kamers hebben nieuwe bewoners gekregen. De organisatie draait door, zoals organisaties dat doen.

Alleen merk ik dat ik zelf niet meer blijf hangen. Na mijn les stop ik mijn laptop in mijn tas en ga ik naar huis. Geen koffie meer omdat ik toevallig iemand zie zitten. Geen halfuur praten en blijven hangen terwijl je eigenlijk allang weg had moeten zijn.

Het is geen spookhuis. Maar soms lijkt het alsof de geesten van alle collega’s die inmiddels zijn vertrokken er nog rondzweven. “Ga weg”, hoor ik ze soms fluisteren. “Ga weg, nu het nog kan.”

En net als ik mijn jas aantrek en spullen inpak om naar huis te gaan, hoor ik verderop in de gang iets wat lijkt op een schaterlach. Ik blijf even staan. Zou het dan toch? Of was het de koffieautomaat die er uiteindelijk ook maar de geest aan gaf?

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

De huidige cao loopt eind 2026 af en dus gaan vakbonden AOb, FNV en CNV binnenkort weer om tafel met de Vereniging Hogescholen om te onderhandelen over de nieuwe cao.

De afspraken in de vorige cao worden nog steeds uitgewerkt, vertelt AOb-bestuurder Douwe van der Zweep: “Er lopen nog verschillende onderzoeken. Bepaalde rapporten moeten dus nog verschijnen.”

Daarom houden ze het dit keer beknopt, zegt Van der Zweep. De bonden pleiten voor een salarisverhoging van 5,5 procent met “aandacht voor de lagere salarisschalen”.

Werkdruk
Ook dit jaar willen de bonden de werkdruk aanpakken. “De gemaakte afspraken zijn nog te vaak een papieren werkelijkheid”, stelt Van der Zweep. “Medewerkers krijgen in lang niet alle gevallen inzicht in hun jaartaak, laat staan dat deze realistisch is.” Daarnaast willen de vakbonden doorpraten over privétijd en pauzes van medewerkers.

Bovendien moeten mantelzorgende medewerkers beter worden ondersteund, vinden de vakbonden. Dat zijn medewerkers die bijvoorbeeld een zieke partner of familielid hebben voor wie ze moeten zorgen. “Wij willen bekijken welke afspraken nodig zijn om te voorkomen dat deze collega’s uitvallen”, aldus Van der Zweep.

Ook het loopbaanperspectief is dit jaar een belangrijk onderwerp voor de vakbonden. De leden willen zelf kunnen kiezen welke scholing ze bijvoorbeeld volgen en meer duidelijkheid over de doorstroommogelijkheden.

Vereniging Hogescholen
De hogescholen willen dit jaar een cao met een loonsverhoging, maar zonder extra afspraken. Dat staat in een brief van de Vereniging Hogescholen. Volgens de VH waren in de vorige cao relatief veel afspraken opgenomen. Daar willen de hogescholen het voorlopig bij laten.

Een paar weken geleden deelde Bron een oproep via social media. Voor onze nieuwe rubriek ‘Bijzondere Hobby’ zoeken we naar bijzondere hobby’s van studenten en medewerkers. Vol enthousiasme gaf Daan ons een slide in onze DM met het aanbod om een keertje bij hem in de vrachtwagen te stappen.

Daar zeggen we geen nee tegen, en dus meld ik me maandagochtend rond tien uur bij het in Veghel gevestigde distributiecentrum van Daans werkgever Jumbo. Gewapend met een paar werkschoenen in maatje 39 wacht hij me op. “We zijn verplicht om deze schoenen te dragen tijdens het werk, dus deze zijn vandaag voor jou”, klinkt het.

Daan heeft er dan al een rit op zitten. Hij is om zes uur begonnen met zijn eerste levering bij een Jumbo-winkel in Bergeijk. Meestal doet hij twee ritten per dag, met hoge uitzondering soms drie. De tweede rit, waar ik bij mag zijn, brengt ons naar de Jumbo-winkels in Berghem en Oss.

Het werk begint met het volladen van de vrachtwagen. Daarna rijden we naar Berghem, waar de winkel wordt voorzien van nieuwe vracht. Als alles is uitgeladen, nemen we ook weer van alles mee. Emballage noemen ze dat: lege verpakkingen zoals karton, plastic, kratten en zelfs uitgeperste sinaasappelschillen. Als de vrachtwagen weer is volgeladen, rijden we door naar Oss en doen we daar hetzelfde riedeltje. [Tekst gaat verder onder de foto]

Onderweg praat Daan me bij en vertelt hij hoe hij in deze hobby is gerold. “Op mijn vijftiende had ik mijn eerste baantje bij Jumbo in de winkel. Een paar jaar later ben ik de mbo-studie Retail Manager gaan doen en kon ik als teammanager aan de slag. Ik ontving toen heel vaak vrachtwagenchauffeurs die kwamen laden en lossen, en dat vond ik zo mooi om te zien. Hoe gaaf is het als je de hele dag in een vrachtwagen mag rijden en tussendoor bij wat winkels stopt waar je praatjes kunt maken?”

Daan hield het niet bij fantaseren. Hij sloot een deal en haalde (deels) op kosten van zijn werkgever een vrachtwagenrijbewijs. Het was de bedoeling dat hij daarna fulltime vrachtwagenchauffeur zou worden, maar Daan besloot tóch nog een extra studie te willen doen bij Fontys. Het werd de Associate degree Ondernemerschap & Retail, waarvan hij nu in zijn tweede en laatste jaar zit. “Dat combineer ik met mijn werk hobby bij Jumbo.”

Elke zaterdagochtend stapt hij in de vroege vroegte in zijn zestien meter lange vrachtwagen en rijdt hij door grote delen van Nederland. Dat hij om die reden niet met zijn maten op vrijdagavond naar de kroeg kan, neemt hij voor lief. “Daar heb ik zelf voor gekozen”, vervolgt hij. “Het is een compromis dat je moet sluiten en bovendien vind ik dit hartstikke leuk om te doen. Ik rijd elke zaterdag en als ik doordeweeks of tijdens een vakantie vrij ben, pak ik meer diensten.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

Soms doet hij zelfs een ochtendrit nog vóórdat hij naar school gaat. Of andersom: gaat hij eerst naar school en doet hij in de middag nog een ritje. “Ik doe het gewoon echt heel graag. De vrijheid is fijn omdat je alles op je eigen tempo kan doen. De afwisseling is fijn omdat je deels op jezelf bent en deels ook lekker praatjes kunt maken tijdens contactmomenten. Soms luister ik rustig muziek in de wagen, soms bel ik onderweg met collega’s voor slappe klets. Dan heb ik echt de grootste lol.”

Tegelijkertijd is er ook veel uitdaging, vervolgt Daan, omdat je met zo’n grote wagen door de kleinste straatjes rijdt. Terwijl ik alleen bij die gedachte al stress krijg, begint de adrenaline bij Daan dan juist te stromen. Dat uit zich deze maandagochtend ook als Daan van zijn route af moet wijken omdat een hijskraan de weg barricadeert. “Kijk, en nou wordt het leuk. Dit vind ik echt prachtig. Zelf uitzoeken hoe je er komt en daarbij hopen dat het smalle straatjes zijn, want hoe krapper het wordt, hoe leuker.”

Na een rit van ongeveer vier uur arriveren we uiteindelijk zonder verdere problemen weer bij het distributiecentrum in Veghel. Daan is klaar met zijn dienst en stapt in zijn knalrode cabrio Mazda (zijn tweede hobby), op weg naar huis, waar hij vanmiddag in het zonnetje nog een ritje op zijn motor maakt (nog een hobby). Dat hij van voertuigen houdt, staat dus wel vast. “En toch weet ik niet of ik mijn hele leven lang vrachtwagenchauffeur wil blijven. Ik zit eraan te denken om me aan te melden voor een opleiding als politieagent.”

Heb jij of ken je een collega of medestudent met een bijzondere hobby? Laat het de redactie weten via bron@fontys.nl.

Iedere vier jaar wordt in vrijwel alle Europese landen het HBSC-onderzoek (Health Behaviour in School-aged Children) uitgevoerd onder kinderen tussen de 12 en 16 jaar. Uit dat onderzoekt blijkt volgens het Trimbos instituut dat Nederlandse jongeren veel negatiever zijn gaan denken over homoseksualiteit dan vier jaar geleden.

Waar in 2021 nog ruim 59 procent van de jongeren positief was over homoseksualiteit, is dat in 2025 gedaald naar 36,5 procent. De grootste verandering vindt plaats onder meisjes. Daar nam het percentage af van 78 naar 51 procent. Onder jongens daalde het van 40 naar 22. En dat terwijl de acceptatie de laatste paar jaar eigenlijk juist toenam.

Olievlek
Docent Reinout Heydra schreef in april nog een opinie voor Bron over de afnemende acceptatie van lhbtiq+ onder Nederlandse pubers. “Maar dat de acceptatie zo hard keldert, schokt me. Er is decennialang gewerkt aan bepaalde normalisering en dat is nu in een paar jaar weer volledig afgebroken”, reageert hij op de resultaten uit het onderzoek.

Volgens de docent heeft vooral de media, en sociale media in het bijzonder, daar een groot aandeel in. Denk bijvoorbeeld aan de manosfeer. “Al die anti-krachten krijgen gewoon vrij spel, als een soort olievlek die zich heel vlot uitspreidt. Daar moet actief op gehandeld worden, maar dat gebeurt eigenlijk niet. Sociale media versterkt het effect juist.”

‘Actie nodig’
Ook vindt Heydra, als docentopleider werkzaam bij Fontys Educatie, dat iedereen binnen Fontys de maatschappelijke plicht heeft om zich tegen deze ontwikkelingen te verweren. Na zijn publicatie had hij bijvoorbeeld een gesprek met Joep Houterman, voorzitter college van bestuur, en Martin de Wolf, directeur Fontys Educatie Tilburg.

“Beiden waren ontzettend meedenkend, maar een gesprek alleen of het plaatsen van regenboogvlaggen gaat er niet voor zorgen dat die olievlek krimpt. Daar is actie voor nodig. En ja, Fontys moet zich strategisch opstellen, maar de lhbtiq+-community maakt ook deel uit van Fontys, net als de mensen die daar misschien wat kritischer op zijn.”

Opvoeden en Fontysstudenten
De docent pleit er daarom voor dat iedereen oog heeft voor zijn of haar blinde vlekken. "Want velen vinden de lhbtiq+-acceptatie in woord heel belangrijk, maar als het je niet direct raakt, raakt het ook uit het zicht.” Daar ligt volgens hem ook nog een taak voor alle docentopleiders. “Als de jongere generatie zich hieraan vast blijft houden, geven ze het later ook door aan hun kinderen. En wie zijn de pedagogen die, naast de ouders, de kinderen opvoeden? De docenten.”

Op de vraag of studenten binnen Fontys zich of anderen binnen de opleiding herkennen in de dalende cijfers, zijn een aantal eerstejaarsstudenten Commerciële Economie heel duidelijk. “Iedereen moet gewoon lekker zichzelf kunnen zijn. We merken niet dat iemand in ons jaar moeite heeft met homoseksualiteit of de acceptatie ervan”, laat een van de studenten weten.

Een andere student is het daar mee eens, maar plaatst er wel een kanttekening bij. “De acceptatie moet er absoluut zijn, maar het hoeft ons ook niet opgelegd te worden. Ik denk dat alle Pride-evenementen, regenboog zebrapaden en demonstraties juist bij de jongere generatie intussen de neus uitkomen. Dus laten we vooral gewoon allemaal ons eigen ding doen, zonder iets te forceren.”

Goede gesprekken
Volgens het onderzoek is ook het aantal jongeren dat denkt dat hun homoseksuele of lesbische klasgenoten open kunnen praten over hun geaardheid gedaald van 60 naar 45 procent. Daar hebben ze binnen de opleiding Vastgoedkunde in ieder geval geen probleem mee, weten derdejaarsstudenten Sil en Lucas. “Een aantal van onze medestudenten zijn homo of lesbisch, en daar wordt juist gewoon over gepraat. Zij zijn niet per se anders dan wij omdat ze op hetzelfde geslacht vallen.”

Sil vindt dat de huidige generatie jongeren sowieso een beetje verpest is. “Velen zitten op een fatbike, hangen ’s avonds buiten en brengen heel veel tijd door op sociale media.” Lucas: “Ik denk dat er ook steeds meer religieuze invloeden zijn, bijvoorbeeld bij jongeren vanuit de moslimcultuur. Daar wordt homoseksualiteit niet geaccepteerd. Dat was binnen het Christendom ook nog zo, maar daar lijkt het nu eerder oké.”

Derdejaars International Communication Management-student Alexandru ziet ook geen enkele problemen binnen zijn studie, of op campus Rachelsmolen. “Het is een plek waar iedereen mag zijn wie hij of zij wil zijn. We zijn natuurlijk wat meer volwassen en laten ons niet snel beïnvloeden. Dat is bij de jeugd anders, die worden nogal snel meegetrokken door anderen, zowel online als door de omgeving. Maar hier doet iedereen vooral z’n eigen ding.”

Fontys Pride
Volgens een woordvoerster van Fontys Pride, de community die zich instellingsbreed inzet voor LHBTIQIA+-studenten en -medewerkers, zijn er geen harde cijfers te overleggen als het gaat over het af- of toenemen van de acceptatie rondom homoseksualiteit binnen Fontys. “Maar dit nieuws onderstreept wel eens te meer het belang van onze community. Want iedereen verdient een veilige onderwijsomgeving waarin je jezelf kunt zijn en optimaal kan leren.”

Een paar weken geleden bleek dat het landelijk tekort aan studentenwoningen nauwelijks afneemt: het blijft rond de 20.000 steken, maakte kenniscentrum studentenhuisvesting Kences bekend. 

Vandaag presenteert de minister van Volkshuisvesting een lijst met maatregelen om dat tekort naar beneden te krijgen. Zo trekt het kabinet vanaf 2029 jaarlijks 60 tot 65 miljoen euro uit voor de bouw van ‘onzelfstandige woningen’, zoals studentenkamers. Nu is dat nog 25 miljoen. Die bedragen staan in een actieplan voor de woningbouw. 

Ook provincies en gemeenten moeten voor meer studentenkamers gaan zorgen. Zij moeten afdwingen dat zestig procent van de nieuwbouw voor studenten uit onzelfstandige woningen bestaat.

Minder belasting
Woningcorporaties betalen sinds 2006 vennootschapsbelasting. Dat kost ze nu bijna een miljard euro. Het is de corporaties een doorn in het oog: al het geld dat de overheid afroomt, kan niet in nieuwe huizen geïnvesteerd worden. 

Het kabinet schrapt deze belasting nog niet, maar komt de corporaties wel tegemoet met een andere maatregel: ze mogen meer rente aftrekken van de belastingen. Dat scheelt mogelijk enkele honderden miljoenen euro’s. 

Concrete bouwplannen
In het actieplan staat niets over het voornemen om meer te gaan bouwen op de campussen van hogescholen en universiteiten. In een recent antwoord op Kamervragen van het CDA over studentenhuisvesting zegt de minister dat ze hier later dit jaar op terugkomt.

Wel claimt ze in de antwoorden dat in de negentien grootste studentensteden ‘definitieve bouwplannen’ zijn voor 17.000 studentenwoningen. Ook zouden er ‘voorlopige bouwplannen’ zijn voor nog eens bijna 18.000 woningen.

Dat wil niet zeggen dat het tekort van 20 duizend studentenwoningen daarna is opgelost, zo legde de directeur van Kences begin deze maand uit. Door de woningnood hebben veel jongeren de zoektocht namelijk opgegeven. Zodra er huizen bijkomen, gaan zij mogelijk alsnog op zoek naar een eigen kamer en kan het tekort dus weer stijgen.

Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer ging het zijdelings over hoger onderwijs en onderzoek. Het nieuwe kabinet wil de bezuinigingen op onderwijs terugdraaien. Dat roept vooralsnog geen weerstand op. 

Onderwijs en onderzoek komen daarom weinig aan bod tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen, die volgen op de presentatie van de nieuwe rijksbegroting. Ze kwamen wel even ter sprake toen premier Rob Jetten het over AI had.

‘Enorme kansen’
Kunstmatige intelligentie “biedt Nederland enorme kansen”, zei de premier tijdens de tweede dag van de beschouwingen. Volgens Jetten is het daarom belangrijk om meer te investeren in AI-infrastructuur, bijvoorbeeld door AI-fabrieken te bouwen.

Ook is AI een van de vier focusgebieden binnen de talentstrategie, herhaalt hij. In die talentstrategie krijgen hogescholen en universiteiten de ruimte om internationale studenten aan te trekken voor gebieden die het kabinet belangrijk vindt. Voor die strategie is 154 miljoen euro per jaar uitgetrokken.

Veel profijt
Daarnaast moet AI volgens Jetten beter worden ingezet in het onderwijs. Nederland zou kunnen leren van landen als Estland en Singapore, zegt hij, waar studenten er “veel profijt” van hebben dat digitale vaardigheden “op een goede en doordachte manier onderdeel zijn geworden van het lespakket”.

Jetten wil hierover met het onderwijs en studenten in gesprek gaan, zodat AI een “goede plek” krijgt als “hulpmiddel om meer te leren”. Hoe dat er precies uit moet zien, is nog onduidelijk.

Veel instellingen in het hoger onderwijs zijn al volop bezig met AI. Zo heeft de Universiteit Utrecht recent nog een eigen chatbot gelanceerd, en ook andere onderwijsinstellingen zoals de Universiteit van Amsterdam, Tilburg University en Erasmus Universiteit Rotterdam hebben een bot. 

Fontys ICT heeft een eigen AI-platform gecreëerd waarvan nu bekeken wordt of het over de hele instelling kan worden uitgerold. En uiteraard is AI ook verweven in veel onderwijsvormen binnen Fontysinstituten. Intussen werkt SURF, de ict-coöperatie voor onderwijs en onderzoek, aan een landelijk AI-platform.

Zorgen
Maar mensen maken zich ook zorgen over AI-gebruik in het onderwijs. Vorig jaar riepen 500 onderzoekers en hoogleraren in een open brief op om kritischer te zijn op kunstmatige intelligentie in het onderwijs. “AI-gebruik verhindert aantoonbaar het leren van studenten en tast het vermogen tot kritisch denken aan”, schreven ze.

Ook zijn er zorgen over de ongebreidelde macht van de bedrijven die AI op de markt brengen. Afgelopen weekeinde riep een aantal van hen nog op tot nieuwe regelgeving om de razendsnelle ontwikkelingen te vertragen omdat AI te krachtig en almachtig dreigt te worden. Wat onder meer de terechte vraag oproept waarom zij dat zelf dan niet doen.

En dan is er nog de al langer lopende kwestie van copyright: AI rooft het hele internet leeg maar er wordt geen cent betaald voor het werk van wetenschappers, schrijvers, journalisten en artiesten dat de AI-modellen als een enorme digitale stofzuigers binnenhalen.

Den Haag                                                                   
In Den Haag worden AI-tools zoals ChatGPT inmiddels ook ingezet. Zo zijn er AI-sporen gevonden in honderden socialemediaberichten van Jetten zelf. Ook in een speech van onderwijsminister Rianne Letschert was AI gedetecteerd.

Canada is woensdag door Ursula von der Leyen uitgenodigd om als eerste land ter wereld ‘geassocieerd lid’ van de EU te worden. Dat deed de EU-commissievoorzitter tijdens haar jaarlijkse toespraak in het Europees Parlement, in aanwezigheid van de Canadese premier.

Hoe een ‘geassocieerd lidmaatschap’ eruitziet weet nog niemand. Het bestaat immers nog niet. Maar Canada is verwikkeld in een handelsoorlog met de Verenigde Staten en alleen al daarom lonkt een sterkere band met Europa.

De EU en Canada hebben al langer afspraken over bijvoorbeeld mensenrechten, veiligheid en vrijhandel. Daarnaast werken ze al decennia samen op het gebied van wetenschap en technologie.

Erasmus+ en Horizon
Volgens EuroNews wordt er nu onderhandeld over deelname aan Erasmus+. Met hulp van dat programma trekken jaarlijks zo’n 1,5 miljoen studenten de grens over.

Ook praat Canada over verdere deelname aan wetenschapsprogramma Horizon. Canada is sinds 2024 gedeeltelijk aangehaakt: Canadese onderzoekers mogen samenwerken met Europese partners, maar kunnen bijvoorbeeld nog geen individuele beurzen aanvragen voor hun werk in Canada.

De EU zet Horizon vaak in als diplomatiek bindmiddel. Zo zijn in de laatste paar jaar ook Japan, Zuid-Korea, Nieuw-Zeeland en Egypte toegetreden tot het Europese miljardenfonds. Met Australië, Kazachstan en India voert de EU gesprekken.

Vechten, vluchten of bevriezen. Je hebt er vast wel eens over gehoord. Het zijn voorkeursreacties van mensen om met stress om te gaan. In haar boek gaat Sandler een stapje verder. Aan de hand van drie profielen - tijgers, dolfijnen en uilen - krijg je inzicht in de collega die jij bent en hoe je reageert in stressvolle of lastige situaties. En andersom. Zo blijken aardige mensen niet altijd leuke collega’s te zijn.

Ik hoor je denken: weer het zoveelste zelfhulpboek of model dat mensen indeelt in hokjes. Eerlijk, dat dacht ik ook. En toch heb ik het de eerste honderd pagina’s niet weggelegd. Sandler nam namelijk eerst de tijger onder de loep, en ik herkende mezelf: taakgericht en met een innerlijke drang om mijn doelen te halen. Maar ook: tijgers voelen zich gefrustreerd als ze de controle verliezen. Wat doen ze dan? Vechten! (niet echt natuurlijk)

Dolfijnen zijn juist relatiegericht en raken gespannen als ze worden geconfronteerd met conflicten. Daarom vermijden ze lastige situaties en vluchten ze (niet echt natuurlijk). Logisch denkend en op zichzelf, dat zijn uilen. Ze raken van streek als ze te maken krijgen met heftige emoties. Ze bevriezen (niet echt natuurlijk) en trekken zich terug.

Sandler leert je wat jouw of je collega’s sterke kanten, tekortkomingen en triggers zijn en hoe je hiermee kunt omgaan. Wat het boek lekker leesbaar maakt, zijn de voorbeelden uit haar eigen praktijk. Bijvoorbeeld van die sympathieke vrouw die bij het minste probleem in woede uitbarstte tegen haar collega’s. Of van die competente manager die opeens verdween toen er een belangrijk besluit moest worden genomen.

6,5 – Herkenbaar? Troost je, want volgens Sandler gaat het om aardige mensen die zich slecht gedragen en geen leuke collega’s meer zijn, maar wel kunnen veranderen. Bijvoorbeeld met dit boek.

‘Heb je een huisdier?’
‘Ja, een cavia.’
‘Oei, daar moet je mee oppassen. Als die neuken gaan ze dood.’
‘Wat? Echt, nee…’
‘Ja, nou ja, die cavia die ik neukte wel.’

Perfecte grap. Verrassende clou en het roept meteen beelden op in je hoofd. Altijd goed, een visuele grap. Misschien vond u hem niet leuk, dat kan, maar neem dan vooral een ander huisdier in gedachte. Eentje waar u niets mee heeft.

Het probleem is dat je op een gegeven moment de grap aan iedereen die je kent een keer verteld hebt en de tweede keer werkt ie minder goed. Of eigenlijk niet. Maar daar heb ik een oplossing voor bedacht. Regelmatig hang ik in de weekenden rond bij dierenwinkels, daar komen namelijk bovengemiddeld veel mensen met een huisdier, en dan maak ik mijn grap daar.

Je koestert je grap, je verandert alleen het publiek.

Dat is precies wat zo mooi is aan het vak van docent. Elk semester of jaar verandert je publiek. Er zijn mensen die zeggen: docent, dat zou ik niet kunnen, steeds dezelfde verhalen vertellen, maar die mensen snappen er niets van.

Steeds nieuwe, middelmatige verhalen vertellen tegen dezelfde mensen, dat lijkt mij verschrikkelijk. Maar elke keer opnieuw mijn favoriete verhalen waar ik zelf blij van word, mogen vertellen aan een steeds wisselend publiek.

Dat is onderwijs.
En daar krijg ik nooit genoeg van.
Net als van cavia’s.

Rens van der Vorst is huiscolumnist van Bron, technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier zijn eerdere columns.

In het voorjaar kondigde het kabinet verschillende maatregelen aan om de gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten te verzachten. Eén daarvan was de onbelaste reiskostenvergoeding, die met terugwerkende kracht vanaf 1 januari omhoog zou moeten van 23 naar 25 eurocent. Sindsdien krijgt volgens vakbond CNV slechts vijf procent van alle werkenden de verhoogde vergoeding.

Fontys valt daar niet onder en geeft daar desgevraagd de volgende verklaring voor: “Begrijpelijk dat er vragen zijn over de hoogte van de reiskostenvergoeding, zeker gezien de stijgende kosten van vervoer”, aldus een woordvoerder, daaraan toevoegend dat er – zoals eerder aangekondigd – een aanpassing in voorbereiding is. Deze wordt momenteel meegenomen in de verdere ontwikkeling van het beleid.

“Bij de evaluatie van de reiskostenregeling kijken we niet alleen naar de vergoeding voor dienstreizen, maar naar het mobiliteitsbeleid als geheel. Voor deze evaluatie gebruiken we onder meer de resultaten van de mobiliteitsenquête en de mobiliteitsstrategie die nu worden uitgewerkt. Fontys vindt het belangrijk om keuzes over reiskosten te verbinden aan een duidelijke visie op mobiliteit en duurzaamheid. Daardoor vereist dit proces zorgvuldigheid en kost het enige tijd.”

Daarnaast, vervolgt de woordvoerder, moeten zowel de mobiliteitsstrategie als eventuele aanpassingen in de regeling nog worden besproken en goedgekeurd door de betrokken medezeggenschapsorganen. “Daarom verwachten we dit jaar nog geen definitieve duidelijkheid. Naar verwachting komt in de loop van 2027 meer helderheid over de uitkomsten van de evaluatie en eventuele vervolgstappen. Tot die tijd kan niet worden vooruitgelopen op mogelijke wijzigingen in de reiskostenregeling.”

Aan de ene kant hebben we Liz, Janneke, Julia en Yfke van de Juridische Hogeschool, aan de andere kant Marie, die Circus and Performance Art studeert. We stelden hen precies dezelfde vier vragen en koppelden de antwoorden daarvan ook weer terug. We beginnen bij circusstudent Marie.

Welke woorden komen bij je op, als je denkt aan een typische rechtenstudent?
“Netjes, hardwerkend en misschien ook wel een beetje saai.”

Hoe is een rechtenstudent volgens jou gekleed?
“Ik denk elegant, of simpel. Wellicht een spijkerbroek met een wit t-shirt, of een pak, maar in ieder geval iets met niet te veel kleuren. Wellicht een cliché, maar dat schiet me wel als eerst te binnen.”

Wat doet een rechtenstudent in zijn of haar vrije tijd?
“Paardrijden of hardlopen.”

Hoe denk je dat een rechtenstudent jou als student zou omschrijven?
“Een beetje raar. Iemand waarvan ze de persoonlijkheid of performance wellicht niet begrijpen, maar het wel leuk vinden om te zien.”

Dan door naar rechtenstudenten we Liz, Janneke, Julia en Yfke.

Welke woorden komen bij je op, als je denkt aan een typische circusstudent?
“Creatief, sportief, lenig, druk, uniek, aanwezig. Het is heel cool als je circus studeert. Vet dat je die stap durft te zetten.”

Hoe is een circusstudent volgens jou gekleed?
“Ik denk op school niet zo bijzonder, vooral sportief. En ergens ook wel modebewust en baggy. Kleurrijk misschien. Ik denk niet dat deze studenten in spijkerbroeken naar school gaan. Ze hebben een coole stijl, een beetje alternatief.”

Wat doen circusstudenten in hun vrije tijd?
“Sporten, naar het circus gaan. Ze doen de dingen waar ze goed in zijn: creatief bezig zijn. Ik denk ook dat ze theatergericht zijn en heel erg in de entertainmenthoek zitten: ze gaan vaak naar de film en zijn veel met kunst en cultuur bezig.”

Hoe denk je dat een circusstudent een rechtenstudent zou omschrijven?
“Ik denk saai, heel saai. Politiek correct. Misschien zelfs beetje kak? “

De terugkoppeling

De over elkaar gegeven antwoorden hebben we teruggekoppeld aan de betrokken studenten. Marie is blij verrast over de antwoorden die de rechtenstudenten over haar geven. “Alles is eigenlijk erg positief. Over de kleding hebben ze gelijk, en mijn hobby’s hebben altijd te maken met creativiteit. Ik ga deze week bijvoorbeeld iedere avond naar een show tijdens Festival Circolo, en ik bezoek geregeld de bioscoop. Als ik thuis ben, wil ik altijd dingen creëren. Zolang het maar met cultuur verbonden is.”

En ook de rechtenstudenten kunnen zich (meestal) wel vinden in de antwoorden die Marie over hen gaf. “We snappen wel dat ze denkt dat we saai zijn. Dat vooroordeel hadden wij ook voordat we aan deze studie begonnen, maar in de praktijk is het helemaal niet saai. Wat ze over onze kleding zegt, klopt eigenlijk ook wel. We kleden ons vaak netjes omdat dat van ons verwacht wordt. Sterker nog, daar worden we tijdens presentaties op beoordeeld. We moeten een professionele beroepshouding laten zien en kunnen niet met korte topjes of broeken met gaten op school aankomen."

En in hun vrije tijd? Dan hardlopen ze inderdaad. Paardrijden doen ze alle vier niet. Hockeyen dan weer wel. "Ik denk vooral dat veel van ons sportief zijn omdat we op school al de hele dag in de wetboeken zitten. Eenmaal thuis vinden we het lekker om op een andere manier bezig te zijn, zoals met sporten.”

Het incident, waarbij naar verluidt ook een handgemeen ontstond, gebeurde voor aanvang van een college voor eerstejaarsstudenten Electrical Engineering. Naar aanleiding van het incident werd dat college vervolgens afgelast. Toen de ingeseinde politie arriveerde, was de verdachte al vertrokken.

Het college van bestuur van de TU/e stelt dat dergelijk gedrag onacceptabel is. De universiteit zegt passende maatregelen te zullen nemen op basis van de uitkomsten van het onderzoek. Ook wordt het Flux-gebouw, waar de opleiding Electrical Engineering is gehuisvest, voorlopig extra beveiligd.

Fontys
Een woordvoerder van Fontys laat desgevraagd weten dat vergelijkbare incidenten bij Fontys voor zover bekend nog nooit zijn voorgevallen. Op de vraag wat Fontys in een voorkomend geval doet met zo'n incident, kan volgens hem op voorhand geen antwoord worden gegeven.

“Welke maatregelen in dergelijke situaties passend zijn, is altijd afhankelijk van de specifieke omstandigheden van het geval. Daarom kan niet op voorhand worden aangegeven welke maatregel zal worden opgelegd.”

Helemaal een-op-een is het niet, maar het kabinet-Jetten wil de bezuinigingen van het vorige kabinet op onderwijs, onderzoek en media terugdraaien. Alles bij elkaar gaat het om 1,5 miljard euro.

Zo wordt een bezuiniging op internationale studenten ongedaan gemaakt. Volgend jaar krijgen universiteiten en hogescholen daarom 25 miljoen euro extra, wat oploopt tot 42,5 miljoen in het jaar 2029.

Wel voorziet het kabinet dat er door de bevolkingskrimp uiteindelijk minder studenten in het hoger onderwijs zullen rondlopen, dus de onderwijsfinanciering gaat omlaag. Dat staat echter los van bezuinigingen of investeringen. Voor de hogescholen scheelt dat komend jaar 149 miljoen euro en voor de universiteiten 89 miljoen euro.

Die krimp is niet gelijk verdeeld over het land. Voor het mbo heeft het kabinet daarom al een wijziging van de onderwijsfinanciering in petto, waarmee het onderwijs in krimpregio’s wordt gesteund. Voor het hoger onderwijs moeten zulke plannen nog worden uitgewerkt.

Onderzoek
Ook onderzoek en wetenschap krijgen er in 2027 extra geld bij: 216 miljoen euro verdeeld over allerlei posten. Daarnaast komt via onderzoeksfinancier NWO er weer 70 miljoen euro bij voor onderzoek, die eerder was weggesneden.

Het praktijkgerichte onderzoek in het hbo kan volgend jaar op 10 miljoen euro extra rekenen. Dat wordt 20 miljoen euro in de jaren erna en dan, ergens in de vage toekomst, gaat het omhoog naar 68 miljoen euro per jaar.

Zo vliegen de bedragen in het rond, maar onder de streep komt het erop neer dat het kabinet de miljoenen voor onderwijs en onderzoek reserveert die de bewindslieden eerder al in het vooruitzicht hadden gesteld.

Op de begroting staan extra uitgaven van 1,3 miljard euro. Daarnaast ligt er nog zo’n 200 miljoen euro bij het ministerie van Financiën op de plank. Dat geld blijft gereserveerd tot het ministerie van Onderwijs er goede plannen voor heeft.

Blij
De hogescholen zijn blij dat de bezuinigingen worden teruggedraaid, maar ze zouden graag nóg meer geld krijgen: dan kunnen ze zich op om- en bijscholing voor werkenden storten. Dat zou belangrijk zijn nu de arbeidsmarkt snel verandert. De hbo-instellingen willen graag dat het kabinet daar een “volwaardige wettelijke taak” van maakt, zegt voorzitter Maurice Limmen van de Vereniging Hogescholen.

Ook de universiteiten reageren positief. “Met deze begroting zorgt het kabinet ervoor dat studenten goed onderwijs krijgen en universiteiten kunnen blijven bijdragen aan de oplossingen die Nederland nodig heeft”, stelt voorzitter Caspar van den Berg van universiteitenvereniging UNL.

Talent
Het geld vertelt niet het hele verhaal. De universiteiten en hogescholen krijgen bijvoorbeeld extra budget voor de ‘talentstrategie’ van het kabinet om die ontwikkeld is om opleidingen meer aan te laten sluiten op de praktijk. Maar waar gaat dat naartoe? Bepaalde sectoren zullen meer profiteren dan andere.

“De plannen en bijbehorende budgetten hiervoor worden de komende tijd verder uitgewerkt”, staat in een persbericht van het ministerie. Werkgevers en maatschappelijke organisaties mogen erover meepraten.

Foto bovenin: Ministerie van Financiën

Het werkte voor mij, maar ik ken genoeg medestudenten die hun stage of baan via heel andere routes hebben gevonden: via een docent die ze doorverwees, via een netwerkevenement zoals het Career Event, via iemand die ze kenden van een studentenvereniging, of gewoon door zelf ergens aan te kloppen.

Dat kan zeker net zo goed werken. Waar het uiteindelijk om gaat, is dat je vindbaar bent, en LinkedIn is daar een makkelijke manier voor, juist omdat het weinig moeite kost om aan te maken en bij te houden.

Een profiel opbouwen kost tijd, niet omdat het ingewikkeld is, maar omdat het meegroeit met wat je doet: een stage, een project, een minor, een presentatie die goed liep. Begin je hier tijdens je studie al mee, dan staat er tegen de tijd dat je afstudeert iets dat laat zien wat je hebt gedaan, in plaats van een leeg sjabloon met alleen je opleiding erop.

Dit vraagt geen wekelijkse post. Een duidelijke functietitel, een korte omschrijving van wat je doet, en zo nu en dan een update als je iets hebt afgerond waar je trots op bent, is al genoeg. Het punt is niet dat je veel moet posten, maar dat je er simpelweg bent op het moment dat iemand toevallig naar iemand zoals jij op zoek is.

Je hoeft je zeker niet blind te staren op LinkedIn. Een portfolio, je netwerk via school, een docent die je doorverwijst of een netwerkevenement. Het zijn allemaal manieren om zichtbaar te worden en voor sommige studies of functies werken die minstens zo goed.

Bij mij heeft LinkedIn toevallig twee keer goed uitgepakt, maar dat betekent niet dat het voor iedereen de beste route is. Kies wat bij jou past, zolang je er maar iets van maakt en niet wacht tot je klaar bent met studeren om ergens zichtbaar te zijn.

Mirre Korsten is vierdejaars studente Commerciële Economie bij Fontys in Eindhoven.

Elk jaar spreekt de koning op Prinsjesdag de Troonrede uit, waarin de regering haar plannen samenvat. Er kwamen grote onderwerpen aan de orde, zoals de stikstofcrisis, wonen, veiligheid, klimaat en democratie.

Opvallend genoeg ging het niet over de investeringen in onderwijs en onderzoek. Die kwamen alleen indirect aan de orde, als het over de “arbeidsmarkt van morgen” ging.

Talent overal
Die arbeidsmarkt vraagt om het “aantrekken, opleiden en vasthouden van toptalent in cruciale sectoren als AI, digitalisering, energie en biotechnologie”, zei de koning. “Dat talent zit overal: van mbo en hbo tot de universiteiten.”

Hij verwees naar de eerder gepresenteerde ‘talentstrategie’ van dit kabinet: “Die wordt de komende periode verder uitgewerkt, in overleg met onderwijsinstellingen, bedrijven, studenten en andere belanghebbenden.”

Ook over de komst van internationale studenten sprak hij in economische termen: “Uiteraard moet er op een moderne arbeidsmarkt ruimte zijn voor talentvolle studenten en gespecialiseerde kenniswerkers uit het buitenland.”

Enorme kansen
De troonrede klonk enthousiast over technologische vooruitgang. “Alle razendsnelle ontwikkelingen rond digitalisering en AI moeten natuurlijk in goede en veilige banen worden geleid”, erkende de koning, “maar de kansen die er liggen zijn enorm.”

En daar moeten ook hogescholen en universiteiten op inspringen: “Samen met het bedrijfsleven, kennisinstellingen en anderen werkt het kabinet aan een economie, waarin de ene innovatie de andere losmaakt en waarin start-ups en gevestigde bedrijven elkaar versterken.”

Overigens is er in deze troonrede geen AI gebruikt, als we AI-detectieprogramma Pangram mogen geloven. Afgelopen weken kwam in het nieuws dat prominente politici soms AI-teksten de wereld in hielpen, maar de Troonrede is nog altijd mensenwerk.

Hoeden
Bij Prinsjesdag horen bijzondere hoeden met soms een politieke betekenis. Onderwijsminister Rianne Letschert droeg een wetenschapshoed waarvoor ontwerper Malou Beemer samenwerkte met hoogleraar Wim Noorduin.

Noorduin is onder meer bekend van de microscopisch kleine ‘bloemen’ die hij met chemicaliën produceert. Kunstenaar Malou Beemer vertaalde deze vormen naar draagbare kunst. Het resultaat is een ‘hoed der verwondering’ die de samenwerking tussen wetenschap en kunst illustreert.

Wat je al kunt, hoef je niet meer te leren. Bij flexibele hbo-opleidingen kun je soms vakken overslaan of versneld doorlopen, als je bepaalde kennis en vaardigheden al hebt verworven in je werk.

Een voorbeeld: verpleegkundigen met een mbo-diploma kunnen blijven werken én in hun eigen tempo doorstuderen aan de Hogeschool Rotterdam. Hun kennis en vaardigheden kunnen ze meenemen. Deze ‘flexibele’ opleiding verschilt dus van de hbo-opleiding verpleegkunde die je na de havo kiest.

Het gaat dus om opleidingen zonder vast curriculum die toch een erkend diploma uitreiken. In 2016 begon een experiment hiermee en sinds 2024 is deze vorm van onderwijs wettelijk toegestaan voor opleidingen met een flinke ‘praktijkcomponent’. Naar schatting 22 duizend studenten volgen zo’n studie.

Zulke opleidingen zijn er ook in de economie, techniek en bij de lerarenopleidingen. Maar let op: “Je hebt veel zelfsturing en een onderzoekend vermogen nodig”, waarschuwt hogeschool Avans bij een opleiding voor onderwijsassistenten die leraar in het basisonderwijs willen worden. Ook binnen Fontys is zelfsturing een onmisbaar element van de strategie.

En die zelfsturing is precies waar de Inspectie van het Onderwijs zich zorgen over maakt: hoe gaat zoiets in de praktijk? De meeste studenten zullen enige structuur nodig hebben.

Niet overal goed ingericht
“We kregen signalen dat die structuur niet overal goed is ingericht”, schrijft hoofdinspecteur Alida Oppers. “Daarom onderzochten we de wijze waarop begeleiding, het studieplan en het sociaal welzijn van studenten in de praktijk worden georganiseerd en hoe studenten en onderwijsprofessionals dat ervaren.”

De inspecteurs hebben bijna 1.500 studenten en ruim driehonderd docenten en begeleiders van achttien verschillende hogescholen een vragenlijst laten invullen. Daarna volgden groepsinterviews bij tien instellingen.

De uitkomst: het moet iets gestructureerder. De opleidingen moeten studenten niet alleen flexibiliteit bieden, zegt de inspectie, maar ook ‘houvast’. En daar ontbreekt het weleens aan.

Een kwart van de ondervraagde studenten ervaart een gebrek aan structuur en een iets groter deel krijgt juist door de flexibiliteit last van studiedruk. Het is hun bovendien niet altijd duidelijk wat er van hen verwacht wordt, blijkt uit de enquête.

De binding met docenten en medestudenten is ook niet zo sterk, wat misschien logisch is bij een flexibele opleiding: je maakt niet echt deel uit van een cohort. Maar toch, hoe meer contact de studenten met hun begeleiders hebben, hoe minder ze zulke knelpunten ervaren.

Meesten tevreden
Het punt van de inspectie is niet dat het nu verkeerd gaat. De meeste studenten zijn tevreden. Ze maken vooraf een studieplan en hebben regelmatig contact met hun eigen begeleider. Maar waar kunnen die studenten op terugvallen als hun begeleider een andere baan krijgt of als dat studieplan in de praktijk niet wordt gebruikt?

De inspectie waarschuwt: “Wanneer de kwaliteit van begeleiding en de betekenis van het studieplan primair afhangen van de inzet en het inzicht van individuele professionals, is dat kwetsbaar.”

Studenten die “toevallig een toegewijde begeleider treffen” hebben een betere uitgangspositie dan andere studenten. Hetzelfde geldt als ze een hogeschool treffen die het studieplan serieus neemt (en dat plan niet als een formaliteit afvinkt).

Verduidelijken
De aanbevelingen? De hogescholen moeten iets meer structuur aan de flexibele opleidingen geven, zodat ze minder afhankelijk zijn van die ene specifieke begeleider. En het ministerie zou de regels rond het studieplan moeten verduidelijken.

Flexibel onderwijs kan een “inclusieve onderwijsvorm” zijn, meent de inspectie, maar het is een risico als het studiesucces te sterk afhangt van individuele veerkracht en toevallige omstandigheden. “Dat zou een gemiste kans zijn voor studenten die minder vanzelfsprekend voor zichzelf opkomen, minder vertrouwd zijn met zelfsturing en meer houvast nodig hebben om hun traject succesvol af te ronden.”